ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝΚΑΙΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΓΙΑΤΟΜΑΘΗΜΑ:ΕΦΑΡΜΟΓΕΣΔΗΜΟΣΙΟΥΔΙΚΑΙΟΥ YΠΕΥΘΥΝΟΣΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣΑΝΔΡΕΑΣ ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΣΕΛΙΟΣΧΡΗΣΤΟΣ Α.Μ ΑΘΗΝΑ,ΜΑΙΟΣ2009 1

2 ΠΙΝΑΚΑΣΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ.5 Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση..5 1.Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαϊκόδίκαιο..7 3.Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών.8 ΙΙ.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΉΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ;..16 Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ..17 ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 20 Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ).21 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 26 2

3 ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨH...26 Ι.Περιληψη.26 ΙΙ.Abstract.27 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS)...28 Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 28 Θ.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..59 3

4 Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ηεξελικτικήπορείατωνανθρώπωνμέσασε,στοιχειοδώςήκαιαρτιότερα οργανωμένουςκοινωνικούςσχηματισμούςέχειαποδείξειπωςηομαλήσυμβίωση συναρτάται άμεσα με και καταδεικνύει την αναγκαιότητα της ύπαρξης κανόνων ρυθμιστικών της συμπεριφοράς 1. Οι κανόνες αυτοί γεννιούνται από την ανάγκη εξασφάλισης ομαλότητας και διάρκειας στην κοινωνική συμβίωση, ενω διαμορφώνονται μεσω της θεώρησης του ορθώς πράττειν σε ένα συγκεκριμένοτόποκαιχρόνο.ηκοινωνικήηθικήφαίνεταιναπεριγράφειαπότα αρχαία ηδη χρόνια, το αντικείμενο αυτών των κανόνων που συγχρόνως μετουσιώνονται και παίρνουν τη μορφή κανόνων δικαίου για να πετύχουν τον πιοπάνωσκοπό,αλλάκαιγιανααποκτήσουνεκείνοτοχαρακτηριστικόπουθα τουςξεχωρίσειαπόυπόλοιπουςκανόνεςσυμπεριφορας τηδεσμευτικότητα. Η Ηθική και το ίκαιο κατ ανάγκην έρχονται σε άµεση επαφή κατά την κοινωνική συµβίωση. Ως αποτέλεσµα, η Ηθική, ως αυτόνοµος κύκλος και το ίκαιο, ως ρύθµιση ετερόνοµη, επιβαλλόµενη στις ατοµικές συνειδήσεις «έξωθεν»,αλληλοτέµνονται.ηεπαφήαυτώντωνδύορυθµώνέχειωςέκφρασή τηςτα«χρηστάήθη 2». Χρηστά ήθη είναι οι κρατούσες αντιλήψεις του μέσου χρηστού και δίκαιουανθρώπουγιατοποιάσυμπεριφοράανταποκρίνεταιστιςεπιταγέςτης κοινωνικής ηθικής 3, δηλαδή στο σύνολο των κοινωνικών αντιλήψεων περι αγαθούκαικακούπουεπικρατούνσεμιακοινωνία. 1 Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου», ΕκδόσειςΑντ.Ν.ΣάκκουλαΑθήνα Κομοτηνή,1995σελ.24επ. 2 Παρασκευάς Ιωάννης, «Τα Χρηστά Ήθη και η νοµική αυτών θεµελίωσις», Αθήναι 1983,σελ.4. 3 Γεωργιάδης Απόστολος, «Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου», 2η έκδοση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα,1997ΑθήναΚομοτηνή,σελ.5 6 4

5 Στο παρόν πόνημα επιδιώκεται η αποσαφήνιση της αόριστης νομικής έννοιαςτωνχρηστώνηθώνκαιηπεριγραφήτηςλειτουργίαςτηςστησύγχρονη δικαιική πραγματικότητα. Αρχικά περιγράφεται εν συντομία η εξελικτική της πορείαμέσααπότιςεποχέςόπουαρχίζειναδιαπλάθεταιηέννοια,δηλαδήτους κλασικούς χρόνους της ελληνικής αρχαιότητας και και το ρωμαικό δίκαιο. Στη συνέχεια εντοπίζεται η αναφορά των χρηστών ηθών στο ισχύον ελληνικό Σύνταγμακαιηεπίδρασήτουςπάνωστασυνταγματικάδικαιώματα.Ακολούθως αποσαφηνίζεται η εννοιολογική διαφορά της οριοθέτησης απο τον περιορισμό καιεκτίθενταιθεωρητικέςαπόψειςκαιεπιχειρήματαγιατηνγενικήοριοθετική χρήση της ρήτρας. Τέλος, θα γίνει αναφορά στη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίωνπουεξετάζεισχετικάμεταχρηστάήθηζητήματα. Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση H ιστορική πραγματικότητα έχει αποδείξει οτι σε κάθε κοινωνία καλλιεργούνται ηθικές αντιλήψεις μεταξύ των κοινωνικών ομάδων που την απαρτίζουν, σύμφωνα πάντα με το χώρο και τον χρόνο κατά τον οποίο αυτές συνίστανται και οι οποίες γεννούν την αίσθηση του κοινωνικού καθήκοντος. Κατά τον Leopold von Wiese (Beiziehung Theorie) η απόκτηση κοινωνικής συνείδησης είναι νομοτελειακή, καθώς, όπως υποστηρίζει, η συνείδηση των ανθρώπωνδιέπεταιαποαρχέςοιοποίεςείναικοινεςκαιγιαόλους.τοκοινωνικό καθήκον με τη σειρά του αποτελεί το λόγο της δημιουργίας κανόνων, οι οποίοι τελικάκαιμετατρέπονταισεκανόνεςδικαίου. 4 4ΠαρασκευάςΙωάννης«Ταχρηστάήθηκαιηνομικήαυτώνθεμελίωσις»,1983,Αθήναι, σελ.5 5

6 1. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Κατά την ομηρική εποχή η έλλειψη γραπτών νόμων είναι σχεδόν ολοκληρωτική, ενώ η κρατούσα ηθική πηγάζει μόνο απο την πίστη οτι εκπορεύεται από τους θεούς. Η θεά Θέμις αποτελεί την προσωποποίηση της θείας δικαιοσύνης, η οποία και υπαγορεύει τη θέληση του Δία, ενώ ο Δίας εκλαμβάνεται ως θείος τιμωρός εκείνων των ανθρώπων που δεν υπακούν στη θέλησητωνθεώνκαιδιαστρέφουντοδίκαιο.ύψιστοιερόκαιαπαραβίαστογια τους Ομηρικούς ανθρώπους αποτελεί ο όρκος στον οποίο επικαλούναι ως μάρτυρες τους ίδιους τους θεούς. Ιερή υποχρέωσή είναι επιπλέον και η ταφή των νεκρών, η οποία θεωρείται ως τιμητικό δώρο προς εκείνους. Το ιερό αυτό καθήκον διατηρείται αμείωτο και κατά τους ιστορικούς χρόνους. Όσον αφορά στονοικογενειακόβίοτηςεποχής,οάνδραςείναιηκεφαλήτηςοικογένειαςαλλά άρχει«ουχίδεσποτικώςαλλ ωςσύζυγοςτηςσυζύγου,ωςπατήρτωντέκνων,και ως αυθέντης των δούλων και ουχί δεσπότης», ενώ η μοιχεία αποδοκιμάζεται πλήρωςκαιθεωρείταιαισχρήκαιαήθηςπράξη 5. Κατά τον 6ο αι. π.χ., όπως διαπιστώνει ο Leopold Schmidt, η λέξη νόμος σημαίνει ήθος και περιλαμβάνει τον άγραφο αλλά και τον γραπτό νόμο. Η συγχώνευση των εννοιών είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτέλεσμα «βαθέως ερριζωμένηςδοξασίας»κατάτηνοποίαημόναδικήδιαφορατουςείναιτοοτιο ενας είναι γραπτός ενώ ο άλλος άγραφος 6. Τελικά ο διαχωρισμός των δύο θα επέλθεισταδιακάκατατουςιστορικούςχρόνους. Με τη Σολώνεια νομοθεσία δίδεται νέο κύρος στις ηθικές αντιλήψεις. Το δίκαιο βαθμιαία χειραφετείται απο τις θεϊκές αυθεντίες, η δίκη αντικαθιστά τη θεάθέμιδα,οάνθρωποςγίνεταιπλέονκυρίαρχοςτουεαυτούτουκαιυπεύθυνος για τις πράξεις του, ενώ καθιστά τη θελησή του ανεξαρτητη απο ανώτερες δυνάμεις.τοαγαθόνεδώσυνδέεταιμετηνανθρώπινηφύσηκαισυνεπώςμετα χρηστάήθη.ηπίστητωναθηναίωνστοδίκαιοκαιταήθητηςεποχήςείναιτόσο 5ΠαρασκευάςΙωάννης,οπ.παρ.,σελ.6 7._ΡαγκαβήςΚλέων,«Οκαθ Όμηρονοικιακός βίος»,σελ.90,αθήναι οπ. παρ. σελ. 7 8._ Leopold Schmidt,«Η ηθική των αρχαίων Ελλήνων» Μετάφραση Δημ.Ιωαννίδου Ολυμπίου.Αθήνα1901,Τόμος2ος,σελ.127 6

7 μεγάληπουοδηγεί,αλλωστε,τονμεγάλοφιλόσοφοσωκράτηστηνκαταδίκηγια τη ριζοσπαστική, για την εποχή εκείνη διδασκαλία του, βάσει της οποίας ο φιλοσοφικός στοχασμός υποκαθιστά την ηθική παράδοση της πολιτείας 7. Για τονίδιολόγοοιαθηναίοιδενσυγχώρεσανούτετονπλάτωνα. Ηκοινωνικήζωήκατάτηναθηναϊκηδημοκρατίατου5ουαι.π.χ.συνεχίζεινα κυριαρχείται απο τη νομοθεσία του Σόλωνα ενώ καθιερώνεται η άσκηση της κρατικής κυριαρχίας απο ισότιμους πολίτες με βάση τους νόμους. Ούτε ο Περικλής επιφέρει σημαντικές αλλαγές στις αρχές και αξίες που διέπουν το αθηναϊκό πολίτευμα κατά τον χρυσό αιώνα. Η πίστη των πολιτών στα πατροπαράδωταήθηεξακολουθείναείναιαμείωτηκαιηυποχρέωσητηρήσεώς τους είναι, πάντα, εξίσου σεβαστή με το γραπτό δίκαιο. Αυτό προκύπτει, άλλωστε και από το έργο του ιστορικού Θουκιδίδη Επιτάφιος, στο οποίο μας μεταφέρει λόγο του Περικλή, ο οποίος κάνει αναφορά στο πολίτευμα των Αθηναίων. 2. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαικόδίκαιο ΤαμετάτηνανάπτυξητηςΡώμηςκείμεναείναιπουμαςβοηθούνστηνέρευνα τηςεξέλιξηςτηςέννοιαςτωνχρηστωνηθών(bonimores). ΗπαλαιάΡώμη,κυριαρχούσαστοντότεπολιτισμένοκόσμο,αλλάζεισυνεχώς κοινωνική μορφη, κατακτά νέα εδάφη, απο την Καρχηδώνα ως τη Σικελία και απότηνελλάδαωςτηναφρικηκαιυποτηνεπίδρασητωνηθώνκαιτωνιδεών της ανατολής και ιδιαίτερα της Ελλάδας ανθίζει οικονομικά. Η αφθονία και η πολυτέλεια της ρωμαϊκής κοινωνίας γεννά, όμως, την διαφθορά, η οποία αντικατοπρίζεταιξεκάθαραστουςνεώτερουςνόμουςτηςεποχής 8,οιοποίοικαι αντηχούντηνανάγκηγιαεπανοριοθέτησητωνηθών. Πως αντιλαμβάνονται όμως τα χρηστά ήθη στην εποχή αυτη; Κατά το Ρωμαϊκό δίκαιο ήθη (mores) νοούνται κανόνες και αρχές συμπεριφοράς των 7οπ.παρ.σελ όπως τους νόμους κατά της πατροκτονίας, της μοιχείας, της πολυτέλειας των γυναικών,τηςασωτείαςειςτασυμπόσια,τηςπαραπλάνησηςανηλίκωνκλπ. 7

8 πολιτών που εφαρμόζονται τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή. Οι αρχές εφαρμόζονται μεταξύ των πολιτών αλλά και των στρατιωτών και συνίστανταιστηνεκπλήρωσητωνστρατιωτικώνκαθηκόντων,στοσεβασμότων δημοσίων αρχών, στην απόκτηση τέκνων και τη σωστή ανατροφή τους, στην απόδοσητιμώνπροςτουςθεούς,τοσεβασμότηςπατρίδας,τωνγονέωνκαιτων πλησίων, στο σεβασμό της αιδούς, στην τήρηση του δοσμένου λόγου και στην ικανότητα του να είναι οικονόμοι. Σε ό,τι αφορά δε στις υποχρεώσεις των αρχόντων αυτές συνίσταντο στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους χωρίς κατάχρηση της εξουσίας τους και την αποστασιοποίηση από κάθε είδους διαφθορά. Η έννοια των χρηστών ηθών παρέμεινε πάντα ακαθόριστη. Μεταβλήθηκε έτσισημαντικάηρωμαϊκήαντίληψηπερίτωνχρηστώνηθωναπότηνδιείσδυση της ελληνικής φιλοσοφίας και κυρίως τη διδασκαλία των Στωικών. Πλέον εμφανίζονται στο ρωμαϊκό χωρο, υπο την επίδραση της φιλοσοφίας αυτής και της επικοινωνίας δια μέσου των κατακτήσεων, συγκεκριμένα παραδείγματα πράξεων της καθημερινής ζωής που αντιτίθενται στα χρηστά ήθη. Έτσι. επι παραδείγματι, από τις σχετικές διατάξεις που αφορούν στο θεσμό του γάμου, προκύπτειπωςαντίκειταισταχρηστάήθηηπροσθήκησεδιαθήκητηςαίρεσης της αγαμίας ή της αίρεσης του διαζευχθήναι ή της αίρεσης του να μείνει ο κληρονόμοςάτεκνος 9. Μεταξύ των χρηστών ηθών καταλεγόταν επίσης και η καλή πίστη (bona fides).ηβίακαιοφόβοςκαθιστούνελαττωματικήτησυναίνεση,καταστέφουν τηνκαλήπίστηκαισυνεπώςείναιεναντίοντωνχρηστώνηθών Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών ΟΕ.Παπανούτσοςστην«Ηθική»(1949)σελ.418επ.μαςπεριγράφειτην 9ΤούσηςΑνδρέας,«Ηέννοιατωνχρηστώνηθών(ΣυμβολήειςτηνερμηνείαντωνΓεν. Αρχών του Αστ, Κώδικος)», Εφημερίς των Ελλήνων Νομικών, 1956 (έτος 23ον), σελ όπ.παρ.,σελ.229 8

9 ηθικήως:«σύστημακανόνωνκαιπαραγγελμάτωνδιαπλασθέντωνεθιμικώς και δημιουργούντων εις τα μέλη της κοινωνίας ομοιόμορφον τρόπον σκέψεως καιδιαγωγής,ομοιομόρφουςέξειςκαισυνηθείας.» Ηνομικήεπιστήμηχρησιμοποιείτονόρο«χρηστάήθη»γιαναπεριγράψει εκείνη την κοινωνική συμπεριφορά που ανταποκρίνεται στις αντιλήψεις περί αγαθού και κακού στις επιταγές της κοινωνικής ηθικής 11. Το δε κριτήριο καθορισμού αυτών είναι γενικό γι αυτο και επιδέχεται πολλών ερμηνείων απο τηθεωρίααλλάωςεπιτοπλείστονφαίνεταινασυμπίπτει. Κατά τον Α. Ράικο ως χρηστά ήθη νοούνται οι κάθε φορά γενικά αποδεκτοί ή κρατούντες ηθικοί κανόνες 12. Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο Α. Παντελής, τα χρηστά ήθη αποτελούν µια γενική ρήτρα, µια αόριστη νοµική έννοιακαιεποµένωςοκαθορισµόςτουπεριεχοµένουτουςγίνεται όπωςσεόλες τιςγενικέςρήτρες εντέλειαπότονδικαστή 13.Ωςκριτήριατωνχρηστώνηθών χρησιµεύουν όμως«ουχί αι περί ηθικής ατοµικαί αντιλήψεις του δικάζοντος ή άλλων ωρισµένου κοινωνικού κύκλου, αλλ αι ιδέαι του εκάστοτε κατά γενικήν αντίληψηνχρηστώςκαιεµφρόνωςσκεπτόµενουκοινωνικούανθρώπου» 14.Έτσι, καθως οι αντιλήψεις αυτές είναι ρευστές και ευμετάβλητες απο την, κατά τον συγκεκριμένοχρόνοκαιτόπο,κοινωνικήπραγματικότητα,οδικαστήςοφείλεινα τιςυιοθετείκαιότανεκείνεςκατάκαιρούςαλλάζουνθαπρέπεικαιηκρίσητου να προσαρμόζεται ανάλογα. Οι Planiol Ripert Esmein στο «Traité pratique droit cicil français», εκδ. β (1952) τόμ. VI no 229 υποστηρίζουν ωστόσο ότι ο δικαστήςδενπρέπειναακολουθείτιςμάζες ΓεωργιάδηςΑπόστολος,«ΓενικέςΑρχέςΑστικούΔικαίου»Τρίτηέκδοση,2002,σ.24_ Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου»,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλααθήνα Κομοτηνή,1995σελ A. Ράικος, «Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Μπαλής,«ΓενικέςΑρχέςΑστικού ικαίου»,αθήνα,1961,σελ «Lejugenedoitpassuivrelamassequandmanifestementellesefourvoie,maisau contraire, la diriger, non pas en faisant prévaloir des conceptions personnelles isolées, mais s appuyant sur l opinion des éléments sains de la population, garanties d une traditionquiafaitsespreuves» 9

10 Επιπλέον,δενμπορούνναχρησιμεύσουνοιπροσωπικέςηθικέςαντιλήψεις μιαςομάδαςατόμωνήκαιτουίδιουτουδικαστήωςκριτήριοκατάτηδικαστική κρίσημιαςδιαφοράςπουαφοράαυτότοίδιοηθικόζήτημα 16.Ενώ,κριτήριογια τονπροσδιορισμότηςέννοιαςδενμπορείνααποτελέσεικανέναςπροϋπάρχων εξωσυνταγματικός κώδικας ηθικών αξιών όπως π.χ. οι περί ηθικής αντιλήψεις τηςεκκλησίαςήοισχετικέςδιδασκαλίεςτηςορθόδοξηςχριστιανικήςπίστης 17 Ωστόσο, αν σε ορισµένες επαγγελµατικές τάξεις, π.χ. επιστηµονικές, κρατούν αντιλήψεις για την ηθική αυστηρότερες από τη γενική έννοια και την κατάµέσο όρο τέτοια, τότε ως κριτήριο των χρηστών ηθών ορισµένου τέτοιου κλάδου και σε ζητήµατα που αφορούν αυτόν, ενδείκνυται η εφαρµογή του ανωτέρου µέτρου ανταποκρινόµενου στις λεπτότερες αυτές αντιλήψεις 18. Το περιεχόµενο των χρηστών ηθών, ως κανόνων δικαίου, προσδιορίζεται µε τη βοήθειατωνδιδαγµάτωντηςκοινήςπείρας.σύµφωναµεταπαραπάνω,ηέννοια των χρηστών ηθών αποτελείται από δύο στοιχεία, ένα ηθικό και ένα κοινωνιολογικό, καθώς οι κανόνες που τα συνθέτουν είναι ηθικοί, αλλά παράλληλα πρέπει να αναγνωρίζονται από τις κατά το χρόνο κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις. Η σύνδεση των χρηστών ηθών µε τις κοινωνικές αντιλήψειςκαθιστάμεντηνέννοιατουςµεταβλητήκαιρευστή,χωρίςωστόσονα φθάνει µέχρι το σηµείο να αποσυνδέει την έννοια των χρηστών ηθών από το πρωταρχικόηθικόστοιχείο,έτσιώστεορισµένοιθεµελιώδειςηθικοίκανόνεςνα µηνµπορούννααποδυναµωθούν 19. Σε κάθε περίπτωση η επίκληση των χρηστών ηθών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθείωςπρόσχημαγιατηνάνωθενεπιβολήσυγκεκριμένωνπροτύπων 16Βλ.απόφασηΟμοσπονδιακούΣυνταγματικούΔικαστηρίουτηςΓερμανίας, , («homosexualitatsurteil»),bverfge6,389(434):«οπωσδήποτευπάχουνδυσκολίες γιατηδιαπίστωσητηςισχόςενόςηθικούνόμου.τοπροσωπικόηθικόσυναίσθηματου δικαστήδενέχειενπροκειμένωαποφασιστικήσημασία επίσηςδενμπορείναεπαρκρίη αντίληψηεπιμέρουςτμημάτωντουλαού». 17ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ. 171_ Contra A. Ράικος,«Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002,σελ Βλ.Γιαννόπουλο,ΓενικέςΑρχές,άρθρο Καράκωστας Ιωάννης, «Αστικός Κώδικας, Ερµηνεία Σχόλια Νοµολογία», τόµ. Β, 2005,σελ

11 συμπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικοτητας καθενός ατόμου 20. Στο σημείο αυτο θα πρέπει να προσεχτεί και η εννοιολογική διαφορά της κατάχρησης δικαιώματος η οποία συντρέχει όταν δεν παραβιάζεται το ίδιο το γράμμα μιας διάταξης αλλά προφανώς το πνεύµα του Συντάγµατος. Αυτο σμβαίνει όταν δεν παραβιάζεται μεν καµία ρητή διάταξη, αλλά η άσκηση του δικαιώματοςδενείναιανεκτήαποτηνέννομητάξηκαθώςαντιστρατεύεταιτον σκοπό του συγκεκριµένου δικαιώµατος 21. Έτσι δεν πρέπει να ταυτίζεται με κανέναν εκ του νόμου περιορισμό (ή οριοθέτηση) των συνταγματικών δικαιωμάτων,δηλαδήτηνπαραβίασητουσυντάγματος,τωνχρηστώνηθώνκαι τηνπροσβολήτωνδικαιωμάτωντωνάλλων 22. II.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα ΜνείατωνχρηστώνηθώνγίνεταιστοΣύνταγμάμαςστηδιάταξητουαρ. 5 παρ. 1 «Καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγµακαιταχρηστάήθη»,στηδιάταξητουαρ.13παρ.2εδ.β «Ηάσκησητης λατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδηµόσιατάξηήταχρηστάήθη»καισε αυτή του άρθρου 93 παρ. 2«Οι συνεδριάσεις κάθε δικαστηρίου είναι δηµόσιες, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει µε απόφασή του ότι η δηµοσιότητα πρόκειται να είναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθη». Ο όρος «χρηστά ήθη» (bonimores) προτιμήθηκε εκείνου του αντίστοιχουγερμανικούπροτύπου,πουχρησιμοποιούσεαρχικάτοκυβερνητικό 20ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,όπ.παρ.πιοπάνω,σελ αγτόγλουπ..,«κατάχρησηατοµικώνδικαιωµάτων»,νοβ,τόµ.38,1990,σελ Βλ.διάταξητουαρ.5 1τουΣυντάγματος. 11

12 ΣχέδιοΣυντάγματος,ωςδοκιμότερος,γιατίειναιλιγότεροαόριστοςαπότονόρο «ηθικόςνόμος» 23. Πέραν του Συντάγματος, ο όρος, είναι βέβαια καθιέρωμένος σε όλο το φάσματηςνομικήςεπιστήμηςκαιαναφέρεταιευρέωςστοαστικόκαιτοποινικό δίκαιο 24.Ωστόσο,ηταύτισηαυτήτηςέννοιαςτουηθικούνόμουμετιςενλόγω κλασικέςέννοιεςτουαστικούδικαίουέχειαποκρουσθείαποάλλουςερμηνευτές τουθεμελιώδουςνόμουτηςβόννης Ηδιάταξητουάρθρου5παρ.1 Οι διατάξεις του άρθρου 5 και κυρίως η διάταξη της πρώτης παραγράφου ανήκουν στα θεμέλια του συνταγματικοπολιτικού συστήματος. Ελευθερία και ισότητα αποτελούν τους δυο βασικούς συνταγματικούς προσδιορισμούς της ανθρώπινης αξίας 26. Η διάταξη του αρθρου 5 παρ. 1 καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας πέρα από τις μερικότερες εκφάνσεις που κατοχυρώνουν οι μερικότερες διατάξεις. Η σημασία της είναι πρωτεύουσακαιόχιεπικουρική,όπωςυποστηρίζεταιενπολλοίςστηθεωρία ΤηναντικατάστασητουόρουπρότεινεοβουλευτήςΓ.Α.Μαγκάκηςμετηνακόλουθη αιτιολογία:«ηέκφρασιςο«ηθικόςνομος»είναιασφαλωςπολύωραία,αλλάφοβούμαι οτιθαμαςδημιουργήσειενδεχομένωςπροβλήματα.γιατίοηθικόςνόμος,αςγνωρίζετε καλύτερα απο μενα, έιναι φαινόμενον και της ηθικής αυτονομίας του ανθρώπου. Είναι υποκειμενικος και επομένως κάποιος μπορεί να επικαλεσθή κάποια ώρα τον ιδικό του ηθικόνόμο.καιθαείναιπράγματιοδικόςτουηθικόςνόμος.επομένωςεδώθέλουμενα πουμε κάτι άλλο, εδώ εννοούμε τον κοινωνικό ηθικό νόμο, που στην γλώσσα μας αποδίδεταιμετονόρο«χρηστάήθη»καιχρησιμοποιείταιάλλωστεκαιπαραπάνωστο άρθρο4.θαεπρότειναλοιπόνκαιγιατηνακριβολογίααλάκαιγιατηνπροληψητυχόν προβλημάτων, να αντικατασταθούν οι λέξεις «τον ηικόν νόμον» με τις λέξεις «τα χρηστάήθη».βλ.πρακτικάτωνσυνεδριάσεωντωνυποεπιτροπώνκλπ.σελ Άρθρα33,150,178,179,281,730,919,1375,1782και1860τουΑ.Κ.,άρθρο308παρ. 2τουΠ.Κ. 25 Ράικος Αθανάσιος, «Θεµελιώδη δικαιώµατα», τόμος Β, 2η έκδοση, 2002, σελ. 407_ Maunz/Durig/Herzog,GG,άρθρο2,σελ.17,αριθ.Περιθ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005,σελ

13 Τοαρθρο5παρ.1κατοχυρώνειτοδικαίωματουκαθενόςνααναπτύσσεταιως άνθρωπος 28, αποτελεί γνήσιο και πλήρους ισχύος ατομικό δικαίωμα και όχι απλώς μια γενική αρχή αναπτύσσει με αυτή την έννοια πλήρη νομική δύναμη. Αποτελείται από την υλική(corpus) και την πνευματική(animus) ελευθερία. Η πρώτη αφορά στο σύνολο των υλικών ενεργειών ενός ανθρώπου, οπως στην ελευθερία της κίνησης και η δεύτερη στο σύνολο της πνευματικής του δράσης καιυπόστασης,όπωςείναιηελευθερίατηςσκέψης 29. Το δικαίωμα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας αναγνωρίζεται υπο τις επιφυλάξεις της μη προσβολής των δικαιωμάτων των άλλων, της παραβίασης του Συντάγματος και των χρηστων ηθών 30. Η άσκηση του δικαιώματος της ανάπτυξης της προσωπικότητας είναι ελεύθερη, αλλά η ελευθερία αυτή δεν επιτρέπει συμπεριφορές που είναι αντίθετες στα χρηστά ήθη. Η κατά τόπο, χρόνο και τρόπο άσκηση της από την προσωπικότητα απορρέουσας εξουσίας πρέπει να είναι σύμφωνη προς τις αντιλήψεις και πεποιθήσειςτουμέσουτίμιουκοινωνικούανθρώπου 31. Στην ελληνική θεωρία υποστηρίζονται διάφορες απόψεις για το αν επιβάλλεται νομοθετική παρέμβαση για τον περιορισμό του δικαιώματος της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας(καιτηςελευθερίαςενγένει).αποτη μια υπάρχει εκείνη που υποστηρίζει πως η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί εδώ επιφύλαξη νόμου 32 και απο την άλλη εκείνη που δέχεται την άμεση εφαρμογήτηςρήτραςκαιχωρίςναυπάρχεισχετικόςνόμοςηοποίαοδηγείστην 28ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Β,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ. 1333_ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,ΣύστημαΣυνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», ΕκδόσειςΑντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Συστημα Συνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ βλ. Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ

14 αποδοχή πως είναι δυνατό να τεθούν περιορισμοί ακόμη και με διοικητικές πράξεις εφόσον συγκεκριμένη άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξηςτηςπροσωπικότηταςαντίκειταισταχρηστάήθη 33. Σεκάθεπερίπτωση,όµως,ηεπίκλησητων«χρηστώνηθών»δενµπορείνα χρησιµοποιηθεί ως πρόσχηµα για την άνωθεν επιβολή προτύπων κοινωνικής συµπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικότητας καθενός ατόµου. Έτσι, οι οσοδήποτε αποκλίνουσες συµπεριφορές, εφόσον παραµένουν στην ιδιωτική ατοµική σφαίρα και δεν προσλαµβάνουν οποιαδήποτε ευρύτερη, δηµόσια σηµασία δεν µπορούν καταρχήν να αξιολογηθούν υπό το πρίσµα των «χρηστών ηθών», ούτε βέβαια να αποτελέσουν αντικείµενο νοµοθετικών περιορισµών πάνω σε αυτή τη βάση. Στο πλαίσιο εποµένως αυτό θα µπορούσε ναγίνειλόγοςγιαένα«δικαίωµαστηδιαφορετικότητα» Ηδιάταξητουάρθρου13παρ.2 Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 13 καθιερώνεται η συνταγματικήαρχήτηςελευθερίαςτηςθρησκείας.στηναντικειμενικήδιάσταση της νομικής προστασίας της θρησκείας υπάγεται η αρχή της ανεξιθρησκείας. Σύμφωνα με την αρχή αυτήν κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη. Αυτό σημαίνει πως ελεύθερη είναι η διδασκαλία, δηλαδή η κυκλοφορία των θρησκευτικών δογμάτων με οποιοδήποτε μέσο, καθώς και η λατρεία, δηλαδή η λατρεία εν γένει του θρησκευτικού δόγματος, η ύπαρξη εκκλησιών και τόπων λατρείαςκαιηοργάνωσητωνπιστώνσεαυτές.στηνυποκειμενικήτηςδιάσταση καθιερώνει το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας που απορρέει ακριβώς από την αρχή της ανεξιθρησκείας. Το άρθρο 13 παρ. 1 κατοχυρώνει το αντίστοιχο ατομικό δικαίωμα. Το περιεχόμενο του δικαιώματος περιλαμβάνει αφενός τη λατρεία, η οποία αποτελεί το corpus του δικαιώματος και αφετέρου τοδόγμαπουαποτελείτοanimus. 33βλ.ΠαντελήςΑντώνης,«ΖητήµαταΣυνταγµατικώνΕπιφυλάξεων»,ΕκδόσειςΑντ.Ν. Σάκκουλα,1984,σελ ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ

15 Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 ο συντακτικός νομοθέτης προχωρεί σε οριοθέτηση του corpus του δικαιώματος, δηλαδή της λατρείας. Σύμφωνα με αυτήνηάσκησητηςλατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδημόσιατάξηή τα χρηστά ήθη. Ως άσκηση εδώ νοείται κάθε υλική δράση των πιστών με την οποίαεκδηλώνεταιηπίστητουςπροςσυγκεκριμένοθρησκευτικόδόγμα 35.Αυτό συνεπάγεται πως ορισμένες εκφάνσεις της άσκησης της λατρείας των πιστών τίθενται εκτός πλαισίου των ορίων της συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος αν δεν είναι σύμφωνες με τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη, που εδώ μας ενδιαφέρουν πιο συγκεκριμένα, όπως αυτά εκδηλώνονται κατα τους γενικούςόρουςπουέχουμεαναφέρειανωτέρωσεκάποιοσυγκεκριμένοτόποκαι χρόνοκαιεπομένωςδενμπορούνναείναιαποδεκτέςαποτηνέννομητάξη.το ποιά είναι η δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη σε ένα δεδομένο χρονικό σημείο καθορίζουν,καταμίαάποψη,οιισχύοντες(ποινικοί)κανόνεςμέσασταπλαίσια του Συντάγματος. Έτσι, επί παραδείγματι, η λατρεία που συμπεριλαμβάνει την λήψηναρκωτικώνήοδηγείστηνομαδικήαυτοκτονίαήαποξενώνειπλήρωςτον οπαδό απο την ποικογένεια του ή επιφέρει τον βαθμιαίο και συστηματικό σφετερισμότηςπεριουσίαςτουυπόκειταιστηναπαγόρευσητουάρθρου13παρ. 2εδ Ηδιάταξητουάρθρου93παρ.2 Ηκατοχύρωσητηςεμπιστοσύνηςτωνπολιτώνστηναμερόληπτηαπονομή της δικαιοσύνης απο τα δικαστήρια αποτέλεσε τον βασικό λόγο για την εισαγωγήτηςαρχήςτηςδημοσιότητας 37.Ηδιάταξητηςπαρ.2τουάρθρου93 θεσπίζειτηναρχήτηςδημοσιότηταςτωνσυνεδριάσεωνκάθεδικαστηρίου.αυτό σημαίνειπωςπαρέχεταιηδυνατότητασεκάθεπολίτηναπαρακολουθήσειαπό 35ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ

16 κοντά και με τις δικές του αισθήσεις την εξέλιξη της διαδικασίας 38. Η δημοσιότητατωνσυνεδριάσεωντίθεταιεδώυποτηνεπιφύλαξητωνχρηστών ηθών και της προστασίας της ιδωτικής ζωής των διαδίκων. Για την διαδικασία στα ποινικά δικαστήρια οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της συνεδρίασης δίχως δημοσιότητα προβλέπονται στις διατάξεις του άρθρου 330 του Κ.Π.Δ. Έτσι, ο δικαστής και μόνο μπορεί να διατάξει τη διεξαγωγή της συζητήσεως ή ενός μέρους της «κεκλεισμένων των θυρών», δηλαδή χωρίς δημοσιότητα και να απομακρύνει για το λόγο αυτό τους ακροατές, όταν η δημόσια συζήτηση πρόκειταιναείναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθηήσυντρέχουνειδικοίλόγοιγιατην προστασία του ιδιωτικού ή οικογενειακού βίου των διαδίκων, αφού πρώτα το δικαστήριο εκδόσει αιτιολογημένη, την οποία απαγγέλλει σε δημόσια συνεδρίαση 39. Αντίστοιχα ρυθμίζονται και για τα πολιτικά δικαστήρια στην διάταξητουάρθρου114τουκ.πολ.δ. Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣΚΑΙΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Κάθε ατομικό δικαίωμα έχει ορισμένο και επομένως, κατά λογική ανάγκη, περιορισμένοπεριεχόμενο.επιπλέον,κατάτονπ.δ.δαγτόγλου,κάθεδικαίωμα περιορίζεται από την πρακτική ανάγκη συνυπάρξεως και συντονισμού των διάφορωνπροστατευόμενωνέννομωναγαθώνκαιτωνφορέωντους 40. Άλλωστε τα συνταγματικά δικαιώματα προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα ευρύτεροήστενότερορυθμιστικόπεριεχόμενο(πεδίοαναφοράς)καθώςκαισε 38 Ανδρουλάκης Ν. Κ.,«Θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης», 3η έκδοση, Εκδόσεις Δίκαιο&ΟικονομίαΠ.Ν.Σάκκουλας,2007,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

17 ποιάέκτασηκατοχυρώνεταιτοσχετικόδικαίωμα(πεδίοπροστασίας) 41. Επιπρόσθετα, αφού τα ατομικά δικαιώματα είναι νομικά δικαιώματα, κατοχυρωμένααποτοσύνταγμα,μόνοτοίδιοτοσύνταγμαμπορείναπροβλέψει τον περιορισμό τους. Έτσι δεν είναι δυνατό να υπάρξουν αξωσυνταγματικοί περιορισμοί αναφερόμενοι σε υπέρτατα αγαθά ή ιδέες ή επιβεβλημένες περιστάσεις και ύψιστα συμφέροντα. Όταν το Σύνταγμα θέλει να περιορίσει ατομικάδικαιώματατοαναφέρειρητώς 42. Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ Οριοθέτηση είναι ο με διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο της γενικής σχέσης πραγματοποιούμενος καθορισμός το γενικού περιεχομένου, ο προσδιορισμός τωνορίωνάσκησηςτουδικαιώματος. Από οντολογική άποψη η οριοθέτηση, αφενός, αποτελεί τμήμα του δικαιώματος, ανήκει στη δομή του, αποτελεί την «οροφή», το εξωτερικό του σύνορο. Με αυτή την έννοια κάθε θεμελιώδες δικαίωμα δεν είναι γενικό και απεριόριστο αλλά, αντίθετα, έχει περιεχόμενο ορισμένο, συγκεκριμένο και οριοθετούμενο. Δεν είναι«ανοικτό προς τα επάνω», αλλά έχει οροφή. Έτσι, οι οριοθετήσεις απαρτίζουν τον «εξωτερικό φλοιό», αποτελούν το εξωτερικό σύνορο του συνταγματικού δικαιώματος, ενώ το εσωτερικό του σύνορο αποτελεί ο λεγόμενος«πυρήνας» του δικαιώματος. Αφετέρου αποτελεί νομική ρύθμιση. Ο «όρος» οριοθέτηση αναφέρεται σε κανόνες δικαίου, σε νομικές ρυθμίσεις. Οριοθέτηση είναι η με γενική ρύθμιση θέσπιση ορίων δράσης των θεμελιωδών, συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων, ως εκ τούτου, ο προσδιορισμός του περιεχομένου και τα όρια της άσκησής τους θέτει ο συντακτικόςνομοθέτηςμεσυνταγματικέςδιατάξεις. 41ΧρυσόγονοςΚώσταςΓ.,«Ατομικάκαικοινωνικάδικαιώματα»,Εκδ.Αντ.Ν.Σάκκουλα, 2002,Αθήνα Κομοτηνη,σελ.65 42ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

18 Από ουσιαστική άποψη η οριοθέτηση αναφέρεται στην άσκηση, είναι οριοθέτηση άσκησης. μαζί με τον εννοιολογικό προσδιορισμό ανάγεται στο περιεχόμενο του δικαιώματος. Υπό την έννοια αυτή προσδιορίζει τα όρια άσκησης του δικαιώματος ενώ ο εννοιολογικός προσδιορισμός το είδος της παρεχόμενηςμετοδικαίωμαεξουσίας.ηοριοθέτησηάσκησηςπροϋποθέτειτην κτήση του δικαιώματος και αποτελεί «νομικό οδηγό» της χρήσης, της απόλαυσηςτουδικαιώματος,πουέχειήδηκτηθεί. Οριοθετήσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της γενικής σχέσης. Σχηματίζουντογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,δηλαδήτομέγιστοδυνατό περιεχόμενο στο πλαίσιο της γενικής σχέσης και αποτελούν κανόνες δικαίου οι οποίοι καθορίζουν τα άκρα όρια της νόμιμης άσκησης. Η οριοθέτηση, σε αντίθεσηπροςτονπυρήνα,πουκαθορίζειτοελάχιστοπεριεχόμενο,προσδιορίζει τομέγιστο,αποτελείέτσιμαξιμαλιστικόπροσδιορισμό.δενσυνιατάπεριορισμό του δικαιώματος διότι δεν περιέχει περιορισμούς. Η οριοθέτηση προηγείται, αναγκαία,τουπεριορισμούηοποίααποτελεί,άλλωστε,βάσητου.αφούλοιπόν χαράσει την περιφέρεια του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος δεν είναι ορθο να υπολαμβάνεται ως «περιορισμός», αλλά ως «προσδιορισμός», οριοθέτηση,συγκεκριμενοποίησητουδικαιώματος. Απόλειτουργικήάποψηηοριοθέτησηθέτεινομικάόριαστηνάσκησητων συνταγματικώνδικαιωμάτωνκαιδιαχωρίζειτιςπεριοχέςτηςεπιτρεπόμενηςκαι απαγορευμένης άσκησης. Διακρίνει δύο ειδών συμπεριφορές, την επιδοκιμαζόμενη και την αποδοκιμαζόμενη, ενώ απαγορεύει τηνυπέρβασητων ορίων της άσκησης. Η οριοθέτηση συνεπάγεται «απαγόρευση» και άρα συνεπάγεται κατά κανόνα υποχρέωση του φορέα προς παράλειψη (δηλαδή αρνητική πράξη), σε αντίθεση με τον περιορισμό που έχει την μορφή υποχρέωσηςσεπράξηήυποχρέωσηςπροςανοχή(άραέχειθετικόπεριεχόμενο). Έτσι, εφόσον ο φορέας υπερβεί τα νομικά επιτρεπτά όρια της άσκησης, δεν βρίσκεταιπλέονεντόςτουπλαισίουτηςγενικήςοριοθετημένηςσχέσηςαλλάστο πεδίοκάποιαςάλληςειδικήςκυριαρχικήςσχέσης. Απόαξιολογική δεοντολογικήάποψηεπιτελείμιαγενικότερηοριοθετική λειτουργία που διακρίνεται στην εσωτερική και την εξωτερική. Η πρώτη 18

19 στρέφεται προς τα μέσα, προς το εσωτερικό του κύκλου, προς τον φορέα του δικαιώματος. Το δικαίωμα, με αυτήν την έννοια, παρέχει στον φορέα του δυνατότητα ενέργειας και δράσης με την οποία καλείται ο δικαιούχος να πραγματοποιήσει τη νόμιμη άσκησή του, να υλοποιήσει το δικαίωμα. Ετσι εξασφαλίζει στο δικαιούχο ένα κύκλο δράσης και ταυτόχρονα θέτει το όριο το οποίο δεν επιτρέπεται να υπερβεί. Η δεύτερη αναφέρεται στους άλλους φορείς αλλά και στον ίδιο τον φορέα. Καθώς η παρεχόμενη εξουσία δεν είναι απεριόριστη αλλά οριοθετείται απο την περιφέρεια του κύκλου, το άτομο είναι ελεύθεροναδράσειμέσασ αυτάταόριααλλάναμηνταυπερβεί.οδικαιούχος εξασφαλίζεταιαπόεισβολές,αλλάεμποδίζεταιναεισβάλλεικαιοίδιος. Γενικέςοριοθετήσειςπροβλέπονταιστοάρθρο5παρ.1καιστοάρθρο25 τουσυντάγματος:α)ταδικαιώματατωνάλλων,β)τοσύνταγμα,γ)ταχρηστά ήθη, δ) η απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης και ε) η κοινωνική οριοθέτηση. Από τη συστηματική ερμηνεία των άρθρων 25 και 5 παρ. 1 προκύπτει οτι ο συντακτικός νομοθέτης θέτει τρείς επάλληλες και σε ένα βαθμό αλληλοκαλυπτόμενεςβασικέςαρχέςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,τρείςβασικές οριοθετικές ρήτρες, την ρήτρα της νομιμότητας, την ρήτρα της κοινωνικότητας καιτηνρήτρατηςχρηστότητας 43. Σύμφωναμετηναρχήτηςσυνταγματικήςνομιμότηταςηοποίααποτελεί γενική συνταγματική αρχή που εφαρμόζεται σε όλη την έννομη τάξη (και που απορρέει από την αντίστοιχη ρήτρα), η γενικότερη δράση (άρα η κάθε ανθρώπινη δράση) όλων των κοινωνών του δικαίου, ιδιωτών και κρατικών οργάνων,πρέπειναείναισύμφωνημετοσύνταγμακαιμετουςσύμφωνουςπρος αυτόνόμους. Από την ρήτρα της κοινωνικότητας καθιερώνεται η αντίστοιχη αρχή, η οποία έχει διπλή διάσταση. Από τη μία αναφέρεται προς ένα έκαστο με τα «δικαιώματα των άλλων» στο άρθρο 5 παρ. 1 και από την άλλη προς το 43ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

20 κοινωνικό σύνολο με την προάσπιση του γενικού συμφέροντος στο άρθρο 25 παρ.1καιστοάρθρο106παρ Όσον αφορά στη γενικότερη ρήτρα της χρηστότητας, σ αυτήν περιλαμβάνονταιοσεβασμόςτωνχρηστώνηθών,ητήρησητηςκαλήςπίστηςκαι η απαγόρευση κατάχρησης. Πιο κάτω θα αναλύσουμε την προβληματική που επικρατεί στη θεωρία σχετικά με τη ρήτρα που στην παρούσα εργασία εξετάζουμε,τηνρήτρατωνχρηστώνηθών,ωςγενικήοριοθέτηση 45. ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Περιορισμός (με την ευρύτερη του όρου έννοια) είναι η κάθε προκαλούμενη με ανθρώπινη ενέργεια συρρίκνωση του νόμιμου γενικού περιεχομένου του δικαιώματος, δηλαδή της κτήσης ή της άσκησης. Στη θεωρία καθώςκαιτηνομολογίαυπάρχειμιασυγκεχυμένηαντίληψηγιατηνέννοιατου περιορισμού 46. Έτσι, σύμφωνα με άλλο ορισμό περιορισμός θεμελιώδους δικαιώματος είναι«κάθεπολιτειακήπράξηηοποίααπαγορεύειήεμποδίζειήπεριορίζειτην πραγμάτωσητηςελευθερίαςπουεμπίπτειστοσυνταγματικάκαθορισμένοπεδίο προστασίας» 47. Ο περιορισμός διακρίνεται σε απλό περιορισμό (δηλαδή επιτρεπόμενο) που αποτελεί επιτρεπόμενη από το δίκαιο και με ενέργεια κρατικού οργάνου ή 44 Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Α, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ. 152, ο οποίος θεωρεί εσφαλμένη τη διπλή θεμελίωση του κοινωνικού περιορισμού(οριοθέτησης) καθώς η διάταξη του άρθρου 25 εισάγει γενικό κοινωνικό περιορισμότωνατομικώνδικαιωμάτωνμεαυτοτελέςνομικόπεριεχόμενο. 45όπ.πάρ.σελ όπ.παρ.Σελ.184_Είναικρίσιμονατονιστείπωςηπαραδοσιακήθεωρίαχρησιμοποιεί τον όρο «περιορισμός» ευρύτατα, περιλαμβάνοντας σ αυτόν και την οριοθέτηση. Απαραίτητοςείναιοακριβήςπροσδιορισμόςτηςνομικήςέννοιαςτου«περιορισμού»,με συγκεκριμένονομικόπεριεχόμενο. 47 Τσάτσος ηµήτριος,«συνταγµατικό ίκαιο,τοµ. Γ,Θεµελιώδη ικαιώµατα Ι,Γενικό Μέρος»,εκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,1988,σελ

21 ιδιώτη προκαλούμενη συρρίκνωση του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος κατάτηνεφαρμογήτουστοπλαίσιοειδικήςσχέσηςκαιαπαγορευμένο,οοποίος αποτελεί απαγορευμένη προσβολή συνταγματικού δικαιώματος και, κατά κυριολεξίαυπονομικήέννοια,όχιπεριορισμό. Οι συνταγματικά επιτρεπόμενοι περιορισμοί (απλοί) είναι αιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί επιβαλλόμενοι από την αιτιώδη συνάφεια, την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Αντίθετα οι απαγορευμένοι περιορισμοί είναι αναιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί μη επιβαλλόμενοι από τη φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Το άν είναι, λοιπόν, ένας περιορισμός αιτιώδης ή αναιτιώδης, εξαρτάται από την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Η επιβολήαπλώνπεριορισμώνείναιεπιτρεπτήμόνοκατάτομέτροπουεπιβάλλει η αιτιώδης συνάφεια. Έτσι, επιτρέπονται οι αιτιώδεις και απαγορεύονται οι αναιτιώδειςπεριορισμοί 48. Από την αρχή του αιτιώδους των περιορισμών και της βασικής ισχύος των συνταγματικών δικαιωμάτων προκύπτει και η απαγόρευση επιβολής περιορισμών στη γενική σχέση. Η γενική σχέση πρέπει να είναι ανυποχώρητη ώστεναπροστατεύεταιαποτελεσματικάηελευθερίατουανθρώπου. Περιορισμοί, επομένως, είναι δυνατοί μόνο στο πλαίσιο των ειδικών σχέσεων. Κατά συνέπεια, κάθε επιφύλαξη υπέρ του νόμου αναφέρεται στην επιβολήπεριορισμώνμόνοστιςειδικέςσχέσειςκαιόχιστηγενική 49. Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ) Τοκρίσιμοερώτημαπουανακύπτειαπότηνμέχριτώραανάλυσηείναιτο 48ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ όπ.παρ.σελ

22 κατά πόσο οι οριοθετικές ρήτρες του θεμελιώδους δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1, της νομιμότητας,τωνδικαιωμάτωντωνάλλωνκαιτηςχρηστότητας,σεσυνδυασμό μετογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,ισχύουνκαιαποτελούνοριοθέτηση όχι μόνο για το συγκεκριμένο, αλλά για όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα. Το ερώτημαπροβάλλειπιοέντονο όπωςκαιηαμφισβήτηση κυρίωςγιαταχρηστά ήθη, αφού θεωρείται αυτονόητη η γενική ισχύς για τις δύο πρώτες οριοθετήσεις 50.Στηνθεωρίαυποστηρίζονταικαιοιδύοαπόψεις. Κατά την θεωρία που ανάγνωρίζει τα χρηστά ήθη ως γενική οριοθετική ρήτρα, αυτά εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση και συντρέχουν με τις ειδικές ρυθμίσεις και ασφαλώς δεν αποκλείονται από αυτές. Η άποψη αυτή απαιτεί, επομένως,τηνμορφοποίησητουπεριεχομένουκαιτηνάσκησητωνθεμελιωδών δικαιωμάτων σύμφωνα με τα χρηστά ήθη, ενώ συνάδει και με την γενικότερη ηθικοποίησητουδικαίου. Την πιο πάνω θεωρητική άποψη διατυπωνει και ο Μάνεσης ο οποίος αναφέρειοτι μετηδιάταξητουάρθρου5παρ.1ονομοθέτηςπροβαίνεισεμια γενική οριοθέτηση των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων θέτοντας ως πλαίσια τους τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμα και τα χρηστάήθη.οίδιος,άλλωστε,σεάλλοσημείοτου,θεωρείπως ηελευθερίατων άλλωναποτελείπροϋπόθεσηκαιόριογιατηνελευθερίατουκαθενός 51. Στη σύγχρονη εποχή τα χρηστά ήθη αφορούν όλο το πλέγμα των διανθρώπινων σχέσεων και μπορει με βεβαιότητα να υποστηριχθεί, οτι κάθε προσβολήτηςανθρώπινηςαξίαςκαιτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωνπουτην εξειδικεύουν,έρχεταισεαντίθεσηπροςταχρηστάήθη 52. Επιπλέον, δεν θεσπίζεται ένα αυτοτελές διακαίωμα αλλά, μια γενική κατευθυντήρια αρχή για το νομοθέτη και ένας ερμηνευτικός κανόνας για τη 50όπ.παρ.σελ Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ.115,64 52όπ.παρ.σελ

23 διοίκησηκαιταδικαστήριαεπικουρικήςσημασίας 53.Συγχρόνωςπροορισµόςτου γενικού δικαιώµατος ελευθερίας είναι να παρέχει προστασία στην ατοµική ελευθερία όταν αυτή εκδηλώνεται µε τρόπους που δεν υπάγονται στα άλλα ατοµικάδικαιώµατα,όμωςδενπρόκειταιγιαάθροισµατωνεπίµέρουςατοµικών ελευθεριών,αλλάγιαχαρακτήραγνήσιαεπικουρικό. Το γενικό δικαίωµα της ελευθερίας έχει πρακτική συνέπεια ότι αν µια συγκεκριµένη προσβολή από την κρατική εξουσία της αξίας του ανθρώπου δεν αντίκειται σε κανένα από τα επί µέρους ατοµικά δικαιώµατα του κλασικού καταλόγου, αυτή η περίπτωση θα καλύπτεται από τη γενική ρήτρα της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας.έτσιδενυπάρχουνποτέκενάστην προστασία της ανθρώπινης ελευθερίας, όπως και αν αυτή εκδηλώνεται. Η συνταγµατικήπροστασίαυπάρχειπάντοτεγιατίηατοµικήελευθερίαείναικαθ εαυτήνενιαίακαιαδιαίρετη,ενώταεπίµέρουςατοµικάδικαιώµαταείναιµόνο µορφέςεµφανίσεώςτης 54. Έτσι,απότηνμιαπλευράυπάρχειηθεωρίατηςειδικήςεφαρμογήςηοποία υποστηρίζει πως αποκλείεται οποιαδήποτε εφαρμογή περιορισμού (ή οριοθέτησης) στα υπόλοιπα συνταγματικά δικαιώματα λόγω της αναμφίβολης σχέσηςωςγενικήςπροςτιςάλλεςειδικέςδιατάξεις.σεδιαφορετικήπερίπτωση, κατά τον Ράικο, με την εφαρμογή της επιφύλαξης των χρηστών ηθών σχετικοποιούνται ατομικά δικαιώματα, των οποίων η σχετικοποίηση δεν ήταν στις προθέσεις του συντακτικού νομοθέτη. Αντλεί άλλωστε επιχείρημα η συγκεκριμένη άποψη εξ αντιδιαστολής από την ειδική διάταξη του άρθρου 13 παρ.2εδ.β ηοποίακατοχυρώνειτηνελευθερίατηςλατρείαςακριβώςυποτην ειδική επιφύλαξη των χρηστών ηθών. Θεωρεί, δηλαδή, ότι όπου ο νομοθέτης θέλησεναθέσειέναδικαίωμαυπότηνεπιφύλαξητωνχρηστώνηθών,τοέπραξε expressis verbis. Ο ερμηνευτής δεν μπορεί να συνάγει άλλους περιορισμούς καθώςέτσιασκείσυντακτικήεξουσία Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,1984,σελ.140, ΡάικοςΑθανάσιος,«Συνταγµατικό ίκαιο,θεµελιώδη ικαιώµατα»,τοµ.2,εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,2ηέκδοση,2002,σελ ,216 23

24 ΤηνίδιαθέσηυποστηρίζεικαιοΤσάτσος,οοποίοςδενθεωρείοτικαιτα άλλα συνταγματικά δικαιώματα λειτουργούν υπό την επιφύλαξη των χρηστών ηθών με τη σκέψη οτι έτσι θεσπίζονται ανεπιφύλακτοι περιορισμοί σε ανεπιφύλακταδικαιώματα.τονίζει,ακόμη,πωςηδιάταξητουάρθρου25παρ.1 δεν θεμελιώνει την αποδοχή άγραφων ή σύμφυτων περιορισμών των δικαιωμάτωνγιαταοποίαδενπροβλέφθηκανρητάεπιφυλάξεις 56. Ο Δαγτόγλου θεωρεί ότι η διάταξη δεν κατοχυρώνει ένα«γενικό» υπέρδικαίωµα που ισχύει παράλληλα µε κάθε«ειδικό» δικαίωµα, αλλά εφαρµόζεται µόνο στις περιπτώσεις για τις οποίες δεν κατοχυρώνονται «ειδικά» ατοµικά δικαιώµατα, ενώ διαφωνεί και με τη μεταβίβαση ενός περιορισμού σε άλλα συνταγματικά δικαιώματα, αν και σε άλλο σημείο φαίνεται πως δέχεται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό της ελευθερίας της γνώμης και της γενικής οικονομικήςελευθερίας 57. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η θεωρία της γενικής εφαρμογής. Υποστηρικτής της θεωρίας αυτής είναι ο Δημητρόπουλος, ο οποίος αντιλαμβάνεταιωςενιαίατηναπάντησηστοερώτηματηςγενικήςοριοθέτησης και τονίζει τον οριοθετικό χαρακτήρα των τριών ρητρών της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1. Σύμφωνα λοιπόν με τον ίδιο, τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμακαιταχρηστάήθηδενπεριορίζουναλλάοριοθετούντηνανάπτυξητης προσωπικότητας 58. Εφόσον, τα δικαιώματα των άλλων και το Συνταγμα αποτελούν γενικές οριοθετήσεις τότε θα πρέπει να συμβαίνει το ίδιο και με τα χρηστά ήθη. Οι γενικές οριοθετήσεις, άλλωστε, προκύπτουν σαφώς από το Σύνταγμα και αποτελούνθεμελιώδειςκανόνεςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,πουεφαρμόζονται 56 Τσάτσος Δημήτριος Θ., «Συνταγματικό Δίκαιο, Θεμελιώδη δικαιώματα Ι, Γενικό μέρος»,τόμοςγ',εκδ.αντ.ν.σάκκουλα,αθήνα Κομοτηνή,1988,σελ αγτόγλου Π. Δ., «Συνταγµατικό ίκαιο, Ατοµικά ικαιώµατα Α», δεύτερη αναθεωρημένηέκδοση,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλα,2005,σελ _ΔαγτόγλουΠ.Δ., «Συνταγματικό Δίκαιο Ατομικά ΔικαιώματαΒ», δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

25 τόσο στα περιορισμένα όσο και στα ανεπιφύλακτα δικαιώματα. Πρόκειται για αντικειμενικές συνταγματικές αρχές, που αφορούν την γενικότερη ανθρώπινη δράση μέσα στο όλο δικαιικό σύστημα. Δεν αφορούν μόνο την άσκηση δικαιωμάτωναπότουςφορείςαλλάκαθοδηγούνκαιτηδράσητηςδιοίκησης. Ο Δημητρόπουλος δεν βρίσκει πειστικό το επιχείρημα ότι η διάταξη του άρθρου5παρ.1ωςγενικήυποχωρείέναντιτωνειδικότερωνδιατάξεωνκαθώς στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτή η σχέση δεν λειτουργεί κατά αλληλοαποκλεισμό,αλλάκατάσυνεφαρμογή 59. Εδώ το περιεχόμενο της γενικής και της ειδικής διάταξης συνεφαρμόζονται αφού βρίσκονται σε συμφωνία (lex specialis lex generalis specialem fact). Ούτε όμως και το επιχείρημαacontrarioαπότηρητήαναφοράτωνχρηστώνηθώνσταάρθρα13 παρ.2εδ.βκαι93παρ.2θεωρείαξιόπιστο.διότικαιστοάρθρο16αναφέρεται ειδικά η υπακοή στο Σύνταγμα ως οριοθέτηση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν αποτελεί ταυτόχρονα και γενική οριοθέτηση εφαρμοζόμενη σε όλα τα συνταγματικά δικαιώματα ακόμα και όταν δεν αναφέρεταιρητά 60. ΌμωςκαιοΠαντελήςδιατυπώνειοτιμετηνεπιφύλαξητουάρθρου5παρ. 1 διακηρύσσεται ότι καμιά ελευθερία ούτε επιμέρους δικαίωμα δεν είναι χωρίς περιορισμό. Συνάγεται δε ο εξής ερμηνευτικός κανόνας: η ελευθερία επιδέχεται εκείνους τους περιορισμούς χωρίς τους οποίους δε θα μπορούσε να υπάρξει ελευθερία. Η εφαρμογή του άρθρου 5 παρ. 1 διαχέεται έτσι και στις άλλες διατάξειςπερίατομικώνελευθεριών.ωςεκτούτουχαράσσονταιόριαακόμακαι γιαταφαινομενικάανεπιφύλακταδικαιώματα. 59όπ.παρ.σελ.162,επ.βλ.ΑΠ1562/1983ηοποίαπαρατίθεταιπιοκάτω. 60Οπ.παρ.σελ

26 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ταχρηστάήθηαποτελούνμιαευμετάβλητηστοβάθοςτουχρόνουκαιτης κοινωνικής πραγματικότητας έννοια η οποία χρησιμεύει ως μέτρο προσδιορισμού των ηθικών κοινωνικών αντιλήψεων του μέσου δίκαιου ανθρώπου. Παρατηρούμε πως είναι κρίσιμος ο ακριβής κάθε φορά καθορισμός τους καθώς, ως τμήμα των τριών οριοθετήσεων των συνταγματικών δικαιωμάτων, σχηματίζουν, ακριβώς, τα όρια άσκησής των ίδιων των δικαιωμάτων από τους πολίτες. Έτσι, δεν περιορίζουν το περιεχόμενο των δικαιωμάτων αλλά το προσδιορίζουν και το οριοθετούν ώστε να μπορεί να γίνεταιηάσκησήτουςαπόόλουςκαινααποκτάπράγματικόνόημαηκοινωνική ελευθερία. Πράγματι, λοιπόν, ορθώς υποστηρίζεται πως η ρήτρα των χρηστών ηθών δεν αποτελεί περιορισμό (θα πρέπει να αποφεύγεται η σύγχιση των δύο εννοιών) αλλά γενική οριοθέτηση των συνταγματικών δικαιωμάτων, παρά την αντίθετηάποψημέρουςτηςθεωρίας. ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ι.Περίληψη Χρηστά ήθη ορίζονται ως οι κρατούσες σε ένα συγκεκριμένο χρόνο και τόπο ηθικοκοινωνικές αντιλήψεις του μέσου δίκαιου και χρηστού ανθρώπου. Στο σύγχρονο δίκαιο συνιστούν μια αόριστη νομική έννοια η οποία προσδιορίζεται κάθε φορα από τον δικαστή με βάση όχι τις προσωπικές του αντιλήψεις αλλά αντικειμενικά κριτήρια. Στο Σύνταγμα τα χρηστά ήθη αναφέρονται στις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1, 13 παρ. 2 και 93 παρ. 2 και προσδιορίζουντοπεριεχόμενοτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωντηςελέυθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της θρησκευτικής ελευθερίας αντίστοιχα και της αρχής της δημοσιότητας των συνεδριάσεων των δικαστηρίων. Διχογνωμία επικρατεί στη θεωρία για το αν η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί περιορισμό μόνο των δικαιωμάτων στα οποία αποκλειστικά αναφέρεται ή γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Οι 26

27 υποστηρικτές της πρώτης άποψης αντιλαμβάνονται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό των δικαιωμάτων στα οποία αναφέρονται και δεν διακρίνουν μεταξύ περιορισμού και οριοθέτησης. Εκείνοι της δεύτερης διαχωρίζουν τους δύο όρους και καταληγουν πως τα χρηστά ήθη συνιστούν γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Η δεύτερη κρίνεται ως η ορθότερη άποψηαφούταχρηστάήθηαποτελούνμέροςτηςρήτραςτηςχρηστότηταςπου διέπειόλατασυνταγματικάδικαιώματα. ΙΙ.Abstract Good morals are defined as the astablished beliefs of the average just personaboutwhichbehaviourisinaccordancewiththemoralprinciples.inthe modern legal system they consist an indefinite legal term that has to be determinedobjectivelybythejugde.thetermismentionedintheconstitutionin thearticles5paragraph1,13paragraph2,93paragraph2.thetermprevailsa discordintheoryaboutthematterifgoodmoralsrestrictonlytherightsinwhich theyparticularlyarementioned.thefirstopinionsupportsthatrightsshouldget restricted only where it is particularly mentioned without distincting between restrictionandgeneraldefinerandthesecondonesupportsthatthereshouldbe adistinctionbetweenthetwotermsandthatgoodmoralsshouldbeconsidered asagenericdefinerapplyingtoallrights,withoutbeingnecessarlytheparticular mention,becausethearticle5paragraph1oftheconstitutionprovidesageneral provision.thesecondopinionseemstobemorecorrectthanthefirstwhilegood moralsshouldbeexaminedasanintegrityclause,agenericconstitutionalrights definercoveringthecontentofallconstitutionalrights. 27

28 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS) ΧρηστάήθηMoralethics(bonimores) ΑόριστηνοµικήέννοιαIndefinitelegalterm ΚρατούσεςκοινωνικέςαντιλήψειςEstablishedsocialbeliefs ΣυνταγµατικάδικαιώµαταConstitutionalrights ΟριοθέτησηDefiner ΠεριορισµόςRestriction ΡήτραχρηστότηταςIntegrityclause Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Μη αντίθεση στα χρηστά ήθη Αίτηση διαζυγίου από υπαίτιο σύζυγο ΆρειοςΠάγοςΤμ.Γ 1562/1983 Πρόεδρος:Ξ.Ξενόπουλος,Εισηγητής:Α.Τζένος Περίληψη Χρηστά ήθη είναι οι άγραφοι κανόνες της κοινωνικής ηθικής που επικρατεί σε ορισμένο τόπο και χρόνο, οι οποίοι εφαρμόζονται ως κανόνες της αρμόζουσας συμπεριφοράς του ατόμου. Όταν το Σύνταγμα ή ο νόμος παραπέμπεισταχρηστάήθη,ηπαραπομπήαυτήγίνεταιόπωςσεπηγήδικαίου, οπότε και οι άγραφοι κανόνες εξομοιώνονται προς τον νόμο. Η άσκηση του ατομικού δικαιώματος της προσωπικότητας, από το οποίο απορρέει και το δικαίωμαδιαζεύξεως,δενπρέπεικατάτοαρθρ.5παρ.1τουσ.ναπαραβιάζειτα χρηστάήθη. Κείμενοαπόφασης Επειδή κατά το άρθρον 5 παρ. 1του ισχύοντος Συντάγματος, έκαστος δικαιούταινααναπτύσσηελευθέρωςτηνπροσωπικότητάτουκαινασυμμετέχη 28

29 εις την κοινωνική, οικονομική και πολιτικήν ζωήν της χώρας, εφ' όσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη. Η διάταξις αύτη, ήτις αποτελεί την συνισταμένην των επί μέρους ατομικών ελευθεριών, θέτει τα εν αυτή πλαίσια εντός των οποίων πρέπει να ασκούνται τα εκ της προσωπικότητος αυτού, απορρέοντα δικαιώματα του ατόμου εν οις καταλέγεται και το της διαζεύξεως οικογενειακόν δικαίωμα. Εξ άλλου"χρηστάήθη"είναιοιάγραφοικανόνεςτηςκρατούσηςκοινωνικήςηθικής, οι εφαρμοζόμενοι εις ωρισμένον τόπον και χρόνον ως κανόνες της αρμοζούσης συμπεριφοράςτουατόμου.ότανειςταχρηστάήθηπαραπέμπειτοσύνταγμαήο νόμος, η παραπομπή αυτή γίνεται ως εις πηγήν δικαίου, ότε και οι άγραφοι κανόνεςεξομοιούνταιπροςτοννόμον.τοδεπεριεχόμενοντων"χρηστώνηθών" ως κανόνος δικαίου, διαγιγνώσκεται τη βοηθεία των διδαγμάτων της κοινής πείρας,εξωςπροκύπτει,ότιταχρηστάήθηπροσδιορίζουνκαιαντανακλούντην συμπεριφοράν παντός εντίμου και έμφρονος κοινωνικού ανθρώπου. Τούτων δοθέντων,ηδιαληφθείσαδιάταξιςτηςπαρ.1τουαρθρου1τουν.868/1979,δι' ηςπαρέχεταιυπότουςεναυτήόρουςτοδικαίωμακαιειςτονυπαίτιονσύζυγον όπως,ζητήσητηνδιάζευξινυπότουςπεριορισμούςμάλιστατωντωνδιατάξεων εναριθμοίς1και2τουάρθρου2τουωςείρητιανόμουκαιτηνπαρεχομένηνδια του άρθρου 3 παρ. 1 του ιδίου νόμου δυνατότητα όπως κηρυχθή υπαίτιος του διαζυγίου ο ενάγων, ουδόλως θάλπει συμπεριφοράν ανέτιμον και αντικειμένην εις την ηθικήν τάξιν, του νομοθέτου αποβλέψαντος, καθ' α εν τη ηγουμένη αιτιολογίαδιελήφθη,ειςτηνθεραπείαννοσηρώνκοινωνικώνκαταστάσεωνκαι τηναποτροπήνδημιουργίαςδιαλυτικώνφαινομένων. Δημοσίευση: Εφημερίδα Ελλήνων Νομικών Έτος: 1984 Τόμος: 51 Σελ.: 627, ΤράπεζαΝομικώνΠληροφοριώνΔΣΑ Έννοιαχρηστώνηθών Μεταβίβασησυνόλουπεριουσίαςωςπροίκας ΆρειοςΠάγος2105/1986 Πρόεδρος:Π.Λογοθέτης,Εισηγητής:ΓΚασσίμης Περίληψη 29

30 Χρηστά ήθη Προίκα. Έννοια χρηστών ηθών: λαμβάνονται υπ' όψιν οι κρατούσεςαντιλήψειςτουμέσουανθρώπουκατάτοχρόνοπουκαταρτίζεταιη δικαιοπραξία. Η μεταβίβαση του συνόλου της ακίνητης περιουσίας, ως εκπλήρωση νόμιμης υποχρέωσης του προικοδότη δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη. Απόσπασμααπόφασης Επειδή κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 178 του Α.Κ. που, όπωςμεταγλωττίσθηκε,ορίζειότι"δικαιοπραξίαπουαντιβαίνεισταχρηστάήθη είναιάκυρη",ωςχρηστάήθηλογίζονταιόχιοιαπλέςπερίηθικήςαντιλήψειςκαι μάλιστατουδικαστούήτωνδιαδίκων,αλλάοι,κατάτονχρόνοκαταρτίσεωςτης δικαιοπραξίας, κρατούσες αντιλήψεις του μέσου ανθρώπου, ως μέλους του κοινωνικούσυνόλου,περίτωνορίωνεντόςτωνοποίωνπρέπειναπεριορίζεται, κατά την κατάρτιση της δικαιοπραξίας η δραστηριότητα των δικαιοπρακτούντων, ώστε να θεωρείται σύμφωνη με τη χρηστή και έμφρονη συναλλακτική συμπεριφορά, κρινόμενες όχι συμφωνα με τα μεμονωμένα αίτια που ωδήγησαν στην κατάρτιση της δικαιοπραξίας ή από τα ελατήρια καιγενικώτερατουςσκοπούςπουυποκίνησαντουςδικαιοπρακτούντες,αλλ'απ' το σύνολο των συνθηκών και περιστάσεων που συνοδεύουν τη δικαιοπραξία. Έτσι, μόνος ο τρόπος συνάψεως της δικαιοπραξίας, ή το αίτιο που υπεκίνησε, στην κατάρτιση της, τους δικαιοπρακτούντες, αμφοτέρους ή τον ένα από αυτούς,ωςκαιοσκοπόςγιατονοποίοκαθέναςτουςεπεδίωξετηνκατάρτισητης δικαιοπραξίας,καιανακόμηδενσυμφωνούνπροςταπαραγγέλματατηςηθικής, δενπροσδίδουναναγκαίωςστηδικαιοπραξίααντίθεσηπροςταχρηστάήθη(βλ. σχ.ολ.α.π.398/1975).ενπροκειμένωοιαναιρεσείοντεςδιατηςενδίκουαγωγής των,όπωςτοπεριεχόμενότηςγίνεταιδεκτόαπότηνπροσβαλλομένηαπόφαση, χωρίς κατά της εκτιμήσεώς της αυτής να προβάλλεται αιτίαση των αναιρεσειόντων, εζήτησαν να αναγνωρισθεί ότι είναι άκυρο το 891/ προικοσυμβόλαιο του συμ/φου Ακράτας Δ.Α., δια του οποίου ο προικοδότης,πατέρας των αναιρεσειόντων και της πρώτης αναιρεσιβλήτου, μετεβίβασεπροςτηντελευταίααυτήμενκατάψιλήκυριότηταταυπόστοιχεία τουσυμβολαίουα1έωςα13ακίνητα,ενώτηδιοίκησηκαιεπικαρπίαμετεβίβασε στοδεύτεροαναιρεσίβλητο,ειςτούτοδεκατάπλήρηκυριότητα,ταυπόστοιχεία 30

31 Β1 έως Β13, λόγω προικός (εν μέρει αδιατιμήτου εν μέρει διατετιμημένης), τα οποία (ακίνητα) απετέλουν το σύνολον σχεδόν της περιουσίας του,εις τρόπον ώστεναμηκαταλίπει,κατάτονθάνατότου,αξιόλογαπεριουσιακάστοιχείαγις τα άλλα παιδιά του μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι πέντε αναιρεσείοντες, οι οποίοι διέμενον εις την Αμερικήν και είχαν συντελέσει και μάλιστα ο πρώτος τούτων, δια της εργασίας των, εις την δημιουργίαν της πατρικής περιουσίας, διότι η ως άνω προίκα, καταρτίσθηκε ύστερα από ηθική πίεση που άσκησαν στον προικοδότη οι αναιρεσίβλητοι, με την απειλή ματαιώσεως του γάμου, η οποία (ματαίωση)ενόψη των στο χωριό τους κρατουσών αντιλήψεων θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις τόσο δια την θυγατέρα του όσο και για την όλη οικογένειά του αφού θα επέφερε ηθική μείωσή τους, δηλαδή κάτω από συνθήκες που τη φέρουν σε αντίθεση προς τα χρηστά ήθη. Υπόταπεριστατικάόμωςαυτά,απ'ταοποίαπροκύπτειότιτομενπεριεχόμενο τηςάνωδικαιοπραξίας(προικός),αποτελούνεκπλήρωσηνομίμουυποχρεώσεως του προικοδότη δεν αντίκειται, κατά την αντίληψη του μέσου κοινωνικού ανθρώπου, στην ηθική και τα συναλλακτικά ήθη, θεωρούμενα από την άποψη τουκοινωνικούσυνόλου,έστωκαιανεριλαμβάνειμεταβίβασητουσυνόλουτης ακινήτου περιουσίας αυτού, αφού και αν ακόμη υπερβαίνει το από τις περιστάσεις του χρόνου της καταρτίσεως της δικαιοπραξίας επιβαλλόμενο μέτρο,δενπαύειν'αποτελείκαιωςπροςαυτόάλλησύννομηδικαιοπραξία,δηλ. δωρεά, κατά το άρθρο 1499 του Α.Κ., όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί από το νόμο 1329/1983, έναντι της μειωτικής επιδράσεως της οποίας ως προς τη νόμιμημοίρατουςταλοιπάτέκνατουπροικοδότηπροστατεύονταιειδικάμετις διατάξεις των άρθρων 1833, 1855 επ. του Α.Κ. Εξάλλου ούτε η εξαναγκάσασα τον προικοδότη σε κατάρτιση της περί προίκας δικαιοπραξίας απειλή ματαιώσεως του γάμου σε περίπτωση μη συστάσεώς της υπό του μέλλοντος γαμβρούαξιουμένης(καθ'ύψος)προίκας,ούτεοφόβοςαυτού(προικοδότη)από ενδεχόμενημείωσητηςοικογενειακήςυπολήψεώςτουκαιτηνηθικήμείωσητης θυγατέρας σε περίπτωση ματαιώσεως του γάμου, αφορώντα ελαττώματα της δηλωθείσηςβουλήσεωςαυτού(απειλή)δυνάμεναναθεμελιώσουνενδεχομένως αξίωση του ιδίου για ακύρωση της δικαιοπραξίας, ή τα ελατήρια αυτής, δεν καθιστούν, κατά τα προεκτεθέντα, την δικαιοπραξία αυτή (προίκα) αντίθετη προς τα χρηστά ήθη και για το λόγο αυτό άκυρη κατά τη διάταξη του άρθρου 31

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 37 2. Σχέση με επιείκεια... 40 3. Σχέση με ηθική... 42 ΠΗΓΕΣ - ΙΣΧΥΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών

Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Συντάκτης: Κοντάκος Ηλίας, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Ιδ. Δικαίου Παν/μίου Αθηνών 1. Έννοια και διακρίσεις των νομικών προσώπων Νομικό πρόσωπο είναι ένωση προσώπων ή σύνολο περιουσίας που επιδιώκει ή εξυπηρετεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΕΝΟΧΗ Α. ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΝΟΧΗΣ Έννοια. Ενοχή είναι η νομική σχέση μεταξύ δύο προσώπων, του οφειλέτη αφ ενός και του δανειστή

Διαβάστε περισσότερα

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη 28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη Κύριο Μιχάλη Κοντογιάννη Ειδικό Γραµµατέα Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας, ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων

Διαβάστε περισσότερα

L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010

L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010 L 343/10 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 29.12.2010 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 1259/2010 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 2010 για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου. Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά μέτρα

Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου. Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά μέτρα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Εφαρμογές Δημοσίου δικαίου Θέμα εργασίας εαρινού εξαμήνου 2009 : Η κατάσχεση εντύπων με ασφαλιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ DATE. Γενικές πληροφορίες για χρήση της υπηρεσίας

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ DATE. Γενικές πληροφορίες για χρήση της υπηρεσίας ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ DATE Γενικές πληροφορίες για χρήση της υπηρεσίας Η Υπηρεσία Date by InternetQ (εφεξής καλούµενη η Υπηρεσία ) έχει δηµιουργηθεί από την εταιρία «ΙΝΤΕRNETQ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΑΣ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Θέμα: Ο Α, μόνιμος κάτοικος Σουηδίας, είναι κύριος ενός οικοπέδου που βρίσκεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΟΥΜΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΚΥΡΩΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΑΙΜΗΤΟΜΟ

ΔΡΟΥΜΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΚΥΡΩΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΑΙΜΗΤΟΜΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Προπυλαίων 7, 11742 Αθήνα Τηλ/fax: 210 9239913 - email:pesa@pesa.com.gr, - http:www.pesa.gr Αθήνα 3 7 2014 Αριθμ. Πρωτ.:2140 Προς: Όλα τα μέλη ΔΡΟΥΜΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΚΥΡΩΝΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /..

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 01.09.2015 ΟΜΑΔΑ Α Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΠΡΟΣΟΧΗ: Οι απαντήσεις δίνονται κάτω από κάθε ζήτημα. Δεν επιτρέπεται η χρήση άλλης κόλλας και δεν παραλαμβάνεται παρά

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ 2Α. ΑΡΧΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΓΕΝΕΣΗ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΤΟΥ Ι ΙΩΤΙΚΟΥ ΒΙΟΥ 2Α. ΑΡΧΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ Ο ακριβής προσδιορισµός της έννοιας της «ιδιωτικής ζωής» εµφανίζεται ιδιαίτερα δυσχερής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η ιδιωτική ζωή, εξεταζόµενη υπό ευρεία έννοια, περιλαµβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1 ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ» Α. Γενικό μέρος 1. - Αποτελεί σταθερή επιλογή της Ελληνικής δημοκρατικής Πολιτείας η ουσιαστική προώθηση της ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης του Ειρηνοδικείου Αθηνών, με την παρουσία της Γραμματέως

Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης του Ειρηνοδικείου Αθηνών, με την παρουσία της Γραμματέως ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ' J γ Αριθμός απόφασης V* > 3 3 0 /2014 ^ 1 r ΤΟ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Συγκροτήθηκε από την Ειρηνοδίκη, την οποία όρισε η Πρόεδρος του Τριμελούς Συμβουλίου Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016

ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 ΥΛΗ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΩΝ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ 2015-2016 Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου Ι. Έννοια και λειτουργία του δικαίου πηγές κανόνες δικαίου. ΙΙ. Δικαίωμα : Έννοια διακρίσεις γένεση κτήση αλλοίωση απώλεια άσκηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα των εξετάσεων στο μάθημα «Ασκήσεις Αστικού και Αστικού Δικονομικού Δικαίου» (Εξετ. Περίοδος Σεπτεμβρίου 2014)

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα των εξετάσεων στο μάθημα «Ασκήσεις Αστικού και Αστικού Δικονομικού Δικαίου» (Εξετ. Περίοδος Σεπτεμβρίου 2014) Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα των εξετάσεων στο μάθημα «Ασκήσεις Αστικού και Αστικού Δικονομικού Δικαίου» (Εξετ. Περίοδος Σεπτεμβρίου 2014) Ζήτημα 1 ο 1) α) Η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων της Β ορθά

Διαβάστε περισσότερα

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης Άρθρο 23 του 94/14.04.2014) ν. 4258/2014 Ακίνητα του Δημοσίου Περιφερειακών Πάρκων προστασίας και αξιοποίησης (ΦΕΚ Α Δημιουργία περιβαλλοντικής 1. Ακίνητα που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήρι 3: Οι νόμοι στην πορεία της ζωής μας Ιστοριογραμμή.

Εργαστήρι 3: Οι νόμοι στην πορεία της ζωής μας Ιστοριογραμμή. Εργαστήρι 3: Οι νόμοι στην πορεία της ζωής μας Ιστοριογραμμή. Η ιστοριογραμμή (ή γραμμή του χρόνου) αποτελεί εργαλείο καταγραφής γεγονότων σε χρονολογική σειρά, πολύ χρήσιμο για το μάθημα της Ιστορίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α.

ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Η Ι ΙΩΤΙΚΗ ΖΩΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΓΡΥΠΙΩΤΗ ΜΑΡΙΑ Α.Μ. 1340200300085

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η αρχή της καλής πίστης. στο ελληνικό δικαιίκο σύστηµα

Η αρχή της καλής πίστης. στο ελληνικό δικαιίκο σύστηµα Καθηγητής: ηµητρόπουλος Ανδρέας Μάθηµα: Εφαρµογές ηµοσίου δικαίου Η αρχή της καλής πίστης στο ελληνικό δικαιίκο σύστηµα Νίκη Παπακωνσταντίνου Αριθµός Μητρώου: 13401 99900 432 Τηλέφωνα επικοινωνίας: 210.6633729

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 10 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1948 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Επειδή η αναγνώριση της αξιοπρέπειας, που είναι σύμφυτη σε όλα τα μέλη της ανθρώπινης οικογένειας, καθώς και των ίσων και αναπαλλοτρίωτων

Διαβάστε περισσότερα

Τα Χρηστά Ήθη στην Ελληνική Νοµολογία.

Τα Χρηστά Ήθη στην Ελληνική Νοµολογία. 1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πανεπιστηµιακό έτος: 2005-2006 Μάθηµα: ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Εργασία : Τα Χρηστά Ήθη στην Ελληνική Νοµολογία. ιδάσκων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ - ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Δ.Ν.

ΕΥΑΝΘΙΑ ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ - ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Δ.Ν. ΕΥΑΝΘΙΑ ΠΑΠΑΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ-ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ - ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Δ.Ν. 1. Βιογραφικά στοιχεία Προσωπικά στοιχεία Επώνυμο: Παπαπετροπούλου-Ταλιαδούρου Ονομα : Ευανθία Ημερ. Γέννησης : 21.01.1957 Οικ. Κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Τί πρέπει να προσέχει κανείς σε µια σύµβαση έκδοσης έργου σε ψηφιακό περιβάλλον; ΜΑΡΙΑ ΑΦΝΗ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ,.Ν. ΙΚΗΓΟΡΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΟΠΙ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΥΠΠΟΤ Μερικά νούµερα αντί εισαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας Νοµική Σύµβουλος Ι.Σ.Α. ΙΣΧΥΟΝ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Ήδη από το έτος 1939 ισχύει γενική απαγόρευση κάθε διαφήµισης που σχετίζεται µε την άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1. ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Είναι γενικά αποδεκτό ότι το Σύνταγμα περιλαμβάνει κανόνες, οι οποίοι ρυθμίζουν αφενός την οργάνωση και την άσκηση της κρατικής εξουσίας και αφετέρου, τις σχέσεις μεταξύ πολιτείας

Διαβάστε περισσότερα

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65

φορολογική νομολογία περιοδικά με οποιαδήποτε μορφή εί- Τόμος 65 Προστιθέμενης Αξίας. Πάγια αντιμισθία. Κανονιστική απόφαση διοίκησης. Aριθ. Aπόφ. 909/2011 (Β τμ. Σ.τ.Ε.) Πρόεδρος: Φ. Αρναούτογλου, Αντιπρόεδρος. Εισηγητής: Ε. Νίκα, Σύμβουλος. Δικηγόροι: Π. Γιαννόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

: ERA Romanian Institute of Magistracy. : Bucharest. : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar for Judges

: ERA Romanian Institute of Magistracy. : Bucharest. : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar for Judges Φορέας Υλοποίησης : ERA Romanian Institute of Magistracy Τόπος ιεξαγωγής : Bucharest Ηµεροµηνία : 22-23/4/2013 Τίτλος Σεµιναρίου : The Charter of Fundamental Rights of the European Union in Practice: Seminar

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Η Αστική Ευθύνη του ηµοσίου

Η Αστική Ευθύνη του ηµοσίου ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ Η Αστική Ευθύνη του ηµοσίου ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2003-2004 Η ΕΞΑΜΗΝΟ, ΚΛΙΜΑΚΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 14/2013/Β. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς: 1) Κύριο *** *** Κοινοποίηση:

ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 14/2013/Β. (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς: 1) Κύριο *** *** Κοινοποίηση: Διαμεσολάβηση 14/2013/Β Σελίδα 1 Ι. Εξελίξεις σχετικές με την καταγγγελία ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ 14/2013/Β (Άρθρο 77 παρ. 3 Ν.3852/2010) Προς: 1) Κύριο *** *** 2) Διεύθυνση Aστικής Κατάστασης Κυρία Π.Ρούμπου, Διευθύντρια

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Οκτώβριος 2010 Η 17χρονη σήμερα Α, δημοσιεύει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (ΙΚΕ)

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (ΙΚΕ) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ (ΙΚΕ) Η ΙΚΕ έχει νομική προσωπικότητα και είναι εμπορική Με το δεύτερο μέρος (άρθρα 43-120) του Ν. 4072/2012 θεσπίσθηκε νέα εταιρική μορφή, η ιδιωτική κεφαλαιουχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΟΝΕΑ ΤΕΚΝΟΥ ( 1520 Α.Κ. )

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΟΝΕΑ ΤΕΚΝΟΥ ( 1520 Α.Κ. ) ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Καθηγητής: Ανδρέας ηµητρόπουλος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΚΑΙΩΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΓΟΝΕΑ ΤΕΚΝΟΥ ( 1520 Α.Κ. ) ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ήµητρα Μελεσανάκη Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

816 Ν. 87(Ι)/94. Ο ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ (ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΈς ΟΜΆΔΕς) ΝΟΜΌς ΤΟΥ 1994

816 Ν. 87(Ι)/94. Ο ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ (ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΈς ΟΜΆΔΕς) ΝΟΜΌς ΤΟΥ 1994 Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 2930,2.12.94 816 Ν. 87(Ι)/94 Ο ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ (ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΈς ΟΜΆΔΕς) ΝΟΜΌς ΤΟΥ 1994 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Εισαγωγικές Διατάξεις Αρθρο. 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

1389 21 Δεκεμβρίου, 2006 ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ [ΑΡΤΕΜΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΦΩΤΙΟΥ, Δ/στές] ROSE ΔΑΜΤΣΑ, v. ΠΕΤΡΟΥ ΔΑΜΤΣΑ (Αρ.

1389 21 Δεκεμβρίου, 2006 ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ [ΑΡΤΕΜΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΦΩΤΙΟΥ, Δ/στές] ROSE ΔΑΜΤΣΑ, v. ΠΕΤΡΟΥ ΔΑΜΤΣΑ (Αρ. 1389 21 Δεκεμβρίου, 2006 ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ [ΑΡΤΕΜΗΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΦΩΤΙΟΥ, Δ/στές] ROSE ΔΑΜΤΣΑ, v. ΠΕΤΡΟΥ ΔΑΜΤΣΑ (Αρ. 2), (2006) 1Β Α.Α.Δ 1389 Εφεσείουσα-Αιτήτρια, Εφεσιβλήτου-Καθ ου

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόταση απλοποιεί και καθιστά περισσότερο ευέλικτους τους κανόνες διαφήμισης. Ενθαρρύνει επίσης και την από κοινού ρύθμιση στον τομέα.

Η πρόταση απλοποιεί και καθιστά περισσότερο ευέλικτους τους κανόνες διαφήμισης. Ενθαρρύνει επίσης και την από κοινού ρύθμιση στον τομέα. Αναθεώρηση της Οδηγίας «Τηλεόραση χωρίς Σύνορα» Ελάφρυνση των κανόνων που διέπουν τη διαφήμιση Η πρόταση απλοποιεί και καθιστά περισσότερο ευέλικτους τους κανόνες διαφήμισης. Ενθαρρύνει επίσης και την

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων

ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων Εργασιακά Θέματα ίκτυο Υπηρεσιών Πληροφόρησης & Συμβουλευτικής εργαζομένων «Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Αποζημίωση λόγω συνταξιοδότησης 3 1.1 Γενικά 6 1.2 Δικαιούχοι 6 α) Ιδιωτικοί

Διαβάστε περισσότερα

B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ B. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Εισαγωγή... 23 Πορίσματα της θεωρίας και της νομολογίας... 24 I. Η αρμοδιότητα... 24 II. Περιορισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ

Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση. Ι. Καμτσίδου. Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Πανεπιστήμιο και Σύνταγμα: μια ευρωπαϊκή υπόθεση Ι. Καμτσίδου Επ. καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ Στις ενστάσεις που γεννά το πρόσφατο νομοσχέδιο για την μεταρρύθμιση των πανεπιστημίων συγκαταλέγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση Η συμφωνία δύο ενηλίκων προσώπων, διαφορετικού ή του ιδίου φύλου, με την οποία οργανώνουν τη συμβίωσή τους (σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης) καταρτίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εργατικό ατύχημα... 2 1.1 Γενικά... 3 1.2 Προϋποθέσεις... 3 1.3 Υποχρέωση για πρόνοια... 3 Πηγές... 5 Συντακτική ομάδα... 5 1 1. Εργατικό ατύχημα ΘΕΜΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ Η έννοια του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών

Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών Συντάκτης: Ομάδα Καθηγητών 1. Το Εμπορικό Δίκαιο: α) αναφέρεται στις αγοραπωλησίες μεταξύ των ανθρώπων. β) αναφέρεται στις αγοραπωλησίες εμπορευμάτων μεταξύ εμπόρων γ) ρυθμίζει τις εμπορικές σχέσεις και

Διαβάστε περισσότερα

1. Η έννοια της αποκέντρωσης κατά το Σύνταγμα.

1. Η έννοια της αποκέντρωσης κατά το Σύνταγμα. Η παρούσα ενδεικτική απάντηση βασίζεται στην άριστη εργασία της φοιτήτριας του Τμήματος Α1, Χαραλαμπίας Μαλλιαρού. 1. Η έννοια της αποκέντρωσης κατά το Σύνταγμα. Σύμφωνα με το Σύνταγμα του Ελληνικού Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Σ.Ε.Ε. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ υπ αριθµ Αθήνα 4/1/2011 ΠΡΟΣ Τα Εργατικά Κέντρα και Οµοσπονδίες ύναµης Γ.Σ.Ε.Ε. Θέµα: Συλλογικές διαπραγµατεύσεις & Συλλογικές Συµβάσεις Εργασίας. 10 κρίσιµα σηµεία. Συνάδελφοι, Στις

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΚΥΡΙΟΤΗΤΑ Β. ΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΚΥΡΙΟΤΗΤΑ Β. ΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. Διδάκτορoς Παν/μίου Αθηνών ΚΥΡΙΟΤΗΤΑ Β. ΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ Τρόποι κτήσης. Η κυριότητα μπορεί να αποκτηθεί με πρωτότυπους και παράγωγους τρόπους. Πρωτότυπα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ κ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΤΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΣΤΙΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» Θεοφανίδου Ελένη, Α.Μ.1340199811672

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

Εγκύκλιος Οδηγίες εφαρμογής των διατάξεων του νόμου 3299/2004 σχετικά με την έναρξη υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων.

Εγκύκλιος Οδηγίες εφαρμογής των διατάξεων του νόμου 3299/2004 σχετικά με την έναρξη υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων. ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΓΚΡΙΣΗΣ & ΕΛΕΓΧΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Αθήνα 22-10 - 2008 Αριθμ. Πρωτ. 48175 Ταχ. Δ/νση : Νίκης 5-7, Αθήνα Ταχ. Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΝΕΟΣ ΕΤΑΙΡΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ - ΣΗΜΑΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΜΕΣΙΤΕΣ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και

Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και LEGAL INSIGHT ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΝΟΜΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΗΜΕΝΗΣ ΠΩΛΗΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ Γιώργος Ψαράκης Έχει ανακύψει εκατοντάδες φορές το ζήτημα τα τελευταία χρόνια στην ελληνική νομολογία και έχει

Διαβάστε περισσότερα

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης

14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης 14o Πρωτόκολλο της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών το οποίο τροποποιεί το σύστημα ελέγχου της Σύμβασης Υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης στο Στρασβούργο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΕΘΝΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ι ΙΩΤΙΚΟ ΙΕΘΝΕΣ ΙΚΑΙΟ «Η ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση.

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση. Γενικό Ενοχικό Δίκαιο Έκτακτη εξεταστική περίοδος Ιουνίου 2014 Καθηγήτρια Κ.Δ.Παντελίδου Ζήτημα πρώτο (βαθμοί 6) Ο ιδιοκτήτης συνεργείου αυτοκινήτων Α ανέλαβε την υποχρεώση να τοποθετήσει με αμοιβή ένα

Διαβάστε περισσότερα

site : www.ktimel.gr e-mail : ktimel@ktimel.gr

site : www.ktimel.gr e-mail : ktimel@ktimel.gr ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ISO 9001:2000) ΚΤΗΜΕΛ Α.Ε. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ : ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ :........ Προς : ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ Εγκατάσταση συστήµατος διαχείρισης ποιότητας (ISO 9001:2000) για την διασφάλιση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Δ. ΜΙΧΑΗΛ Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2012 Κύριο Δημήτριο Βαρνάβα Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας (Ο.Ε.Ν.Γ.Ε.) Οδός Λαμίας, αριθ. 2 Αθήνα Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Ν. 216/90 2030. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. Επώνυμο του τέκνου.

Ν. 216/90 2030. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία. Επώνυμο του τέκνου. Ν. 216/90 2030 Ο περί Σχέσεων Γονέων και Τέκνων Νόμος του 1990 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Συνοπτικός τίτλος. Ερμηνεία.

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 25/06/2002 ΑΠ: 1143Α Ταχ. /νση: ΟΜΗΡΟΥ 8 105 64 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 33.52.604-605 FAX: 33.52.617 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 77Α / 2002 Η Αρχή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2004-2005 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» ΘΕΜΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑΣ

ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Ι ΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΟΙ O δικτυακός τόπος cloudlog.gr (domain) (στο εξής ο «δικτυακός τόπος») που είναι καταχωρημένος στο Μητρώο Ονομάτων Internet με αριθμό πρωτοκόλλου 1835106, καθώς και όλοι οι υποχώροι του (subdomains),

Διαβάστε περισσότερα

Προϋποθέσεις νομιμότητας απευθείας αναθέσεων προμηθειών με απόφαση δημάρχου

Προϋποθέσεις νομιμότητας απευθείας αναθέσεων προμηθειών με απόφαση δημάρχου Α. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Προϋποθέσεις νομιμότητας απευθείας αναθέσεων προμηθειών με απόφαση δημάρχου Με αφορμή την Πράξη 178/2012 του Κλιμακίου του VII Τμήματος του Ελεγκτικού Συνεδρίου (γνωμ.) Περίληψη: Προμήθειες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Πηγές Συντακτική ομάδα

Περιεχόμενα Πηγές Συντακτική ομάδα Περιεχόμενα Λύση της σχέσης εργασίας... 2 1. Πότε λήγει μια σχέση εργασίας... 4 1.1 Λύση σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου... 4 1.2 Καταγγελία της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου... 5 1.2.1 Προϋποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ποια δικαιώματα προκηρύσσονται στην Οικουμενική Διακήρυξη

Ποια δικαιώματα προκηρύσσονται στην Οικουμενική Διακήρυξη Σελίδα 1 Ενεργοί Δεσμοί (links) Τοποθετήστε τον κέρσορα σε οποιαδήποτε λέξη των δικαιωμάτων (με γαλάζιο χρώμα) που προκηρύσσονται και πιέστε το πλήκτρο του ποντικιού. Αμέσως θα μεταβείτε στο πλήρες κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα