L A TEXbabel. ConTEXt. dvips. eutypon /2/19 20:47 page 1 #1. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue. iii

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "L A TEXbabel. ConTEXt. dvips. eutypon28-29 2013/2/19 20:47 page 1 #1. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue. iii"

Transcript

1 eutypon /2/19 20:47 page 1 # Ὀκτώβριος/October 2012 Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In ths ssue v ἜνTEXνα καὶ ἄtexνα Οἱ σημειώσεις τοῦ τυπογράφου 1 N Whte Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 13 Απόστολος Συρόπουλος Δημιουργώντας epublcatons 21 Απόστολος Συρόπουλος Συνέντευξη με τον εκδότη Πέτρο Παπασαραντόπουλο 25 Αναστασία Πεχτελίδου Αναζητώντας τη μνήμη 29 Δημήτριος Α. Φιλίππου Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 41 TEXνικές 43 Βιβλίο-Παρουσίαση 47 Μιὰ διόρθωση ISSN TEX L A TEXbabel Ω ConTEXt XƎTEX dvps Σύλλογος Ἑλλήνων Φίλων τοῦ TEX ΞΑΝΘΗ Greek TEX Frends XANTHI, GREECE

2 eutypon /2/19 20:47 page 2 #2 ISSN Eutypon (Εὔτυπον) s a publcaton of the Greek TEX s Frends (GTF) Group. It s publshed twce a year and t s dstrbuted for free n electronc format to the members of the GTF Group, and to the publc n general through Internet. Prnted copes are also sent to contrbutors to the journal as well as to selected lbrares. e artcles of Eutypon deal wth TEX and wth electronc typese ng n general. e address of Eutypon s: Greek TEX s Frends (c/o A. Syropoulos) 366, 28th October Street GR Xanth Greece URL: E-mal: e Eutypon web pages are kndly hosted at the servers of Egnata Informatcs and Culture, Komotn, Greece (www.egn.gr). Artcles appearng n Eutypon have been carefully selected and edted wth the responsblty of the Edtoral Board. Papers publshed n Eutypon may be coped and redstrbuted for free, provded ther orgn s mentonned. Eutypon and the GTF Group do not assume any responsbty for methods, products, nstructons or deas descrbed or expressed n authored artcles publshed n ths perodcal. e Edtoral Board of Eutypon conststs of: Apostolos Syropoulos (Xanth, Greece), Dmtros Flppou (Volos, Greece) and Ioanns Dmakos (Patras, Greece). Τὸ Εὔτυπον ἀποτελεῖ περιοδικὴ ἔκδοση τοῦ Συλλόγου Ἑλλήνων Φίλων τοῦ TEX (ΕΦΤ). Κυκλοφορεῖ ἀνὰ ἑξάμηνο καὶ διανέμεται δωρεὰν σὲ ἠλεκτρονικὴ μορφὴ στὰ μέλη τοῦ Συλλόγου καὶ στὸ εὐρύτερο κοινὸ μέσῳ τοῦ Διαδικτύου. Τὸ περιοδικό ἀποστέλλεται ἐπίσης σὲ ἔντυπη μορφὴ στοὺς συγγραφεῖς καὶ σὲ ἐπιλεγμένες βιβλιοθῆκες. Στὶς σελίδες τοῦ Εὐτύπου δημοσιεύονται ἄρθρα σχετικὰ μὲ TEX καὶ τὴν ἠλεκτρονικὴ στοιχειοθεσία ἐντύπων γενικότερα. Ἡ διεύθυνση τοῦ Εὐτύπου εἶναι: Σύλλογος Ἑλλήνων Φίλων τοῦ TEX (ὑπόψη Ἀπόστολου Συρόπουλου) 28ης Ὀκτωβρίου Ξάνθη URL: H/T: Οἱ ἱστοσελίδες τοῦ Εὐτύπου φιλοξενοῦνται στοὺς διακομιστὲς τῆς ἑταιρείας «Ἐγνατία» Πληροφορικὴ καὶ Πολιτισμός, στὴν Κομοτηνή (www.egn. gr). Τὰ ἄρθρα ποὺ δημοσιεύονται στὸ Εὔτυπον ἔχουν ἐπιλεγεῖ καὶ θεωρηθεῖ μὲ εὐθύνη τῆς Συντακτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ περιοδικοῦ. Ἐπιτρέπεται ἡ ἀναδημοσίευση καὶ ἡ διανομὴ ἄρθρων ποὺ ἔχουν ἤδη δημοσιευθεῖ στὸ Εὔτυπον, ὑπὸ τὸν ὅρο ὅτι θὰ ἀναφέρεται ἡ προέλευσή τους. Τὸ Εὔτυπον καὶ ὁ Σύλλογος ΕΦΤ δὲν ἀναλαμβάνουν καμία εὐθύνη γιὰ μεθόδους, προϊόντα, ὁδηγίες καὶ ἰδέες ποὺ περιγράφονται ἢ ἐκφράζονται ἐντὸς ἐνυπόγραφων ἄρθρων δημοσιευμένων στὸ περιοδικό. Ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Εὐτύπου ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν Ἀπόστολο Συρόπουλο (Ξάνθη), τὸν Δημήτρη Α. Φιλίππου (Βόλος) καὶ τὸν Γιάννη Δημάκο (Πάτρα).

3 eutypon /2/19 20:47 page 3 #3 Βιβλίο χωρὶς χαρτὶ E N T E X N A & A T E X N A Φίλοι συνtexνίτες, Τὸ βιβλίο καὶ τὸ χαρτὶ ταξίδεψαν χέρι χέρι γιὰ αἰῶνες, ἴσως καὶ γιὰ χιλιετηρίδες ἐὰν συνυπολογίσουμε καὶ τὰ χρόνια τῶν χειρόγραφων κωδίκων πρὶν τὴν ἀνακάλυψη τῆς τυπογραφίας ἀπὸ τὸν Γουτεμβέργιο. Νά ὅμως ποὺ στὴν ἐποχή μας ἡ πορεία αὐτῶν τῶν δύο ἀντικειμένων/μέσων φαίνεται νὰ χωρίζει. Τὸ ἠλεκτρονικὸ βιβλίο, τὸ γνωστὸ e-book, ἔκαμε δειλὰ τὴν ἐμφάνισή του ἀκόμα καὶ στὸν περιορισμένης ἐμβέλειας ἑλληνικὸ ἐκδοτικὸ κόσμο. Πῶς θὰ γίνει λοιπὸν ἡ μαζικὴ μετάβαση τοῦ ἑλληνικοῦ βιβλίου ἀπὸ τὸ χαρτὶ στὴν ὀθόνη; Ποιόν ρόλο μπορεῖ νὰ παίξει τὸ TEX καὶ τὰ διάφορα παράγωγά του σ αὐτὴ τὴν ἀλλαγή; Ὑπάρχει ἄλλο ἐλεύθερο λογισμικὸ χρήσιμο στὸν νεό κόσμο τοῦ e-book; Στὸ παρὸν τεῦχος, πέντε ἄρθρα (γιὰ τὴν ἀκρίβεια 4½) ἔχουν σχέση μὲ ἠλεκτρονικὲς ἐκδόσεις. Ὁ Nck Whte παρουσιάζει τὴν ἐκπαίδευση τοῦ Tesseract στὴν ὀπτικὴ ἀνάγνωση ἀρχαίων ἑλληνικῶν. Ὁ Ἀπόστολος Συρόπουλος μᾶς ἐξηγεῖ πῶς μποροῦμε νὰ δημιουργήσουμε e-book μὲ τὸ LATEX. Τὴν δική τους ἄποψη γιὰ τὰ ἠλεκτρονικὰ βιβλία καταθέτουν ὁ ἐκδότης Πέτρος Παπασαραντόπουλος καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὸς Ἀναστασία Πεχτελίδου. Ἐπιπλέον, στὴν βιβλιοπαρουσίαση γίνεται ἀναφορά (τὸ μισὸ ἄρθρο ποὺ λέγαμε) σὲ ἕνα σχετικὰ πρόσφατο βιβλίο τῶν ἐκδόσεων Gutenberg μὲ θέμα τὸ ἑλληνικὸ e-book. Τὸ τεῦχος συμπληρώνεται μὲ ἕνα ἄρθρο ἱστορικῆς φύσης, ὅπου παρουσιάζεται τὸ ἐκδοτικὸ καὶ τυπογραφικὸ ἔργο τοῦ Νίκου Καχτίτση, μιᾶς ἰδιαίτερης προσωπικότητας τῆς μεταπολεμικῆς ἑλληνικῆς λογοτεχνίας ποὺ ἔζησε τὰ πιὸ δημιουργικά του χρόνια ἐκτὸς Ἑλλάδος. Ἱστορικῆς φύσης εἶναι καὶ μιὰ διόρθωση γιὰ τὸ ποιός ἦταν ὁ πρῶτος λογοτέχνης ποὺ χρησιμοποίησε γραφομηχανή. Τέλος, οἱ TEXνικὲς δίνουν λύσεις σ ἕνα πρόβλημα καθαρὰ ἑλληνικό: τὴν ἄνω τελεία! Μὲ TEXνικοὺς χαιρετισμούς, Ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπή

4 eutypon /2/19 20:47 page 4 #4 Οἱ σημειώσεις τοῦ τυπογράφου Τὸ Εὔτυπον στοιχειοθετήθηκε μὲ τὸ XƎLATEX καὶ μὲ κύριες γραμματοσειρὲς τὶς Lnux Lbertne, Ubuntu καὶ DejaVu Sans Mono. Ὡς βασικὰ πακέτα χρησιμοποι- ήθηκαν τὰ xgreek, geometry, crop, graphcx, url καὶ verbatm. Ἡ μέλισσα στὸ ἐξώφυλλο προέρχεται ἀπὸ τὸν Κατάλογο τῶν κοινῶν βιβλίων τῆς Τυπογραφίας Νικολάου Γλυκὺ τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων (ἐν Βενετίᾳ 1821). Ἡ εἰκόνα σὲ τούτη τὴν σελίδα δείχνει τρία μοναχικὰ ἦτα μὲ ὀξεία σ ἕνα ἄδειο τυπογραφικὸ συρτάρι. Εἶναι λεπτομέρεια φωτογραφίας ποὺ τράβηξε ὁ Ἀντώνης Λαμνάτος στὸ Μοναστηράκι στὶς 3 Δεκεμβρίου 2011 καὶ ποὺ τὴν βρήκαμε στὸ flckr (http://www.flckr.com/photos/lamnatos/ /). Ἡ εἰκόνα μὲ τὰ ἐργαλεῖα στὶς TEXνικὲς προέρχεται ἀπὸ τὴν εἰκονοθήκη ἐλεύθερης πρόσβασης openclpart (http://openclpart.org/detal/1080/tools-bylftarn). Ἡ μηλιὰ ποὺ φυτρώνει μέσα ἀπὸ ἕνα βιβλίο, στὴν τελευταία σελίδα τοῦ τεύχους, εἶναι τοῦ ζωγράφου, χαράκτη καὶ εἰκονογράφου βιβλίων Παύλου Βαλασάκη (γεν. 1925). Προέρχεται ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Γεωργίου Βιζυηνοῦ Στὴ Θράκη τοῦ παπποῦ μου (διασκευὴ Γεωργίας Ταρσούλη, Ἀτλαντίς, Ἀθήνα, περίπου 1975). Ὁ γραμμικὸς κώδικας τοῦ ὀπισθόφυλλου εἶναι μιὰ εὐγενικὴ προσφορὰ τοῦ Γιάννη Χαραλάμπους (yanns at fluxus-vrus dot com). Ἡ πρώτη ἐκτύπωση ἔγινε μὲ τὸ πρόγραμμα Evnce Gnome Document Vewer σὲ σύστημα OpenSolars καὶ σὲ ἐκτυπωτὴ Xerox Phaser 3250D (1200 dp). Ἡ φωτοτυπικὴ ἀναπαραγωγὴ καὶ ἡ βιβλιοδεσία πραγματοποιήθηκαν στὴν Ξάνθη.

5 eutypon /2/19 20:47 page 1 #5 Εὔτυπον, τεῦχος Ὀκτώβριος/October Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR Nck Whte Department of Classcs and Ancent Hstory 38 North Baley Durham, DH1 3EU UK Emal: nck dot whte at durham dot ac dot uk s paper dscusses the process of tranng the Tesseract OCR engne to support Ancent Greek. It covers the general procedures nvolved n tranng a new language for Tesseract, both tranng the scrpt wth common prnted fonts and addng hnts about how the language works to mprove recognton. It dscusses the partcular challenges that arose wth Ancent Greek, n the man due to Tesseract s Englsh language hertage. It goes on to descrbe the varous strateges and small programs whch were wr en to overcome these. It concludes wth recommendatons for changes to Tesseract to make OCR tranng easer and further mprove recognton accuracy. 1 Introducton Optcal Character Recognton (OCR) s a dffcult task. Put smply, t s the automatc extracton of text from an mage, whch may be n a varety of fonts, and be dstorted n all sorts of ways. ankfully, t s a problem whch s well-understood, and has been worked on by many ntellgent people n recent decades. Hstorcally most work on OCR technologes has been focused prmarly on Englsh, but happly most of the dffcult problems are qute generalsable. General purpose OCR so ware s now avalable, makng the creaton of an OCR soluton for other scrpts feasble n a reasonable length of tme. We currently worked on a research project funded by the European Research Councl, enttled Lvng Poets: A New Approach to Ancent Poetry. e project needs dgtal copes of a varety of Ancent Greek works. Some of the texts we need have no dgtal verson at all, and others are unfortunately not freely lcensed, leavng us unable to use them safely. So we decded to be bold and forge an OCR soluton. Even for our small corpus of texts t saved tme over manually npu ng them, but more mportantly the result can be shared and used freely by anybody else. We hope that ths artcle may be useful to several groups of people. It ams to be broadly useful for those nterested n tranng a smlar language for OCR (or mprovng an exstng tranng), n whch case t should be read alongsde Tesseract s own tranng gude. We hope that t wll also be nterestng to a broader audence as a dscusson of the partcular challenges nvolved n the accurate OCR of Ancent Greek.

6 eutypon /2/19 20:47 page 2 #6 2 N. Whte 2 OCR optons 2.1 Requrements ere are several good qualty OCR programs whch could be taught to recognse Ancent Greek. A key requrement for us was that the program we bult on was free and open source so ware (FOSS), both for pragmatc and deologcal reasons. e ablty to study how the program works s a massve advantage n best talorng t for our needs. Another bg plus s that any potental mprovements can be dscussed wth the developers of the so ware, and potentally added, ether by ourselves, the core developers, or other nterested partes. It also ensures that the work we have done has a be er chance of remanng benefcal a er the project, as anybody who fnds t useful can buld upon t and keep t workng should the OCR program t s bult upon sgnfcantly change. Workng wth so ware whch s not FOSS, and thus beng unable to fully share the results for others to use and buld on, nevtably results n duplcaton of work. s s partcularly harmful gven that Ancent Greek scholarshp s such a nche and poorly funded feld. More broadly, by contrbutng to common code, and ensurng the results are themselves freely avalable for study and mprovement, we are able to maxmse the utlty and good the project does. 2.2 Tesseract One FOSS OCR program shnes n comparson to ts compettors, namely Tesseract, orgnally developed by Hewle -Packard n the 1980s, and now overseen by Google, and very lkely seeng heavy use n the Google Books project. Lke most OCR programs, t was orgnally desgned for Englsh, but over the last few years there has been heavy emphass on makng t more sutable for other languages and scrpts. Whle ts Englsh hertage s stll vsble n parts (as dscussed below), t remans an excellent opton for other languages, as evdenced by the large range of languages already avalable for t. A large varety of other OCR so ware now uses Tesseract as a base. s gves the addtonal advantage that any of these extra programs can automatcally then support Ancent Greek, ncludng programs whch are entrely web based, and programs wr en for smartphones. In summary, t s an excellent qualty OCR program, wth a large amount of flexblty, a sold codebase, and a large, engaged communty of nterested people around t. 3 Tranng the ma ne Teachng Tesseract to recognse a new language s a process called tranng. Each tranng conssts of several parts, descrbng the shapes of characters and gvng a

7 eutypon /2/19 20:47 page 3 #7 Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 3 varety of nformaton on how the language works. Each major part of the tranng s covered below, as we walk through the steps to tranng Ancent Greek. ere are several ponts n tranng where one can make a trade-off between the speed of Tesseract s recognton versus ts accuracy. In most such cases, we erred on the sde of accuracy Tesseract s very effcent and quck (takng a modest desktop PC a few seconds to process a book page), and slowng t down slghtly s generally well worth t for mproved accuracy. 3.1 e tf/box step: aracter shape tranng e most mportant part of tranng s specfyng the shapes of every character. s s done by creatng mage fles contanng each character, and specfyng n a separate text fle the coordnates and UTF-8 codepont of each character. One can then run several programs dstrbuted wth Tesseract to extract and store the character shapes. s s generally referred to as the tf/box step, as hstorcally the only mage format Tesseract supported was TIFF, and the text fle specfyng character coordnates s called a box fle. e offcal advce s to use scanned mages for tranng, run Tesseract n a specal mode to guess at the correct locaton of each character, and edt the resultng coordnates and UTF-8 characters as approprate. However, there are several ssues that make ths dffcult for Ancent Greek. For a relable tranng process every character needs to occur at least a few tmes, whch can be dffcult wth a large character set or f one s nterested n ncludng uncommon characters. Whle Ancent Greek does not have a large alphabet, for the purposes of OCR wth Tesseract t does. Ancent Greek has two types of dacrtcal marks; breathng marks (whch can be smooth: or rough: ), and accents (whch can be acute: grave: ` or crcumflex: ). ese can be appled n a large varety of combnatons to all vowels, and are placed ether above the character, or to the le for the upper case. Beng desgned orgnally for Englsh, Tesseract has no concept of dacrtcs, and thus cannot separately recognse a character and a dacrtcal mark above t, and output the ndvdual UTF-8 codeponts for the character and the combnng dacrtcal mark. Instead t must be traned every possble combnaton of characters and dacrtcal marks. Moreover, one cannot just scan character lsts, as Tesseract requres the mage to be as close to the format of prnted text as possble, n order to make nformed choces about relatve character poston and sze. Usng scans would therefore requre many pages, and a great deal of tme to create the correspondng box fles, to ensure every possble character was accounted for. A much be er choce s to generate an mage fle and correspondng box fle automatcally. s makes t easy to nclude every character several tmes, and removes the tedous, tme-consumng and error-prone step of manually edtng box fles. As mentoned above, t s mportant to nclude the characters n realstc text, so that the relatve poston and sze of each character can be correctly determned. e soluton we came to was two-fold. Frst, a text fle s created, whch s flled wth random words from an Ancent Greek wordlst n such a way as to ensure that each requred

8 eutypon /2/19 20:47 page 4 #8 4 N. Whte character s accounted for at least a mnmum number of tmes, and sentences start wth an uppercase le er. s text fle s then fed nto another program whch outputs an mage fle usng a gven font, and a correspondng box fle descrbng the locaton of each character. We named the text generaton program makegarbage, and the mage and box generaton program lazytran. ey, and ndeed all programs we used n the tranng, are freely avalable onlne (see below for lnks) n the hope that they may be useful to others, both to mprove on the Ancent Greek tranng, and to help create OCR tranngs for new languages (and ndeed they have already been used to help tran Esperanto). More nformaton on ther workngs s ncluded below. Tesseract can be traned for as many dfferent fonts as are needed. e wonderful fonts avalable from the Greek Font Socety were obvous good canddates to use, beng hgh qualty and closely based on the most common prnted typefaces of Ancent Greek. We ntally also ncluded all other fonts nstalled on a Deban system whch had the approprate characters, but on testng found that they reduced qualty sgnfcantly. e lesson beng to tran Tesseract only wth the knds of fonts you are lkely to encounter n the works you actually plan to scan. Another trcky ssue s that whle Tesseract on the one hand wants text as close as possble to what t wll be scannng, tranng wll fal f the characters are too close together. s has become less of a problem wth newer releases of Tesseract, but s partcularly mportant to bear n mnd f tranng for Tesseract verson 2. e greater the number of characters that are present n the tranng set, the greater the chance for Tesseract to msrecognse a character for a smlar-lookng one. Other than wth word lsts (descrbed n more detal below), there s no way to nform Tesseract of the rarty of a character. s creates a trade-off between complete coverage of characters, ncludng rare forms, and accuracy of the most common characters. Fortunately recognton was good enough that addng archac and rare characters dd not have a large negatve mpact on results, but t s somethng else to be wary of makegarbage: creatng a comprehensve f ncomprehensble Greek text e makegarbage program, when gven a lst of requred characters and a wordlst, wll prnt out random words ensurng that each character s ncluded at least fve tmes. e number 5 was chosen as t should provde enough of a representatve sample for Tesseract to be confdent of character postonng and shape, wthout causng the resultng text fle to expand to enormous proportons. It s wr en n bourne shell, and works by gong through each requred character and prntng a random word contanng t from the wordlst. If the character s punctuaton, t s just prnted drectly a er the last word. s s not strctly deal, as t should follow the conventons of where the punctuaton s used, but n practce was easer and stll gave good results. e wordlst s all lowercase, so f the character s uppercase t does not match anythng n the wordlst, and so s just prepended onto a random word.

