ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝΚΑΙΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΓΙΑΤΟΜΑΘΗΜΑ:ΕΦΑΡΜΟΓΕΣΔΗΜΟΣΙΟΥΔΙΚΑΙΟΥ YΠΕΥΘΥΝΟΣΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣΑΝΔΡΕΑΣ ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΣΕΛΙΟΣΧΡΗΣΤΟΣ Α.Μ ΑΘΗΝΑ,ΜΑΙΟΣ2009 1

2 ΠΙΝΑΚΑΣΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ.5 Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση..5 1.Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαϊκόδίκαιο..7 3.Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών.8 ΙΙ.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΉΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ;..16 Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ..17 ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 20 Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ).21 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 26 2

3 ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨH...26 Ι.Περιληψη.26 ΙΙ.Abstract.27 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS)...28 Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 28 Θ.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..59 3

4 Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ηεξελικτικήπορείατωνανθρώπωνμέσασε,στοιχειοδώςήκαιαρτιότερα οργανωμένουςκοινωνικούςσχηματισμούςέχειαποδείξειπωςηομαλήσυμβίωση συναρτάται άμεσα με και καταδεικνύει την αναγκαιότητα της ύπαρξης κανόνων ρυθμιστικών της συμπεριφοράς 1. Οι κανόνες αυτοί γεννιούνται από την ανάγκη εξασφάλισης ομαλότητας και διάρκειας στην κοινωνική συμβίωση, ενω διαμορφώνονται μεσω της θεώρησης του ορθώς πράττειν σε ένα συγκεκριμένοτόποκαιχρόνο.ηκοινωνικήηθικήφαίνεταιναπεριγράφειαπότα αρχαία ηδη χρόνια, το αντικείμενο αυτών των κανόνων που συγχρόνως μετουσιώνονται και παίρνουν τη μορφή κανόνων δικαίου για να πετύχουν τον πιοπάνωσκοπό,αλλάκαιγιανααποκτήσουνεκείνοτοχαρακτηριστικόπουθα τουςξεχωρίσειαπόυπόλοιπουςκανόνεςσυμπεριφορας τηδεσμευτικότητα. Η Ηθική και το ίκαιο κατ ανάγκην έρχονται σε άµεση επαφή κατά την κοινωνική συµβίωση. Ως αποτέλεσµα, η Ηθική, ως αυτόνοµος κύκλος και το ίκαιο, ως ρύθµιση ετερόνοµη, επιβαλλόµενη στις ατοµικές συνειδήσεις «έξωθεν»,αλληλοτέµνονται.ηεπαφήαυτώντωνδύορυθµώνέχειωςέκφρασή τηςτα«χρηστάήθη 2». Χρηστά ήθη είναι οι κρατούσες αντιλήψεις του μέσου χρηστού και δίκαιουανθρώπουγιατοποιάσυμπεριφοράανταποκρίνεταιστιςεπιταγέςτης κοινωνικής ηθικής 3, δηλαδή στο σύνολο των κοινωνικών αντιλήψεων περι αγαθούκαικακούπουεπικρατούνσεμιακοινωνία. 1 Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου», ΕκδόσειςΑντ.Ν.ΣάκκουλαΑθήνα Κομοτηνή,1995σελ.24επ. 2 Παρασκευάς Ιωάννης, «Τα Χρηστά Ήθη και η νοµική αυτών θεµελίωσις», Αθήναι 1983,σελ.4. 3 Γεωργιάδης Απόστολος, «Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου», 2η έκδοση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα,1997ΑθήναΚομοτηνή,σελ.5 6 4

5 Στο παρόν πόνημα επιδιώκεται η αποσαφήνιση της αόριστης νομικής έννοιαςτωνχρηστώνηθώνκαιηπεριγραφήτηςλειτουργίαςτηςστησύγχρονη δικαιική πραγματικότητα. Αρχικά περιγράφεται εν συντομία η εξελικτική της πορείαμέσααπότιςεποχέςόπουαρχίζειναδιαπλάθεταιηέννοια,δηλαδήτους κλασικούς χρόνους της ελληνικής αρχαιότητας και και το ρωμαικό δίκαιο. Στη συνέχεια εντοπίζεται η αναφορά των χρηστών ηθών στο ισχύον ελληνικό Σύνταγμακαιηεπίδρασήτουςπάνωστασυνταγματικάδικαιώματα.Ακολούθως αποσαφηνίζεται η εννοιολογική διαφορά της οριοθέτησης απο τον περιορισμό καιεκτίθενταιθεωρητικέςαπόψειςκαιεπιχειρήματαγιατηνγενικήοριοθετική χρήση της ρήτρας. Τέλος, θα γίνει αναφορά στη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίωνπουεξετάζεισχετικάμεταχρηστάήθηζητήματα. Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση H ιστορική πραγματικότητα έχει αποδείξει οτι σε κάθε κοινωνία καλλιεργούνται ηθικές αντιλήψεις μεταξύ των κοινωνικών ομάδων που την απαρτίζουν, σύμφωνα πάντα με το χώρο και τον χρόνο κατά τον οποίο αυτές συνίστανται και οι οποίες γεννούν την αίσθηση του κοινωνικού καθήκοντος. Κατά τον Leopold von Wiese (Beiziehung Theorie) η απόκτηση κοινωνικής συνείδησης είναι νομοτελειακή, καθώς, όπως υποστηρίζει, η συνείδηση των ανθρώπωνδιέπεταιαποαρχέςοιοποίεςείναικοινεςκαιγιαόλους.τοκοινωνικό καθήκον με τη σειρά του αποτελεί το λόγο της δημιουργίας κανόνων, οι οποίοι τελικάκαιμετατρέπονταισεκανόνεςδικαίου. 4 4ΠαρασκευάςΙωάννης«Ταχρηστάήθηκαιηνομικήαυτώνθεμελίωσις»,1983,Αθήναι, σελ.5 5

6 1. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Κατά την ομηρική εποχή η έλλειψη γραπτών νόμων είναι σχεδόν ολοκληρωτική, ενώ η κρατούσα ηθική πηγάζει μόνο απο την πίστη οτι εκπορεύεται από τους θεούς. Η θεά Θέμις αποτελεί την προσωποποίηση της θείας δικαιοσύνης, η οποία και υπαγορεύει τη θέληση του Δία, ενώ ο Δίας εκλαμβάνεται ως θείος τιμωρός εκείνων των ανθρώπων που δεν υπακούν στη θέλησητωνθεώνκαιδιαστρέφουντοδίκαιο.ύψιστοιερόκαιαπαραβίαστογια τους Ομηρικούς ανθρώπους αποτελεί ο όρκος στον οποίο επικαλούναι ως μάρτυρες τους ίδιους τους θεούς. Ιερή υποχρέωσή είναι επιπλέον και η ταφή των νεκρών, η οποία θεωρείται ως τιμητικό δώρο προς εκείνους. Το ιερό αυτό καθήκον διατηρείται αμείωτο και κατά τους ιστορικούς χρόνους. Όσον αφορά στονοικογενειακόβίοτηςεποχής,οάνδραςείναιηκεφαλήτηςοικογένειαςαλλά άρχει«ουχίδεσποτικώςαλλ ωςσύζυγοςτηςσυζύγου,ωςπατήρτωντέκνων,και ως αυθέντης των δούλων και ουχί δεσπότης», ενώ η μοιχεία αποδοκιμάζεται πλήρωςκαιθεωρείταιαισχρήκαιαήθηςπράξη 5. Κατά τον 6ο αι. π.χ., όπως διαπιστώνει ο Leopold Schmidt, η λέξη νόμος σημαίνει ήθος και περιλαμβάνει τον άγραφο αλλά και τον γραπτό νόμο. Η συγχώνευση των εννοιών είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτέλεσμα «βαθέως ερριζωμένηςδοξασίας»κατάτηνοποίαημόναδικήδιαφορατουςείναιτοοτιο ενας είναι γραπτός ενώ ο άλλος άγραφος 6. Τελικά ο διαχωρισμός των δύο θα επέλθεισταδιακάκατατουςιστορικούςχρόνους. Με τη Σολώνεια νομοθεσία δίδεται νέο κύρος στις ηθικές αντιλήψεις. Το δίκαιο βαθμιαία χειραφετείται απο τις θεϊκές αυθεντίες, η δίκη αντικαθιστά τη θεάθέμιδα,οάνθρωποςγίνεταιπλέονκυρίαρχοςτουεαυτούτουκαιυπεύθυνος για τις πράξεις του, ενώ καθιστά τη θελησή του ανεξαρτητη απο ανώτερες δυνάμεις.τοαγαθόνεδώσυνδέεταιμετηνανθρώπινηφύσηκαισυνεπώςμετα χρηστάήθη.ηπίστητωναθηναίωνστοδίκαιοκαιταήθητηςεποχήςείναιτόσο 5ΠαρασκευάςΙωάννης,οπ.παρ.,σελ.6 7._ΡαγκαβήςΚλέων,«Οκαθ Όμηρονοικιακός βίος»,σελ.90,αθήναι οπ. παρ. σελ. 7 8._ Leopold Schmidt,«Η ηθική των αρχαίων Ελλήνων» Μετάφραση Δημ.Ιωαννίδου Ολυμπίου.Αθήνα1901,Τόμος2ος,σελ.127 6