9 eutypon /2/19 20:47 page 5 #9 Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 5 e resultng text fle looks lke wonderful Ancent Greek to Tesseract, and garbage to anybody who actually tres to read t lazytran: automatcally creatng use tf/box sets lazytran (named loosely a er the Ozzy Osbourne song Crazy Tran) outputs an mage fle and box fle to tran Tesseract character shapes. It s wr en n C, and uses the ImageMagck API for both font processng and mage wrtng. It works by gong through a UTF-8 text fle (created by makegarbage) character by character, outpu ng each character n the chosen font, and recordng the poston and dmensons of the character drawn nto the box fle. Tesseract works best f traned wth a smlar DPI (dots per nch) to what s beng scanned, 600 DPI beng the general preference. Whereas Tesseract expects scanned pages for tranng, there s no harm n usng mages of dfferent dmensons to a normal page, so long as lne breaks stll occur as expected. Wth that n mnd, the heght of the mage s calculated to be as large as s needed to ft all of the text on one mage, whch was generally pre y huge. (So huge n fact that tryng to dsplay the mage trggered a bug n our whzzy offce PC crashng the graphcs drver.) e other key consderaton s spacng between characters. As mentoned above, verson 2 of Tesseract s partcularly fussy about each character havng plenty of space around t, or t wll o en fal n the tranng wth unclear error messages. A er some testng, we found that around 10 pxels of space between each le er worked well, whch s not actually very sgnfcant n a 600 DPI mage. 3.2 Wordlsts: vocabulary tranng Tesseract tranngs can nclude two wordlsts, a somewhat comprehensve lst, and a most frequent words lst. ere are not any gudelnes on how many words should be ncluded n each lst, but examnng other popular tranngs the consensus seems to be n the hundreds of thousands for the man lst, and n the low hundreds for the frequent words lst. e Perseus project now makes ts Ancent Greek texts freely avalable to download n a bundle, lcensed under the Creatve Commons A rbuton ShareAlke lcense, whch we could be confdent n usng freely. So we wrote a program (wordlstfromperseus) to scan through the corpus and generate a lst of all words and ther frequences, whch could be easly parsed nto two wordlsts of approprate szes for Tesseract. We excluded the least common words from the fnal wordlst, both to reduce the lkelhood of ncludng typos and to mnmse the chances of common words beng substtuted for rare words by Tesseract. 3.3 uncharambgs: tea ng some basc rules A uncharambgs fle s desgned to allow Tesseract to spot and correct common msrecognton errors, where a set of characters whch are unlkely to be next to one another are substtuted for a more lkely combnaton. A smple example s the rule

10 eutypon /2/19 20:47 page 6 #10 6 N. Whte Fgure 1: Excerpt of uncharambgs fle showng rules to replace nvald postons of breathng characters wth lkely alternatves. These rules state that any tme epslon (ε) s followed by omega (ω) wth a breathng mark and any accentuaton, they should always be replaced wth an ε followed by ω wth smlar lookng accentuaton, but wthout a breathng mark. to change two apostrophes nto a double quote mark. ese rules come n two types, suggestons and demands. Suggestons are taken nto account by Tesseract, but not necessarly acted on (e.g., they are unlkely to change a word n the word lst to a word not n t.) e other types of rules are always executed. A good way to fnd rules s to create a tranng wth the above parts, and see whch types of errors are partcularly common. Some obvous examples were p (π) beng msrecognsed as double tau (ττ), and ph (φ) beng msrecognsed as open bracket followed by rho ((ρ). ere are also more nterestng tasks for whch the uncharambgs fle can be used, wth a l le magnaton. Many languages have rules about places that certan characters cannot be, and Ancent Greek s no excepton. A prmary example of ths s breathng marks, whch can only occur above the frst character of a word, or the second n the case of a dgraph or dpthong. e uncharambgs fle syntax s very basc, and can only specfy whch character combnatons should be replaced by others there s no way of markng the begnnng or end of a word, or general rules regardng how dfferent classes of characters can behave. Accents beng msrecognsed as breathng marks n the mddle of a word was a common enough occurrence that I was keen to fnd a way to quash t. Whle t s not possble to drectly specfy that a character wth a breathng that does not come at the start of a word should be replaced wth the most smlar lookng accent character, one can do so n a roundabout way. One can create a seres of rules whch match each character drectly followed by a breathng character, and demand that the breathng character be replaced by a smlar accented character (Fgure 1). e case of dgraphs and dpthongs s smlar, n whch case no change s made, unless another character preceeds them. When treatng every possble accentuaton of a le er as a separate character, the number of rules to do ths s qute massve. Computers are great rulefollowers, though, so we wrote a program (called breathngambgs) to output every necessary rule, whch ends up beng around 35,000 separate rules. A uncharambgs fle of that magntude does slow down OCR processng somewhat. However, t s only on the order of a second or two dfference per page, and mproves results very sgnfcantly. Recognton of dacrtcs s by far the largest area

11 eutypon /2/19 20:47 page 7 #11 Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 7 for mstakes when dong OCR of Ancent Greek, due largely to ther small sze and dstance from the man character. Several other smaller sets of rules also helped to mprove thngs. ese ensured that rough breathng characters before uppercase letters were not msrecognsed as quote ( ) or semcolon (ano telea: ) characters. e other ssue s the rho. s needs to be treated separately from the other vowels n regards to breathngs, for two reasons. Frstly, a rho at the start of a word should always have a rough breathng, and secondly, a double rho n the mddle of a word s sometmes prnted wth a smooth followed by a rough breathng (ῤῥ). ese ssues can be largely dealt wth usng a couple of types of uncharambgs rules, frst that a ῥ wth anythng before t except a ῤ should have ts breathng removed, and second that a ῤ wthout a ῥ followng t should have ts breathng removed. e rules for ths are created usng a program called rhoambgs. One casualty of these breathng rules s the crass; when two words are joned together, a breathng mark can end up n the mddle of a word. Dacrtc recognton s so mproved by the breathng rules that they are stll worth havng despte sometmes mstakenly removng a vald breathng n the case of a crass. It should be possble to solve the ssue, perhaps by whtelstng crass words wth breathngs n the uncharambgs rules, but that work stll needs to be done. 3.4 Confguraton Tesseract has a very large number of confguraton optons, whch can be set n tranng fles. Unfortunately they are not lsted anywhere, and generally lack any descrpton as to ther use or purpose. e ntrepd can however wander through the Tesseract code and get a reasonable dea of extra thngs to tweak to mprove thngs. A search for the strng _VAR_H n all.h fles of the source code produces a lst of around 600 optons to choose from. In general stckng to the default values makes sense; t gves the best chance of results mprovng when Tesseract s updated, and over-optmsng carres the rsk that the recognton may be far worse for certan documents or tasks that have not been antcpated. One se ng that made a massve dfference to recognton qualty for Ancent Greek nvolved lne detecton. ere was a persstent problem where Tesseract would o en msrecognse dacrtcs above characters as a separate lne of text. s resulted n a lne of nonsense, wth the dacrtcs by themselves beng ncorrectly recognsed as whole characters, followed by a lne lackng any of the dacrtcs at all. A er a good deal of tral and error, t was found that sgnfcantly ncreasng the opton textord_mn_lnesze pre y much solved the ssue. A er the ntal recognton step, Tesseract apples certan penaltes or bonuses to words and characters, to wegh up whether they should be changed accordng to varous rules. s s how the word lsts are used, as well as the suggeston ambguty rules. Intally we ncreased the penalty assgned to words not n a word lst, usng the language_model_penalty_non_dct_word and language_model_penalty_non_freq_dct_word optons. s ncreased the chance that a close recognton would be swtched to a word from the word lst. s seemed to mprove results n our testng, but we eventually realsed that ths was due to

12 eutypon /2/19 20:47 page 8 #12 8 N. Whte the fact that the text wth whch we were dong most of our testng happened to be used for the wordlst producton. Gven the large dversty of word forms n Ancent Greek, treatng the wordlst as relatvely complete and defntve s actually a partcularly bad dea, and newer versons of the tranng no longer have the ncreased word lst penaltes. We dd however successfully ncrease the penalty for unexpected punctuaton, e.g., punctuaton n the mddle of a word, wth the language_model_penalty_punc opton. s was mportant as dacrtcs were sometmes recognsed separately from ther parent characters, o entmes resultng n an erroneous quote ( ) or semcolon (ano telea: ) n the mddle of a word. 3.5 Scrpts: automatng everythng When creatng an OCR tranng t s mportant to be able to try dfferent approaches and quckly get feedback. ere are qute a number of Tesseract commands to process the dfferent parts nto a usable tranng, however, and some of these take a long tme to complete. As such automatng dfferent parts of the tranng process was mportant for quck and relable testng, as well as to codfy how t all ft together. e core of these scrpts s called combnetranng, whch takes the dfferent components of a Tesseract tranng and runs the approprate commands to output a usable tranng fle. e tf/box step s partcularly tme-consumng, however, n the order of hours, so that was done separately wth a scrpt called masstran, whch was used only when the tf/box fles changed n some way. We ordered the scrpts wth a Makefle, whch tracked dependences to ensure that only the mnmum necessary was rebult when somethng was changed. Creatng a new verson of the tranng was then just a case of runnng make and toddlng off to make a cup of tea. 4 New features that could mprove tranng Wth the above work, OCR usng the Ancent Greek tranng s pre y accurate. We thnk t s more or less as good a tranng as s possble wth the current verson of Tesseract. However, there are qute a few features that could be added to Tesseract so as to make both the tranng process easer, and the resultng tranng fles more effectve. 4.1 More sophstcated rules Whle uncharambgs can be abused to add certan types of rules to Tesseract (see above), t s a slow, dffcult and lmted way of dong so, as t was never ntended to be used for that purpose. One way of applyng complcated rules s just to post-process the output from Tesseract wth another program. However ths s not deal, as t cannot make use of the nternal nformaton Tesseract uses to wegh up how sensble a change s, based for example on the confdence of recognton of a specfc character. Another possblty would be to create a program whch uses the Tesseract API to hook n to the OCR process, and fddle around as approprate there. at would probably work,

13 eutypon /2/19 20:47 page 9 #13 Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 9 but would be a qute large amount of effort, and (more mportantly) t would not be generally avalable for all of the dfferent platforms and uses that Tesseract s. By keepng specfc language rules wthn a tranng, all mprovements are mmedately usable by any project that uses Tesseract, from smartphone-based OCR apps to large book scannng operatons lke those operated by the Internet Archve. A be er method to defne grammatcal rules would be to add a new fletype to the tranng, whch worked smlarly to uncharambgs, but allowed a lmted syntax (not dssmlar to smple regular expressons) to select and act upon groups of le ers. e uncharset fle, whch currently lsts each character n the tranng wth basc metadata, could then be extended to tag characters. ese taken together could make for a qute powerful, smple structure wth whch to create complex rules. One could extend the dea further by replacng the bnary suggeston versus demand format used by the current uncharambgs fle wth a number ndcatng how strong of a recommendaton the rule s. s dea was met wth some enthusasm on the Tesseract malng lst, and has now been made nto a feature request on the project s ssue tracker. One could also magne other more advanced rules systems whch could take a greater varety of grammatcal rules nto account. For example checkng ota subscrpt (ι) consstency, trackng accent usage n relaton to neghbourng words, or even gong so far as to compare wth an expected metre. Gong down ths path rsks prvlegng recognton of texts whch are closest to what s more formally defned as correct by grammarans, whch does not tend to map perfectly onto a textual corpus. Weghtng systems would therefore be crtcal to such a empts, to ensure that unusual grammar was not gnored, but just noted as less lkely by Tesseract, and the choce of whether to accept t would rely on other factors such as character recognton confdence and wordlst promnence. 4.2 A weghted wordlst Currently there are two wordlsts, whch are assgned dfferent weghtngs of mportance. However n many cases t s easy to get a far more nuanced vew of the popularty of words, beyond ether frequent or not, by nterrogatng a reasonably szed corpus of texts. Feedng ths nformaton nto a tranng wordlst would allow for more accurate OCR recognton, gvng Tesseract a much more accurate vew of how lkely a partcular word s to appear. It also has the advantage of beng a qute smple change to make n the code of Tesseract, though each tranng fle would probably need to be adjusted to accomodate t. s dea went down well wth other partcpants on the Tesseract malng lst, and s now also n the project s ssue tracker. 4.3 Extractng aracter shapes from font fles Whle there are some advantages to tranng character shapes usng scanned mages, namely recognton of common scannng ssues for partcular characters, t s not a feasble way to tran Tesseract for scrpts wth large character sets, or several d-

14 eutypon /2/19 20:47 page 10 #14 10 N. Whte acrtcs (see above). e method we used, of creatng approprate mage and box fles usng a program, does work, but s tme consumng to set up, and a rather nelegant soluton to the problem. A be er soluton would be to use the approprate font fles drectly to get all the necessary character shapes. s would sgnfcantly reduce the tme and dffculty to produce an OCR tranng, and lessen the chance of mstakes. It would however requre a sgnfcant effort to mplement. 4.4 Explct support for dacrtcs One area n whch Tesseract s Englsh-language hertage s partcularly apparent s ts complete gnorance of dacrtcs. Characters wth the same le er but dfferent dacrtcal marks are lkely to be of a smlar overall shape, leadng character-level OCR to have a dffcult tme accurately dfferentatng between them. An OCR program could optmse dacrtc searchng by separatng the process of recognsng the base le er from checkng for any dacrtcs, and n so dong acheve sgnfcantly hgher accuracy. Tranng may be more complex wth such a system, however, as dacrtcal marks would need to be separately marked, and ther expected poston n relaton to each base le er would need to be recorded. It would also be a large task to add ths functonalty nto Tesseract. 4.5 Avalablty of tranng source fles Gven that many scrpts share le ers t would o en make sense to base a new language tranng on a tranng for a smlar language. Unfortunately, however, at present most tranng fles do not make the tf/box fles whch they used avalable, so extendng or modfyng them s not possble. s was done n the past, but as the tranngs have been updated over tme the tf/box sources have not been updated, and are no longer partcularly useful as a bass to buld upon. s s a great pty, and we have made a pont of makng the source fles for our Ancent Greek tranng avalable, as well as the tools necessary to mprove them. We hope that ths soon becomes standard practce for OCR tranngs. 4.6 Documentaton of confguraton optons Tesseract has many useful knobs to twddle to adjust the way t works to make t more approprate for a partcular language. Whle t performs admrably wthout any tweaks, fddlng wth confguraton optons can yeld sgnfcant accuracy mprovements for certan languages. However, they reman almost entrely undocumented, and are only dscoverable by searchng through the source code. ankfully, t looks lke confguraton documentaton s on the way, and a webpage has recently been created on the Tesseract webste for that purpose, to whch we have contrbuted. s wll be a great ad to people who seek to mprove a tranng but who are not too comfortable dggng through source code.

15 eutypon /2/19 20:47 page 11 #15 Tranng Tesseract for Ancent Greek OCR 11 5 Concluson Tesseract s a very hgh-qualty and flexble OCR tool, and wth some effort Ancent Greek can be traned to a hgh level of accuracy. Recognton of dacrtcs s the weakest part of Tesseract for the purposes of Ancent Greek, whch s unsuprsng gven ther relatvely small sze, smlar shape, and dentcal base le ers. Whle more work could be done n the core of Tesseract to mprove ths, smart (ab)use of the basc rules system wthn a tranng fle proved very effectve n allevatng the ssue. One of the bggest advantages of Tesseract s ts open code and development, whch allows anybody wth the nterest and skll to study how t works, and mprove t. It s a pty that the source fles for most Tesseract tranngs are not smlarly avalable, and t s our hope that by ensurng that the source to the Ancent Greek tranng s, others may learn from and further mprove t, to the beneft of all. e same s true of the tools we wrote to ad n the creaton of ths tranng, and they have happly proved useful to others already. e Tesseract project have now accepted the Ancent Greek tranng fle, and t s avalable drectly from ther webste. To try t out, follow the nstall nstructons on ther ReadMe webpage (whch we recently rewrote for clarty), and let us know how you get on. Useful lnks More nformaton and downloads of Ancent Greek tranng, ncludng sources. URL: Tranng tools developed for Ancent Greek. URL: whte/tools Tesseract OCR homepage. URL: Tesseract s tranng gude. URL: wk/tranngtesseract3 Lvng Poets project. URL: Greek Font Socety. URL: typefaces1.html Perseus open source corpus. URL: opensource/download Edtor s note: At the author s request, ths paper s lcensed under the Creatve Commons A rbuton 3.0 Unported Lcense (http://creatvecommons.org/lcenses/by/3.0/).

16 eutypon /2/19 20:47 page 12 #16

17 eutypon /2/19 20:47 page 13 #17 Εὔτυπον, τεῦχος Ὀκτώβριος/October Δημιουργώντας epublcatons Απόστολος Συρόπουλος 28ης Οκτωβρίου Ξάνθη Η/Τ: asyropoulos at yahoo dot com Μπορούμε να δημιουργήσουμε ηλεκτρονικά βιβλία (e-book) με το L A TEX; Η απάντηση είναι: Ναι, όταν αναφερόμαστε στο epub ως μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου. Αφού λοιπόν παρουσιάσουμε τι ακριβώς είναι το epub, θα περιγράψουμε πώς μπορούμε να μετατρέψουμε αρχεία L A TEX σε epub με το πρόγραμμα latex2epub. Επίσης θα εξηγήσουμε πώς μπορούμε να διαβάσουμε αρχεία epub με τον φυλλομετρητή Frefox. Creatng epublcatons, by Apostolos Syropoulos Can we create e-books wth L A TEX? e answer s yes, when we talk about e-books n epub format. Once we present the epub format, heren we descrbe how we can convert L A TEX fles to epub fles usng the latex2epub converter. We also explan how we can read epub fles wth by the Frefox browser 1 Εισαγωγή Το 2007 η Amazon παρουσίασε το Kndle και ουσιαστικά ξεκίνησε την «επανάσταση» των ηλεκτρονικών βιβλίων. Φυσικά η υπόθεση ηλεκτρονικό βιβλίο δεν ξεκίνησε το 2007, αλλά πολύ νωρίτερα. Ηλεκτρονικά βιβλία υπήρχαν και πιο πριν (π.χ. ένα βιβλίο σε μορφή PDF είναι ηλεκτρονικό βιβλίο), αλλά αυτό που δεν υπήρχε ήταν μια συσκευή που μοναδικό της σκοπό θα είχε την ανάγνωση βιβλίων. Αν και το PDF είναι μια μορφή αρχείου γνωστή, δεν ήταν ανοικτή καθώς μέχρι πρόσφατα τα δικαιώματα ανήκαν στην Adobe. Επίσης το PDF δεν ήταν αρχικά σχεδιασμένο για χρήση e-book και έτσι δεν μπορούσε το κείμενο να προσαρμοστεί αυτομάτως στην οθόνη μιας συσκευής. Ακριβώς αυτό το κενό κάλυψε το epub, το οποίο είναι μια μορφή αρχείου ηλεκτρονικού βιβλίου. Βασικό χαρακτηριστικό των αρχείων epub είναι πως μπορούν να προσαρμοστούν στη συσκευή εξόδου και έτσι το τελικό αποτέλεσμα είναι ευανάγνωστο παντού. Αν κάποιος χρησιμοποιεί κάποια παραλλαγή του TEX (π.χ. το pd TEX ή το XƎTEX) τότε μπορεί άμεσα ή έμεσα να δημιουργήσει αρχεία PDF. Δυστυχώς όμως καμία στοιχειοθετική μηχανή που βασίζεται στο TEX δεν μπορεί να παράξει απευθείας

18 eutypon /2/19 20:47 page 14 #18 14 Α. Συρόπουλος αρχεία epub. Φυσικά θα αποτελούσε ένα ενδιαφέρον ερευνητικό πρόγραμμα η δημιουργία μιας τέτοιας μηχανής, αλλά χρειάζεται χρόνος και υποστήριξη. Ευτυχώς όμως υπάρχει το πρόγραμμα latex2epub το οποίο επιτρέπει την μετατροπή ενός αρχείου LATEX σε αρχείο epub. Σε ό,τι ακολουθεί περιγράφουμε με λίγα λόγια τη μορφή αρχείου epub, το πρόγραμμα latex2epub καθώς και ένα πρόσθετο (addon) για το πρόγραμμα Frefox το οποίο μας επιτρέπει να διαβάζουμε αρχεία epub στον υπολογογιστή μας. 2 Η μορφή ηλεκτρονικού βιβλίου epub Η δομή ενός «πακέτου» epub περιγράφεται στην παρακάτω ιστοσελίδα Λέμε «πακέτο» και όχι απλά αρχείο, επειδή στην παραγματικότητα ένα αρχείο epub είναι ένας συμπιεσμένος φάκελος. Η συμπίεση ακολουθεί τη μέθοδο zp. Ένα αρχείο epub λοιπόν, περιέχει δύο φακέλους και ένα αρχείο:./meta-inf: contaner.xml mmetype./oebps: Το αρχείο mmetype έχει μόνο μία γραμμή η οποία περιέχει τα παρακάτω: applcaton/epub+zp Η πληροφορία αυτή είναι χρήσιμη στις εφαρμογές ώστε να γνωρίζουν πως θα διαχειριστούν ένα αρχείο epub. Ο φάκελος META-INF περιέχει μόνο ένα αρχείο το οποίο περιέχει πληροφορίες για το ποιο ακριβώς αρχείο περιέχει το ηλεκτρονικό βιβλίο. Παρακάτω δίνουμε ένα πλήρες παράδειγμα ενός αρχείου contaner.xml: <?xml verson= 1.0 encodng= UTF-8?> <contaner xmlns= urn:oass:names:tc:opendocument:xmlns:contaner verson= 1.0 > <rootfles> <rootfle full-path= OEBPS/Fuzzy Petr Nets.opf meda-type= applcaton/oebps-package+xml /> </rootfles> </contaner> Τέλος ο φάκελος OEBPS όλα τα αρχεία που σχετίζονται με το συγκεκριμένο ηλεκτρονικό βιβλίο. Παρακάτω φαίνονται μερικά από τα αρχεία που περιέχονται σε ένα φάκελο OEBPS:

19 eutypon /2/19 20:47 page 15 #19 Δημιουργώντας epublcatons 15./OEBPS: bb.xhtml Fuzzy Petr Nets.ncx fpn.xhtml S1.xhtml Fuzzy Petr Nets.html Fuzzy Petr Nets.opf m S2.xhtml./OEBPS/m: m1.png m17.png m24.png m31.png m39.png m46.png Το αρχείο Fuzzy Petr Nets.ncx περιέχει πληροφορίες που αφορούν τον τίτλο του βιβλίου καθώς και τους συγγραφείς. Παρακάτω φαίνονται τα περιεχόμενα το αρχείου αυτού: <?xml verson= 1.0 encodng= UTF-8?> <ncx xmlns= verson= > <head> <meta name= dtb:depth content= 1 /> <meta name= dtb:totalpagecount content= 0 /> <meta name= dtb:maxpagenumber content= 0 /> <meta name= dtb:ud content= urn:ud:68aa /> </head> <docttle> <text>dalectca Fuzzy Petr Nets</text> </docttle> <docauthor> <text>valera de Pava and Apostolos Syropoulos</text> </docauthor> <navmap> <navpont d= top playorder= 1 > <navlabel> <text>dalectca Fuzzy Petr Nets</text> </navlabel> <content src= Fuzzy Petr Nets.html /> </navpont> <navpont d= nav-2 playorder= 2 > <navlabel> <text>dalectca Fuzzy Petr Nets</text> </navlabel> <content src= fpn.xhtml /> </navpont> <navpont d= nav-3 playorder= 3 > <navlabel> <text> 1. The category DalISet n Dalectca Fuzzy </navlabel> Petr Nets</text> <content src= S1.xhtml /> </navpont>

20 eutypon /2/19 20:47 page 16 #20 16 Α. Συρόπουλος <navpont d= nav-4 playorder= 4 > <navlabel> <text> 2. The category FNets n Dalectca Fuzzy </navlabel> Petr Nets</text> <content src= S2.xhtml /> </navpont> <navpont d= nav-5 playorder= 5 > <navlabel> <text>references n Dalectca Fuzzy Petr Nets</text> </navlabel> <content src= bb.xhtml /> </navpont> </navmap> </ncx> Τα περιεχόμενα του αρχείου Fuzzy Petr Nets.opf δίνονται παρακάτω ελαφρώς αλλοιωμένα ώστε να χωρέσουν στη σελίδα του περιοδικού: <?xml verson= 1.0 encodng= UTF-8?> <package verson= 2.0 xmlns= unque-dentfer= BookId > <metadata xmlns:dc= xmlns:opf= > <dc:ttle>dalectca Fuzzy Petr Nets</dc:ttle> <dc:language>en</dc:language> <dc:date>january 2011</dc:date> <dc:rghts>2010 Valera de Pava and Apostolos Syropoulos</dc:rghts> <dc:dentfer d= BookId >urn:ud:68aa </dc:dentfer> <dc:creator opf:role= aut >Valera de Pava and </metadata> <manfest> Apostolos Syropoulos</dc:creator> <tem d= ncx href= Fuzzy Petr Nets.ncx meda-type= applcaton/x-dtbncx+xml /> <tem d= Fuzzy Petr Nets href= Fuzzy Petr Nets.html meda-type= applcaton/xhtml+xml /> <tem d= fuzzypetrnets-xhtml href= fuzzypetrnets.xhtml meda-type= applcaton/xhtml+xml /> <tem d= S1-xhtml href= S1.xhtml meda-type= applcaton/xhtml+xml /> <tem d= S2-xhtml href= S2.xhtml meda-type= applcaton/xhtml+xml /> <tem d= bb-xhtml href= bb.xhtml meda-type= applcaton/xhtml+xml />

21 eutypon /2/19 20:47 page 17 #21 Δημιουργώντας epublcatons 17 <tem d= m-m1-png href= m/m1.png meda-type= mage/png />.... Πολλές γραμμές έχουν παραληφθεί </manfest> <spne toc= ncx > <temref dref= Fuzzy Petr Nets lnear= no /> <temref dref= fuzzypetrnets-xhtml /> <temref dref= S1-xhtml /> <temref dref= S2-xhtml /> <temref dref= bb-xhtml /> </spne> <gude> <reference type= cover ttle= Cover </gude> </package> href= Fuzzy Petr Nets.html /> Τα υπόλοιπα αρχεία που περιέχουν το κείμενο είναι κανονικά αρχεία (X)HTML και δεν παρουσιάζουν κάποια ιδιαιτερότητα. Ουσιαστικά λοιπόν το περιεχόμενο του ηλεκτρονικού βιβλίου αποθηκεύεται σε κανονικά αρχεία (X)HTML, οπότε λογικά και ένας απλός φυλλομετρητής θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ανάγνωση ενός αρχείου epub. Αυτό όντως συμβαίνει και στη συνέχεια θα δούμε ότι μπορούμε να διαβάζουμε αρχεία epub με το Frefox. 3 Μετατροπή αρχείων L A TEX σε epub Γενικά δεν είναι δυνατόν να μετατραπεί το οποιοδήποτε αρχείο LATEXσε epub. Πιο συγκεκριμένα μόνο όσα αρχεία μπορεί να επεξεργαστεί το πρόγραμμα LATEXML¹ και μόνο αυτά μπορούν να μετατραπούν πιστά σε epub. Το πρόγραμμα LATEXML επεξεργάζεται αρχεία LATEX και τα μετατρέπει σε μορφή XML. Τα παραγώμενα αρχεία XML μπορούν να μετατραπούν σε (X)HTML επιλέγοντας οι μαθηματικοί τύποι να μετατραπούν σε MathML ή σε εικόνες. (Προς το παρόν η μετατροπή σε MathML έχει κάποιους περιορισμούς.) Παρόλο που το πρόγραμμα LATEXML μπορεί να μετατρέψει αρχεία LATEX σε (X)HTML, δεν μπορεί να τα μεταρέψει σε μορφή epub. Για να το κάνετε αυτό, θα πρέπει να χρησιμοποιήσετε το πρόγραμμα latex2epub.² Το πρόγραμμα αυτό εκετελείται από τη γραμμή εντολών ως εξής: $ ruby latex2epub.rb fuzzypetrnets.tex fuzzypetrnets.yaml Προσέξτε ότι το πρόγραμμα είναι γραμμένο σε Ruby, ενώ το LATEXML είναι γραμμένο σε Perl. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να έχετε αυτές τις γλώσσες στο σύστημα σας για να χρησιμοποιήσετε αυτά τα προγράμματα. Για παράδειγμα, όλα σχεδόν τα συστήματα Unx ή τύπου Unx συμπεριλαμβάνουν τις γλώσσες αυτές στις διανομές τους. ¹Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. ²Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. https://gthub.com/kmuto/latex2epub.

22 eutypon /2/19 20:47 page 18 #22 18 Α. Συρόπουλος Το αρχείο με προέκταση ονόματος.yaml περιέχει οδηγίες προς το πρόγραμμα latex2epub. Παρακάτω δίνουμε τα περιεχόμενα ενός αρχείου με επεξηγηματικά σχόλια: # Όνομα βιβλίου bookname: Fuzzy Petr Nets # Γλώσσα el για ελληνικά language: en # Τίτλος ttle: Dalectca Fuzzy Petr Nets # Συγγραφείς aut: Valera de Pava and Apostolos Syropoulos # Πνευματικά δικαιώματα rghts: 2010 Valera de Pava and Apostolos Syropoulos # Ημερομηνία συγγραφής ή έκδοσης date: January 2011 # Άλλες πληροφορίες # descrpton: # subject: # type: # format: # source: # relaton: # coverage: # Καλύτερα να μη δίνετε εσείς τιμές! # htmlext: HTML # htmlext: xhtml # Εξώφυλλο # cover: # Εικόνα εξωφύλλου # covermage: # Αρχείου CSS για μορφοποίηση #stylesheet: stylesheet.css # Αφορά τα περιεχόμενα toclevel: 3 # Αφορά την αρίθμηση ενοτήτων secnolevel: 2 ncxndent: # Πληροφορίες που αφορούν το τελικο αρχείο EPUB # mytoc:

23 eutypon /2/19 20:47 page 19 #23 Δημιουργώντας epublcatons 19 Εικόνα 1: Στοιχειοθετημένο αποτέλεσμα που παράγει το pdfl A T E X. # mytoc true # tocfle: toc.xhtml # ttlepage: ttle.xhtml # colophon: true # pubhstory: mathml: true # Βάλτε XeLaTeX αν αυτό χρησιμοποιείτε latexcmd: latex # Βάλτε μπροστά το # αν χρησιμοποιείτε το XeLaTeX dvpscmd: dvps -q -S1 - -E -j0 #basedebug: true # debug: true Στην περίπτωση που χρησιμοποιούμε το XƎLATEX, προφανώς η παράμετρος που αφορά το πρόγραμμα dvps θα πρέπει να γίνει σχόλιο. Στην Εικόνα 1 φαίνεται το αποτέλεσμα που παράγεται από ένα αρχείο το οποίο έχει στοιχειοθετηθεί από το pdflatex. Στην Εικόνα 2 φαίνεται πώς έχει γίνει η στοιχειοθεσία από το πρόγραμμα latex2epub.

24 eutypon /2/19 20:47 page 20 #24 20 Α. Συρόπουλος Εικόνα 2: Στοιχειοθετημένο αποτέλεσμα που παράγει το latex2epub από τις πηγές που παρήχθηκε η Εικόνα 1. 4 Ανάγνωση ηλεκτρονικών βιβλίων epub Από τη στιγμή που δημιουργούμε ένα ηλεκτρονικό βιβλίο σε μορφή epub θα πρέπει να μπορούμε και να το φυλλομετρήσουμε ή ακόμη και να το διαβάσουμε. Αν και υπάρχουν προγράμματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάγνωση βιβλίων σε μορφή epub, σχεδόν όλα αφορούν τα MS-Wndows και άρα, κατά τη γνώμη του γράφοντα, δεν είναι γενικές λύσεις. Προς το παρόν η μόνη γενική λύση αποτελεί το πρόσθετο (addon) EPUBReader για το Frefox. Αυτό το πρόσθετο μπορείτε να το βρείτε στην παρακάτω σελίδα: https://addons.mozlla.org/el/frefox/addon/epubreader/ Προφανώς θα πρέπει να χρησιμοποιείτε τον φυλλομετρητή Frefox για να κάνετε χρήση του εν λόγω πρόσθετου. Επίσης, για να ανοίξετε ένα αρχείο epub απλά πηγαίνετε στο μενού «Αρχείο», από εκεί διαλέγετε «Άνοιγμα αρχείου» και επιλέγετε το αρχείο που θέλετε να διαβάσετε. 5 Επίλογος Είδαμε τι είναι το πρότυπο ηλεκτρονικού βιβλίου epub, ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε αρχεία epub από πηγές LATEX ή XƎLATEX και ότι μπορούμε να διαβάσουμε αρχεία epub με το Frefox. Ελπίζουμε πως αυτή η σύντομη παρουσίαση να δώσει το έναυσμα στον αναγνώστη για τη δημιουργία μιας μικρής epubθήκης.

25 eutypon /2/19 20:47 page 21 #25 Εὔτυπον, τεῦχος Ὀκτώβριος/October Με επίκεντρο το ηλεκτρονικό βιβλίο: Συνέντευξη με τον εκδότη Πέτρο Παπασαραντόπουλο Απόστολος Συρόπουλος 28ης Οκτωβρίου Ξάνθη Η/Τ: asyropoulos at yahoo dot com Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος (epkentro at epkentro dot gr) ασχολείται με την έκδοση βιβλίων από το Έχει επιμεληθεί την έκδοση εκατοντάδων βιβλίων και περιοδικών, παλαιότερα στις εκδόσεις Παρατηρητής και τώρα στις εκδόσεις Επίκεντρο. Εργάστηκε επίσης για τρεις δεκαετίες ως δημοσιογράφος σε εφημερίδες και περιοδικά. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του Μύθοι και στερεότυπα της ελληνικής κρίσης. Ως άνθρωπος που γνωρίζει πολύ καλά τον κόσμο των εκδόσεων, δέχθηκε να μιλήσει στο Εὔτυπον για το ηλεκτρονικό βιβλίο στην Ελλάδα. Petros Papasarantopoulos focuses on e-books, by Apostolos Syropoulos Petros Papasarantopoulos (epkentro at epkentro dot gr) has dealt wth Greek books snce He has edted hundreds of books, n the past under the mprnt Paratrts and now under the mprnt Epkentro. He has also worked for three decades as a journalst n Greek newspapers and magaznes. As someone who knows very well the book world, he accepted to talk to Eutypon about e-publcatons n Greece. Εὔτυπον (Απόστολος Συρόπουλος): Ο εκδοτικός οίκος Επίκεντρο πουλάει εκδόσεις του και σε μορφή e-book. Τι σας ώθησε στο να συμπεριλάβετε αυτή τη μορφή βιβλίου στα προϊόντα σας; Πέτρος Παπασαραντόπουλος: Είναι σαφές ότι τα e-book αποτελούν πλέον μια πραγματικότητα στον εκδοτικό χώρο. Η χρήση τους αυξάνεται συνεχώς, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ευρώπη ακολουθεί, με αξιοσημείωτη καθυστέρηση. Στην Ελλάδα είμαστε στα πρώτα βήματα. Δεν πιστεύω ότι τα e-book θα αντικαταστήσουν τα τυπωμένα βιβλία. Θα συνυπάρχουν και θα αλληλοσυμπληρώνονται.

26 eutypon /2/19 20:47 page 22 #26 22 Α. Συρόπουλος E: Ποιες μορφές e-book (π.χ. epub, PDF κ.λπ.) χρησιμοποιείτε και γιατί; ΠΠ: Ξεκινήσαμε με ψηφιοποίηση σε PDF, αλλά πολύ γρήγορα υιοθετήσαμε τη χρήση epub. Πιστεύουμε ότι αυτή η μορφή παρέχει σημαντικά πλεονεκτήματα στον χρήστη, αφού του δίνει δυνατότητες όπως η αναζήτηση με λέξεις κλειδιά, η τήρηση σημειώσεων και πολλά άλλα. E: Ποιο ήταν το πρώτο e-book του εκδοτικού σας οίκου και πότε κυκλοφόρησε; ΠΠ: Το πρώτο e-book που εκδώσαμε ήταν η μελέτη πολιτειολογίας του Κώστα Χρυσόγονου Η ιδιωτική δημοκρατία: Από τις πολιτικές δυναστείες στην κλεπτοκρατία, που κυκλοφόρησε στα μέσα του E: Επιλέξατε κάποια ειδική κατηγορία βιβλίων, όπως λογοτεχνικά, πανεπιστημιακά, πληροφορικής, τεχνικά, κ.λπ., για να ξεκινήσετε την κυκλοφορία των e-book; ΠΠ: Έχουμε επιλέξει να ξεκινήσουμε σε μορφή e-book με επιστημονικές μονογραφίες. E: Πώς μπορεί ένας πελάτης σας να αγοράσει ένα e-book; ΠΠ: Τα ηλεκτρονικά βιβλία των εκδόσεων Επίκεντρο υπάρχουν διαθέσιμα στην ιστοσελίδα μας, όπου η αγορά τους μπορεί να γίνει με τραπεζική κατάθεση ή πιστωτική κάρτα. Επιπρόσθετα, υπάρχει ένα πλήθος βιβλιοπωλείων που προμηθεύουν e-book μέσω των ιστοσελίδων τους. Μπορείτε να δείτε τη λίστα αυτών στη σχετική ιστοσελίδα του ΕΚΕΒΙ «Παρατηρητήριο Ψηφιακού Βιβλίου» (http://ebooks.ekeb.gr/). «Τα περισσότερα e-book είναι πλέον ασφαλισμένα σε μορφή DRM.» E: Με ποιο τρόπο μπορεί ο αγοραστής να διαβάσει το e-book; Χρειάζεται κάποια ειδική συσκευή, όπως το Kndle της Amazon ή τους παρέχετε δωρεάν λογισμικό ανάγνωσης e-book; ΠΠ: Υπάρχουν πολλοί τρόποι. Ειδικές συσκευές, όπως το Kndle, ταμπλέτες, φορητοί υπολογιστές ή ακόμα και ένας κλασικός υπολογιστής. Το λογισμικό ανάγνωσης για e-book παρέχεται δωρεάν στο διαδίκτυο. E: Ανησυχείτε για τον κίνδυνο παράνομης αντιγραφής των e-book; ΠΠ: Τα περισσότερα e-book είναι πλέον ασφαλισμένα σε μορφή DRM (Dgtal Rghts Management), ώστε να αποφευχθεί η παράνομη αναπαραγωγή και διάθεσή τους. Ο αναγνώστης, με την αγορά του βιβλίου, προμηθεύεται τους κωδικούς ώστε να το εγκαταστήσει στην ηλεκτρονική συσκευή ανάγνωσης, μέσα από μια απλή φόρμα

27 eutypon /2/19 20:47 page 23 #27 Συνέντευξη με τον εκδότη Πέτρο Παπασαραντόπουλο 23 ανάγνωσης που κατεβάζει εύκολα από το διαδίκτυο. Φροντίζουμε ώστε να παρέχουμε οδηγίες βήμα βήμα για τους μη εξοικειωμένους χρήστες. E: Υπάρχει σκέψη για υιοθέτηση ενός κεντρικού μηχανισμού πώλησης και διανομής e-book ανάλογο του amazon.com; ΠΠ: Έχουν γίνει πολλές προσπάθειες, που βρίσκονται ακόμα στα πρώτα βήματα. Είναι ιδιαίτερα θετική η απόφαση της Cosmote να ασχοληθεί με την προβολή και πώληση ηλεκτρονικών βιβλίων. E: Τι ποσοστό πωλήσεων και τι ποσοστό αντιτύπων του εκδοτικού σας οίκου αντιπροσωπεύουν φέτος (2012) τα e-book; Έχετε εκδώσει ή σκοπεύετε να εκδώσετε βιβλία μόνον σε ηλεκτρονική μορφή χωρίς να συνοδεύονται από το αντίστοιχο έντυπο; ΠΠ: Οι πωλήσεις μας το 2012 ήταν ασήμαντες. Προς το παρόν δεν προγραμματίζουμε την έκδοση βιβλίων μόνο σε ηλεκτρονική μορφή. Φυσικά, τα δεδομένα συνεχώς αλλάζουν. E: Έχει προχωρήσει καθόλου η υπόθεση e-book στα ελληνικά πανεπιστήμια; ΠΠ: Έχουν γίνει κάποιες γενικές εξαγγελίες. Παράλληλα προχωρούν κάποια ερευνητικά προγράμματα σε πανεπιστημιακές σχολές. E: Υπάρχει από μέρους σας σκέψη τα βιβλία σας να ετοιμάζονται με ένα σύστημα όπως το LATEX, ώστε και η μετατροπή σε e-book να είναι εύκολη και γρήγορη; ΠΠ: Διερευνούμε όλους τους πιθανούς τρόπους που θα μας επιτρέψουν την ταυτόχρονη κυκλοφορία των βιβλίων μας σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή. E: Αν γνωρίζετε, σε τι ποσοστό χρησιμοποιείται το LATEX από τους ελληνικούς εκδοτικούς οίκους; ΠΠ: Από ό,τι γνωρίζω, το LATEX χρησιμοποιείται σε περιορισμένο βαθμό.

28 eutypon /2/19 20:47 page 24 #28

29 eutypon /2/19 20:47 page 25 #29 Εὔτυπον, τεῦχος Ὀκτώβριος/October Αναζητώντας τη μνήμη Αναστασία Πεχτελίδου Ορφέως Ξανθη Η/Τ: paxtak at gmal dot com Από πολλές απόψεις, τα ηλεκτρονικά βιβλία πλεονεκτούν σε σχέση με τις κλασικές τυπωμένες εκδόσεις. Όμως υπάρχουν μελέτες που υπονοούν ότι το έντυπο βιβλίο συμβάλλει περισσότερο στη μακροχρόνια μνήμη. Μια μελέτη που διεξάχθηκε στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ανάγνωση σε ηλεκτρονικές συσκευές χρειάζεται περισσότερες επαναλήψεις για την αφομοίωση των δεδομένων. Φαίνεται πως η χωροταξία της ανάγνωσης παίζει ρόλο στην αφομοίωση. Τα ηλεκτρονικά βιβλία παρέχουν λιγότερα χωροταξικά σημάδια, ενώ τα έντυπα βιβλία δίνουν φυσικά σημεία αναφοράς. Lookng out for memory, by Anastasa Pechteldou Electronc books have serous advantages vs-à-vs the classcal prnted ones. However some studes suggest that tradtonal books add more to long-term memory. A study by Lecester Unversty concluded that readng a book n electronc format requres more repettons for assmlaton of facts. It seems that context and landmarks are actually precous for dgeston of materal. E-books offer fewer landmarks, whle prnted books provde natural memory references. «Η μνήμη κάθε ανθρώπου είναι η προσωπική του λογοτεχνία.» Aldous Huxley Τα ηλεκτρονικά βιβλία, παρόλα τα εμφανή πλεονεκτήματά τους και είναι πολλά δημιουργούν μεγάλη πρόκληση για την ανάπτυξη της μνήμης. Όλοι εμείς, που μπήκαμε ως ενήλικες στον ψηφιακό κόσμο, έχουμε ζωηρές αναμνήσεις από τα έντυπα βιβλία της παιδικής μας ηλικίας ή της εφηβείας. Μπορούμε να ανακαλέσουμε το χρώμα, το εξώφυλλο και την τυπογραφική εικόνα των σελίδων, ακόμη και την υφή και την μυρωδιά τους. Κάθε βιβλίο μας κουβαλάει μια εμπειρία μοναδική, πνευματική, κοινωνική και συναισθηματική. Οι εμπειρίες αυτές, που έχουν αποτυπωθεί στο μυαλό και την καρδιά μας, έχουν βοηθήσει να καθορίσουμε ποιοι είμαστε σήμερα και θα ήταν δύσκολο να υποστηρίξουμε πως θα είμασταν οι ίδιοι χωρίς αυτές.

30 eutypon /2/19 20:47 page 26 #30 26 Α. Πεχτελίδου Τα νοητικά ταξίδια αυτά έχουν δημιουργήσει ένα πολύπλοκο δίκτυο αναμνήσεων που αισθητά ή ασυναίσθητα κουβαλάμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας και εμπλουτίζουν τις γλωσσικές και πολιτιστικές μας πλευρές. Η χαραυγή του ηλεκτρονικού βιβλίου έχει οδηγήσει στην πριμοδότηση της πρόσβασης και της πρακτικότητας έναντι της προσωπικής αναγνωστικής εμπειρίας, και εγείρει μεγάλα ερωτήματα σχετικά με τη δυναμική της βιβλιοανάγνωσης. Πώς το ηλεκτρονικό βιβλίο θα αλλάξει τους τρόπους που διαβάζουμε, τους τρόπους που μαθαίνουμε τη γλώσσα, τη φαντασία μας, το γραψιμό μας, τις σκέψεις μας και την αυτογνωσία μας; Θα συνεχίσει το βιβλίο να παίζει καίριο ρόλο στο πώς αναπτυσσόμαστε και ωριμάζουμε ως άτομα; Σε πολλά επίπεδα, τα ηλεκτρονικά βιβλία πλεονεκτούν έναντι των κλασικών τυπωμένων εκδόσεων [1]: προσφέρουν πλούσιο λειτουργικό περιβάλλον, μπορούν εύκολα να επικαιροποιηθούν και επιτρέπουν στον αναγνώστη να αλληλεπιδράσει με το υλικό (μέσω κουίζ, ήχητικού υλικού, βίντεο και με τη χρήση άλλων πολυμέσων). Όμως, υπάρχουν μελέτες που υπονοούν ότι όσον αφορά στη μακροχρόνια μνήμη, ο κλήρος πέφτει στο έντυπο βιβλίο. Μια μελέτη που διεξάχθηκε σε φοιτητές ψυχολογίας από την Kate Garland [2], λέκτορα ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ στην Αγγλία, κατέληξε ότι η δοκιμή να μελετηθούν πανομοιότυπα κείμενα και με τα δύο μέσα (έντυπη και ηλεκτρονική μορφή) δεν οδήγησε σε «μετρήσιμες διαφορές». Παρ όλα αυτά, υπάρχουν κάποιες μικρές διαφοροποιήσεις υπέρ του έντυπου υλικού, οι οποίες έχουν σημασία μακροπρόθεσμα. Όσοι φοιτητές διάβαζαν σε συσκευές ηλεκτρονικής ανάγνωσης αφενός χρειάστηκαν περισσότερες επαναλήψεις για να αφομοιώσουν τα δεδομένα, αφετέρου δεν είχαν τόσο ολοκληρωμένη αφομοίωση σε σχέση με εκείνους που διάβαζαν σε έντυπο. Η Garland εξηγεί στο άρθρο της: «Όταν ανακαλείς κάτι, είτε το γνωρίζεις και απλά σου έρχεται στο νου είτε το θυμάσαι αναζητώντας το κοντινό του πλαίσιο και μετά φτάνεις στην απάντηση. Το πρώτο είναι σαφώς καλύτερο, διότι ανακαλούμε γρηγορότερα τα σημαντικά πράγματα και φαινομενικά αβίαστα.» «Αυτό που βρήκαμε», εξηγεί, «είναι πως οι φοιτητές που μελέτησαν το έντυπο υλικό, ξεκίνησαν να μαθαίνουν γρηγορότερα τις πληροφορίες με το πέρασμα του χρόνου». Στην πραγματικότητα, η χωροταξία της ανάγνωσης δηλαδή το εάν διαβάσαμε κάτι στην κορυφή ή στο τέλος της σελίδας, αριστερά ή δεξιά, πάνω ή δίπλα σε μια εικόνα παίζει ρόλο στην αφομοίωση [3]. Ίσως να φαίνεται εκ πρώτης όψεως άσχετο, όμως η αντίληψη του χώρου μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή η εξέλιξη έχει προσαρμόσει το μυαλό μας να λειτουργεί ευκολότερα ανακαλώντας χωροταξικές πληροφορίες, προκειμένου να βρίσκουμε το δρόμο μας. Γι αυτό και οι άνθρωποι με εξαιρετική μνήμη χρησιμοποιούν μια μέθοδο απομνημόνευσης ( method of loc [4]), όπου συνδέουν γεγονότα που θέλουν να θυμούνται με χώρους που ήδη γνωρίζουν. Φαντάζονται δηλαδή ότι περιφέρονται διαδοχικά στους χώρους αυτούς και έτσι ανακαλούν τα γεγονότα. Τα ηλεκτρονικά βιβλία, ωστόσο, παρέχουν λιγότερα χωροταξικά σημάδια από τα έντυπα, ειδικά οι παλαιότερες εκδόσεις, στις οποίες απλά διάβαζες στην οθόνη ένα μονότονο, στεγνό κείμενο. Η αίσθηση πως η σελίδα είναι άπειρη και απεριόριστη είναι κουραστική. Αντίθετα, τα έντυπα βιβλία δίνουν φυσικά σημεία αναφοράς,

31 eutypon /2/19 20:47 page 27 #31 Αναζητώντας τη μνήμη 27 με τα οποία για παράδειγμα θυμόμαστε σε ποιο σημείο του βιβλίου είμαστε, πράγμα δυσκολότερο να πετύχεις στις ηλεκτρονικές εκδόσεις. «Η ανθρώπινη σύντομη μνήμη είναι εξαιρετικά ασταθής και ασθενής», αναφέρει ο Jakob Nelsen [5], ειδικός στη χρηστικότητα του διαδικτύου. «Γι αυτό και υπάρχει μεγάλο πλεονέκτημα όταν μπορώ να κοιτώ μία ή δύο σελίδες και να βλέπω τα πάντα ταυτόχρονα. Παρόλο που το μάτι βλέπει μοναχά ένα πράγμα τη φορά, κινείται τόσο γρήγορα που μπορεί να δει τις σελίδες και να κάνει αλληλοσυσχέτιση του υλικού, οπότε το καταλαβαίνει καλύτερα.» Επιπλέον, το γύρισμα των σελίδων είναι λιγότερο απαιτητικό πνευματικά και αφήνει περισσότερο χρόνο για μάθηση. Αυτό βέβαια δε σημαίνει πως αποτρέπουμε τη χρήση ηλεκτρονικών βιβλίων ή εκπαιδευτικού υλικού. Στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε ότι σε πολλές περιπτώσεις προσφέρουν φανταστικά πλεονεκτήματα. Ωστόσο, κάθε μέσο έχει διαφορετική δυναμική, και ίσως συμβαίνει ότι το γνωστό μας βιβλίο βγαίνει νικητής όταν μελετάμε περίπλοκες ιδέες και έννοιες, που θέλουμε να ενσωματώσουμε βαθιά στη μνήμη μας. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να δείξουν ποιο υλικό προσφέρεται για μελέτη σε ηλεκτρονική μορφή και ποιοι τύποι μαθημάτων θα ήταν καλύτερο να παραμείνουν στην κλασική μορφή εγχειριδίων. Γυρνώντας πίσω στις νεανικές μας μνήμες, ας αναλογιστούμε λίγο την πιθανότητα η εναλλαγή ερεθισμάτων από τα διάφορα πολυμέσα με την ταχύτητα του φωτός να επηρεάσει τη μακροχρόνια μνήμη μας. Ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούμε και συντηρούμε αναμνήσεις δεν είναι πλέον ο ίδιος, καθώς ζούμε σε ένα μεταβαλλόμενο περιβάλλον που βομβαρδίζεται από πληροφορίες και περισπασμούς. Το πώς αυτό το φαινόμενο των καιρών αναμένεται να επιδράσει στη συγκέντρωσή μας, καθώς και στον τρόπο που σκεφτόμαστε, σε σχέση και με τα ηλεκτρονικά βιβλία, δεν είναι ένα ασήμαντο σημείο. Η σχέση μεταξύ μνήμης και επεξεργασίας της πληροφορίας είναι εμφανής. Ο νομπελίστας νευροψυχίατρος Erc Kandel αναφέρει [6]: «Προκειμένου να διατηρηθεί μια μνήμη, πρέπει η εισερχόμενη πληροφορία να επεξεργαστεί σε βάθος. Αυτό επιτυγχάνεται συνδέοντας την πληροφορία συστηματικά με μια ήδη υπάρχουσα γνώση, καλά εδραιωμένη στη μνήμη.» Τα τελευταία χρόνια έγινε ξεκάθαρο ότι το ηλεκτρονικό βιβλίο δεν είναι απλά μια ψηφιακή έκδοση του έντυπου: επιτρέπει νέα συσχέτιση στη σκέψη, νέες μορφές μάθησης και γνώσης. Η ενσωμάτωση βίντεο, ήχου, δεδομένων και άλλων μορφών περιεχομένου μεταμορφώνει το βιβλίο σε μια πολυμεσική μαθησιακή εμπειρία. Η προσωπική πράξη ανάγνωσης υπάρχει ακόμη, αλλά περιβάλλεται από ένα διαδραστικό περιβάλλον που ρίχνει στάχτη και στις πρωταρχικές αναμνήσεις. Το ρεύμα αυτό επιταχύνεται με γοργούς ρυθμούς και θα συνεχίσει να επιταχύνεται. Η αιτία που η τροπή αυτή της ανάγνωσης θεωρείται από κάποιους ανησυχητική είναι απλή. Οι αναμνήσεις μας αντιπροσωπεύουν τις πιο ενδόμυχες εμπειρίες μας και εδράζονται στον εγκεφαλικό φλοιό, είτε άμεσα προσιτές είτε καλά κρυμμένες. Ωστόσο, η μνήμη έχει άμεση σχέση και με την κατανόηση του εαυτού μας, την αίσθηση της πραγματικότητας και την ικανότητα να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας και τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Έχει να κάνει και με το ποιοι είμαστε. Εάν αποδειχθεί στο μέλλον πως η ανάγνωση θα γίνεται με τις ειδικές ηλεκτρονικές συσκευές, ο αντίκτυπος θα επεκταθεί πέρα από τον εκδοτικό χώρο, τις βιβλιο-

32 eutypon /2/19 20:47 page 28 #32 28 Α. Πεχτελίδου θήκες και τη βιομηχανία της τεχνολογίας. Θα μπορούσε να μετατρέψει τον τρόπο που οικειοποιούμαστε την προσωπική εμπειρία της ανάγνωσης βιβλίων και τη δημιουργία αναμνήσεων, η οποία έχει σοβαρή επιρροή στο ποιοι είμαστε και πώς μαθαίνουμε. Η διεισδυτική ψηφιακή επικοινωνία σε συνδυασμό με το σύγχρονο τρόπο ζωής θα επηρεάσει την ανάγνωση και τη μνήμη όπως κανένα άλλο γεγονός από την τυπογραφική επανάσταση του Γουτεμβέργιου το 15ο αιώνα. Εν τούτοις, το ηλεκτρονικό βιβλίο θα παίξει για εμάς πρωτεύοντα ρόλο στον επαναπροσδιορισμό των ιδεών μας και την αναμόρφωση της αντίληψης του κόσμου και του εαυτού μας. Άλλωστε, οι πραγματικοί αναγνώστες γνωρίζουν πως οι ζωντανές αναμνήσεις της ανάγνωσης βοηθούν στο να γίνουμε αυτό που είμαστε. Βιβλιογραφία [1] T. Horava, Ebooks and memory: Down the rabbt hole? Aganst the Gran, vol. 23, no. 3, pp (2011). [2] K. J. Garland and J. M. Noyes, CRT montors: Do they nterfere wth learnng? Behavour & Informaton Technology, vol. 23, no. 1, pp (2004). [3] M. Szalavtz, Do e-books make t harder to remember what you just read? Tme, Health & Famly, March 14, URL: 14/do-e-books-mpar-memory/ [4] Wkpeda, Method of loc. URL: loc. (Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2012.). [5] J. Nelsen and K. Pernce, Eyetrackng Web Usablty, New Rders, Berkeley, Calforna, USA (2010). [6] E. Kandel, In Search of Memory: e Emergence of a New Scence of the Mnd. Norton, New York, p. 210 (2006).

33 eutypon /2/19 20:47 page 29 #33 Εὔτυπον, τεῦχος Ὀκτώβριος/October Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης Δημήτριος Α. Φιλίππου Κάτω Γατζέα Ἀγριὰ Βόλου Η/Τ: dmtros dot ap dot flppou at gmal dot com Ὁ Νίκος Καχτίτσης ( ) θεωρεῖται ἕνας ἀπὸ τοὺς πλέον σημαντικοὺς λογοτέχνες τῆς ἑλληνικῆς μεταπολεμικῆς γενιᾶς. Μεταξὺ ἄλλων, ὁ Καχτίτσης καταπιάστηκε καὶ μὲ τὴν τυπογραφία καὶ τὴν ἔκδοση βιβλίων. Στὸ ὑπόγειο τοῦ σπιτιοῦ του στὸ Μόντρεαλ τοῦ Καναδᾶ, ὅπου εἶχε μεταναστεύσει, ἔστησε ἕνα μικρὸ ὄρθιο χειροκίνητο πιεστήριο γιὰ νὰ ξεκινήσει τὶς ἐκδόσεις Anthelon Press. Μὲ αὐτὸ τὸ ἐκδοτικὸ ὄνομα, στοιχειοθέτησε μόνος του καὶ τύπωσε μερικὰ βιβλία καὶ φυλλάδια ὅλα στὰ ἀγγλικά, γιατὶ δὲν διέθετε ἑλληνικὰ στοιχεῖα. Γιὰ τὶς ἐκδόσεις ἑλληνικῶν βιβλίων, ὁ Καχτίτσης δημιούργησε τὸ ἐκδοτικὸ σῆμα «Λωτοφάγος» καὶ συνεργάστηκε μὲ τὸ τυπογραφεῖο τῆς ἐφημερίδας Τὸ Ἑλληνοκαναδικὸ Βῆμα. Ὁ πρόωρος θάνατός του ἔδωσε ἄδοξο τέλος σὲ ἕνα πολὺ ἐνδιαφέρον τυπογραφικὸ καὶ ἐκδοτικὸ ἐγχείρημα ἀπὸ Ἕλληνα ἐκτὸς Ἑλλάδος. e publsher and prnter Nkos Ka ttss, by Dmtros Flppou Nkos Kachttss ( ) s consdered among the most mportant wrters of the Greek post-wwii generaton. Kachttss had also a empted to prnt and publsh books hmself. In the basement of hs home n Montreal, Canada, he set up a small vertcal le erpress to start hs Anthelon Press publcaton house. Under ths mprnt, he typeset by hand and prnted all alone some books and pamphlets all n Englsh, because he lacked Greek fonts. To publsh Greek books, Kachttss created the mprnt Lotophagus and collaborated wth the prnt shop of the journal e Greek Canadan Trbune. Hs early death brought an abrupt end to a very nterestng prnt-and-publsh experment by a Greek outsde Greece. 1 Εἰσαγωγὴ Πολλοὶ ποὺ καταπιάνονται μὲ τὸ γράψιμο ἀγωνιοῦν καὶ συχνὰ θλίβονται γιὰ τὴν τελικὴ ἐμφάνιση τοῦ γραπτοῦ τους, γιὰ τὴν μορφὴ δηλαδὴ ποὺ ἔχει τὸ ἔντυπο ὅταν βγαίνει τελικὰ ἀπὸ τὸ τυπογραφεῖο. Τὰ παραδείγματα συχνὰ κυκλοφοροῦν σὰν θρύλοι ἢ σὰν ἀνέκδοτα. Ὁ Donald Knuth δημιούργησε τὸ πρόγραμμα TEX, γιατὶ

34 eutypon /2/19 20:47 page 30 #34 30 Δ. Α. Φιλίππου δὲν ἄντεχε πλέον νὰ βλέπει λάθη στὶς δημοσιεύσεις του. Στὴν Ἑλλάδα, ὁ θεσσαλονικιὸς ποιητής, πεζογράφος καὶ δοκιμιογράφος Ντίνος Χριστιανόπουλος εἶχε γίνει σχεδὸν μόνιμος θαμώνας στὸ τυπογραφεῖο τοῦ Νίκου Νικολαΐδη, ὄπου τύπωνε τὸ περιοδικὸ Διαγώνιος καὶ βιβλία δικά του καὶ φίλων του [1]. Ὁ Νίκος Καχτίτσης (Γαστούνη Ἠλείας, 1926 Πάτρα, 1970) ἀποτελεῖ μία ἀκόμα ξεχωριστὴ περίπτωση συγγραφέα ποὺ ἔγινε τυπογράφος γιὰ λόγους ἀνάγκης. Στὰ ἑλληνικὰ Γράμματα, ὁ Καχτίτσης εἶναι γνωστὸς ὡς ὁ τελειομανὴς ποιητὴς καὶ πεζογράφος, ὁ ἀγχώδης ταξιδευτής, ὁ ἀκαταπόνητος ἐπιστολογράφος καὶ ὁ φανατικὸς βιβλιόφιλος. Ὅμως ἡ ζωὴ τὸν ἔφερε μακριὰ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἔζησε τὴν πιὸ δημιουργικὴ περίοδο τῆς ζωῆς του ἀπὸ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1956 ἕως λίγες ἡμέρες πρὶν ἀπὸ τὸν πρόωρο θάνατό του τὴν ἄνοιξη τοῦ 1970 στὸ Μόντρεαλ τοῦ Καναδᾶ [2, 3]. Ἐκεῖ ὁ Καχτίτσης δὲν εἶχε εὔκολη πρόσβαση σὲ ἑλληνικὰ τυπογραφεῖα, γεγονὸς ποὺ τὸν ὁδἠγησε στὸ νὰ γίνει τελικὰ ὁ ἴδιος ἐκδότης καὶ τυπογράφος. Γιὰ τὶς ἐκδοτικὲς καὶ τυπογραφικὲς περιπέτειες τοῦ Καχτίτση ἔχουν γραφτεῖ ἀρκετά, ἀλλὰ σὲ πολλὲς σχετικὲς δημοσιεύσεις ἔχουν παρεισφρήσει ἀνακριβῆ στοιχεῖα. Πιὸ σωστὴ καὶ πιὸ πλήρης ἀποτίμηση τοῦ ἐκδοτικοῦ ἔργου τοῦ Καχτίτση ἔχει γίνει ἀπὸ τὸν Γιῶργο Δανιὴλ [4] καὶ κυρίως ἀπὸ τὸν Βίκτωρα Καμχῆ [3, 5]. Τὸ παρὸν ἄρθρο ἀποτελεῖ μία προσπάθεια νὰ καταγραφεῖ σὲ ἕνα ἑνιαῖο κείμενο ἡ ἐκδοτικὴ καὶ τυπογραφικὴ προσπάθεια τοῦ ἕλληνα λογοτέχνη ποὺ εἶχε τὴν ἀτυχία νὰ ζήσει μακριὰ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ὅταν ἀκόμα δὲν ὑπῆρχαν ἠλεκτρονικοὶ ὑπολογιστές, οὔτε φάξ, οὔτε φυσικὰ τὸ Διαδίκτυο. Ἡ περίπτωση Καχτίτση ἀποτελεῖ ἰδιαίτερο ἴσως φαινόμενο, ἐφόσον δημιούργησε σχεδὸν ὁλομόναχος βιβλία μοναδικὰ ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενο καὶ ἀξιοπρόσεκτα ὡς πρὸς τὴν αἰσθητική τους. 2 Λωτοφάγος ἐν τῇ νήσῳ Μοντρεάλῃ Οἱ πρῶτες σημαντικὲς ἐκδοτικὲς ἀπόπειρες τοῦ Καχτίτση ἔγιναν στὴν Θεσσαλονίκη στὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ 1950 καὶ στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ Ἀρχίζοντας τὸ 1959, ὁ συγγραφέας δημοσίευσε μερικὲς νουβέλες στὸ περιοδικὸ Διαγώνιος, ποὺ ἔβγαζε τότε στὴν Θεσσαλονίκη ὁ Ντίνος Χριστιανόπουλος. Τὸ 1965, ὁ Καχτίτσης δημοσίευσε τὴν νουβέλα του Ὁ ἐξώστης ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις «Πρώτη Ὕλη» τῶν φίλων του λογοτεχνῶν Ἐπαμεινώνδα Χ. Γονατᾶ καὶ Δημήτρη Ν. Παπαδίτσα. Τὸ βιβλίο τυπώθηκε στὴν Θεσσαλονίκη στὸ τυπογραφεῖο τοῦ Νίκου Νικολαΐδη μὲ τὴν ἐπιμέλεια τοῦ Καρόλου Τσίζεκ. Οἱ πολλὲς καθυστερήσεις στὴν ἔκδοση τοῦ Ἐξώστη ἔκαναν τὸν Καχτίτση νὰ ἀγανακτήσει τόσο ὥστε ἀποφάσισε νὰ γράψει μία νουβέλα ἐπὶ τούτου. Ὅμως, καθὼς βρίσκονταν μακριὰ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσει μίαν ἀκόμα σημαντικὴ δυσκολία: στὸ Μόντρεαλ δὲν ὑπῆρχαν παρὰ καναδυὸ ἑλληνικὰ τυπογραφεῖα τὰ ὁποῖα εἶχαν ἐλάχιστη ἐμπειρία στὴν ἔκδοση βιβλίων (ἐξέδιδαν κυρίως ἑλληνικὲς ἐφημερίδες, μενοὺ γιὰ ἑστιατόρια κ.λπ.). Γι αὐτὸ καὶ ὁ Καχτίτσης στράφηκε καὶ πάλι πρὸς τὰ τυπογραφεῖα τῆς Ἑλλάδας. Ἡ νουβέλα Ἡ περιπέτεια ἑνὸς βιβλίου, ὅπου καταγράφηκαν τὰ βάσανα τοῦ Καχτίτση γιὰ τὴν ἔκδοση τοῦ Ἐξώστη, βγῆκε τὸν Μάιο τοῦ 1965 στὸν Πύργο Ἠλείας, ἀπὸ τὸ τυπογραφεῖο τοῦ Φραγκίσκου Σορβατζώτη. Τὴν ἔκδοση ἐπιμελήθηκε ὁ ἴδιος

35 eutypon /2/19 20:47 page 31 #35 Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 31 ὁ συγγραφέας δίνοντας λεπτομερεῖς ὁδηγίες διὰ ἀλληλογραφίας! στὸν φίλο του ποιητὴ Γιώργη Παυλόπουλο, ὁ ὁποῖος τὶς μετέφερε μὲ τὴν σειρά του στὸν τυπογράφο [6, σσ ]. Ἂν καὶ τυπώθηκε στὴν Ἑλλάδα, τὸ βιβλίο φέρει ὡς τόπο ἐκδόσεως τὴν «Μοντρεάλη», δηλαδὴ τὸ Μόντρεαλ ὅπως εἶχε κάποτε ἑλληνοποιηθεῖ τὸ ὄνομα αὐτῆς τῆς καναδικῆς μεγαλούπολης. Ἐνθουσιασμένος μὲ τὸ δικῆς του «σύλληψης» ἀποτέλεσμα [6, σελ. 267], ὁ Καχτίτσης ἔβαλε μπρὸς καὶ σὲ μιὰν ἄλλη ἰδέα ποὺ τὸν ἀπασχολοῦσε γιὰ καιρό: νὰ φτιάξει δικό του ἐκδοτικὸ οἶκο, γιὰ νὰ ἐκδώσει ἔργα δικά του, φίλων του καὶ «σιγὰ σιγὰ» καὶ ἀπὸ ἄλλους «ξενιτεμένους συγγραφεῖς», ὅπως γράφει στὸν Γιῶργο Δανιὴλ στὶς 3 Φεβρουαρίου 1966 [4, σσ ]. Τὸν Αὔγουστο τοῦ 1966, ὁ Καχτίτσης ξεκίνησε τὴν ἐκτύπωση τοῦ μυθιστορήματός του Ὁ ἥρωας τῆς Γάνδης στὸ τυπογραφεῖο τοῦ Σορβατζώτη στὸν Πύργο [6, σσ ]. Ὁ Καχτίτσης ἔστελνε στὸν Παυλόπουλο ταχυδρομικῶς τὰ δακτυλογραφημένα κομμάτια τοῦ μυθιστορήματος ποὺ εἶχε ὁλοκληρώσει καὶ ὁ τελευταῖος τὰ πήγαινε στὸν Σορβατζώτη γιὰ στοιχειοθεσία καὶ σελιδοποίηση. Τὰ δοκίμια τὰ λάμβανε ὁ Καχτίστης ταχυδρομικῶς καὶ τὰ ἐπέστρεφε διορθωμένα ἐπίσης μέσῳ τοῦ ταχυδρομείου. Ἡ ὅλη διαδικασία ἦταν ἐξαιρετικὰ χρονοβόρα. Στὸ μεταξύ, στὴν Ἑλλάδα οἱ Συνταγματάρχες κατέλυσαν τὴν δημοκρατία καὶ ἐπέβαλαν λογοκρισία. Ὁ Καχτίτσης τότε ζήτησε ἀπὸ τὸν Παυλόπουλο νὰ τοῦ στείλει ὅσα τυπογραφικὰ φύλλα εἶχαν ὁλοκληρωθεῖ καὶ συνέχισε τὴν ἐκτύπωση τοῦ μυθιστορήματος στὸ Μόντρεαλ στὴν λινοτυπία τῆς ἐφημερίδας Τὸ Ἑλληνοκαναδικὸ Βῆμα. Τὰ τυπογραφικὰ φύλλα ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ Μόντρεαλ φωτογραφήθηκαν μαζί, μὲ τὸ α μέρος τοῦ μυθιστορήματος νὰ εἶναι φτιαγμένο μὲ στοιχεῖα Ἐλζεβὶρ τοῦ Σορβατζώτη καὶ τὸ β μέρος νὰ εἶναι φτιαγμένο μὲ στοιχεῖα ἁπλά (Ddot) τῆς λινοτυπίας. Ὁ ἥρωας τῆς Γάνδης βγῆκε τελικὰ στὸ Μόντρεαλ («Μοντρεάλη») τὸν Δεκέμβριο τοῦ 1967, στὴν φωτοσύνθεση (ὄφσετ), σὲ 500 ἀντίτυπα καὶ μὲ ψευτοβελούδινα ἐξώφυλλα τριῶν διαφορετικῶν χρωμάτων: καφετί, πράσινο καὶ κίτρινο. Στὸ ἐξώφυλλο τοῦ Ἥρωα τῆς Γάνδης, ὁ Καχτίτσης ἔβαλε γιὰ πρώτη φορὰ τὸ ἐκδοτικὸ σῆμα «Λωτοφάγος» (Εἰκόνα 1). Μὲ τὸ ἴδιο ἐκδοτικὸ σῆμα, ἐπιμελήθηκε καὶ κυκλοφόρησε τὸν ἑπόμενο χρόνο μιὰ ποιητικὴ συλλογὴ τοῦ φίλου του Γιώργου Δανιήλ, ὁ ὁποῖος ζοῦσε τότε στὸ Τορόντο. Ἡ συλλογὴ Οἱ πρόκες τοῦ Δανιὴλ (Εἰκόνα 2, ἀριστερά) στοιχειοθετήθηκε καὶ τυπώθηκε καὶ αὐτή στὴν λινοτυπία καὶ τὴν φωτοσύνθεση τοῦ Ἑλληνοκαναδικοῦ Βήματος. Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ὁ κολοφώνας τοῦ βιβλίου, ὅπου ὁ Νίκος Καχτίτσης, ὡς ἐπιμελητὴς τῆς ἔκδοσης, παραθέτει ἕνα ἐπαινετικὸ γιὰ τὸν ἴδιο ἀπόσπασμα ἀπὸ ἐπιστολὴ τοῦ ποιητῆ (Εἰκόνα 2, δεξιά). Μὲ τὸ τυπογραφεῖο τοῦ Ἑλληνοκαναδικοῦ Βήματος, ὁ Καχτίτσης συνεργάσθηκε καὶ γιὰ τὴν ἔκδοση ἑνὸς τρίγλωσσου (ἑλληνικοῦ, ἀγγλικοῦ καὶ γαλλικοῦ) λογοτεχνικοῦ περιοδικοῦ μὲ τὸν τίτλο Ὁ Παλίμψηστος Le Palmpseste e Palmpsest (Εἰκόνα 3). Τὸ περιοδικὸ αὐτὸ ἔβγαλε δύο τεύχη στὶς ἀρχὲς τοῦ 1967, ἀλλὰ ἡ ἔκδοση δὲν συνεχίσθηκε πιθανῶς λόγῳ ἔλλειψης πόρων, λόγῳ ἔλλειψης ἐνδιαφέροντος ἀπὸ τὸ κοινὸ ἢ ἐπειδὴ ὁ συγγραφέας ἦταν ἀπασχολημένος μὲ τὴν ὁλοκλήρωση ἄλλων ἐκδόσεων. Πέρα ἀπὸ τὴν λογοτεχνική του ἀξία, Ὁ Παλίμψηστος παρουσιάζει ἐνδιαφέρον καὶ γιὰ τὴν τυπογραφική του ἐμφάνιση. Μιμούμενος ἐκδόσεις περασμένων ἐποχῶν, ὁ Καχτίτσης γέμιζε τὶς σελίδες τοῦ περιοδικοῦ μὲ τυπογραφικὰ κοσμήματα

36 eutypon /2/19 20:47 page 32 #36 32 Δ. Α. Φιλίππου Εἰκόνα 1: Τὸ ἐξώφυλλο τοῦ μυθιστορήματος τοῦ Νίκου Καχτίτση Ὁ ἥρωας τῆς Γάνδης, ἐκδόσεις Λωτοφάγος, Μοντρεάλη 1967, 344 σσ., 13 cm 19 cm. Τὸ α μέρος (μέχρι τὴν σελίδα 217) στοιχειοθετήθηκε μὲ χαρακτῆρες Ἐλζεβὶρ καὶ σελιδοποιήθηκε στὸ τυπογραφεῖο τοῦ Φραγκίσκου Σορβατζώτη στὸν Πύργο Ἠλείας, ἐνῶ τὸ β μέρος στοιχειοθετήθηκε μὲ ἁπλὰ στὴν λινοτυπία τῆς ἐφημερίδας Τὸ Ἑλληνοκαναδικὸ Βῆμα, στὸ Μόντρεαλ τοῦ Καναδᾶ. Ἡ τελικὴ ἐκτύπωση σὲ 500 ἀντίτυπα ἔγινε στὴν φωτοσύνθεση (ὄφσετ) τοῦ Ἑλληνοκαναδικοῦ Βήματος τὸν Δεκέμβριο τοῦ Κυκλοφόρησε μὲ ἐξώφυλλα ποικίλων χρωμάτων. ἄλλα εἶχαν κίτρινο φόντο, ἄλλα καφετὶ καὶ ἄλλα πράσινο. Ἡ εἰκόνα εἶναι προσφορὰ τοῦ κ. Θωμᾶ Καχτίτση. («στολιδάκια» τὰ ἔλεγε ὁ ἴδιος) καὶ ἄλλα ἀξιοπερίεργα ποὺ μάζευε ἀπὸ διάφορα λαϊκὰ ἔντυπα καὶ ποὺ τὰ ἀναπαρήγαγε σὲ τυπογραφικὰ κλισέ. 3 Ἐκδότης καὶ τυπογράφος Τὴν ἄνοιξη τοῦ 1966 ὁ Καχτίτσης καὶ ἡ οἰκογένειά του μετακόμισαν σὲ ἰδιόκτητο σπίτι. Τὸ σπίτι αὐτό, ποὺ διέθετε ὑπόγειο, τοῦ ἔδωσε τὴν δυνατότητα νὰ πραγματοποιήσει κάτι ποὺ σχεδίαζε ἐπὶ σχεδὸν δέκα χρόνια [6, σελ. 108]: νὰ γίνει ὁ ἴδιος ἐκδότης τυπογράφος! Ἔτσι στὰ τέλη τοῦ 1966, ὁ Καχτίτσης ἀγόρασε ἕνα μεταχειρισμένο μικρὸ ὄρθιο χειροκίνητο πιεστήριο (Εἰκόνα 4) καὶ λατινικὰ στοιχεῖα γιὰ στοιχειοθεσία μὲ τὸ χέρι. Ἑλληνικὰ στοιχεῖα δὲν μπόρεσε νὰ βρεῖ στὸν Καναδά. Νὰ

37 eutypon /2/19 20:47 page 33 #37 Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 33 Εἰκόνα 2: Ἀριστερὰ ὁ μεγάλος τίτλος καὶ δεξιὰ ὁ κολοφώνας τῆς ποιητικῆς συλλογῆς τοῦ Γιώργου Δανιὴλ Οἱ πρόκες, ἐκδόσεις Λωτοφάγος, Μοντρεάλη 1968, 57 σσ., 13 cm 20 cm. Στοιχειοθετήθηκε στὴν λινοτυπία μὲ στοιχεῖα ἁπλὰ καὶ τυπώθηκε στὴν φωτοσύνθεση τοῦ Ἑλληνοκαναδικοῦ Βήματος σὲ 500 ἀντίτυπα τὸν Μάιο τοῦ Ἡ εἰκόνα προέρχεται ἀπὸ τὸ Internet Archve (www.archve.org). τὰ παραγγείλει στὴν Ἑλλάδα ἦταν σχεδὸν ἀδύνατον, κατ ἀρχὰς λόγῳ τοῦ μεγάλου βάρους καὶ τοῦ ὑψηλοῦ κόστους τῶν μεταφορικῶν τῶν μολυβένιων στοιχείων, καὶ κατὰ δεύτερο λόγο γιατὶ μὲ τὴν Δικτατορία ἔγινε σχεδὸν ἀδύνατη ἡ ἀγορὰ καὶ ἐξαγωγὴ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα τέτοιων ἐπικίνδυνων γιὰ τὸ καθεστῶς ὑλικῶν. Ἐφόσον δὲν εἶχε στὰ χέρια του ἑλληνικοὺς χαρακτῆρες, ὁ Καχτίτσης στράφηκε στὴν ἐκτύπωση ἀγγλικῶν βιβλίων μὲ τὸ ἐκδοτικὸ σῆμα «Anthelon Press». Μετὰ ἀπὸ πολλὲς δοκιμὲς στὸ ὑπόγειο, ποὺ κράτησαν ἕναν χρόνο περίπου, τὰ πρῶτα βιβλία ἀπὸ τὸ πιεστήριο τοῦ Καχτίτση ἄρχισαν νὰ βγαίνουν τὸ καλοκαίρι τοῦ Πρῶτο βγῆκε ἕνα 16σέλιδο τομίδιο μὲ μερικὰ πεζὰ τοῦ δι ἀλληλογραφίας φίλου τοῦ Καχτίτση Ἐπαμεινώνδα Χ. Γονατᾶ, ὑπὸ τὸν τίτλο Some Prose Works. Ἀκολούθησε σχεδὸν ἀμέσως ἡ μία καὶ μοναδικὴ συλλογὴ νεανικῶν ποιημάτων τοῦ ἴδιου τοῦ Καχτίτση ὑπὸ τὸν τίτλο Vulnerable Pont, 1949 (Εἰκόνα 5). Στὰ δύο πρῶτα βιβλία ποὺ ἔφτιαξε ἐξ ὁλοκλήρου μόνος του ὁ Καχτίτσης, τὰ τυπογραφικὰ φύλλα εἶναι τυπωμένα μόνον στὴν μία ὄψη καὶ ἔχουν διπλωθεῖ, ἔτσι ὥστε τὰ φύλλα τοῦ βιβλίου νὰ μοιάζουν σὰν νὰ εἶναι τυπωμένα καὶ στὶς δύο ὄψεις. Ὅπως ὁμολογεῖ ὁ ἴδιος σὲ ἐπιστολή του πρὸς τὸν Δανιήλ [4, σελ. 115], αὐτὸ συνέβη

38 eutypon /2/19 20:47 page 34 #38 34 Δ. Α. Φιλίππου Εἰκόνα 3: Ὁ Παλίμψηστος, τὸ περιοδικὸ τοῦ Νίκου Καχτίτση. Στοιχειοθετήθηκε στὴν λινοτυπία καὶ τυπώθηκε στὴν φωτοσύνθεση (ὄφσετ) τοῦ Ἑλληνοκαναδικοῦ Βήματος σὲ δύο μόνον τεύχη (τεῦχος 1, Ἰανουάριος 1967, 6 σελίδες. τεῦχος 2, «ἄνοιξη 1967» (Ἀπρίλιος 1967;), 16 σελίδες. διαστάσεις 20 cm 27 cm περίπου). Ἡ εἰκόνα εἶναι προσφορὰ τοῦ κ. Θωμᾶ Καχτίτση. γιὰ δύο λόγους: πρῶτον, ἐπειδὴ δὲν εἶχε μάθει ἀκόμα πῶς νὰ τυπώνει καὶ στὶς δύο ὄψεις τοῦ τυπογραφικοῦ φύλλου, καὶ δεύτερον, ἐπειδὴ ἤθελε τὰ μικρὰ δημιουργήματά του νὰ δείχνουν κάπως πιὸ ὀγκώδη. Ἀπὸ τὸ καλοκαίρι τοῦ 1967, μὲ τοὺς πρώτους πειραματισμοὺς στὸ χειροκίνητο πιεστήρο, καὶ μέχρι τὶς ἀρχὲς τοῦ 1970, ὁ Νίκος Καχτίτσης τύπωσε μόνος του καὶ κυκλοφόρησε ὀκτὼ τουλάχιστον τομίδια καὶ φυλλάδια (Πίνακας 1). Ὡς καλὸς ἐκδότης, τὸ 1969, στὴν ἐπέτειο τῶν δύο χρόνων ἀπὸ τὴν ἔναρξη λειτουργίας τοῦ πιεστηρίου του, ἔβγαλε καὶ κατάλογο μὲ τὶς ἕξι μέχρι τότε ἐκδόσεις του καὶ μὲ τὴν ὑποσημείωση: Anthelon Press s a non-profit venture («Ἡ Anthelon Press εἶναι μία μὴ κερδοσκοπικὴ περιπέτεια»).

39 eutypon /2/19 20:47 page 35 #39 Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 35 Εἰκόνα 4: Τὸ ὄρθιο χειροκίνητο πιεστήριο τοῦ Νίκου Καχτίτση στὸ ὑπόγειο τοῦ σπιτιοῦ του στὸ Μόντρεαλ. Ἐμπρὸς ἀπὸ τὸ πιεστήριο φαίνεται μισοδιαλυμένος ὁ σελιδοθέτης, ἔτσι ὅπως τὸν ἄφησε ὁ συγγραφέας τὸ 1970 μὲ τὸ κείμενο καταγγελία γιὰ τὴν σύλληψη τοῦ Μίκη Θεοδωράκη ἀπὸ τὶς Ἀρχὲς τῆς Χούντας. Φωτογραφία: Δ.Α. Φιλίππου, Ἀπρίλιος Τὰ κείμενα ποὺ τύπωσε καὶ ἐξέδωσε μόνος του ὁ Καχτίτσης εἶναι πεζὰ καὶ ποιήματα δικά του καὶ φίλων του, καὶ δύο τουλάχιστον ἔντυπα κατὰ τῆς Δικτατορίας: μιὰ ἀγγλικὴ μετάφραση ἑνὸς ποιήματος καὶ μίας ἀντιδικτατορικῆς δήλωσης τοῦ Γιώργου Σεφέρη [7], καθὼς καὶ μία δημόσια καταγγελία, στὰ ἀγγλικά, γιὰ τὴν φυλάκιση καὶ τὴν ἐκτόπιση τοῦ Μίκη Θεοδωράκη. Ὅλα τὰ ἔντυπα ποὺ δημιούργησε ὁ Καχτίτσης ἔχουν μικρὸ μέγεθος (περίπου 11 cm 14 cm), πιθανότατα ἐξαιτίας τῆς μικρῆς ἐπιφάνειας τοῦ ὄρθιου πιεστηρίου.

40 eutypon /2/19 20:47 page 36 #40 36 Δ. Α. Φιλίππου Εἰκόνα 5: Ἡ ποιητικὴ συλλογὴ τοῦ Νίκου Καχτίτση Vulnerable Pont, Fourteen Poems of Youth, Anthelon Press, Montreal 1968, 32 σσ., 11 cm 14,5 cm. Στοιχειοθετήθηκε στὸ χέρι μὲ πλάγια στοιχεῖα Amercan Garamond καὶ τυπώθηκε στὸ χειροκίνητο πιεστήριο τοῦ συγγραφέα σὲ 42 ἀντίτυπα κατὰ τὸ δίμηνο Αὔγουστος Σεπτέμβριος Ἡ εἰκόνα εἶναι προσφορὰ τοῦ κ. Θωμᾶ Καχτίτση. (Συνήθως μικρὰ ὄρθια πιεστήρια χρησιμοποιοῦνταν γιὰ τὴν ἐκτύπωση μικρῶν ἐντύπων ὅπως προσκλητήρια, ἐπαγγελματικὲς κάρτες, κ.ἄ.ὅ.) Ἐπειδὴ δὲ οἱ σελίδες του εἶχαν μικρὸ μέγεθος, ὁ Καχτίτσης ἀναγκάσθηκε νὰ χρησιμοποιήσει καὶ στοιχεῖα μικροῦ μεγέθους. Οἱ ἐκδόσεις Anthelon Press εἶναι σχεδὸν ὅλες τυπωμένες μὲ στοιχεῖα μεγέθους ἕξι, ὀχτὼ καὶ δέκα στιγμῶν Bodon (Modern) καὶ Amercan Garamond, τὰ ὁποῖα ὁ Καχτίτσης προμηθεύθηκε στὸ Τορόντο, ἀπὸ τὸ μικρὸ στοιχειοχυτήριο Cornsh & Wmpenny Lmted. Μάλιστα, τὰ ποιήματα τῆς συλλογῆς Vulnerable Pont, 1949 ἔχουν τυπωθεῖ μὲ πλάγια στοιχεῖα Amercan Garamond μεγέθους ἕξι στιγμῶν, ποὺ εἶναι ἀρκετὰ δυσανάγνωστα. Οἱ ἁπολύτως χειροποίητες τυπογραφικὲς δουλειὲς ἔχουν ἕνα ἀκόμα μειονέκτημα: ἔχουν ὑψηλὸ κόστος ἀναπαραγωγῆς, γιατὶ κάθε βιβλίο βγαίνει σελίδα σελίδα. Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὁ Καχτίτσης ἦταν ἀναγκασμένος νὰ τυπώνει περιορισμένο ἀριθμὸ ἀντιτύπων.

41 eutypon /2/19 20:47 page 37 #41 Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 37 Πίνακας 1: Βιβλία ποὺ κυκλοφόρησαν ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις Anthelon Press τοῦ Νίκου Καχτίτση. 1 E. C. Gonatas: Some Prose Works. Translated by J. C. Stathatos. Anthelon Press, Montreal, August Διαστάσεις 10,7 cm 14 cm, 16 σελίδες, σὲ 44 αντίτυπα. 2 Ncholas Kachttss: Vulnerable Pont, Fourteen Poems of Youth. Anthelon Press, Montreal, August September Διαστάσεις 11 cm 14,5 cm, 32 σελίδες, σὲ 42 ἀντίτυπα. 3 John Donne: Death Be Not Proud. Montreal, Chrstmas Δίφυλλο σὲ ἄγνωστο ἀριθμὸ ἀντιτύπων. 4 George anel: e Lnchpn. Ten Poems ( ). Anthelon Press, Montreal, February March Διαστάσεις 10 cm 14 cm, 10 σελίδες μὴ ἀριθμημένες, σὲ 114 αντίτυπα. 5 George Sefers: e Land Wthn a Wall, a Poem, and Towards the Precpce, a Declaraton. Translated by Dr. John Rchmond. Anthelon Press, Montreal, Aprl May Διαστάσεις 11 cm 14,5 cm, 29 σελίδες μὴ ἀριθμημένες, σὲ 300 ἀντίτυπα. Ὁ Βουτουρὴς [7] ἀποδίδει τὴν μετάφραση στὸν ἴδιο τὸν Καχτίτση ἀμφισβητώντας τὴν ὕπαρξη τοῦ John Rchmond. Ὅμως ὁ τελευταῖος ἦταν πρόσωπο ὑπαρκτό. Ὁ βρετανὸς στὴν καταγωγὴ John Rchmond ( ) ἐργάστηκε γιὰ χρόνια ὡς κριτικὸς λογοτεχνίας στὴν ἐφημερίδα Montreal Star. Τὴν ἐποχὴ τῆς Χούντας στὴν Ἑλλάδα, μετέφρασε ἑλληνικὰ ποιήματα στὰ ἀγγλικά, τὰ ὁποῖα δημοσιεύθηκαν στὸν μικρὸ τόμο e Sngng Cells (Ingluvn Publcatons, Montreal 1970). 6 Mrelle Coulourdes: In the Vod and Other Poems. Anthelon Press, Montreal June Διαστάσεις 11,5 cm 14,5 cm, 28 σελίδες, σὲ 127 ἀντίτυπα. 7 Ncholas Pror: New Year s Rhapsody. Anthelon Press, Montreal Δίφυλλο σὲ ἄγνωστο ἀριθμὸ ἀντιτύπων. Ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν Δανιήλ [4, σσ ], ἀλλὰ δὲν ἐντοπίσθηκε. Ncholas Pror εἶναι, κατὰ πᾶσα πιθανότητα, ἕνα ἀπὸ τὰ πολλὰ ψευδώνυμα τοῦ ἴδιου τοῦ Καχτίτση. 8 Ἀνώνυμος: Prsoner of Savages. e Plght of Mks eodoraks. Anthelon Press, Montreal Ἀναφέρεται ἀπὸ τοὺς Δανιὴλ [4, σσ ] καὶ Παυλόπουλο [6, σελ. 299], ἀλλὰ δὲν ἐντοπίσθηκε. Στὸ ὑπόγειο τοῦ σπιτιοῦ τοῦ Καχτίτση βρέθηκε ἕνας μισοδιαλυμένος σελιδοθέτης μὲ κείμενο στὰ ἀγγλικὰ γιὰ τὸν Θεοδωράκη. Κατὰ τὸν Δανιήλ [4, σελ. 36], πρόκειται γιὰ «δημοσιογραφικὰ κείμενα» τοῦ Νίκου Καχτίτση. Οἱ δύο πρῶτες ἐκδόσεις τῆς Anthelon Press κυκλοφόρησαν σὲ 44 καὶ 42 ἀντίτυπα ἀντιστοίχως, ἀριθμοὶ ποὺ κατὰ τὸν Καμχῆ [5, σελ. 748], δὲν εἶναι τυχαῖοι ἀλλὰ ἀντιστοιχοῦν στὴν τότε ἡλικία τῶν δύο συγγραφέων (τὸ 1968, ὁ Ἐ. Χ. Γονατᾶς ἦταν ἠλικίας 44 ἐτῶν καὶ ὁ Καχτίτσης ἦταν 42 ἐτῶν). Οἱ ὑπόλοιπες ἕξι ἐκδόσεις βγῆκαν σὲ 300 τὸ πολὺ ἀντίτυπα ἡ καθεμιά. Ὁ Καχτίτσης φρόντιζε δὲ νὰ βάζει στὸν κολοφώνα κάθε ἔκδοσης τὴν χρονολογία ἐκτύπωσης, μὲ μήνα καὶ ἔτος, καὶ μὲ τὸν ἀκριβὴ ἀριθμὸ ἀντιτύπων.

42 eutypon /2/19 20:47 page 38 #42 38 Δ. Α. Φιλίππου Ἐκτὸς ἀπὸ τὶς ὀκτὼ βέβαιες ἐκδόσεις τῆς Anthelon Press, ὁ Καχτίτσης ἑτοίμαζε καὶ μία ἀκόμα ἔκδοση ποὺ πιθανότατα δὲν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Πρόκειται γιὰ ἕνα δοκίμιο τοῦ Γιώργου Δανιὴλ μὲ τίτλο: Marcus Aurelus and Phlosophy, an Essay. Μιὰ εἰκόνα ἀπὸ τὸ ἐξώφυλλο παρουσιάστηκε ἀπὸ τὸν Δανιὴλ [4] καὶ μιὰ εἰκόνα ἀπὸ τὸν κολοφώνα παρουσιάστηκε στὸ περιοδικὸ Ὀροπέδιο [5, σελ. 771], ὅμως τὸ βιβλίο δὲν ἐντοπίσθηκε. Σὲ μία ἐπιστολὴ μὲ ἡμερομηνία 17/2/1970, ὁ Καχτίτσης ζητᾶ ἀπὸ τὸν Δανιὴλ «μία μικρὴ πίστωση χρόνου» γιὰ τὴν ἔκδοση τοῦ βιβλίου [4, σσ ], ἀλλὰ μᾶλλον τὸν πρόλαβε ὁ θάνατος. 4 Τὸ σαράκι κατατρώει ἕναν ἐστὲτ Ὁ Καχτίτσης εἶχε πολὺ συγκεκριμένη ἄποψη γιὰ τὴν ἐμφάνιση τῶν βιβλίων του. Κατὰ τὸν φίλο του ζωγράφο Θανάση Ἐξαρχόπουλο, ὁ Καχτίτσης εἶχε «μονομανία [ ] μὲ τὰ τυπογραφικὰ πρότυπα μιᾶς ὁρισμένης ἐποχῆς» [8]. Ἤθελε ἡ ἐμφάνιση τῶν βιβλίων του νὰ ἀντανακλᾶ τὸ περιεχόμενό τους. Ἐφόσον τὰ πεζά του ἀναφέρονται σὲ μιὰ ἐποχὴ κατάπτωσης ποὺ ξεκινᾶ τὴν ἐποχὴ τοῦ Α Παγκοσμίου Πολέμου καὶ φτάνει περίπου ἕως τὰ πρῶτα χρόνια μετὰ τὸν Β Παγκόσμιο Πόλεμο, ἤθελε τὰ βιβλία του νὰ ἔχουν λίγο ὣς πολὺ τὴν αἰσθητικὴ τῶν βιβλίων καὶ τῶν ἄλλων λαϊκῶν ἀναγνωσμάτων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. «Θέλω τὰ κείμενά μου εἰκονογραφημένα», γράφει στὸν Ἐξαρχόπουλο, γιατὶ «προσδίδουν στὸ βιβλίο πολυχρωμία». Τὸ 1965, ὁ Καχτίτσης προσέγγισε τὸν Ἐξαρχόπουλο, γιὰ νὰ τοῦ ζητήσει νὰ ἀναλάβει τὴν ἐπιμέλεια τῶν βιβλίων του. Ὡστόσο, ἡ συνεργασία ναυάγησε, μεταξὺ ἄλλων γιατὶ ὁ Καχτίτσης τρόμαξε ἀπὸ τὶς νεωτερικὲς ἰδέες τοῦ Ἐξαρχόπουλου γιὰ τὴν τυπογραφικὴ αἰσθητική [6, σσ. 255 καὶ 264]. Πολλὰ χρόνια ἀργότερα, ὁ Ἐξαρχόπουλος ἔγραψε ὅτι ὁ Καχτίτσης εἶχε μία «ἐν πολλοῖς θαμπὴ εἰκόνα [ ] γιὰ τὸ βιβλίο καὶ τὴν ἀρχιτεκτονική του» [8]. Πέρα ἀπὸ τὴν «μονομανία» τοῦ Καχτίτση μὲ τὰ αἰσθητικὰ πρότυπα περασμένων ἐποχῶν, εἶναι ἐπίσης ἄξιο ἀπορίας γιατί ἔκανε ὅλον αὐτὸν τὸν ἐκδοτικὸ καὶ τυπογραφικὸ ἀγώνα μόνος του ὑπὸ τόσο δύσκολες συνθῆκες, ἀντὶ π.χ. νὰ καταφύγει σ ἕνα καλλιτεχνικὸ τυπογραφεῖο τῆς Μόντρεαλ. Τὴν ἀπάντηση τὴν δίνει ὁ ἴδιος σὲ μιὰ ἐπιστολή του πρὸς τὸν Δανιὴλ μὲ ἡμερομηνία 21/5/1968 [4, σελ. 100]: «Οὐδέποτε σκέφθηκα νὰ ἐπιτύχω δόξες μὲ ἐκδοτικές μου προσπάθειες γιὰ νὰ μὴν πῶ καὶ μὲ βιβλία μου ἀκόμα. Ἂν τὸ καλοεξετάσεις, εἴθε νά ξερα γιατί τυπώνω. Τὸ ἀποδίδω μᾶλλον σὲ μιὰ διάθεση νὰ παίξω ἐγὼ ποὺ μικρὸς δὲν εἶχα παίξει σχεδὸν ποτέ.» [Οἱ λέξεις μὲ πλάγια στοιχεῖα εἶναι ὅπως στὸ πρωτότυπο.] Τὸ γόητρο ἑνὸς καλαίσθητου βιβλίου εἶναι διαχρονικό. Καὶ ὁ Καχτίτσης φαίνεται πώς, παρὰ τὰ μεγάλα ἐμπόδια ποὺ βρέθηκαν ἐμπρός του, προσπάθησε νὰ ἀφήσει πίσω του βιβλία μοναδικὰ ὄχι μόνον ὡς πρὸς τὸ περιεχόμενο, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐμφάνιση. Τὰ ἀφιερώματα σὲ λογοτεχνικὰ περιοδικὰ καὶ οἱ πάμπολλες σχετικὲς δημοσιεύσεις δείχνουν πὼς τὸ περιεχόμενο τῶν βιβλίων τοῦ Καχτίτση ἔχει πράγματι σημαντικὴ λογοτεχνικὴ ἀξία. Τὸ ἐὰν πέτυχε ὡς ἐκδότης καὶ τυπογράφος νὰ βγάλει βιβλία ξεχωριστῆς αἰσθητικῆς, μπορεῖ νὰ ἀποτελέσει θέμα συζήτησης. Ἀλλὰ ἐν τέλει, ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Καχτίτσης ἀξίζει τὸν θαυμασμό μόνον καὶ μόνον γιὰ τὰ ὅσα κατάφερε νὰ δημιουργήσει μὲ ἐλάχιστα μέσα.

43 eutypon /2/19 20:47 page 39 #43 Ὁ ἐκδότης καὶ τυπογράφος Νίκος Καχτίτσης 39 Εὐχαριστίες Ὁ συγγραφέας ἐτούτου τοῦ ἄρθρου ἐκφράζει τὶς θερμὲς εὐχαριστίες του πρὸς τὴν σύζυγο τοῦ Νίκου Καχτίστη, κα. Θάλεια Καχτίτση, καὶ τὸν γιὸ τοῦ συγγραφέα, κ. Θωμᾶ Καχτίτση, γιὰ τὴν καλοσύνη τους νὰ τοῦ δείξουν ὑλικὸ ποὺ ἔχουν στὴν κατοχή τους. Βιβλιογραφία [1] Ντ. Χριστιανόπουλος, «Ὁ τυπογράφος Νίκος Χρ. Νικολαΐδης ( ) καὶ τὸ τυπογραφεῖο του ( )». Ἐντευκτήριο, τεῦχος 63 (Ὀκτώβριος Νοέμβριος 2003), σσ [2] D. Flppou et T. Kachttss, «Chronologe de Nkos Kachttss». Lberté (Montréal), no. 289, vol. 52 (1) (novembre 2010), pp [3] Β. Καμχῆς, «Χρονολόγιο σὲ α καὶ γ πρόσωπο». Στὸ ἐπίμετρο τοῦ βιβλίου Ν. Καχτίτσης, Ὁ ἐξώστης, ἐκδόσεις Κίχλη, Ἀθήνα 2012, σσ [4] Γ. Δανιήλ, Ὁ λεπιδοπτερολόγος τῆς ἀγωνίας Νίκος Καχτίτσης. Ἐκδόσεις Νεφέλη, Ἀθήνα [5] Β. Καμχῆς, «Πρώτη ὕλη γιὰ τὴ Διενεκῆ ἐπιστολή. Ἐπιστολὲς τοῦ Νίκου Καχτίτση στὸν Ἐ. Χ. Γονατᾶ καὶ ἄλλα τεκμήρια γιὰ τὴν ἐκ τοῦ μακρόθεν σχέση τους.» Ὀροπέδιο, τεῦχος 11 (χειμώνας ), σσ [6] Νίκος Καχτίτσης, Τὰ γράμματα τοῦ Νίκου Καχτίτση στὸν Γιώργη Παυλόπουλο ( ), φιλολογικὴ ἐπιμέλεια Ἀ. Ἀ. Μάγγελ, ἐκδόσεις Σοκόλη, Ἀθήνα [7] Π. Βουτουρής, «e Land Wthn a Wall. Μιὰ ἀντιστασιακὴ ἔκδοση τοῦ Νίκου Καχτίτση». Νέα Ἑστία, τόμος 153, τεῦχος 1755 (Ἀπρίλιος 2003), σσ [8] Ν. Καχτίτσης, «Τρία γράμματα στὸν Θανάση Ἐξαρχόπουλο». Πρόλογος σημειώσεις: Θ. Ἐξαρχόπουλος. Νέα Ἑστία, τόμος 153, τεῦχος 1755 (Ἀπρίλιος 2003), σσ

44 eutypon /2/19 20:47 page 40 #44

45 eutypon /2/19 20:47 page 41 #45 T E XΝΙΚÉΣ Το πρόβλημα με την άνω τελεία Μέχρι πριν από λίγο καιρό είχα την εσφαλμένη εντύπωση πως μόνο λίγοι ή ελάχιστοι γνώστες της ελληνικής γλώσσας χρησιμοποιούν την άνω τελεία. Την εντύπωσή μου αυτή την άλλαξε ένας χρήστης του LATEX, ο οποίος με παρότρυνσή μου έγινε χρήστης του XƎLATEX. Πιο συγκεκριμένα, ο χρήστης αυτός με ρώτησε πώς μπορεί να βάλει μια άνω τελεία στο κείμενο του. Να σημειώσω ότι ο εν λόγω χρήστης χρησιμοποιεί Lnux και η συζήτηση που ακολουθεί εστιάζει κύρια σε συστήματα Unx ή τύπου Unx. Αν ψάξει κανείς τα διάφορα blog, θα διαπιστώσει πως ο απλούστερος τρόπος για να βάλει άνω τελεία είναι να χρησιμοποιήσει τον συνδυασμό πλήκτρων + ; (το δεύτερο είναι το πλήκτρο που έχει το Q στο αγγλικό πληκτρολόγιο). Όμως στην πραγματικότητα αυτός ο συνδυασμός πλήκτρων δίνει τον χαρακτήρα mddle dot, δηλαδή τον χαρακτήρα με κώδικα U+00B7. Τώρα αυτός ο χαρακτήρας μοιάζει με τον χαρακτήρα Greek ano telea, δηλαδή τον χαρακτήρα με κώδικα U+0387, αλλά δεν είναι ίδιοι. Επειδή το πρότυπο Uncode παροτρύνει τους χρήστες να χρησιμοποιούν τον χαρακτήρα mddle dot αντί του Greek ano telea, σε κάποιες γραμματοσειρές οι γλυφές που αντιστοιχούν στους δύο αυτούς χαρακτήρες είναι ίδιοι. Όμως σε πολλές γραμματοσειρές υπάρχει εμφανής διαφορά. Το παρακάτω παράδειγμα έχει δημιουργηθεί με τη γραμματοσειρά GFS Ddot και δείχνει καθαρά τη διαφορά μεταξύ των δύο γλυφών. είναι είναι Στα αριστερά έχουμε το σύμβολο Greek ano telea ενώ στα δεξιά το mddle dot. Τώρα συγκρίνετε το ίδιο κείμενο στοιχειοθετημένο με τη γραμματοσειρά Mnon Pro: είναι είναι Προσέξτε πως εδώ οι δύο χαρακτήρες αναπαριστώνται με σχεδόν ίδιες γλυφές. Δείτε τώρα το αποτέλεσμα αν χρησιμοποιήσουμε τη γραμματοσειρά Garamond Premer Pro: είναι είναι Στα δύο τελευταία παραδείγματα έχουμε κάτι που μοιάζει με άνω τελεία, αλλά όχι αυτό που έχει ο περισσότερος κόσμος στο μυαλό του. Ας δούμε τώρα τι μπορούμε να κάνουμε ώστε χρησιμοποιούμε τον χαρακτήρα που θέλουμε. 41

46 eutypon /2/19 20:47 page 42 #46 42 TEXνικές Ο πιο απλός τρόπος για να χρησιμοποιούμε τον χαρακτήρα που θέλουμε είναι να χρησιμοποιήσουμε μια εφαρμογή σαν τον «Πίνακα Χαρακτήρων» του περιβάλλοντος εργασίας Gnome. Όμως αυτή η λύση είναι κουραστική καθώς θα πρέπει να κάνουμε συνέχεια αντιγραφές και επικολλήσεις. Μια άλλη λύση είναι να χρησιμοποιήσουμε μια μακροεντολή όπως: \def\anotelea{\char 0387\relax} Το πρόβλημα είναι προφανώς ότι θα πρέπει να σημειώνουμε την εντολή αυτή κάθε φορά που θα χρειαστούμε μία άνω τελεία. Από την άλλη πλευρά, η άνω τελεία δεν είναι και το πιο συχνά χρησιμοποιούμενο σημείο στίξης, οπότε και η λύση αυτή φαντάζει λογική. Όμως η χρήση εντολών με σκοπό την πρόσβαση χαρακτήρων δεν είναι ίσως η πιο κομψή λύση. Το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με άλλον απλούστερο τρόπο. Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να γίνει μια μικρή τροποποίηση στο αρχείο /usr/share/x11/xkb/symbols/gr Αυτό το αρχείο καθορίζει ποια σύμβολα θα είναι προσβάσιμα από το ελληνικό πληκτρολόγιο. Αν λοιπόν αλλάξουμε κάθε εμφάνιση της λέξεως perodcentered με τη λέξη U0387 (είναι ο αριθμός που αντιστοιχεί στο σύμβολο της άνω τελείας στο Uncode), τότε, αφού ξαναξεκινήσουμε τον X server του συστήματός μας, μπορούμε να πατάμε τα πλήκτρα πρόσβασης της άνω τελείας + ; και να λαμβάνουμε μια κανονική άνω τελεία. Το επόμενο βήμα είναι αυτή η αλλαγή να γίνει μόνιμη. Τέλος, υπάρχουν και ορισμένες μάλλον ελλιπείς γραμματοσειρές που δεν έχουν καν τον χαρακτήρα της άνω τελείας. Μια τέτοια γραμματοσειρά είναι η Ubuntu. Σ αυτή την περίπτωση, μια μακροεντολή σαν την επόμενη είναι ίσως η πιο απλή λύση: \def\anotelea{\rasebox{.8ex}{.}} Οι πιο έμπειροι μπορούν να προσθέσουν την άνω τελεία στο αρχείο της γραμματοσειράς, αλλά για κάτι τέτοιο, χρειάζεται ειδικό λογισμικό (π.χ. το FontForge) και τα πράγματα είναι κάπως πιο πολύπλοκα. Απόστολος Συρόπουλος H/T: asyropoulos at yahoo dot com

Δημιουργώντας epublications

Δημιουργώντας epublications eutypon28-29 2013/2/19 20:47 page 13 #17 Εὔτυπον, τεῦχος 28-29 Ὀκτώβριος/October 2012 13 Δημιουργώντας epublcatons Απόστολος Συρόπουλος 28ης Οκτωβρίου 366 671 00 Ξάνθη Η/Τ: asyropoulos at yahoo dot com

Διαβάστε περισσότερα

Πλακάτα χρώματα με το L A T E X/X Ǝ L A T E X

Πλακάτα χρώματα με το L A T E X/X Ǝ L A T E X eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 13 #17 Εὔτυπον, τεῦχος 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014 13 Πλακάτα χρώματα με το L A T E X/X Ǝ L A T E X Απόστολος Συρόπουλος 28ης Οκτωβρίου 366 671 00 Ξάνθη Η/Τ: asyropoulos

Διαβάστε περισσότερα

Terabyte Technology Ltd

Terabyte Technology Ltd Terabyte Technology Ltd is a Web and Graphic design company in Limassol with dedicated staff who will endeavour to deliver the highest quality of work in our field. We offer a range of services such as

Διαβάστε περισσότερα

Mια σύντομη εισαγωγή στο ShareL A T E X

Mια σύντομη εισαγωγή στο ShareL A T E X eutypon30-31 2013/11/30 9:08 page 51 #55 Εὔτυπον, τεῦχος 30-31 Ὀκτώβριος/October 2013 51 Mια σύντομη εισαγωγή στο ShareL A T E X Ιωάννης Δημάκος Πανεπιστήμιο Πατρών Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση λογισμικού και αναβάθμιση συσκευής Device software installation and software upgrade

Εγκατάσταση λογισμικού και αναβάθμιση συσκευής Device software installation and software upgrade Για να ελέγξετε το λογισμικό που έχει τώρα η συσκευή κάντε κλικ Menu > Options > Device > About Device Versions. Στο πιο κάτω παράδειγμα η συσκευή έχει έκδοση λογισμικού 6.0.0.546 με πλατφόρμα 6.6.0.207.

Διαβάστε περισσότερα

Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης

Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης Από τις Κοινότητες Πρακτικής στις Κοινότητες Μάθησης Νίκος Καρακαπιλίδης Industrial Management & Information Systems Lab MEAD, University of Patras, Greece nikos@mech.upatras.gr Βασικές έννοιες ιάρθρωση

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek *P40075A0112* P40075A. Edexcel International GCSE. Monday 3 June 2013 Morning Time: 3 hours. Instructions. Information.

Modern Greek *P40075A0112* P40075A. Edexcel International GCSE. Monday 3 June 2013 Morning Time: 3 hours. Instructions. Information. Write your name here Surname Other names Edexcel International GCSE Centre Number Modern Greek Candidate Number Monday 3 June 2013 Morning Time: 3 hours You do not need any other materials. Paper Reference

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Business English Ενότητα # 9: Financial Planning Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * *

Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * * Chapter 2 * * * * * * * Introduction to Verbs * * * * * * * In the first chapter, we practiced the skill of reading Greek words. Now we want to try to understand some parts of what we read. There are a

Διαβάστε περισσότερα

Test Data Management in Practice

Test Data Management in Practice Problems, Concepts, and the Swisscom Test Data Organizer Do you have issues with your legal and compliance department because test environments contain sensitive data outsourcing partners must not see?

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Unit 2: Understanding, Written Response and Research

Advanced Unit 2: Understanding, Written Response and Research Write your name here Surname Other names Edexcel GCE Centre Number Candidate Number Greek Advanced Unit 2: Understanding, Written Response and Research Tuesday 18 June 2013 Afternoon Time: 3 hours Paper

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση e-mail σε whitelist

Ρύθμιση e-mail σε whitelist Ρύθμιση e-mail σε whitelist «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλές φορές αντιμετωπίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek *P40074A0112* P40074A. Edexcel International GCSE. Thursday 31 May 2012 Morning Time: 3 hours. Instructions. Information.

Modern Greek *P40074A0112* P40074A. Edexcel International GCSE. Thursday 31 May 2012 Morning Time: 3 hours. Instructions. Information. Write your name here Surname Other names Edexcel International GCSE Centre Number Modern Greek Candidate Number Thursday 31 May 2012 Morning Time: 3 hours You do not need any other materials. Paper Reference

Διαβάστε περισσότερα

SOAP API. https://bulksmsn.gr. Table of Contents

SOAP API. https://bulksmsn.gr. Table of Contents SOAP API https://bulksmsn.gr Table of Contents Send SMS...2 Query SMS...3 Multiple Query SMS...4 Credits...5 Save Contact...5 Delete Contact...7 Delete Message...8 Email: sales@bulksmsn.gr, Τηλ: 211 850

Διαβάστε περισσότερα

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM minazoulovits@phrlaw.gr What is BYOD? Information Commissioner's Office

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro of Chemical Inventory Management Using CISPro by Darryl Braaksma Sr. Business and Financial Consultant, ChemSW, Inc. of Chemical Inventory Management Using CISPro Table of Contents Introduction 3 About

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο προστασίας για τα Ελληνικά αγροτικά και οικόσιτα ζώα on.net e-foundatio //www.save itute: http:/ toring Insti SAVE-Monit

ίκτυο προστασίας για τα Ελληνικά αγροτικά και οικόσιτα ζώα on.net e-foundatio //www.save itute: http:/ toring Insti SAVE-Monit How to run a Herdbook: Basics and Basics According to the pedigree scheme, you need to write down the ancestors of your animals. Breeders should be able easily to write down the necessary data It is better

Διαβάστε περισσότερα

STARTING STEPS IN GRAMMAR, FINAL TEST C TERM 2012 UNITS 1-18

STARTING STEPS IN GRAMMAR, FINAL TEST C TERM 2012 UNITS 1-18 STARTING STEPS IN GRAMMAR, FINAL TEST C TERM 2012 UNITS 1-18 Name.. Class. Date. EXERCISE 1 Answer the question. Use: Yes, it is or No, it isn t. Απάντηςε ςτισ ερωτήςεισ. Βάλε: Yes, it is ή No, it isn

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χρήσης υλικού D U N S Registered

Οδηγίες χρήσης υλικού D U N S Registered Οδηγίες χρήσης υλικού D U N S Registered Οδηγίες ένταξης σήματος D U N S Registered στην ιστοσελίδα σας και χρήσης του στην ηλεκτρονική σας επικοινωνία Για οποιαδήποτε ερώτηση, σας παρακαλούμε επικοινωνήστε

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 9 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΝΝΙΑ) REF : 101/011/9-BEG. 14 January 2013

LESSON 9 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΝΝΙΑ) REF : 101/011/9-BEG. 14 January 2013 LESSON 9 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΝΝΙΑ) REF : 101/011/9-BEG 14 January 2013 Up πάνω Down κάτω In μέσα Out/outside έξω (exo) In front μπροστά (brosta) Behind πίσω (piso) Put! Βάλε! (vale) From *** από Few λίγα (liga) Many

Διαβάστε περισσότερα

L A TEXbabel. dvips. eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 1 #1. 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue

L A TEXbabel. dvips. eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 1 #1. 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue eutypon32-33 2014/11/30 12:03 page 1 #1 32-33 Ὀκτώβριος/October 2014 Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In ths ssue v ἜνTEXνα καὶ ἄtexνα Οἱ σημειώσεις τοῦ τυπογράφου 1 Γιάννης Μαμάης Γιὰ τὰ 50χρονα τοῦ Gutenberg 7 Απόστολος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας ευκολότερη τη δήλωση εισοδήματος από εργασία

Κάνοντας ευκολότερη τη δήλωση εισοδήματος από εργασία GREEK Κάνοντας ευκολότερη τη δήλωση εισοδήματος από εργασία Βελτιώνουμε τον τρόπο που δηλώνετε το εισόδημά σας από εργασία και τις μεταβολές της κατάστασής σας. Οι επιλογές μας αυτοεξυπηρέτησης παρέχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΦΙΛ ΠΑΤΩΜΑΤΩΝ PARQUET AND LAMINAT PROFILES. aluminium

ΠΡΟΦΙΛ ΠΑΤΩΜΑΤΩΝ PARQUET AND LAMINAT PROFILES. aluminium ΠΡΟΦΙΛ ΠΑΤΩΜΑΤΩΝ PAQUET AND LAMINAT POFILES alumnum alumnum Βάσεις Για Προφίλ Support profle Οι βάσεις από PVC είναι κατάλληλες για τα προφίλ πατώματος και τοποθετούνται (βιδωτά, καρφωτά ή κολλητά) στο

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Διαβάστε περισσότερα

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τελευταία έρευνα στην Ελλάδα: 2000-2001 Αφορούσε την επαγγελματική κατάσταση των μεταφραστών Διεξήχθη μέσω σωματείων και συλλόγων ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου GREEKLISH: ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΑΛΕΚΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ; Α.Καράκος, Λ.Κωτούλας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Είναι γνωστό άτι καθημερινά διακινούνται δεκάδες μηνύματα (E~mail) μέσω του διαδικτύου {INTERNEη από την μια άκρη του κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

Web Data Mining ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 & 3. Prepared by Costantinos Costa Edited by George Nikolaides. EPL 451 - Data Mining on the Web

Web Data Mining ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 & 3. Prepared by Costantinos Costa Edited by George Nikolaides. EPL 451 - Data Mining on the Web EPL 451 - Data Mining on the Web Web Data Mining ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 & 3 Prepared by Costantinos Costa Edited by George Nikolaides Semester Project Microsoft Malware Classification Challenge (BIG 2015) More info:

Διαβάστε περισσότερα

L A TEXbabel. ConTEXt. dvips. eutypon30-31 2013/11/30 9:08 page 1 #1. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue. iii

L A TEXbabel. ConTEXt. dvips. eutypon30-31 2013/11/30 9:08 page 1 #1. Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In this issue. iii eutypon30-31 2013/11/30 9:08 page 1 #1 ISSN 1108-4170 30-31 Ὀκτώβριος/October 2013 Σ αὐτὸ τὸ τεῦχος / In ths ssue v ἜνTEXνα καὶ ἄtexνα Οἱ σημειώσεις τοῦ τυπογράφου 1 Γιάννης Μαμάης Βιβλία φτιαγμένα μὲ

Διαβάστε περισσότερα

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service - S P E C I A L R E P O R T - UN EMPLOYMENT -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

Passport number (or) διαβατηρίου (ή)

Passport number (or) διαβατηρίου (ή) APPLICATION FOR DEMATERIALIZED SECURITIES SYSTEM (S.A.T.) ACCOUNT WITH THE ATHENS EXCHANGE ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΥΛΩΝ ΤΙΤΛΩΝ (Σ.Α.Τ.) ΜΕ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟ Please type Latin Characters.

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 7 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΤΑ) REF : 202/046/27-ADV. 17 December 2013

LESSON 7 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΤΑ) REF : 202/046/27-ADV. 17 December 2013 LESSON 7 (ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΤΑ) REF : 202/046/27-ADV 17 December 2013 Sometimes Other times I start/begin Never Always/every time Supper Μερικές φορές (merikes) Άλλες φορές Αρχίζω (arheezo) Ποτέ Πάντα (Panda) Ο

Διαβάστε περισσότερα

Language Resources for Information Extraction:

Language Resources for Information Extraction: Language Resources for Information Extraction: demands and challenges in practice Christos Tsalidis tsalidis@neurolingo.gr Page 1 Different types of LRs Alphabets & Characters sets (Greek, English, Mixed)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΑ IV. Ενότητα 1γ: Deciding on a topic, purpose, rationale. Ιφιγένεια Μαχίλη Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών

ΑΓΓΛΙΚΑ IV. Ενότητα 1γ: Deciding on a topic, purpose, rationale. Ιφιγένεια Μαχίλη Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Ενότητα 1γ: Deciding on a topic, purpose, rationale Ιφιγένεια Μαχίλη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Risk! " #$%&'() *!'+,'''## -. / # $

Risk!  #$%&'() *!'+,'''## -. / # $ Risk! " #$%&'(!'+,'''## -. / 0! " # $ +/ #%&''&(+(( &'',$ #-&''&$ #(./0&'',$( ( (! #( &''/$ #$ 3 #4&'',$ #- &'',$ #5&''6(&''&7&'',$ / ( /8 9 :&' " 4; < # $ 3 " ( #$ = = #$ #$ ( 3 - > # $ 3 = = " 3 3, 6?3

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Επιστήμη και Δημοσιογραφία. Δημοσιογραφία Επιστήμης Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης;

Επιστήμη και Δημοσιογραφία. Δημοσιογραφία Επιστήμης Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης; Δημοσιογραφία Μπορούν να αποτυπωθούν δημοσιογραφικά τα αποτελέσματα της επιστήμης; Μενέλαος Σωτηρίου 8ο Συνέδριο «Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία», Αθήνα, 10-12 Νοεμβρίου 2011 Επιστήμη και Δημοσιογραφία «Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

FORESTVIEW NETWORK TECHNICAL SPECIFICATIONS

FORESTVIEW NETWORK TECHNICAL SPECIFICATIONS Last update: 10/3/2015 FORESTVIEW NETWORK TECHNICAL SPECIFICATIONS 1 ForestView Network Technical Specifications Contents Images... 3 Flash Files... 3 Product Feeds... 4 Dynamic XML Feeds... 4 XML FEED

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Greek Community School of Calgary

Greek Community School of Calgary Greek Community School of Calgary Level 1 Curriculum red Guiding Principles Learning activities will be meaningful and experiential. All vocabulary is to be taught with the proper article and accent (ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Ηλεκτρονικής Μάθησης Centra & BigBlueBubon

Συστήματα Ηλεκτρονικής Μάθησης Centra & BigBlueBubon Διάλεξη 4 Χ. Καραγιαννίδης, ΠΘ- ΠΤΕΑ Εφαρμογές ΤΠΕ στην ΕΕΑ Συστήματα Ηλεκτρονικής Μάθησης Centra & BigBlueBubon Εφαρμογές ΤΠΕ στην Εκπαίδευση & την Ειδική Αγωγή Χαράλαμπος Καραγιαννίδης karagian@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Why do customers abandon your e-shop. The Skroutz Experience

Why do customers abandon your e-shop. The Skroutz Experience Why do customers abandon your e-shop The Skroutz Experience 1 Where are all these data coming from? Skroutz s visitors feedback in UserVoice mechanism 3 When & how do we ask our visitors? As soon as our

Διαβάστε περισσότερα

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT

υπηρεσίες / services ΜΕΛΕΤΗ - ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ PLANNING - DESIGN ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ COMMERCIAL PLANNING ΕΠΙΠΛΩΣΗ - ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ FURNISHING - EQUIPMENT Αρχιτεκτονικές και διακοσμητικές μελέτες, με λειτουργικό και σύγχρονο σχέδιασμό, βασισμένες στην μοναδικότητα του πελάτη. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Ανάλυση των χαρακτηριστικών των προϊόντων και ένταξη του τρόπου

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 19 REF : 203/062/39-ADV. 25 March 2014

LESSON 19 REF : 203/062/39-ADV. 25 March 2014 LESSON 19 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΝΝΙΑ) REF : 203/062/39-ADV 25 March 2014 Married Free/single Unfortunately Fortunately Strong Weak/thin/slim More than Older Younger Παντρεμένος-η Ελεύθερος-η Δυστυχώς Ευτυχώς Δυνατός-η-ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η κατάσταση της ιδιωτικότητας Ηλίας Χάντζος, Senior Director EMEA

Η κατάσταση της ιδιωτικότητας Ηλίας Χάντζος, Senior Director EMEA Η κατάσταση της ιδιωτικότητας Ηλίας Χάντζος, Senior Director EMEA Αθήνα 1 η Απριλίου 2015 Και γιατί μας νοιάζει ή μας αφορά; Νέα Ευρωπαική νομοθεσία Τίνος είναι τα προσωπικά δεδομένα; Και λοιπόν; Τα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CMRIDGE INTERNTIONL EXMINTIONS International General Certificate of Secondary Education *3788429633* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking and Listening Role Play ooklet One

Διαβάστε περισσότερα

2007 Classical Greek. Intermediate 2 Translation. Finalised Marking Instructions

2007 Classical Greek. Intermediate 2 Translation. Finalised Marking Instructions 2007 Classical Greek Intermediate 2 Translation Finalised Marking Instructions Scottish Qualifications Authority 2007 The information in this publication may be reproduced to support SQA qualifications

Διαβάστε περισσότερα

www.almarealestate.gr Προφίλ Γραφείου 2015 Office Profile 2015

www.almarealestate.gr Προφίλ Γραφείου 2015 Office Profile 2015 Προφίλ Γραφείου 2015 Office Profile 2015 Περιεχόμενα Contents 01 02 03 04 05 06 Ποιοί Είμαστε - Who we are Τι κάνουμε - What we do Τι κάνουμε διαφορετικά - What we do differently Τι έχουμε πετύχει - What

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ Προσφέροντας Εύκολα και Αποτελεσματικά Giving Easily and Efficiently ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΕΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ www.desmos.org info@desmos.org T: 2108119365 Μάρτιος 2013 Πώς γεννήθηκε ο Δεσμός; Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology Setting the Standard since 1977 Quality and Timely Reports Med-Legal Evaluations Newton s Pyramid of Success AME SAMPLE REPORT Locations: Oakland & Sacramento SCHEDULING DEPARTMENT Ph: 510-208-4700 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

Pantelos Group of Companies

Pantelos Group of Companies Pantelos Group of Companies Company Profile Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 µε αντικείµενο τις ηλεκτροστατικές βαφές µετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΦΙΛ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ALUMINIUM PROFILES. aluminium

ΠΡΟΦΙΛ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ALUMINIUM PROFILES. aluminium ΠΡΟΦΙΛ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ ALUMINIUM POFILES alumnum alumnum Προφίλ γενικής χρήσης Profles for DIY and professonal purpose Βέργα πλακέ αλουμινίου, Ασημί Flat bar, anodzed alumnum, Slver 1 x 2 mm, 1 m 01013 7000.0000

Διαβάστε περισσότερα

Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Πληροφορικής Ευκαιρίες Χρηματοδότησης σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο

Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Πληροφορικής Ευκαιρίες Χρηματοδότησης σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Πληροφορικής Ευκαιρίες Χρηματοδότησης σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο Ντίνα Μπάγκα Γραφείο Διαμεσολάβησης Επιτροπή Ερευνών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων http://liaison.rc.uoi.gr Τηλ. 2651007976,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΥΕ 335 «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ» ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ-ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ: Γίντσης Αλέξανρος (3479)

ΜΑΘΗΜΑ: ΥΕ 335 «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ» ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ-ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ: Γίντσης Αλέξανρος (3479) «Mουσικοί κύκλοι» ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ/ΤΡΙΕΣ ΤΗΣ Γ -Δ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΠΛΑΚΕΤΑΣ MAKEY-MAKEY ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΣΤΟ SCRATCH ΜΑΘΗΜΑ: ΥΕ 335 «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα συστήµατα EUROPA 500. σχεδιάστηκαν για να. δηµιουργούν ανοιγόµενα. κουφώµατα. τέλειας λειτουργικότητας, µε υψηλή αισθητική. και άψογο φινίρισµα.

Τα συστήµατα EUROPA 500. σχεδιάστηκαν για να. δηµιουργούν ανοιγόµενα. κουφώµατα. τέλειας λειτουργικότητας, µε υψηλή αισθητική. και άψογο φινίρισµα. Τα συστήµατα EUROPA 500 σχεδιάστηκαν για να δηµιουργούν ανοιγόµενα κουφώµατα τέλειας λειτουργικότητας, µε υψηλή αισθητική και άψογο φινίρισµα. EUROPA 500 systems are designed in order to create opening

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 8 Τίτλος: «Εκκεντρότητες αντισεισμικού σχεδιασμού ασύμμετρων

Διαβάστε περισσότερα

PVC + ABS Door Panels

PVC + ABS Door Panels PVC + ABS Door Panels Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 με αντικείμενο τις ηλεκτροστατικές βαφές μετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις δραστηριότητες της

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

a few words... λίγα λόγια για το 3ο πριν από µας

a few words... λίγα λόγια για το 3ο πριν από µας λίγα λόγια Συναντηθήκαµε στον δρόµο, στα αµφιθέατρα, σε χώρους πολιτικής ζύµωσης, διαφορετικοί µεταξύ µας, προσπαθώντας να δηµιουργήσουµε κάτι δυνατό µέσα από τις επιθυµίες µας. Ξεκινήσαµε από τον Νοέµβρη

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικίες που απευθύνεται. Δημοτικού. Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ηλικίες που απευθύνεται. Δημοτικού. Ε - ΣΤ Δημοτικού Ονοµατεπώνυµο µαθητή/τριας:.τάξη/τµήµα: ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΙ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΙ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ A/A Διαγωνισμός Θέμα/Tίτλος 1. 8ος Παγκόσμιος Διαγωνισμός Ζωγραφικής ΤΟΥΟΤΑ (είναι απαραίτητο οι συμμετέχοντες να ενημερωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Safe n sound

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Safe n sound ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Safe n sound 3 ΤΟ ΑΧΡΟΝΟ ΣΥΜΠΑΝ Εκδόσεις Λευκή Σελίδα εκπαίδευση ΑΓΓΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Ανθή Κοκκώνη Mαρίνα Μαυροφόρου Kατερίνα Περικλέους Aπόστολος Πηγιάκης Δέσποινα Φιλιππίδου Safe n sound Getting

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Εισοδημάτων Παραπέμπεται από την υπηρεσία Προστασίας Παιδιών

Διαχείριση Εισοδημάτων Παραπέμπεται από την υπηρεσία Προστασίας Παιδιών Διαχείριση Εισοδημάτων Παραπέμπεται από την υπηρεσία Προστασίας Παιδιών Τι είναι η Διαχείριση Εισοδημάτων [Income Management]; Η Διαχείριση Εισοδημάτων [Income Management] είναι ένας τρόπος που σας βοηθάει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ

ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ Οι πυρκαγιές αποτελούν μία συνεχή πηγή κινδύνου. Ξεσπούν σε τυχαίο τόπο και χρόνο και προξενούν απώλειες ανθρώπων, ζώων, τραυματισμούς και τεράστια οικονομική και οικολογική επιβάρυνση. Εκτιμάται ότι μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Εclectic Fonts For Living Brands. PF Bague Universal Pro

Εclectic Fonts For Living Brands. PF Bague Universal Pro Εclectic Fonts For Living Brands EUROPEAN DESIGN AWARDS 2O14 Bronze Overview ABOUT Bague Universal is a contemporary geometric typeface superfamily which blends distinct minimalist characteristics with

Διαβάστε περισσότερα

Mark Scheme Summer 2009

Mark Scheme Summer 2009 Scheme Summer 2009 GCE GCE Greek (8GK01/9GK01) Edexcel Limited. Registered in England and Wales No. 4496750 Registered Office: One90 High Holborn, London WC1V 7BH Edexcel is one of the leading examining

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

3 o Infocom Security. Η εξέλιξη και το μέλλον των επιθέσεων παρείσδυσης. Η πραγματικότητα ένα χρόνο μετά

3 o Infocom Security. Η εξέλιξη και το μέλλον των επιθέσεων παρείσδυσης. Η πραγματικότητα ένα χρόνο μετά 3 o Infocom Security Η εξέλιξη και το μέλλον των επιθέσεων παρείσδυσης Η πραγματικότητα ένα χρόνο μετά 10 Απριλίου 2013 KPMG has been awarded with the Europe Awards as the information security consultancy

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. English I Course Unit 9: Revision Class. Eftihia Landrou. School of Sciences

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. English I Course Unit 9: Revision Class. Eftihia Landrou. School of Sciences ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ English I Course Unit 9: Revision Class Eftihia Landrou School of Sciences Σάμος, Ιανουάριος 2015 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Please note attached information on a fundraising event for SOS Children s Villages, organised by the Hellenic Society of Imperial College in London.

Please note attached information on a fundraising event for SOS Children s Villages, organised by the Hellenic Society of Imperial College in London. Dear Friends, Please note attached information on a fundraising event for SOS Children s Villages, organised by the Hellenic Society of Imperial College in London. Thank you and Best Regards, Patty Apostolopoulou

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ

ΑΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Συμπληρώστε τον πρωτότυπο τίτλο της Διδακτορικής διατριβής ΑΡ. ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΡΙΟ Πανεπιστημιούπολη, Κτήρια Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών 15784 ΑΘΗΝΑ Τηλ.: 210 727 5190, email: library@di.uoa.gr,

Διαβάστε περισσότερα

e-business & digital marketing τι πρέπει να γνωρίζετε

e-business & digital marketing τι πρέπει να γνωρίζετε e-business & digital marketing τι πρέπει να γνωρίζετε 19/11/2014 Επιμελητήριο Χανίων Ψηφιακό ξενοδοχειακό μάρκετινγκ, η ολιστική προσέγγιση - Στρατηγική, Υλοποίηση, Μέτρηση Evangelos Kotsonis Services

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΟΥ

ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΟΥ 1. Η διαφήμιση της Τράπεζας για τα "Διπλά Προνόμια από την American Express" ισχύει για συναλλαγές που θα πραγματοποιηθούν από κατόχους καρτών Sunmiles American Express, American

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τμημα Πληροφορικης και Τηλεματικης Τσάμη Παναγιώτα ΑΜ: 20833 ΚΑΤΑΝΕΜΗΜΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Άσκηση 1 Αθήνα 13-12-2011 Αναφορά Ενότητα 1 A Δημιουργήστε στο φλοιό 3 εντολές (alias) που η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Classical Greek Extension

Classical Greek Extension 2001 HIGHER SCHOOL CERTIFICATE EXAMINATION Classical Greek Extension Total marks 50 General Instructions Reading time 10 minutes Working time 1 hour and 50 minutes Write using black or blue pen Section

Διαβάστε περισσότερα

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Need for Professional Tourism Education Η Ανάγκη για Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση Tourism:

Διαβάστε περισσότερα

1. Improving Productivity

1. Improving Productivity 1. Improving Productivity Γενικές Πληροθορίες Πού απεσθύνεηε Απεσθύνεηαι ζε ιδιοκηήηες, ζηελέτη και επαγγελμαηίες ηοσ κλάδοσ όπως και ζηον ενημερωμένο και δραζηήριο θοιηηηή Τοσριζηικών & Ξενοδοτειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗ Μ Ι Ο ΥΡ Γ Ι Α W I K I με τ η χρήση τ η ς υπ ηρεσίας h t t p : /www.wik id ot.com /

ΔΗ Μ Ι Ο ΥΡ Γ Ι Α W I K I με τ η χρήση τ η ς υπ ηρεσίας h t t p : /www.wik id ot.com / ΔΗ Μ Ι Ο ΥΡ Γ Ι Α W I K I με τ η χρήση τ η ς υπ ηρεσίας h t t p : /www.wik id ot.com / 1. Τι είναι το wikidot Το wikidot είναι ένας δικτυακός τόπος στον οποίο κάθε χρήστης έχει το δικαίωμα να δημιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Web Startups. @doxaras doxaras@gmail.com

Web Startups. @doxaras doxaras@gmail.com Innovative Web Startups @doxaras doxaras@gmail.com Inspiration Startup Lifetime Circle Idea Actual Needs Product Business PLan Funding Startup Time Incubation Buy Out Introduction to Entrepreneurship in

Διαβάστε περισσότερα

(SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο

(SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο (SEO) - Ανοίγοντας τους ορίζοντες τις ΜΜΕ Ελληνικής τουριστικής επιχείρησης στο ιαδίκτυο SEO Η βελτιστοποίηση µηχανών αναζήτησης είναι ένα σύνολο µεθοδολογιών που στοχεύουν στην ευνοϊκής κατάταξή ενός

Διαβάστε περισσότερα

OER Growers Blog. http://blog.oergrowers.gr. How to Post on the Blog. v2.0. Araksia Kantikian k.araksia@gmail.com

OER Growers Blog. http://blog.oergrowers.gr. How to Post on the Blog. v2.0. Araksia Kantikian k.araksia@gmail.com OER Growers Blog http://blog.oergrowers.gr How to Post on the Blog v2.0 Araksia Kantikian k.araksia@gmail.com 20 th of October 2012 This work is developed to support OER growers, by Agro-Know Technologies.

Διαβάστε περισσότερα