7 μεγάληπουοδηγεί,αλλωστε,τονμεγάλοφιλόσοφοσωκράτηστηνκαταδίκηγια τη ριζοσπαστική, για την εποχή εκείνη διδασκαλία του, βάσει της οποίας ο φιλοσοφικός στοχασμός υποκαθιστά την ηθική παράδοση της πολιτείας 7. Για τονίδιολόγοοιαθηναίοιδενσυγχώρεσανούτετονπλάτωνα. Ηκοινωνικήζωήκατάτηναθηναϊκηδημοκρατίατου5ουαι.π.χ.συνεχίζεινα κυριαρχείται απο τη νομοθεσία του Σόλωνα ενώ καθιερώνεται η άσκηση της κρατικής κυριαρχίας απο ισότιμους πολίτες με βάση τους νόμους. Ούτε ο Περικλής επιφέρει σημαντικές αλλαγές στις αρχές και αξίες που διέπουν το αθηναϊκό πολίτευμα κατά τον χρυσό αιώνα. Η πίστη των πολιτών στα πατροπαράδωταήθηεξακολουθείναείναιαμείωτηκαιηυποχρέωσητηρήσεώς τους είναι, πάντα, εξίσου σεβαστή με το γραπτό δίκαιο. Αυτό προκύπτει, άλλωστε και από το έργο του ιστορικού Θουκιδίδη Επιτάφιος, στο οποίο μας μεταφέρει λόγο του Περικλή, ο οποίος κάνει αναφορά στο πολίτευμα των Αθηναίων. 2. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαικόδίκαιο ΤαμετάτηνανάπτυξητηςΡώμηςκείμεναείναιπουμαςβοηθούνστηνέρευνα τηςεξέλιξηςτηςέννοιαςτωνχρηστωνηθών(bonimores). ΗπαλαιάΡώμη,κυριαρχούσαστοντότεπολιτισμένοκόσμο,αλλάζεισυνεχώς κοινωνική μορφη, κατακτά νέα εδάφη, απο την Καρχηδώνα ως τη Σικελία και απότηνελλάδαωςτηναφρικηκαιυποτηνεπίδρασητωνηθώνκαιτωνιδεών της ανατολής και ιδιαίτερα της Ελλάδας ανθίζει οικονομικά. Η αφθονία και η πολυτέλεια της ρωμαϊκής κοινωνίας γεννά, όμως, την διαφθορά, η οποία αντικατοπρίζεταιξεκάθαραστουςνεώτερουςνόμουςτηςεποχής 8,οιοποίοικαι αντηχούντηνανάγκηγιαεπανοριοθέτησητωνηθών. Πως αντιλαμβάνονται όμως τα χρηστά ήθη στην εποχή αυτη; Κατά το Ρωμαϊκό δίκαιο ήθη (mores) νοούνται κανόνες και αρχές συμπεριφοράς των 7οπ.παρ.σελ όπως τους νόμους κατά της πατροκτονίας, της μοιχείας, της πολυτέλειας των γυναικών,τηςασωτείαςειςτασυμπόσια,τηςπαραπλάνησηςανηλίκωνκλπ. 7

8 πολιτών που εφαρμόζονται τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή. Οι αρχές εφαρμόζονται μεταξύ των πολιτών αλλά και των στρατιωτών και συνίστανταιστηνεκπλήρωσητωνστρατιωτικώνκαθηκόντων,στοσεβασμότων δημοσίων αρχών, στην απόκτηση τέκνων και τη σωστή ανατροφή τους, στην απόδοσητιμώνπροςτουςθεούς,τοσεβασμότηςπατρίδας,τωνγονέωνκαιτων πλησίων, στο σεβασμό της αιδούς, στην τήρηση του δοσμένου λόγου και στην ικανότητα του να είναι οικονόμοι. Σε ό,τι αφορά δε στις υποχρεώσεις των αρχόντων αυτές συνίσταντο στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους χωρίς κατάχρηση της εξουσίας τους και την αποστασιοποίηση από κάθε είδους διαφθορά. Η έννοια των χρηστών ηθών παρέμεινε πάντα ακαθόριστη. Μεταβλήθηκε έτσισημαντικάηρωμαϊκήαντίληψηπερίτωνχρηστώνηθωναπότηνδιείσδυση της ελληνικής φιλοσοφίας και κυρίως τη διδασκαλία των Στωικών. Πλέον εμφανίζονται στο ρωμαϊκό χωρο, υπο την επίδραση της φιλοσοφίας αυτής και της επικοινωνίας δια μέσου των κατακτήσεων, συγκεκριμένα παραδείγματα πράξεων της καθημερινής ζωής που αντιτίθενται στα χρηστά ήθη. Έτσι. επι παραδείγματι, από τις σχετικές διατάξεις που αφορούν στο θεσμό του γάμου, προκύπτειπωςαντίκειταισταχρηστάήθηηπροσθήκησεδιαθήκητηςαίρεσης της αγαμίας ή της αίρεσης του διαζευχθήναι ή της αίρεσης του να μείνει ο κληρονόμοςάτεκνος 9. Μεταξύ των χρηστών ηθών καταλεγόταν επίσης και η καλή πίστη (bona fides).ηβίακαιοφόβοςκαθιστούνελαττωματικήτησυναίνεση,καταστέφουν τηνκαλήπίστηκαισυνεπώςείναιεναντίοντωνχρηστώνηθών Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών ΟΕ.Παπανούτσοςστην«Ηθική»(1949)σελ.418επ.μαςπεριγράφειτην 9ΤούσηςΑνδρέας,«Ηέννοιατωνχρηστώνηθών(ΣυμβολήειςτηνερμηνείαντωνΓεν. Αρχών του Αστ, Κώδικος)», Εφημερίς των Ελλήνων Νομικών, 1956 (έτος 23ον), σελ όπ.παρ.,σελ.229 8

9 ηθικήως:«σύστημακανόνωνκαιπαραγγελμάτωνδιαπλασθέντωνεθιμικώς και δημιουργούντων εις τα μέλη της κοινωνίας ομοιόμορφον τρόπον σκέψεως καιδιαγωγής,ομοιομόρφουςέξειςκαισυνηθείας.» Ηνομικήεπιστήμηχρησιμοποιείτονόρο«χρηστάήθη»γιαναπεριγράψει εκείνη την κοινωνική συμπεριφορά που ανταποκρίνεται στις αντιλήψεις περί αγαθού και κακού στις επιταγές της κοινωνικής ηθικής 11. Το δε κριτήριο καθορισμού αυτών είναι γενικό γι αυτο και επιδέχεται πολλών ερμηνείων απο τηθεωρίααλλάωςεπιτοπλείστονφαίνεταινασυμπίπτει. Κατά τον Α. Ράικο ως χρηστά ήθη νοούνται οι κάθε φορά γενικά αποδεκτοί ή κρατούντες ηθικοί κανόνες 12. Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο Α. Παντελής, τα χρηστά ήθη αποτελούν µια γενική ρήτρα, µια αόριστη νοµική έννοιακαιεποµένωςοκαθορισµόςτουπεριεχοµένουτουςγίνεται όπωςσεόλες τιςγενικέςρήτρες εντέλειαπότονδικαστή 13.Ωςκριτήριατωνχρηστώνηθών χρησιµεύουν όμως«ουχί αι περί ηθικής ατοµικαί αντιλήψεις του δικάζοντος ή άλλων ωρισµένου κοινωνικού κύκλου, αλλ αι ιδέαι του εκάστοτε κατά γενικήν αντίληψηνχρηστώςκαιεµφρόνωςσκεπτόµενουκοινωνικούανθρώπου» 14.Έτσι, καθως οι αντιλήψεις αυτές είναι ρευστές και ευμετάβλητες απο την, κατά τον συγκεκριμένοχρόνοκαιτόπο,κοινωνικήπραγματικότητα,οδικαστήςοφείλεινα τιςυιοθετείκαιότανεκείνεςκατάκαιρούςαλλάζουνθαπρέπεικαιηκρίσητου να προσαρμόζεται ανάλογα. Οι Planiol Ripert Esmein στο «Traité pratique droit cicil français», εκδ. β (1952) τόμ. VI no 229 υποστηρίζουν ωστόσο ότι ο δικαστήςδενπρέπειναακολουθείτιςμάζες ΓεωργιάδηςΑπόστολος,«ΓενικέςΑρχέςΑστικούΔικαίου»Τρίτηέκδοση,2002,σ.24_ Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου»,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλααθήνα Κομοτηνή,1995σελ A. Ράικος, «Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Μπαλής,«ΓενικέςΑρχέςΑστικού ικαίου»,αθήνα,1961,σελ «Lejugenedoitpassuivrelamassequandmanifestementellesefourvoie,maisau contraire, la diriger, non pas en faisant prévaloir des conceptions personnelles isolées, mais s appuyant sur l opinion des éléments sains de la population, garanties d une traditionquiafaitsespreuves» 9

10 Επιπλέον,δενμπορούνναχρησιμεύσουνοιπροσωπικέςηθικέςαντιλήψεις μιαςομάδαςατόμωνήκαιτουίδιουτουδικαστήωςκριτήριοκατάτηδικαστική κρίσημιαςδιαφοράςπουαφοράαυτότοίδιοηθικόζήτημα 16.Ενώ,κριτήριογια τονπροσδιορισμότηςέννοιαςδενμπορείνααποτελέσεικανέναςπροϋπάρχων εξωσυνταγματικός κώδικας ηθικών αξιών όπως π.χ. οι περί ηθικής αντιλήψεις τηςεκκλησίαςήοισχετικέςδιδασκαλίεςτηςορθόδοξηςχριστιανικήςπίστης 17 Ωστόσο, αν σε ορισµένες επαγγελµατικές τάξεις, π.χ. επιστηµονικές, κρατούν αντιλήψεις για την ηθική αυστηρότερες από τη γενική έννοια και την κατάµέσο όρο τέτοια, τότε ως κριτήριο των χρηστών ηθών ορισµένου τέτοιου κλάδου και σε ζητήµατα που αφορούν αυτόν, ενδείκνυται η εφαρµογή του ανωτέρου µέτρου ανταποκρινόµενου στις λεπτότερες αυτές αντιλήψεις 18. Το περιεχόµενο των χρηστών ηθών, ως κανόνων δικαίου, προσδιορίζεται µε τη βοήθειατωνδιδαγµάτωντηςκοινήςπείρας.σύµφωναµεταπαραπάνω,ηέννοια των χρηστών ηθών αποτελείται από δύο στοιχεία, ένα ηθικό και ένα κοινωνιολογικό, καθώς οι κανόνες που τα συνθέτουν είναι ηθικοί, αλλά παράλληλα πρέπει να αναγνωρίζονται από τις κατά το χρόνο κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις. Η σύνδεση των χρηστών ηθών µε τις κοινωνικές αντιλήψειςκαθιστάμεντηνέννοιατουςµεταβλητήκαιρευστή,χωρίςωστόσονα φθάνει µέχρι το σηµείο να αποσυνδέει την έννοια των χρηστών ηθών από το πρωταρχικόηθικόστοιχείο,έτσιώστεορισµένοιθεµελιώδειςηθικοίκανόνεςνα µηνµπορούννααποδυναµωθούν 19. Σε κάθε περίπτωση η επίκληση των χρηστών ηθών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθείωςπρόσχημαγιατηνάνωθενεπιβολήσυγκεκριμένωνπροτύπων 16Βλ.απόφασηΟμοσπονδιακούΣυνταγματικούΔικαστηρίουτηςΓερμανίας, , («homosexualitatsurteil»),bverfge6,389(434):«οπωσδήποτευπάχουνδυσκολίες γιατηδιαπίστωσητηςισχόςενόςηθικούνόμου.τοπροσωπικόηθικόσυναίσθηματου δικαστήδενέχειενπροκειμένωαποφασιστικήσημασία επίσηςδενμπορείναεπαρκρίη αντίληψηεπιμέρουςτμημάτωντουλαού». 17ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ. 171_ Contra A. Ράικος,«Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002,σελ Βλ.Γιαννόπουλο,ΓενικέςΑρχές,άρθρο Καράκωστας Ιωάννης, «Αστικός Κώδικας, Ερµηνεία Σχόλια Νοµολογία», τόµ. Β, 2005,σελ

11 συμπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικοτητας καθενός ατόμου 20. Στο σημείο αυτο θα πρέπει να προσεχτεί και η εννοιολογική διαφορά της κατάχρησης δικαιώματος η οποία συντρέχει όταν δεν παραβιάζεται το ίδιο το γράμμα μιας διάταξης αλλά προφανώς το πνεύµα του Συντάγµατος. Αυτο σμβαίνει όταν δεν παραβιάζεται μεν καµία ρητή διάταξη, αλλά η άσκηση του δικαιώματοςδενείναιανεκτήαποτηνέννομητάξηκαθώςαντιστρατεύεταιτον σκοπό του συγκεκριµένου δικαιώµατος 21. Έτσι δεν πρέπει να ταυτίζεται με κανέναν εκ του νόμου περιορισμό (ή οριοθέτηση) των συνταγματικών δικαιωμάτων,δηλαδήτηνπαραβίασητουσυντάγματος,τωνχρηστώνηθώνκαι τηνπροσβολήτωνδικαιωμάτωντωνάλλων 22. II.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα ΜνείατωνχρηστώνηθώνγίνεταιστοΣύνταγμάμαςστηδιάταξητουαρ. 5 παρ. 1 «Καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγµακαιταχρηστάήθη»,στηδιάταξητουαρ.13παρ.2εδ.β «Ηάσκησητης λατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδηµόσιατάξηήταχρηστάήθη»καισε αυτή του άρθρου 93 παρ. 2«Οι συνεδριάσεις κάθε δικαστηρίου είναι δηµόσιες, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει µε απόφασή του ότι η δηµοσιότητα πρόκειται να είναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθη». Ο όρος «χρηστά ήθη» (bonimores) προτιμήθηκε εκείνου του αντίστοιχουγερμανικούπροτύπου,πουχρησιμοποιούσεαρχικάτοκυβερνητικό 20ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,όπ.παρ.πιοπάνω,σελ αγτόγλουπ..,«κατάχρησηατοµικώνδικαιωµάτων»,νοβ,τόµ.38,1990,σελ Βλ.διάταξητουαρ.5 1τουΣυντάγματος. 11

12 ΣχέδιοΣυντάγματος,ωςδοκιμότερος,γιατίειναιλιγότεροαόριστοςαπότονόρο «ηθικόςνόμος» 23. Πέραν του Συντάγματος, ο όρος, είναι βέβαια καθιέρωμένος σε όλο το φάσματηςνομικήςεπιστήμηςκαιαναφέρεταιευρέωςστοαστικόκαιτοποινικό δίκαιο 24.Ωστόσο,ηταύτισηαυτήτηςέννοιαςτουηθικούνόμουμετιςενλόγω κλασικέςέννοιεςτουαστικούδικαίουέχειαποκρουσθείαποάλλουςερμηνευτές τουθεμελιώδουςνόμουτηςβόννης Ηδιάταξητουάρθρου5παρ.1 Οι διατάξεις του άρθρου 5 και κυρίως η διάταξη της πρώτης παραγράφου ανήκουν στα θεμέλια του συνταγματικοπολιτικού συστήματος. Ελευθερία και ισότητα αποτελούν τους δυο βασικούς συνταγματικούς προσδιορισμούς της ανθρώπινης αξίας 26. Η διάταξη του αρθρου 5 παρ. 1 καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας πέρα από τις μερικότερες εκφάνσεις που κατοχυρώνουν οι μερικότερες διατάξεις. Η σημασία της είναι πρωτεύουσακαιόχιεπικουρική,όπωςυποστηρίζεταιενπολλοίςστηθεωρία ΤηναντικατάστασητουόρουπρότεινεοβουλευτήςΓ.Α.Μαγκάκηςμετηνακόλουθη αιτιολογία:«ηέκφρασιςο«ηθικόςνομος»είναιασφαλωςπολύωραία,αλλάφοβούμαι οτιθαμαςδημιουργήσειενδεχομένωςπροβλήματα.γιατίοηθικόςνόμος,αςγνωρίζετε καλύτερα απο μενα, έιναι φαινόμενον και της ηθικής αυτονομίας του ανθρώπου. Είναι υποκειμενικος και επομένως κάποιος μπορεί να επικαλεσθή κάποια ώρα τον ιδικό του ηθικόνόμο.καιθαείναιπράγματιοδικόςτουηθικόςνόμος.επομένωςεδώθέλουμενα πουμε κάτι άλλο, εδώ εννοούμε τον κοινωνικό ηθικό νόμο, που στην γλώσσα μας αποδίδεταιμετονόρο«χρηστάήθη»καιχρησιμοποιείταιάλλωστεκαιπαραπάνωστο άρθρο4.θαεπρότειναλοιπόνκαιγιατηνακριβολογίααλάκαιγιατηνπροληψητυχόν προβλημάτων, να αντικατασταθούν οι λέξεις «τον ηικόν νόμον» με τις λέξεις «τα χρηστάήθη».βλ.πρακτικάτωνσυνεδριάσεωντωνυποεπιτροπώνκλπ.σελ Άρθρα33,150,178,179,281,730,919,1375,1782και1860τουΑ.Κ.,άρθρο308παρ. 2τουΠ.Κ. 25 Ράικος Αθανάσιος, «Θεµελιώδη δικαιώµατα», τόμος Β, 2η έκδοση, 2002, σελ. 407_ Maunz/Durig/Herzog,GG,άρθρο2,σελ.17,αριθ.Περιθ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005,σελ

13 Τοαρθρο5παρ.1κατοχυρώνειτοδικαίωματουκαθενόςνααναπτύσσεταιως άνθρωπος 28, αποτελεί γνήσιο και πλήρους ισχύος ατομικό δικαίωμα και όχι απλώς μια γενική αρχή αναπτύσσει με αυτή την έννοια πλήρη νομική δύναμη. Αποτελείται από την υλική(corpus) και την πνευματική(animus) ελευθερία. Η πρώτη αφορά στο σύνολο των υλικών ενεργειών ενός ανθρώπου, οπως στην ελευθερία της κίνησης και η δεύτερη στο σύνολο της πνευματικής του δράσης καιυπόστασης,όπωςείναιηελευθερίατηςσκέψης 29. Το δικαίωμα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας αναγνωρίζεται υπο τις επιφυλάξεις της μη προσβολής των δικαιωμάτων των άλλων, της παραβίασης του Συντάγματος και των χρηστων ηθών 30. Η άσκηση του δικαιώματος της ανάπτυξης της προσωπικότητας είναι ελεύθερη, αλλά η ελευθερία αυτή δεν επιτρέπει συμπεριφορές που είναι αντίθετες στα χρηστά ήθη. Η κατά τόπο, χρόνο και τρόπο άσκηση της από την προσωπικότητα απορρέουσας εξουσίας πρέπει να είναι σύμφωνη προς τις αντιλήψεις και πεποιθήσειςτουμέσουτίμιουκοινωνικούανθρώπου 31. Στην ελληνική θεωρία υποστηρίζονται διάφορες απόψεις για το αν επιβάλλεται νομοθετική παρέμβαση για τον περιορισμό του δικαιώματος της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας(καιτηςελευθερίαςενγένει).αποτη μια υπάρχει εκείνη που υποστηρίζει πως η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί εδώ επιφύλαξη νόμου 32 και απο την άλλη εκείνη που δέχεται την άμεση εφαρμογήτηςρήτραςκαιχωρίςναυπάρχεισχετικόςνόμοςηοποίαοδηγείστην 28ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Β,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ. 1333_ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,ΣύστημαΣυνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», ΕκδόσειςΑντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Συστημα Συνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ βλ. Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ

14 αποδοχή πως είναι δυνατό να τεθούν περιορισμοί ακόμη και με διοικητικές πράξεις εφόσον συγκεκριμένη άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξηςτηςπροσωπικότηταςαντίκειταισταχρηστάήθη 33. Σεκάθεπερίπτωση,όµως,ηεπίκλησητων«χρηστώνηθών»δενµπορείνα χρησιµοποιηθεί ως πρόσχηµα για την άνωθεν επιβολή προτύπων κοινωνικής συµπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικότητας καθενός ατόµου. Έτσι, οι οσοδήποτε αποκλίνουσες συµπεριφορές, εφόσον παραµένουν στην ιδιωτική ατοµική σφαίρα και δεν προσλαµβάνουν οποιαδήποτε ευρύτερη, δηµόσια σηµασία δεν µπορούν καταρχήν να αξιολογηθούν υπό το πρίσµα των «χρηστών ηθών», ούτε βέβαια να αποτελέσουν αντικείµενο νοµοθετικών περιορισµών πάνω σε αυτή τη βάση. Στο πλαίσιο εποµένως αυτό θα µπορούσε ναγίνειλόγοςγιαένα«δικαίωµαστηδιαφορετικότητα» Ηδιάταξητουάρθρου13παρ.2 Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 13 καθιερώνεται η συνταγματικήαρχήτηςελευθερίαςτηςθρησκείας.στηναντικειμενικήδιάσταση της νομικής προστασίας της θρησκείας υπάγεται η αρχή της ανεξιθρησκείας. Σύμφωνα με την αρχή αυτήν κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη. Αυτό σημαίνει πως ελεύθερη είναι η διδασκαλία, δηλαδή η κυκλοφορία των θρησκευτικών δογμάτων με οποιοδήποτε μέσο, καθώς και η λατρεία, δηλαδή η λατρεία εν γένει του θρησκευτικού δόγματος, η ύπαρξη εκκλησιών και τόπων λατρείαςκαιηοργάνωσητωνπιστώνσεαυτές.στηνυποκειμενικήτηςδιάσταση καθιερώνει το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας που απορρέει ακριβώς από την αρχή της ανεξιθρησκείας. Το άρθρο 13 παρ. 1 κατοχυρώνει το αντίστοιχο ατομικό δικαίωμα. Το περιεχόμενο του δικαιώματος περιλαμβάνει αφενός τη λατρεία, η οποία αποτελεί το corpus του δικαιώματος και αφετέρου τοδόγμαπουαποτελείτοanimus. 33βλ.ΠαντελήςΑντώνης,«ΖητήµαταΣυνταγµατικώνΕπιφυλάξεων»,ΕκδόσειςΑντ.Ν. Σάκκουλα,1984,σελ ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ

15 Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 ο συντακτικός νομοθέτης προχωρεί σε οριοθέτηση του corpus του δικαιώματος, δηλαδή της λατρείας. Σύμφωνα με αυτήνηάσκησητηςλατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδημόσιατάξηή τα χρηστά ήθη. Ως άσκηση εδώ νοείται κάθε υλική δράση των πιστών με την οποίαεκδηλώνεταιηπίστητουςπροςσυγκεκριμένοθρησκευτικόδόγμα 35.Αυτό συνεπάγεται πως ορισμένες εκφάνσεις της άσκησης της λατρείας των πιστών τίθενται εκτός πλαισίου των ορίων της συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος αν δεν είναι σύμφωνες με τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη, που εδώ μας ενδιαφέρουν πιο συγκεκριμένα, όπως αυτά εκδηλώνονται κατα τους γενικούςόρουςπουέχουμεαναφέρειανωτέρωσεκάποιοσυγκεκριμένοτόποκαι χρόνοκαιεπομένωςδενμπορούνναείναιαποδεκτέςαποτηνέννομητάξη.το ποιά είναι η δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη σε ένα δεδομένο χρονικό σημείο καθορίζουν,καταμίαάποψη,οιισχύοντες(ποινικοί)κανόνεςμέσασταπλαίσια του Συντάγματος. Έτσι, επί παραδείγματι, η λατρεία που συμπεριλαμβάνει την λήψηναρκωτικώνήοδηγείστηνομαδικήαυτοκτονίαήαποξενώνειπλήρωςτον οπαδό απο την ποικογένεια του ή επιφέρει τον βαθμιαίο και συστηματικό σφετερισμότηςπεριουσίαςτουυπόκειταιστηναπαγόρευσητουάρθρου13παρ. 2εδ Ηδιάταξητουάρθρου93παρ.2 Ηκατοχύρωσητηςεμπιστοσύνηςτωνπολιτώνστηναμερόληπτηαπονομή της δικαιοσύνης απο τα δικαστήρια αποτέλεσε τον βασικό λόγο για την εισαγωγήτηςαρχήςτηςδημοσιότητας 37.Ηδιάταξητηςπαρ.2τουάρθρου93 θεσπίζειτηναρχήτηςδημοσιότηταςτωνσυνεδριάσεωνκάθεδικαστηρίου.αυτό σημαίνειπωςπαρέχεταιηδυνατότητασεκάθεπολίτηναπαρακολουθήσειαπό 35ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ

16 κοντά και με τις δικές του αισθήσεις την εξέλιξη της διαδικασίας 38. Η δημοσιότητατωνσυνεδριάσεωντίθεταιεδώυποτηνεπιφύλαξητωνχρηστών ηθών και της προστασίας της ιδωτικής ζωής των διαδίκων. Για την διαδικασία στα ποινικά δικαστήρια οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της συνεδρίασης δίχως δημοσιότητα προβλέπονται στις διατάξεις του άρθρου 330 του Κ.Π.Δ. Έτσι, ο δικαστής και μόνο μπορεί να διατάξει τη διεξαγωγή της συζητήσεως ή ενός μέρους της «κεκλεισμένων των θυρών», δηλαδή χωρίς δημοσιότητα και να απομακρύνει για το λόγο αυτό τους ακροατές, όταν η δημόσια συζήτηση πρόκειταιναείναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθηήσυντρέχουνειδικοίλόγοιγιατην προστασία του ιδιωτικού ή οικογενειακού βίου των διαδίκων, αφού πρώτα το δικαστήριο εκδόσει αιτιολογημένη, την οποία απαγγέλλει σε δημόσια συνεδρίαση 39. Αντίστοιχα ρυθμίζονται και για τα πολιτικά δικαστήρια στην διάταξητουάρθρου114τουκ.πολ.δ. Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣΚΑΙΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Κάθε ατομικό δικαίωμα έχει ορισμένο και επομένως, κατά λογική ανάγκη, περιορισμένοπεριεχόμενο.επιπλέον,κατάτονπ.δ.δαγτόγλου,κάθεδικαίωμα περιορίζεται από την πρακτική ανάγκη συνυπάρξεως και συντονισμού των διάφορωνπροστατευόμενωνέννομωναγαθώνκαιτωνφορέωντους 40. Άλλωστε τα συνταγματικά δικαιώματα προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα ευρύτεροήστενότερορυθμιστικόπεριεχόμενο(πεδίοαναφοράς)καθώςκαισε 38 Ανδρουλάκης Ν. Κ.,«Θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης», 3η έκδοση, Εκδόσεις Δίκαιο&ΟικονομίαΠ.Ν.Σάκκουλας,2007,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

17 ποιάέκτασηκατοχυρώνεταιτοσχετικόδικαίωμα(πεδίοπροστασίας) 41. Επιπρόσθετα, αφού τα ατομικά δικαιώματα είναι νομικά δικαιώματα, κατοχυρωμένααποτοσύνταγμα,μόνοτοίδιοτοσύνταγμαμπορείναπροβλέψει τον περιορισμό τους. Έτσι δεν είναι δυνατό να υπάρξουν αξωσυνταγματικοί περιορισμοί αναφερόμενοι σε υπέρτατα αγαθά ή ιδέες ή επιβεβλημένες περιστάσεις και ύψιστα συμφέροντα. Όταν το Σύνταγμα θέλει να περιορίσει ατομικάδικαιώματατοαναφέρειρητώς 42. Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ Οριοθέτηση είναι ο με διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο της γενικής σχέσης πραγματοποιούμενος καθορισμός το γενικού περιεχομένου, ο προσδιορισμός τωνορίωνάσκησηςτουδικαιώματος. Από οντολογική άποψη η οριοθέτηση, αφενός, αποτελεί τμήμα του δικαιώματος, ανήκει στη δομή του, αποτελεί την «οροφή», το εξωτερικό του σύνορο. Με αυτή την έννοια κάθε θεμελιώδες δικαίωμα δεν είναι γενικό και απεριόριστο αλλά, αντίθετα, έχει περιεχόμενο ορισμένο, συγκεκριμένο και οριοθετούμενο. Δεν είναι«ανοικτό προς τα επάνω», αλλά έχει οροφή. Έτσι, οι οριοθετήσεις απαρτίζουν τον «εξωτερικό φλοιό», αποτελούν το εξωτερικό σύνορο του συνταγματικού δικαιώματος, ενώ το εσωτερικό του σύνορο αποτελεί ο λεγόμενος«πυρήνας» του δικαιώματος. Αφετέρου αποτελεί νομική ρύθμιση. Ο «όρος» οριοθέτηση αναφέρεται σε κανόνες δικαίου, σε νομικές ρυθμίσεις. Οριοθέτηση είναι η με γενική ρύθμιση θέσπιση ορίων δράσης των θεμελιωδών, συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων, ως εκ τούτου, ο προσδιορισμός του περιεχομένου και τα όρια της άσκησής τους θέτει ο συντακτικόςνομοθέτηςμεσυνταγματικέςδιατάξεις. 41ΧρυσόγονοςΚώσταςΓ.,«Ατομικάκαικοινωνικάδικαιώματα»,Εκδ.Αντ.Ν.Σάκκουλα, 2002,Αθήνα Κομοτηνη,σελ.65 42ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

18 Από ουσιαστική άποψη η οριοθέτηση αναφέρεται στην άσκηση, είναι οριοθέτηση άσκησης. μαζί με τον εννοιολογικό προσδιορισμό ανάγεται στο περιεχόμενο του δικαιώματος. Υπό την έννοια αυτή προσδιορίζει τα όρια άσκησης του δικαιώματος ενώ ο εννοιολογικός προσδιορισμός το είδος της παρεχόμενηςμετοδικαίωμαεξουσίας.ηοριοθέτησηάσκησηςπροϋποθέτειτην κτήση του δικαιώματος και αποτελεί «νομικό οδηγό» της χρήσης, της απόλαυσηςτουδικαιώματος,πουέχειήδηκτηθεί. Οριοθετήσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της γενικής σχέσης. Σχηματίζουντογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,δηλαδήτομέγιστοδυνατό περιεχόμενο στο πλαίσιο της γενικής σχέσης και αποτελούν κανόνες δικαίου οι οποίοι καθορίζουν τα άκρα όρια της νόμιμης άσκησης. Η οριοθέτηση, σε αντίθεσηπροςτονπυρήνα,πουκαθορίζειτοελάχιστοπεριεχόμενο,προσδιορίζει τομέγιστο,αποτελείέτσιμαξιμαλιστικόπροσδιορισμό.δενσυνιατάπεριορισμό του δικαιώματος διότι δεν περιέχει περιορισμούς. Η οριοθέτηση προηγείται, αναγκαία,τουπεριορισμούηοποίααποτελεί,άλλωστε,βάσητου.αφούλοιπόν χαράσει την περιφέρεια του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος δεν είναι ορθο να υπολαμβάνεται ως «περιορισμός», αλλά ως «προσδιορισμός», οριοθέτηση,συγκεκριμενοποίησητουδικαιώματος. Απόλειτουργικήάποψηηοριοθέτησηθέτεινομικάόριαστηνάσκησητων συνταγματικώνδικαιωμάτωνκαιδιαχωρίζειτιςπεριοχέςτηςεπιτρεπόμενηςκαι απαγορευμένης άσκησης. Διακρίνει δύο ειδών συμπεριφορές, την επιδοκιμαζόμενη και την αποδοκιμαζόμενη, ενώ απαγορεύει τηνυπέρβασητων ορίων της άσκησης. Η οριοθέτηση συνεπάγεται «απαγόρευση» και άρα συνεπάγεται κατά κανόνα υποχρέωση του φορέα προς παράλειψη (δηλαδή αρνητική πράξη), σε αντίθεση με τον περιορισμό που έχει την μορφή υποχρέωσηςσεπράξηήυποχρέωσηςπροςανοχή(άραέχειθετικόπεριεχόμενο). Έτσι, εφόσον ο φορέας υπερβεί τα νομικά επιτρεπτά όρια της άσκησης, δεν βρίσκεταιπλέονεντόςτουπλαισίουτηςγενικήςοριοθετημένηςσχέσηςαλλάστο πεδίοκάποιαςάλληςειδικήςκυριαρχικήςσχέσης. Απόαξιολογική δεοντολογικήάποψηεπιτελείμιαγενικότερηοριοθετική λειτουργία που διακρίνεται στην εσωτερική και την εξωτερική. Η πρώτη 18

19 στρέφεται προς τα μέσα, προς το εσωτερικό του κύκλου, προς τον φορέα του δικαιώματος. Το δικαίωμα, με αυτήν την έννοια, παρέχει στον φορέα του δυνατότητα ενέργειας και δράσης με την οποία καλείται ο δικαιούχος να πραγματοποιήσει τη νόμιμη άσκησή του, να υλοποιήσει το δικαίωμα. Ετσι εξασφαλίζει στο δικαιούχο ένα κύκλο δράσης και ταυτόχρονα θέτει το όριο το οποίο δεν επιτρέπεται να υπερβεί. Η δεύτερη αναφέρεται στους άλλους φορείς αλλά και στον ίδιο τον φορέα. Καθώς η παρεχόμενη εξουσία δεν είναι απεριόριστη αλλά οριοθετείται απο την περιφέρεια του κύκλου, το άτομο είναι ελεύθεροναδράσειμέσασ αυτάταόριααλλάναμηνταυπερβεί.οδικαιούχος εξασφαλίζεταιαπόεισβολές,αλλάεμποδίζεταιναεισβάλλεικαιοίδιος. Γενικέςοριοθετήσειςπροβλέπονταιστοάρθρο5παρ.1καιστοάρθρο25 τουσυντάγματος:α)ταδικαιώματατωνάλλων,β)τοσύνταγμα,γ)ταχρηστά ήθη, δ) η απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης και ε) η κοινωνική οριοθέτηση. Από τη συστηματική ερμηνεία των άρθρων 25 και 5 παρ. 1 προκύπτει οτι ο συντακτικός νομοθέτης θέτει τρείς επάλληλες και σε ένα βαθμό αλληλοκαλυπτόμενεςβασικέςαρχέςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,τρείςβασικές οριοθετικές ρήτρες, την ρήτρα της νομιμότητας, την ρήτρα της κοινωνικότητας καιτηνρήτρατηςχρηστότητας 43. Σύμφωναμετηναρχήτηςσυνταγματικήςνομιμότηταςηοποίααποτελεί γενική συνταγματική αρχή που εφαρμόζεται σε όλη την έννομη τάξη (και που απορρέει από την αντίστοιχη ρήτρα), η γενικότερη δράση (άρα η κάθε ανθρώπινη δράση) όλων των κοινωνών του δικαίου, ιδιωτών και κρατικών οργάνων,πρέπειναείναισύμφωνημετοσύνταγμακαιμετουςσύμφωνουςπρος αυτόνόμους. Από την ρήτρα της κοινωνικότητας καθιερώνεται η αντίστοιχη αρχή, η οποία έχει διπλή διάσταση. Από τη μία αναφέρεται προς ένα έκαστο με τα «δικαιώματα των άλλων» στο άρθρο 5 παρ. 1 και από την άλλη προς το 43ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

20 κοινωνικό σύνολο με την προάσπιση του γενικού συμφέροντος στο άρθρο 25 παρ.1καιστοάρθρο106παρ Όσον αφορά στη γενικότερη ρήτρα της χρηστότητας, σ αυτήν περιλαμβάνονταιοσεβασμόςτωνχρηστώνηθών,ητήρησητηςκαλήςπίστηςκαι η απαγόρευση κατάχρησης. Πιο κάτω θα αναλύσουμε την προβληματική που επικρατεί στη θεωρία σχετικά με τη ρήτρα που στην παρούσα εργασία εξετάζουμε,τηνρήτρατωνχρηστώνηθών,ωςγενικήοριοθέτηση 45. ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Περιορισμός (με την ευρύτερη του όρου έννοια) είναι η κάθε προκαλούμενη με ανθρώπινη ενέργεια συρρίκνωση του νόμιμου γενικού περιεχομένου του δικαιώματος, δηλαδή της κτήσης ή της άσκησης. Στη θεωρία καθώςκαιτηνομολογίαυπάρχειμιασυγκεχυμένηαντίληψηγιατηνέννοιατου περιορισμού 46. Έτσι, σύμφωνα με άλλο ορισμό περιορισμός θεμελιώδους δικαιώματος είναι«κάθεπολιτειακήπράξηηοποίααπαγορεύειήεμποδίζειήπεριορίζειτην πραγμάτωσητηςελευθερίαςπουεμπίπτειστοσυνταγματικάκαθορισμένοπεδίο προστασίας» 47. Ο περιορισμός διακρίνεται σε απλό περιορισμό (δηλαδή επιτρεπόμενο) που αποτελεί επιτρεπόμενη από το δίκαιο και με ενέργεια κρατικού οργάνου ή 44 Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Α, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ. 152, ο οποίος θεωρεί εσφαλμένη τη διπλή θεμελίωση του κοινωνικού περιορισμού(οριοθέτησης) καθώς η διάταξη του άρθρου 25 εισάγει γενικό κοινωνικό περιορισμότωνατομικώνδικαιωμάτωνμεαυτοτελέςνομικόπεριεχόμενο. 45όπ.πάρ.σελ όπ.παρ.Σελ.184_Είναικρίσιμονατονιστείπωςηπαραδοσιακήθεωρίαχρησιμοποιεί τον όρο «περιορισμός» ευρύτατα, περιλαμβάνοντας σ αυτόν και την οριοθέτηση. Απαραίτητοςείναιοακριβήςπροσδιορισμόςτηςνομικήςέννοιαςτου«περιορισμού»,με συγκεκριμένονομικόπεριεχόμενο. 47 Τσάτσος ηµήτριος,«συνταγµατικό ίκαιο,τοµ. Γ,Θεµελιώδη ικαιώµατα Ι,Γενικό Μέρος»,εκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,1988,σελ

21 ιδιώτη προκαλούμενη συρρίκνωση του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος κατάτηνεφαρμογήτουστοπλαίσιοειδικήςσχέσηςκαιαπαγορευμένο,οοποίος αποτελεί απαγορευμένη προσβολή συνταγματικού δικαιώματος και, κατά κυριολεξίαυπονομικήέννοια,όχιπεριορισμό. Οι συνταγματικά επιτρεπόμενοι περιορισμοί (απλοί) είναι αιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί επιβαλλόμενοι από την αιτιώδη συνάφεια, την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Αντίθετα οι απαγορευμένοι περιορισμοί είναι αναιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί μη επιβαλλόμενοι από τη φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Το άν είναι, λοιπόν, ένας περιορισμός αιτιώδης ή αναιτιώδης, εξαρτάται από την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Η επιβολήαπλώνπεριορισμώνείναιεπιτρεπτήμόνοκατάτομέτροπουεπιβάλλει η αιτιώδης συνάφεια. Έτσι, επιτρέπονται οι αιτιώδεις και απαγορεύονται οι αναιτιώδειςπεριορισμοί 48. Από την αρχή του αιτιώδους των περιορισμών και της βασικής ισχύος των συνταγματικών δικαιωμάτων προκύπτει και η απαγόρευση επιβολής περιορισμών στη γενική σχέση. Η γενική σχέση πρέπει να είναι ανυποχώρητη ώστεναπροστατεύεταιαποτελεσματικάηελευθερίατουανθρώπου. Περιορισμοί, επομένως, είναι δυνατοί μόνο στο πλαίσιο των ειδικών σχέσεων. Κατά συνέπεια, κάθε επιφύλαξη υπέρ του νόμου αναφέρεται στην επιβολήπεριορισμώνμόνοστιςειδικέςσχέσειςκαιόχιστηγενική 49. Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ) Τοκρίσιμοερώτημαπουανακύπτειαπότηνμέχριτώραανάλυσηείναιτο 48ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ όπ.παρ.σελ

22 κατά πόσο οι οριοθετικές ρήτρες του θεμελιώδους δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1, της νομιμότητας,τωνδικαιωμάτωντωνάλλωνκαιτηςχρηστότητας,σεσυνδυασμό μετογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,ισχύουνκαιαποτελούνοριοθέτηση όχι μόνο για το συγκεκριμένο, αλλά για όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα. Το ερώτημαπροβάλλειπιοέντονο όπωςκαιηαμφισβήτηση κυρίωςγιαταχρηστά ήθη, αφού θεωρείται αυτονόητη η γενική ισχύς για τις δύο πρώτες οριοθετήσεις 50.Στηνθεωρίαυποστηρίζονταικαιοιδύοαπόψεις. Κατά την θεωρία που ανάγνωρίζει τα χρηστά ήθη ως γενική οριοθετική ρήτρα, αυτά εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση και συντρέχουν με τις ειδικές ρυθμίσεις και ασφαλώς δεν αποκλείονται από αυτές. Η άποψη αυτή απαιτεί, επομένως,τηνμορφοποίησητουπεριεχομένουκαιτηνάσκησητωνθεμελιωδών δικαιωμάτων σύμφωνα με τα χρηστά ήθη, ενώ συνάδει και με την γενικότερη ηθικοποίησητουδικαίου. Την πιο πάνω θεωρητική άποψη διατυπωνει και ο Μάνεσης ο οποίος αναφέρειοτι μετηδιάταξητουάρθρου5παρ.1ονομοθέτηςπροβαίνεισεμια γενική οριοθέτηση των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων θέτοντας ως πλαίσια τους τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμα και τα χρηστάήθη.οίδιος,άλλωστε,σεάλλοσημείοτου,θεωρείπως ηελευθερίατων άλλωναποτελείπροϋπόθεσηκαιόριογιατηνελευθερίατουκαθενός 51. Στη σύγχρονη εποχή τα χρηστά ήθη αφορούν όλο το πλέγμα των διανθρώπινων σχέσεων και μπορει με βεβαιότητα να υποστηριχθεί, οτι κάθε προσβολήτηςανθρώπινηςαξίαςκαιτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωνπουτην εξειδικεύουν,έρχεταισεαντίθεσηπροςταχρηστάήθη 52. Επιπλέον, δεν θεσπίζεται ένα αυτοτελές διακαίωμα αλλά, μια γενική κατευθυντήρια αρχή για το νομοθέτη και ένας ερμηνευτικός κανόνας για τη 50όπ.παρ.σελ Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ.115,64 52όπ.παρ.σελ

23 διοίκησηκαιταδικαστήριαεπικουρικήςσημασίας 53.Συγχρόνωςπροορισµόςτου γενικού δικαιώµατος ελευθερίας είναι να παρέχει προστασία στην ατοµική ελευθερία όταν αυτή εκδηλώνεται µε τρόπους που δεν υπάγονται στα άλλα ατοµικάδικαιώµατα,όμωςδενπρόκειταιγιαάθροισµατωνεπίµέρουςατοµικών ελευθεριών,αλλάγιαχαρακτήραγνήσιαεπικουρικό. Το γενικό δικαίωµα της ελευθερίας έχει πρακτική συνέπεια ότι αν µια συγκεκριµένη προσβολή από την κρατική εξουσία της αξίας του ανθρώπου δεν αντίκειται σε κανένα από τα επί µέρους ατοµικά δικαιώµατα του κλασικού καταλόγου, αυτή η περίπτωση θα καλύπτεται από τη γενική ρήτρα της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας.έτσιδενυπάρχουνποτέκενάστην προστασία της ανθρώπινης ελευθερίας, όπως και αν αυτή εκδηλώνεται. Η συνταγµατικήπροστασίαυπάρχειπάντοτεγιατίηατοµικήελευθερίαείναικαθ εαυτήνενιαίακαιαδιαίρετη,ενώταεπίµέρουςατοµικάδικαιώµαταείναιµόνο µορφέςεµφανίσεώςτης 54. Έτσι,απότηνμιαπλευράυπάρχειηθεωρίατηςειδικήςεφαρμογήςηοποία υποστηρίζει πως αποκλείεται οποιαδήποτε εφαρμογή περιορισμού (ή οριοθέτησης) στα υπόλοιπα συνταγματικά δικαιώματα λόγω της αναμφίβολης σχέσηςωςγενικήςπροςτιςάλλεςειδικέςδιατάξεις.σεδιαφορετικήπερίπτωση, κατά τον Ράικο, με την εφαρμογή της επιφύλαξης των χρηστών ηθών σχετικοποιούνται ατομικά δικαιώματα, των οποίων η σχετικοποίηση δεν ήταν στις προθέσεις του συντακτικού νομοθέτη. Αντλεί άλλωστε επιχείρημα η συγκεκριμένη άποψη εξ αντιδιαστολής από την ειδική διάταξη του άρθρου 13 παρ.2εδ.β ηοποίακατοχυρώνειτηνελευθερίατηςλατρείαςακριβώςυποτην ειδική επιφύλαξη των χρηστών ηθών. Θεωρεί, δηλαδή, ότι όπου ο νομοθέτης θέλησεναθέσειέναδικαίωμαυπότηνεπιφύλαξητωνχρηστώνηθών,τοέπραξε expressis verbis. Ο ερμηνευτής δεν μπορεί να συνάγει άλλους περιορισμούς καθώςέτσιασκείσυντακτικήεξουσία Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,1984,σελ.140, ΡάικοςΑθανάσιος,«Συνταγµατικό ίκαιο,θεµελιώδη ικαιώµατα»,τοµ.2,εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,2ηέκδοση,2002,σελ ,216 23

24 ΤηνίδιαθέσηυποστηρίζεικαιοΤσάτσος,οοποίοςδενθεωρείοτικαιτα άλλα συνταγματικά δικαιώματα λειτουργούν υπό την επιφύλαξη των χρηστών ηθών με τη σκέψη οτι έτσι θεσπίζονται ανεπιφύλακτοι περιορισμοί σε ανεπιφύλακταδικαιώματα.τονίζει,ακόμη,πωςηδιάταξητουάρθρου25παρ.1 δεν θεμελιώνει την αποδοχή άγραφων ή σύμφυτων περιορισμών των δικαιωμάτωνγιαταοποίαδενπροβλέφθηκανρητάεπιφυλάξεις 56. Ο Δαγτόγλου θεωρεί ότι η διάταξη δεν κατοχυρώνει ένα«γενικό» υπέρδικαίωµα που ισχύει παράλληλα µε κάθε«ειδικό» δικαίωµα, αλλά εφαρµόζεται µόνο στις περιπτώσεις για τις οποίες δεν κατοχυρώνονται «ειδικά» ατοµικά δικαιώµατα, ενώ διαφωνεί και με τη μεταβίβαση ενός περιορισμού σε άλλα συνταγματικά δικαιώματα, αν και σε άλλο σημείο φαίνεται πως δέχεται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό της ελευθερίας της γνώμης και της γενικής οικονομικήςελευθερίας 57. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η θεωρία της γενικής εφαρμογής. Υποστηρικτής της θεωρίας αυτής είναι ο Δημητρόπουλος, ο οποίος αντιλαμβάνεταιωςενιαίατηναπάντησηστοερώτηματηςγενικήςοριοθέτησης και τονίζει τον οριοθετικό χαρακτήρα των τριών ρητρών της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1. Σύμφωνα λοιπόν με τον ίδιο, τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμακαιταχρηστάήθηδενπεριορίζουναλλάοριοθετούντηνανάπτυξητης προσωπικότητας 58. Εφόσον, τα δικαιώματα των άλλων και το Συνταγμα αποτελούν γενικές οριοθετήσεις τότε θα πρέπει να συμβαίνει το ίδιο και με τα χρηστά ήθη. Οι γενικές οριοθετήσεις, άλλωστε, προκύπτουν σαφώς από το Σύνταγμα και αποτελούνθεμελιώδειςκανόνεςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,πουεφαρμόζονται 56 Τσάτσος Δημήτριος Θ., «Συνταγματικό Δίκαιο, Θεμελιώδη δικαιώματα Ι, Γενικό μέρος»,τόμοςγ',εκδ.αντ.ν.σάκκουλα,αθήνα Κομοτηνή,1988,σελ αγτόγλου Π. Δ., «Συνταγµατικό ίκαιο, Ατοµικά ικαιώµατα Α», δεύτερη αναθεωρημένηέκδοση,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλα,2005,σελ _ΔαγτόγλουΠ.Δ., «Συνταγματικό Δίκαιο Ατομικά ΔικαιώματαΒ», δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

25 τόσο στα περιορισμένα όσο και στα ανεπιφύλακτα δικαιώματα. Πρόκειται για αντικειμενικές συνταγματικές αρχές, που αφορούν την γενικότερη ανθρώπινη δράση μέσα στο όλο δικαιικό σύστημα. Δεν αφορούν μόνο την άσκηση δικαιωμάτωναπότουςφορείςαλλάκαθοδηγούνκαιτηδράσητηςδιοίκησης. Ο Δημητρόπουλος δεν βρίσκει πειστικό το επιχείρημα ότι η διάταξη του άρθρου5παρ.1ωςγενικήυποχωρείέναντιτωνειδικότερωνδιατάξεωνκαθώς στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτή η σχέση δεν λειτουργεί κατά αλληλοαποκλεισμό,αλλάκατάσυνεφαρμογή 59. Εδώ το περιεχόμενο της γενικής και της ειδικής διάταξης συνεφαρμόζονται αφού βρίσκονται σε συμφωνία (lex specialis lex generalis specialem fact). Ούτε όμως και το επιχείρημαacontrarioαπότηρητήαναφοράτωνχρηστώνηθώνσταάρθρα13 παρ.2εδ.βκαι93παρ.2θεωρείαξιόπιστο.διότικαιστοάρθρο16αναφέρεται ειδικά η υπακοή στο Σύνταγμα ως οριοθέτηση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν αποτελεί ταυτόχρονα και γενική οριοθέτηση εφαρμοζόμενη σε όλα τα συνταγματικά δικαιώματα ακόμα και όταν δεν αναφέρεταιρητά 60. ΌμωςκαιοΠαντελήςδιατυπώνειοτιμετηνεπιφύλαξητουάρθρου5παρ. 1 διακηρύσσεται ότι καμιά ελευθερία ούτε επιμέρους δικαίωμα δεν είναι χωρίς περιορισμό. Συνάγεται δε ο εξής ερμηνευτικός κανόνας: η ελευθερία επιδέχεται εκείνους τους περιορισμούς χωρίς τους οποίους δε θα μπορούσε να υπάρξει ελευθερία. Η εφαρμογή του άρθρου 5 παρ. 1 διαχέεται έτσι και στις άλλες διατάξειςπερίατομικώνελευθεριών.ωςεκτούτουχαράσσονταιόριαακόμακαι γιαταφαινομενικάανεπιφύλακταδικαιώματα. 59όπ.παρ.σελ.162,επ.βλ.ΑΠ1562/1983ηοποίαπαρατίθεταιπιοκάτω. 60Οπ.παρ.σελ

26 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ταχρηστάήθηαποτελούνμιαευμετάβλητηστοβάθοςτουχρόνουκαιτης κοινωνικής πραγματικότητας έννοια η οποία χρησιμεύει ως μέτρο προσδιορισμού των ηθικών κοινωνικών αντιλήψεων του μέσου δίκαιου ανθρώπου. Παρατηρούμε πως είναι κρίσιμος ο ακριβής κάθε φορά καθορισμός τους καθώς, ως τμήμα των τριών οριοθετήσεων των συνταγματικών δικαιωμάτων, σχηματίζουν, ακριβώς, τα όρια άσκησής των ίδιων των δικαιωμάτων από τους πολίτες. Έτσι, δεν περιορίζουν το περιεχόμενο των δικαιωμάτων αλλά το προσδιορίζουν και το οριοθετούν ώστε να μπορεί να γίνεταιηάσκησήτουςαπόόλουςκαινααποκτάπράγματικόνόημαηκοινωνική ελευθερία. Πράγματι, λοιπόν, ορθώς υποστηρίζεται πως η ρήτρα των χρηστών ηθών δεν αποτελεί περιορισμό (θα πρέπει να αποφεύγεται η σύγχιση των δύο εννοιών) αλλά γενική οριοθέτηση των συνταγματικών δικαιωμάτων, παρά την αντίθετηάποψημέρουςτηςθεωρίας. ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ι.Περίληψη Χρηστά ήθη ορίζονται ως οι κρατούσες σε ένα συγκεκριμένο χρόνο και τόπο ηθικοκοινωνικές αντιλήψεις του μέσου δίκαιου και χρηστού ανθρώπου. Στο σύγχρονο δίκαιο συνιστούν μια αόριστη νομική έννοια η οποία προσδιορίζεται κάθε φορα από τον δικαστή με βάση όχι τις προσωπικές του αντιλήψεις αλλά αντικειμενικά κριτήρια. Στο Σύνταγμα τα χρηστά ήθη αναφέρονται στις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1, 13 παρ. 2 και 93 παρ. 2 και προσδιορίζουντοπεριεχόμενοτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωντηςελέυθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της θρησκευτικής ελευθερίας αντίστοιχα και της αρχής της δημοσιότητας των συνεδριάσεων των δικαστηρίων. Διχογνωμία επικρατεί στη θεωρία για το αν η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί περιορισμό μόνο των δικαιωμάτων στα οποία αποκλειστικά αναφέρεται ή γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Οι 26

27 υποστηρικτές της πρώτης άποψης αντιλαμβάνονται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό των δικαιωμάτων στα οποία αναφέρονται και δεν διακρίνουν μεταξύ περιορισμού και οριοθέτησης. Εκείνοι της δεύτερης διαχωρίζουν τους δύο όρους και καταληγουν πως τα χρηστά ήθη συνιστούν γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Η δεύτερη κρίνεται ως η ορθότερη άποψηαφούταχρηστάήθηαποτελούνμέροςτηςρήτραςτηςχρηστότηταςπου διέπειόλατασυνταγματικάδικαιώματα. ΙΙ.Abstract Good morals are defined as the astablished beliefs of the average just personaboutwhichbehaviourisinaccordancewiththemoralprinciples.inthe modern legal system they consist an indefinite legal term that has to be determinedobjectivelybythejugde.thetermismentionedintheconstitutionin thearticles5paragraph1,13paragraph2,93paragraph2.thetermprevailsa discordintheoryaboutthematterifgoodmoralsrestrictonlytherightsinwhich theyparticularlyarementioned.thefirstopinionsupportsthatrightsshouldget restricted only where it is particularly mentioned without distincting between restrictionandgeneraldefinerandthesecondonesupportsthatthereshouldbe adistinctionbetweenthetwotermsandthatgoodmoralsshouldbeconsidered asagenericdefinerapplyingtoallrights,withoutbeingnecessarlytheparticular mention,becausethearticle5paragraph1oftheconstitutionprovidesageneral provision.thesecondopinionseemstobemorecorrectthanthefirstwhilegood moralsshouldbeexaminedasanintegrityclause,agenericconstitutionalrights definercoveringthecontentofallconstitutionalrights. 27

28 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS) ΧρηστάήθηMoralethics(bonimores) ΑόριστηνοµικήέννοιαIndefinitelegalterm ΚρατούσεςκοινωνικέςαντιλήψειςEstablishedsocialbeliefs ΣυνταγµατικάδικαιώµαταConstitutionalrights ΟριοθέτησηDefiner ΠεριορισµόςRestriction ΡήτραχρηστότηταςIntegrityclause Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Μη αντίθεση στα χρηστά ήθη Αίτηση διαζυγίου από υπαίτιο σύζυγο ΆρειοςΠάγοςΤμ.Γ 1562/1983 Πρόεδρος:Ξ.Ξενόπουλος,Εισηγητής:Α.Τζένος Περίληψη Χρηστά ήθη είναι οι άγραφοι κανόνες της κοινωνικής ηθικής που επικρατεί σε ορισμένο τόπο και χρόνο, οι οποίοι εφαρμόζονται ως κανόνες της αρμόζουσας συμπεριφοράς του ατόμου. Όταν το Σύνταγμα ή ο νόμος παραπέμπεισταχρηστάήθη,ηπαραπομπήαυτήγίνεταιόπωςσεπηγήδικαίου, οπότε και οι άγραφοι κανόνες εξομοιώνονται προς τον νόμο. Η άσκηση του ατομικού δικαιώματος της προσωπικότητας, από το οποίο απορρέει και το δικαίωμαδιαζεύξεως,δενπρέπεικατάτοαρθρ.5παρ.1τουσ.ναπαραβιάζειτα χρηστάήθη. Κείμενοαπόφασης Επειδή κατά το άρθρον 5 παρ. 1του ισχύοντος Συντάγματος, έκαστος δικαιούταινααναπτύσσηελευθέρωςτηνπροσωπικότητάτουκαινασυμμετέχη 28

29 εις την κοινωνική, οικονομική και πολιτικήν ζωήν της χώρας, εφ' όσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη. Η διάταξις αύτη, ήτις αποτελεί την συνισταμένην των επί μέρους ατομικών ελευθεριών, θέτει τα εν αυτή πλαίσια εντός των οποίων πρέπει να ασκούνται τα εκ της προσωπικότητος αυτού, απορρέοντα δικαιώματα του ατόμου εν οις καταλέγεται και το της διαζεύξεως οικογενειακόν δικαίωμα. Εξ άλλου"χρηστάήθη"είναιοιάγραφοικανόνεςτηςκρατούσηςκοινωνικήςηθικής, οι εφαρμοζόμενοι εις ωρισμένον τόπον και χρόνον ως κανόνες της αρμοζούσης συμπεριφοράςτουατόμου.ότανειςταχρηστάήθηπαραπέμπειτοσύνταγμαήο νόμος, η παραπομπή αυτή γίνεται ως εις πηγήν δικαίου, ότε και οι άγραφοι κανόνεςεξομοιούνταιπροςτοννόμον.τοδεπεριεχόμενοντων"χρηστώνηθών" ως κανόνος δικαίου, διαγιγνώσκεται τη βοηθεία των διδαγμάτων της κοινής πείρας,εξωςπροκύπτει,ότιταχρηστάήθηπροσδιορίζουνκαιαντανακλούντην συμπεριφοράν παντός εντίμου και έμφρονος κοινωνικού ανθρώπου. Τούτων δοθέντων,ηδιαληφθείσαδιάταξιςτηςπαρ.1τουαρθρου1τουν.868/1979,δι' ηςπαρέχεταιυπότουςεναυτήόρουςτοδικαίωμακαιειςτονυπαίτιονσύζυγον όπως,ζητήσητηνδιάζευξινυπότουςπεριορισμούςμάλιστατωντωνδιατάξεων εναριθμοίς1και2τουάρθρου2τουωςείρητιανόμουκαιτηνπαρεχομένηνδια του άρθρου 3 παρ. 1 του ιδίου νόμου δυνατότητα όπως κηρυχθή υπαίτιος του διαζυγίου ο ενάγων, ουδόλως θάλπει συμπεριφοράν ανέτιμον και αντικειμένην εις την ηθικήν τάξιν, του νομοθέτου αποβλέψαντος, καθ' α εν τη ηγουμένη αιτιολογίαδιελήφθη,ειςτηνθεραπείαννοσηρώνκοινωνικώνκαταστάσεωνκαι τηναποτροπήνδημιουργίαςδιαλυτικώνφαινομένων. Δημοσίευση: Εφημερίδα Ελλήνων Νομικών Έτος: 1984 Τόμος: 51 Σελ.: 627, ΤράπεζαΝομικώνΠληροφοριώνΔΣΑ Έννοιαχρηστώνηθών Μεταβίβασησυνόλουπεριουσίαςωςπροίκας ΆρειοςΠάγος2105/1986 Πρόεδρος:Π.Λογοθέτης,Εισηγητής:ΓΚασσίμης Περίληψη 29

30 Χρηστά ήθη Προίκα. Έννοια χρηστών ηθών: λαμβάνονται υπ' όψιν οι κρατούσεςαντιλήψειςτουμέσουανθρώπουκατάτοχρόνοπουκαταρτίζεταιη δικαιοπραξία. Η μεταβίβαση του συνόλου της ακίνητης περιουσίας, ως εκπλήρωση νόμιμης υποχρέωσης του προικοδότη δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη. Απόσπασμααπόφασης Επειδή κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 178 του Α.Κ. που, όπωςμεταγλωττίσθηκε,ορίζειότι"δικαιοπραξίαπουαντιβαίνεισταχρηστάήθη είναιάκυρη",ωςχρηστάήθηλογίζονταιόχιοιαπλέςπερίηθικήςαντιλήψειςκαι μάλιστατουδικαστούήτωνδιαδίκων,αλλάοι,κατάτονχρόνοκαταρτίσεωςτης δικαιοπραξίας, κρατούσες αντιλήψεις του μέσου ανθρώπου, ως μέλους του κοινωνικούσυνόλου,περίτωνορίωνεντόςτωνοποίωνπρέπειναπεριορίζεται, κατά την κατάρτιση της δικαιοπραξίας η δραστηριότητα των δικαιοπρακτούντων, ώστε να θεωρείται σύμφωνη με τη χρηστή και έμφρονη συναλλακτική συμπεριφορά, κρινόμενες όχι συμφωνα με τα μεμονωμένα αίτια που ωδήγησαν στην κατάρτιση της δικαιοπραξίας ή από τα ελατήρια καιγενικώτερατουςσκοπούςπουυποκίνησαντουςδικαιοπρακτούντες,αλλ'απ' το σύνολο των συνθηκών και περιστάσεων που συνοδεύουν τη δικαιοπραξία. Έτσι, μόνος ο τρόπος συνάψεως της δικαιοπραξίας, ή το αίτιο που υπεκίνησε, στην κατάρτιση της, τους δικαιοπρακτούντες, αμφοτέρους ή τον ένα από αυτούς,ωςκαιοσκοπόςγιατονοποίοκαθέναςτουςεπεδίωξετηνκατάρτισητης δικαιοπραξίας,καιανακόμηδενσυμφωνούνπροςταπαραγγέλματατηςηθικής, δενπροσδίδουναναγκαίωςστηδικαιοπραξίααντίθεσηπροςταχρηστάήθη(βλ. σχ.ολ.α.π.398/1975).ενπροκειμένωοιαναιρεσείοντεςδιατηςενδίκουαγωγής των,όπωςτοπεριεχόμενότηςγίνεταιδεκτόαπότηνπροσβαλλομένηαπόφαση, χωρίς κατά της εκτιμήσεώς της αυτής να προβάλλεται αιτίαση των αναιρεσειόντων, εζήτησαν να αναγνωρισθεί ότι είναι άκυρο το 891/ προικοσυμβόλαιο του συμ/φου Ακράτας Δ.Α., δια του οποίου ο προικοδότης,πατέρας των αναιρεσειόντων και της πρώτης αναιρεσιβλήτου, μετεβίβασεπροςτηντελευταίααυτήμενκατάψιλήκυριότηταταυπόστοιχεία τουσυμβολαίουα1έωςα13ακίνητα,ενώτηδιοίκησηκαιεπικαρπίαμετεβίβασε στοδεύτεροαναιρεσίβλητο,ειςτούτοδεκατάπλήρηκυριότητα,ταυπόστοιχεία 30

31 Β1 έως Β13, λόγω προικός (εν μέρει αδιατιμήτου εν μέρει διατετιμημένης), τα οποία (ακίνητα) απετέλουν το σύνολον σχεδόν της περιουσίας του,εις τρόπον ώστεναμηκαταλίπει,κατάτονθάνατότου,αξιόλογαπεριουσιακάστοιχείαγις τα άλλα παιδιά του μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι πέντε αναιρεσείοντες, οι οποίοι διέμενον εις την Αμερικήν και είχαν συντελέσει και μάλιστα ο πρώτος τούτων, δια της εργασίας των, εις την δημιουργίαν της πατρικής περιουσίας, διότι η ως άνω προίκα, καταρτίσθηκε ύστερα από ηθική πίεση που άσκησαν στον προικοδότη οι αναιρεσίβλητοι, με την απειλή ματαιώσεως του γάμου, η οποία (ματαίωση)ενόψη των στο χωριό τους κρατουσών αντιλήψεων θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις τόσο δια την θυγατέρα του όσο και για την όλη οικογένειά του αφού θα επέφερε ηθική μείωσή τους, δηλαδή κάτω από συνθήκες που τη φέρουν σε αντίθεση προς τα χρηστά ήθη. Υπόταπεριστατικάόμωςαυτά,απ'ταοποίαπροκύπτειότιτομενπεριεχόμενο τηςάνωδικαιοπραξίας(προικός),αποτελούνεκπλήρωσηνομίμουυποχρεώσεως του προικοδότη δεν αντίκειται, κατά την αντίληψη του μέσου κοινωνικού ανθρώπου, στην ηθική και τα συναλλακτικά ήθη, θεωρούμενα από την άποψη τουκοινωνικούσυνόλου,έστωκαιανεριλαμβάνειμεταβίβασητουσυνόλουτης ακινήτου περιουσίας αυτού, αφού και αν ακόμη υπερβαίνει το από τις περιστάσεις του χρόνου της καταρτίσεως της δικαιοπραξίας επιβαλλόμενο μέτρο,δενπαύειν'αποτελείκαιωςπροςαυτόάλλησύννομηδικαιοπραξία,δηλ. δωρεά, κατά το άρθρο 1499 του Α.Κ., όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί από το νόμο 1329/1983, έναντι της μειωτικής επιδράσεως της οποίας ως προς τη νόμιμημοίρατουςταλοιπάτέκνατουπροικοδότηπροστατεύονταιειδικάμετις διατάξεις των άρθρων 1833, 1855 επ. του Α.Κ. Εξάλλου ούτε η εξαναγκάσασα τον προικοδότη σε κατάρτιση της περί προίκας δικαιοπραξίας απειλή ματαιώσεως του γάμου σε περίπτωση μη συστάσεώς της υπό του μέλλοντος γαμβρούαξιουμένης(καθ'ύψος)προίκας,ούτεοφόβοςαυτού(προικοδότη)από ενδεχόμενημείωσητηςοικογενειακήςυπολήψεώςτουκαιτηνηθικήμείωσητης θυγατέρας σε περίπτωση ματαιώσεως του γάμου, αφορώντα ελαττώματα της δηλωθείσηςβουλήσεωςαυτού(απειλή)δυνάμεναναθεμελιώσουνενδεχομένως αξίωση του ιδίου για ακύρωση της δικαιοπραξίας, ή τα ελατήρια αυτής, δεν καθιστούν, κατά τα προεκτεθέντα, την δικαιοπραξία αυτή (προίκα) αντίθετη προς τα χρηστά ήθη και για το λόγο αυτό άκυρη κατά τη διάταξη του άρθρου 31

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 37 2. Σχέση με επιείκεια... 40 3. Σχέση με ηθική... 42 ΠΗΓΕΣ - ΙΣΧΥΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία E.E., Παρ. I, Αρ. 2485, 2.3.90 811 Ν. 23/90 Ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1990 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 23

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας

Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών πριν τεθεί σε ισχύ ο Αστικός Κώδικας Αθήνα, 12.05.2010 Α.Π.: 10100/08/2.3 Χειριστής: Λάμπρος Μπαλτσιώτης Τηλ.: 210-7289709 Φαξ: 210-7289643 Διεύθυνση Ιθαγένειας Τμήμα Α Υπουργείο Εσωτερικών Σταδίου 31 ΑΘΗΝΑ Θέμα: Γάμοι μεταξύ ορθοδόξων και

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών 1. Έννοια και διακρίσεις των νομικών προσώπων Νομικό πρόσωπο είναι ένωση προσώπων ή σύνολο περιουσίας που επιδιώκει ή εξυπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Θέμα: Ο Α, μόνιμος κάτοικος Σουηδίας, είναι κύριος ενός οικοπέδου που βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 8 ΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΤΙΣ 21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 8 ΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΤΙΣ 21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΔΗΜΟΣ ΈΔΕΣΣΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 8 ΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΤΙΣ 21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ: 31/2014 ΘΕΜΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ Ι. Γένεση

Διαβάστε περισσότερα

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α

Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α Θ Ρ Η Σ Κ Ε Ι Α - Ε Κ Κ Λ Η Σ Ι Α Μ α γ δ α λ η ν ή Β. ο ύ β λ η Φοιτήτρια Θ Εξαµήνου Νοµικής Σχολής Αθηνών Α.Μ : 1340200300105 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ : ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ, ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ κ. ΠΟΤΑΜΙΑΣ) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ Γιώργου Σ.-Π. Κατρούγκαλου, αν. καθηγητή ΔΠΘ, κατοίκου, ως εκ της υπηρεσίας του, Κομοτηνής, οδός Π.

Διαβάστε περισσότερα

περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή "ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ"

περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ περιεχόμενα Πρόλογος 15 Εισαγωγή "ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥ ΑΙΚΑΙΟΥ" α. Έννοια του δικαίου 18 1. Ορισμός του δικαίου 18 2. Χαρακτηριστικά στοιχεία του δικαίου 18 3. Δίκαιο και ηθική 19 4. Δίκαιο και χρηστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Επιµέλεια: Μαγγιώρου

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37 Περιεχόμενα 11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 7 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21 ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ... 37 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Σκοπός και αντικείμενο της εργασίας... 43 2. Ο Άρειος Πάγος...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ( ΕΞΑΜΗΝΟ) ΘΕΜΑ: Οι περιορισµοί των συνταγµατικών δικαιωµάτων ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 11.11.2011 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Νομικών Θεμάτων 11.11.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο και την αναγνώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του

την ύπαρξη και την άσκηση ενός θεμελιώδους δικαιώματος γιατί αποτελούσαν κενό γράμμα, αφού πρόθεση του Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας 20 παρ.1 Σ Εισαγωγή Η τήρηση του Συντάγματος από αυτούς που ασκούν την κρατική εξουσία, δηλαδή από τα όργανα του κράτους εξαρτάται κατά πολύ από το εάν υπάρχουν και λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010

L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010 L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 1259/2010 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 2010 για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ι. Ένα παράδειγμα δογματικής διαφωνίας... 1 ΙΙ. Η μεταδογματική προσέγγιση ενός παραδείγματος δογματικής διαφωνίας Το αντικείμενο της μελέτης... 2 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΙΑΚΡΙΣΗ ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας Νοµική Σύµβουλος Ι.Σ.Α. ΙΣΧΥΟΝ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Ήδη από το έτος 1939 ισχύει γενική απαγόρευση κάθε διαφήµισης που σχετίζεται µε την άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***)

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 1. Περιφέρεια Αττικής Γενική ιεύθυνση Περιφέρειας ιεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης υτ. Αττικής & Πειραιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...17 Α. Ελληνικές...17 Β. Ξενόγλωσσες...19 Α. ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή...25 ΙΙ. Ιστορική επισκόπηση του θεσμού της ασφάλισης και των νομοθετικών μέτρων που τιμωρούν την απάτη

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΕΝΟΧΗ Α. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΧΗΣ Έννοια. Ενοχή είναι η νομική σχέση μεταξύ δύο προσώπων, του οφειλέτη αφ ενός και του δανειστή

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών 1. Στην άμεση αντιπροσώπευση: α) Η δήλωση βούλησης γίνεται από τον αντιπροσωπευόμενο στο όνομά του. β) Η δήλωση βούλησης γίνεται από αντιπρόσωπο στο όνομά του γ) Η δήλωση βούλησης

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΚΑΤΑΣΧΕΤΩΝ5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΚΑΤΑΣΧΕΤΩΝ5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ EYΧΑΡΙΣΤΙΕΣ...VII ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... XVII ΕΙΣΑΓΩΓΗ...1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΘΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΚΑΤΑΣΧΕΤΩΝ5 Ι. ΑΡΧΑΙΟ ΑΝΑΤΟΛΙΚΟ ΙΚΑΙΟ (Νόμος του Χαμουραμπί)...

Διαβάστε περισσότερα

Λ. ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ 144, 114 71 ΑΘΗΝΑ / ΤΗΛ.:210 6460284, 210 6460734, ΦΑΞ:

Λ. ΑΛΕΞΑΝ ΡΑΣ 144, 114 71 ΑΘΗΝΑ / ΤΗΛ.:210 6460284, 210 6460734, ΦΑΞ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Πληροφορίες: Ανδρέας Μαντζουράνης Ειδικός Επιστήµονας Ηλεκτρον. /νση: amantzouranis@synigoroskatanaloti.gr Αθήνα, 13 Ιουλίου 2010 Αριθ. Πρωτ. : 1580 ΠΡΟΣ:... 2. ΕΥ ΑΠ Α.Ε. Ωρωπού 156

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου. Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά μέτρα

Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου. Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά μέτρα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΉ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

ΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΉ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΉ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ηµητρόπουλος Ανδρέας - Παραδόσεις Συνταγµατικού ικαίου Σπηλιωτόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης Άρθρο 23 του 94/14.04.2014) ν. 4258/2014 Ακίνητα του Δημοσίου Περιφερειακών Πάρκων προστασίας και αξιοποίησης (ΦΕΚ Α Δημιουργία περιβαλλοντικής 1. Ακίνητα που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη 28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη Κύριο Μιχάλη Κοντογιάννη Ειδικό Γραµµατέα Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας, ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων

Διαβάστε περισσότερα

1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής

1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής ΙΑΓΡΑΜΜΑ Ι.- Εισαγωγή ΙΙ.- Η ελευθερία των συµβάσεων στο Ενοχικό ίκαιο 1.- Η αρχή της ελευθερίας των συµβάσεων ως απόρροια της αρχής της αυτοδιάθεσης του ατόµου. Το περιεχόµενο της αρχής 2.- Οι νοµικές

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική και ενεργειακή νομοθεσία

Τεχνική και ενεργειακή νομοθεσία Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τεχνική και ενεργειακή νομοθεσία Ενότητα 1: Γενικά Εισαγωγικά Θέματα Σκόδρας Γεώργιος, Αν. Καθηγητής gskodras@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν.

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη Επ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών, Δικηγόρος Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγραφή της αξίωσης επιστροφής Φ.Π.Α.

Η παραγραφή της αξίωσης επιστροφής Φ.Π.Α. ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΑ ΘEMATA Η παραγραφή της αξίωσης επιστροφής Φ.Π.Α. του Βασιλείου Δουμουλάκη, δικηγόρου, LL.M.* Ι. Δημοσίου δικαίου αξίωση αδικαιολόγητου πλουτισμού Στο άρθρο 34 Ν. 2859/2000 («Κώδικας Φ.Π.Α.»,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ

Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΠΡΟΣ ι i ιι Αθήνα 1Ο Απριλίου 2013 ΕΜΗΝΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΑ Ο ΕΣΑΓΈΛΕΥΣ ΤΟΥ ΑΡΕΟΥ ΠΑΓΟΥ ΤΜΗΜΑ ΔIΟΚΗΤιΚΟ ΤΗΛ. 2106411526 ΦΑΞ 2106411523 Αριθ. Πρωτ.: 1071 Αριθμός Γνωμοδότησης: 3/13 ΠΡΟΣ το Υπουργείο Οlκονομικών- Γενική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνταγματικώς κατοχυρωμένα θεμελιώδη δικαιώματα του ανθρώπου, παραδοσιακά προστάτευαν το άτομο έναντι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ 2Α. ΑΡΧΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ 2Α. ΑΡΧΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ Ο ακριβής προσδιορισµός της έννοιας της «ιδιωτικής ζωής» εµφανίζεται ιδιαίτερα δυσχερής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ιδιωτική ζωή, εξεταζόµενη υπό ευρεία έννοια, περιλαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα