ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝΚΑΙΠΟΛΙΤΙΚΩΝΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑΝΟΜΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΓΙΑΤΟΜΑΘΗΜΑ:ΕΦΑΡΜΟΓΕΣΔΗΜΟΣΙΟΥΔΙΚΑΙΟΥ YΠΕΥΘΥΝΟΣΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣΑΝΔΡΕΑΣ ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΣΕΛΙΟΣΧΡΗΣΤΟΣ Α.Μ ΑΘΗΝΑ,ΜΑΙΟΣ2009 1

2 ΠΙΝΑΚΑΣΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ.5 Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση..5 1.Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαϊκόδίκαιο..7 3.Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών.8 ΙΙ.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Ηδιάταξητουαρ Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΉΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ;..16 Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ..17 ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 20 Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ).21 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 26 2

3 ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨH...26 Ι.Περιληψη.26 ΙΙ.Abstract.27 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS)...28 Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 28 Θ.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ..59 3

4 Α.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ηεξελικτικήπορείατωνανθρώπωνμέσασε,στοιχειοδώςήκαιαρτιότερα οργανωμένουςκοινωνικούςσχηματισμούςέχειαποδείξειπωςηομαλήσυμβίωση συναρτάται άμεσα με και καταδεικνύει την αναγκαιότητα της ύπαρξης κανόνων ρυθμιστικών της συμπεριφοράς 1. Οι κανόνες αυτοί γεννιούνται από την ανάγκη εξασφάλισης ομαλότητας και διάρκειας στην κοινωνική συμβίωση, ενω διαμορφώνονται μεσω της θεώρησης του ορθώς πράττειν σε ένα συγκεκριμένοτόποκαιχρόνο.ηκοινωνικήηθικήφαίνεταιναπεριγράφειαπότα αρχαία ηδη χρόνια, το αντικείμενο αυτών των κανόνων που συγχρόνως μετουσιώνονται και παίρνουν τη μορφή κανόνων δικαίου για να πετύχουν τον πιοπάνωσκοπό,αλλάκαιγιανααποκτήσουνεκείνοτοχαρακτηριστικόπουθα τουςξεχωρίσειαπόυπόλοιπουςκανόνεςσυμπεριφορας τηδεσμευτικότητα. Η Ηθική και το ίκαιο κατ ανάγκην έρχονται σε άµεση επαφή κατά την κοινωνική συµβίωση. Ως αποτέλεσµα, η Ηθική, ως αυτόνοµος κύκλος και το ίκαιο, ως ρύθµιση ετερόνοµη, επιβαλλόµενη στις ατοµικές συνειδήσεις «έξωθεν»,αλληλοτέµνονται.ηεπαφήαυτώντωνδύορυθµώνέχειωςέκφρασή τηςτα«χρηστάήθη 2». Χρηστά ήθη είναι οι κρατούσες αντιλήψεις του μέσου χρηστού και δίκαιουανθρώπουγιατοποιάσυμπεριφοράανταποκρίνεταιστιςεπιταγέςτης κοινωνικής ηθικής 3, δηλαδή στο σύνολο των κοινωνικών αντιλήψεων περι αγαθούκαικακούπουεπικρατούνσεμιακοινωνία. 1 Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου», ΕκδόσειςΑντ.Ν.ΣάκκουλαΑθήνα Κομοτηνή,1995σελ.24επ. 2 Παρασκευάς Ιωάννης, «Τα Χρηστά Ήθη και η νοµική αυτών θεµελίωσις», Αθήναι 1983,σελ.4. 3 Γεωργιάδης Απόστολος, «Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου», 2η έκδοση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα,1997ΑθήναΚομοτηνή,σελ.5 6 4

5 Στο παρόν πόνημα επιδιώκεται η αποσαφήνιση της αόριστης νομικής έννοιαςτωνχρηστώνηθώνκαιηπεριγραφήτηςλειτουργίαςτηςστησύγχρονη δικαιική πραγματικότητα. Αρχικά περιγράφεται εν συντομία η εξελικτική της πορείαμέσααπότιςεποχέςόπουαρχίζειναδιαπλάθεταιηέννοια,δηλαδήτους κλασικούς χρόνους της ελληνικής αρχαιότητας και και το ρωμαικό δίκαιο. Στη συνέχεια εντοπίζεται η αναφορά των χρηστών ηθών στο ισχύον ελληνικό Σύνταγμακαιηεπίδρασήτουςπάνωστασυνταγματικάδικαιώματα.Ακολούθως αποσαφηνίζεται η εννοιολογική διαφορά της οριοθέτησης απο τον περιορισμό καιεκτίθενταιθεωρητικέςαπόψειςκαιεπιχειρήματαγιατηνγενικήοριοθετική χρήση της ρήτρας. Τέλος, θα γίνει αναφορά στη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίωνπουεξετάζεισχετικάμεταχρηστάήθηζητήματα. Β.ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΤΩΝΧΡΗΣΤΩΝΗΘΩΝ Ι.Εξελικτικήπροσέγγιση H ιστορική πραγματικότητα έχει αποδείξει οτι σε κάθε κοινωνία καλλιεργούνται ηθικές αντιλήψεις μεταξύ των κοινωνικών ομάδων που την απαρτίζουν, σύμφωνα πάντα με το χώρο και τον χρόνο κατά τον οποίο αυτές συνίστανται και οι οποίες γεννούν την αίσθηση του κοινωνικού καθήκοντος. Κατά τον Leopold von Wiese (Beiziehung Theorie) η απόκτηση κοινωνικής συνείδησης είναι νομοτελειακή, καθώς, όπως υποστηρίζει, η συνείδηση των ανθρώπωνδιέπεταιαποαρχέςοιοποίεςείναικοινεςκαιγιαόλους.τοκοινωνικό καθήκον με τη σειρά του αποτελεί το λόγο της δημιουργίας κανόνων, οι οποίοι τελικάκαιμετατρέπονταισεκανόνεςδικαίου. 4 4ΠαρασκευάςΙωάννης«Ταχρηστάήθηκαιηνομικήαυτώνθεμελίωσις»,1983,Αθήναι, σελ.5 5

6 1. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστηνελληνικήαρχαιότητα Κατά την ομηρική εποχή η έλλειψη γραπτών νόμων είναι σχεδόν ολοκληρωτική, ενώ η κρατούσα ηθική πηγάζει μόνο απο την πίστη οτι εκπορεύεται από τους θεούς. Η θεά Θέμις αποτελεί την προσωποποίηση της θείας δικαιοσύνης, η οποία και υπαγορεύει τη θέληση του Δία, ενώ ο Δίας εκλαμβάνεται ως θείος τιμωρός εκείνων των ανθρώπων που δεν υπακούν στη θέλησητωνθεώνκαιδιαστρέφουντοδίκαιο.ύψιστοιερόκαιαπαραβίαστογια τους Ομηρικούς ανθρώπους αποτελεί ο όρκος στον οποίο επικαλούναι ως μάρτυρες τους ίδιους τους θεούς. Ιερή υποχρέωσή είναι επιπλέον και η ταφή των νεκρών, η οποία θεωρείται ως τιμητικό δώρο προς εκείνους. Το ιερό αυτό καθήκον διατηρείται αμείωτο και κατά τους ιστορικούς χρόνους. Όσον αφορά στονοικογενειακόβίοτηςεποχής,οάνδραςείναιηκεφαλήτηςοικογένειαςαλλά άρχει«ουχίδεσποτικώςαλλ ωςσύζυγοςτηςσυζύγου,ωςπατήρτωντέκνων,και ως αυθέντης των δούλων και ουχί δεσπότης», ενώ η μοιχεία αποδοκιμάζεται πλήρωςκαιθεωρείταιαισχρήκαιαήθηςπράξη 5. Κατά τον 6ο αι. π.χ., όπως διαπιστώνει ο Leopold Schmidt, η λέξη νόμος σημαίνει ήθος και περιλαμβάνει τον άγραφο αλλά και τον γραπτό νόμο. Η συγχώνευση των εννοιών είναι, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτέλεσμα «βαθέως ερριζωμένηςδοξασίας»κατάτηνοποίαημόναδικήδιαφορατουςείναιτοοτιο ενας είναι γραπτός ενώ ο άλλος άγραφος 6. Τελικά ο διαχωρισμός των δύο θα επέλθεισταδιακάκατατουςιστορικούςχρόνους. Με τη Σολώνεια νομοθεσία δίδεται νέο κύρος στις ηθικές αντιλήψεις. Το δίκαιο βαθμιαία χειραφετείται απο τις θεϊκές αυθεντίες, η δίκη αντικαθιστά τη θεάθέμιδα,οάνθρωποςγίνεταιπλέονκυρίαρχοςτουεαυτούτουκαιυπεύθυνος για τις πράξεις του, ενώ καθιστά τη θελησή του ανεξαρτητη απο ανώτερες δυνάμεις.τοαγαθόνεδώσυνδέεταιμετηνανθρώπινηφύσηκαισυνεπώςμετα χρηστάήθη.ηπίστητωναθηναίωνστοδίκαιοκαιταήθητηςεποχήςείναιτόσο 5ΠαρασκευάςΙωάννης,οπ.παρ.,σελ.6 7._ΡαγκαβήςΚλέων,«Οκαθ Όμηρονοικιακός βίος»,σελ.90,αθήναι οπ. παρ. σελ. 7 8._ Leopold Schmidt,«Η ηθική των αρχαίων Ελλήνων» Μετάφραση Δημ.Ιωαννίδου Ολυμπίου.Αθήνα1901,Τόμος2ος,σελ.127 6

7 μεγάληπουοδηγεί,αλλωστε,τονμεγάλοφιλόσοφοσωκράτηστηνκαταδίκηγια τη ριζοσπαστική, για την εποχή εκείνη διδασκαλία του, βάσει της οποίας ο φιλοσοφικός στοχασμός υποκαθιστά την ηθική παράδοση της πολιτείας 7. Για τονίδιολόγοοιαθηναίοιδενσυγχώρεσανούτετονπλάτωνα. Ηκοινωνικήζωήκατάτηναθηναϊκηδημοκρατίατου5ουαι.π.χ.συνεχίζεινα κυριαρχείται απο τη νομοθεσία του Σόλωνα ενώ καθιερώνεται η άσκηση της κρατικής κυριαρχίας απο ισότιμους πολίτες με βάση τους νόμους. Ούτε ο Περικλής επιφέρει σημαντικές αλλαγές στις αρχές και αξίες που διέπουν το αθηναϊκό πολίτευμα κατά τον χρυσό αιώνα. Η πίστη των πολιτών στα πατροπαράδωταήθηεξακολουθείναείναιαμείωτηκαιηυποχρέωσητηρήσεώς τους είναι, πάντα, εξίσου σεβαστή με το γραπτό δίκαιο. Αυτό προκύπτει, άλλωστε και από το έργο του ιστορικού Θουκιδίδη Επιτάφιος, στο οποίο μας μεταφέρει λόγο του Περικλή, ο οποίος κάνει αναφορά στο πολίτευμα των Αθηναίων. 2. Ηέννοιατωνχρηστώνηθώνστορωμαικόδίκαιο ΤαμετάτηνανάπτυξητηςΡώμηςκείμεναείναιπουμαςβοηθούνστηνέρευνα τηςεξέλιξηςτηςέννοιαςτωνχρηστωνηθών(bonimores). ΗπαλαιάΡώμη,κυριαρχούσαστοντότεπολιτισμένοκόσμο,αλλάζεισυνεχώς κοινωνική μορφη, κατακτά νέα εδάφη, απο την Καρχηδώνα ως τη Σικελία και απότηνελλάδαωςτηναφρικηκαιυποτηνεπίδρασητωνηθώνκαιτωνιδεών της ανατολής και ιδιαίτερα της Ελλάδας ανθίζει οικονομικά. Η αφθονία και η πολυτέλεια της ρωμαϊκής κοινωνίας γεννά, όμως, την διαφθορά, η οποία αντικατοπρίζεταιξεκάθαραστουςνεώτερουςνόμουςτηςεποχής 8,οιοποίοικαι αντηχούντηνανάγκηγιαεπανοριοθέτησητωνηθών. Πως αντιλαμβάνονται όμως τα χρηστά ήθη στην εποχή αυτη; Κατά το Ρωμαϊκό δίκαιο ήθη (mores) νοούνται κανόνες και αρχές συμπεριφοράς των 7οπ.παρ.σελ όπως τους νόμους κατά της πατροκτονίας, της μοιχείας, της πολυτέλειας των γυναικών,τηςασωτείαςειςτασυμπόσια,τηςπαραπλάνησηςανηλίκωνκλπ. 7

8 πολιτών που εφαρμόζονται τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή. Οι αρχές εφαρμόζονται μεταξύ των πολιτών αλλά και των στρατιωτών και συνίστανταιστηνεκπλήρωσητωνστρατιωτικώνκαθηκόντων,στοσεβασμότων δημοσίων αρχών, στην απόκτηση τέκνων και τη σωστή ανατροφή τους, στην απόδοσητιμώνπροςτουςθεούς,τοσεβασμότηςπατρίδας,τωνγονέωνκαιτων πλησίων, στο σεβασμό της αιδούς, στην τήρηση του δοσμένου λόγου και στην ικανότητα του να είναι οικονόμοι. Σε ό,τι αφορά δε στις υποχρεώσεις των αρχόντων αυτές συνίσταντο στην εκπλήρωση των καθηκόντων τους χωρίς κατάχρηση της εξουσίας τους και την αποστασιοποίηση από κάθε είδους διαφθορά. Η έννοια των χρηστών ηθών παρέμεινε πάντα ακαθόριστη. Μεταβλήθηκε έτσισημαντικάηρωμαϊκήαντίληψηπερίτωνχρηστώνηθωναπότηνδιείσδυση της ελληνικής φιλοσοφίας και κυρίως τη διδασκαλία των Στωικών. Πλέον εμφανίζονται στο ρωμαϊκό χωρο, υπο την επίδραση της φιλοσοφίας αυτής και της επικοινωνίας δια μέσου των κατακτήσεων, συγκεκριμένα παραδείγματα πράξεων της καθημερινής ζωής που αντιτίθενται στα χρηστά ήθη. Έτσι. επι παραδείγματι, από τις σχετικές διατάξεις που αφορούν στο θεσμό του γάμου, προκύπτειπωςαντίκειταισταχρηστάήθηηπροσθήκησεδιαθήκητηςαίρεσης της αγαμίας ή της αίρεσης του διαζευχθήναι ή της αίρεσης του να μείνει ο κληρονόμοςάτεκνος 9. Μεταξύ των χρηστών ηθών καταλεγόταν επίσης και η καλή πίστη (bona fides).ηβίακαιοφόβοςκαθιστούνελαττωματικήτησυναίνεση,καταστέφουν τηνκαλήπίστηκαισυνεπώςείναιεναντίοντωνχρηστώνηθών Ησύγχρονηέννοιατωνχρηστώνηθών ΟΕ.Παπανούτσοςστην«Ηθική»(1949)σελ.418επ.μαςπεριγράφειτην 9ΤούσηςΑνδρέας,«Ηέννοιατωνχρηστώνηθών(ΣυμβολήειςτηνερμηνείαντωνΓεν. Αρχών του Αστ, Κώδικος)», Εφημερίς των Ελλήνων Νομικών, 1956 (έτος 23ον), σελ όπ.παρ.,σελ.229 8

9 ηθικήως:«σύστημακανόνωνκαιπαραγγελμάτωνδιαπλασθέντωνεθιμικώς και δημιουργούντων εις τα μέλη της κοινωνίας ομοιόμορφον τρόπον σκέψεως καιδιαγωγής,ομοιομόρφουςέξειςκαισυνηθείας.» Ηνομικήεπιστήμηχρησιμοποιείτονόρο«χρηστάήθη»γιαναπεριγράψει εκείνη την κοινωνική συμπεριφορά που ανταποκρίνεται στις αντιλήψεις περί αγαθού και κακού στις επιταγές της κοινωνικής ηθικής 11. Το δε κριτήριο καθορισμού αυτών είναι γενικό γι αυτο και επιδέχεται πολλών ερμηνείων απο τηθεωρίααλλάωςεπιτοπλείστονφαίνεταινασυμπίπτει. Κατά τον Α. Ράικο ως χρηστά ήθη νοούνται οι κάθε φορά γενικά αποδεκτοί ή κρατούντες ηθικοί κανόνες 12. Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο Α. Παντελής, τα χρηστά ήθη αποτελούν µια γενική ρήτρα, µια αόριστη νοµική έννοιακαιεποµένωςοκαθορισµόςτουπεριεχοµένουτουςγίνεται όπωςσεόλες τιςγενικέςρήτρες εντέλειαπότονδικαστή 13.Ωςκριτήριατωνχρηστώνηθών χρησιµεύουν όμως«ουχί αι περί ηθικής ατοµικαί αντιλήψεις του δικάζοντος ή άλλων ωρισµένου κοινωνικού κύκλου, αλλ αι ιδέαι του εκάστοτε κατά γενικήν αντίληψηνχρηστώςκαιεµφρόνωςσκεπτόµενουκοινωνικούανθρώπου» 14.Έτσι, καθως οι αντιλήψεις αυτές είναι ρευστές και ευμετάβλητες απο την, κατά τον συγκεκριμένοχρόνοκαιτόπο,κοινωνικήπραγματικότητα,οδικαστήςοφείλεινα τιςυιοθετείκαιότανεκείνεςκατάκαιρούςαλλάζουνθαπρέπεικαιηκρίσητου να προσαρμόζεται ανάλογα. Οι Planiol Ripert Esmein στο «Traité pratique droit cicil français», εκδ. β (1952) τόμ. VI no 229 υποστηρίζουν ωστόσο ότι ο δικαστήςδενπρέπειναακολουθείτιςμάζες ΓεωργιάδηςΑπόστολος,«ΓενικέςΑρχέςΑστικούΔικαίου»Τρίτηέκδοση,2002,σ.24_ Σούρλας Παύλος, «Justi atque injusti scientia, Μια εισαγωγή στην επιστήµη του ικαίου»,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλααθήνα Κομοτηνή,1995σελ A. Ράικος, «Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Μπαλής,«ΓενικέςΑρχέςΑστικού ικαίου»,αθήνα,1961,σελ «Lejugenedoitpassuivrelamassequandmanifestementellesefourvoie,maisau contraire, la diriger, non pas en faisant prévaloir des conceptions personnelles isolées, mais s appuyant sur l opinion des éléments sains de la population, garanties d une traditionquiafaitsespreuves» 9

10 Επιπλέον,δενμπορούνναχρησιμεύσουνοιπροσωπικέςηθικέςαντιλήψεις μιαςομάδαςατόμωνήκαιτουίδιουτουδικαστήωςκριτήριοκατάτηδικαστική κρίσημιαςδιαφοράςπουαφοράαυτότοίδιοηθικόζήτημα 16.Ενώ,κριτήριογια τονπροσδιορισμότηςέννοιαςδενμπορείνααποτελέσεικανέναςπροϋπάρχων εξωσυνταγματικός κώδικας ηθικών αξιών όπως π.χ. οι περί ηθικής αντιλήψεις τηςεκκλησίαςήοισχετικέςδιδασκαλίεςτηςορθόδοξηςχριστιανικήςπίστης 17 Ωστόσο, αν σε ορισµένες επαγγελµατικές τάξεις, π.χ. επιστηµονικές, κρατούν αντιλήψεις για την ηθική αυστηρότερες από τη γενική έννοια και την κατάµέσο όρο τέτοια, τότε ως κριτήριο των χρηστών ηθών ορισµένου τέτοιου κλάδου και σε ζητήµατα που αφορούν αυτόν, ενδείκνυται η εφαρµογή του ανωτέρου µέτρου ανταποκρινόµενου στις λεπτότερες αυτές αντιλήψεις 18. Το περιεχόµενο των χρηστών ηθών, ως κανόνων δικαίου, προσδιορίζεται µε τη βοήθειατωνδιδαγµάτωντηςκοινήςπείρας.σύµφωναµεταπαραπάνω,ηέννοια των χρηστών ηθών αποτελείται από δύο στοιχεία, ένα ηθικό και ένα κοινωνιολογικό, καθώς οι κανόνες που τα συνθέτουν είναι ηθικοί, αλλά παράλληλα πρέπει να αναγνωρίζονται από τις κατά το χρόνο κρατούσες κοινωνικές αντιλήψεις. Η σύνδεση των χρηστών ηθών µε τις κοινωνικές αντιλήψειςκαθιστάμεντηνέννοιατουςµεταβλητήκαιρευστή,χωρίςωστόσονα φθάνει µέχρι το σηµείο να αποσυνδέει την έννοια των χρηστών ηθών από το πρωταρχικόηθικόστοιχείο,έτσιώστεορισµένοιθεµελιώδειςηθικοίκανόνεςνα µηνµπορούννααποδυναµωθούν 19. Σε κάθε περίπτωση η επίκληση των χρηστών ηθών δεν μπορεί να χρησιμοποιηθείωςπρόσχημαγιατηνάνωθενεπιβολήσυγκεκριμένωνπροτύπων 16Βλ.απόφασηΟμοσπονδιακούΣυνταγματικούΔικαστηρίουτηςΓερμανίας, , («homosexualitatsurteil»),bverfge6,389(434):«οπωσδήποτευπάχουνδυσκολίες γιατηδιαπίστωσητηςισχόςενόςηθικούνόμου.τοπροσωπικόηθικόσυναίσθηματου δικαστήδενέχειενπροκειμένωαποφασιστικήσημασία επίσηςδενμπορείναεπαρκρίη αντίληψηεπιμέρουςτμημάτωντουλαού». 17ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ. 171_ Contra A. Ράικος,«Συνταγματικό Δίκαιο, θεμελιώδη δικαιώματα»,2ος Τόμος, 2η Έκδοση,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2002,σελ Βλ.Γιαννόπουλο,ΓενικέςΑρχές,άρθρο Καράκωστας Ιωάννης, «Αστικός Κώδικας, Ερµηνεία Σχόλια Νοµολογία», τόµ. Β, 2005,σελ

11 συμπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικοτητας καθενός ατόμου 20. Στο σημείο αυτο θα πρέπει να προσεχτεί και η εννοιολογική διαφορά της κατάχρησης δικαιώματος η οποία συντρέχει όταν δεν παραβιάζεται το ίδιο το γράμμα μιας διάταξης αλλά προφανώς το πνεύµα του Συντάγµατος. Αυτο σμβαίνει όταν δεν παραβιάζεται μεν καµία ρητή διάταξη, αλλά η άσκηση του δικαιώματοςδενείναιανεκτήαποτηνέννομητάξηκαθώςαντιστρατεύεταιτον σκοπό του συγκεκριµένου δικαιώµατος 21. Έτσι δεν πρέπει να ταυτίζεται με κανέναν εκ του νόμου περιορισμό (ή οριοθέτηση) των συνταγματικών δικαιωμάτων,δηλαδήτηνπαραβίασητουσυντάγματος,τωνχρηστώνηθώνκαι τηνπροσβολήτωνδικαιωμάτωντωνάλλων 22. II.ΤαχρηστάήθηστοισχύονΣύνταγμα ΜνείατωνχρηστώνηθώνγίνεταιστοΣύνταγμάμαςστηδιάταξητουαρ. 5 παρ. 1 «Καθένας έχει δικαίωµα να αναπτύσσει ελεύθερα την προσωπικότητά του και να συµµετέχει στην κοινωνική, οικονοµική και πολιτική ζωή της χώρας, εφόσον δεν προσβάλλει τα δικαιώµατα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγµακαιταχρηστάήθη»,στηδιάταξητουαρ.13παρ.2εδ.β «Ηάσκησητης λατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδηµόσιατάξηήταχρηστάήθη»καισε αυτή του άρθρου 93 παρ. 2«Οι συνεδριάσεις κάθε δικαστηρίου είναι δηµόσιες, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει µε απόφασή του ότι η δηµοσιότητα πρόκειται να είναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθη». Ο όρος «χρηστά ήθη» (bonimores) προτιμήθηκε εκείνου του αντίστοιχουγερμανικούπροτύπου,πουχρησιμοποιούσεαρχικάτοκυβερνητικό 20ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,όπ.παρ.πιοπάνω,σελ αγτόγλουπ..,«κατάχρησηατοµικώνδικαιωµάτων»,νοβ,τόµ.38,1990,σελ Βλ.διάταξητουαρ.5 1τουΣυντάγματος. 11

12 ΣχέδιοΣυντάγματος,ωςδοκιμότερος,γιατίειναιλιγότεροαόριστοςαπότονόρο «ηθικόςνόμος» 23. Πέραν του Συντάγματος, ο όρος, είναι βέβαια καθιέρωμένος σε όλο το φάσματηςνομικήςεπιστήμηςκαιαναφέρεταιευρέωςστοαστικόκαιτοποινικό δίκαιο 24.Ωστόσο,ηταύτισηαυτήτηςέννοιαςτουηθικούνόμουμετιςενλόγω κλασικέςέννοιεςτουαστικούδικαίουέχειαποκρουσθείαποάλλουςερμηνευτές τουθεμελιώδουςνόμουτηςβόννης Ηδιάταξητουάρθρου5παρ.1 Οι διατάξεις του άρθρου 5 και κυρίως η διάταξη της πρώτης παραγράφου ανήκουν στα θεμέλια του συνταγματικοπολιτικού συστήματος. Ελευθερία και ισότητα αποτελούν τους δυο βασικούς συνταγματικούς προσδιορισμούς της ανθρώπινης αξίας 26. Η διάταξη του αρθρου 5 παρ. 1 καλύπτει όλες τις εκδηλώσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας πέρα από τις μερικότερες εκφάνσεις που κατοχυρώνουν οι μερικότερες διατάξεις. Η σημασία της είναι πρωτεύουσακαιόχιεπικουρική,όπωςυποστηρίζεταιενπολλοίςστηθεωρία ΤηναντικατάστασητουόρουπρότεινεοβουλευτήςΓ.Α.Μαγκάκηςμετηνακόλουθη αιτιολογία:«ηέκφρασιςο«ηθικόςνομος»είναιασφαλωςπολύωραία,αλλάφοβούμαι οτιθαμαςδημιουργήσειενδεχομένωςπροβλήματα.γιατίοηθικόςνόμος,αςγνωρίζετε καλύτερα απο μενα, έιναι φαινόμενον και της ηθικής αυτονομίας του ανθρώπου. Είναι υποκειμενικος και επομένως κάποιος μπορεί να επικαλεσθή κάποια ώρα τον ιδικό του ηθικόνόμο.καιθαείναιπράγματιοδικόςτουηθικόςνόμος.επομένωςεδώθέλουμενα πουμε κάτι άλλο, εδώ εννοούμε τον κοινωνικό ηθικό νόμο, που στην γλώσσα μας αποδίδεταιμετονόρο«χρηστάήθη»καιχρησιμοποιείταιάλλωστεκαιπαραπάνωστο άρθρο4.θαεπρότειναλοιπόνκαιγιατηνακριβολογίααλάκαιγιατηνπροληψητυχόν προβλημάτων, να αντικατασταθούν οι λέξεις «τον ηικόν νόμον» με τις λέξεις «τα χρηστάήθη».βλ.πρακτικάτωνσυνεδριάσεωντωνυποεπιτροπώνκλπ.σελ Άρθρα33,150,178,179,281,730,919,1375,1782και1860τουΑ.Κ.,άρθρο308παρ. 2τουΠ.Κ. 25 Ράικος Αθανάσιος, «Θεµελιώδη δικαιώµατα», τόμος Β, 2η έκδοση, 2002, σελ. 407_ Maunz/Durig/Herzog,GG,άρθρο2,σελ.17,αριθ.Περιθ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005,σελ

13 Τοαρθρο5παρ.1κατοχυρώνειτοδικαίωματουκαθενόςνααναπτύσσεταιως άνθρωπος 28, αποτελεί γνήσιο και πλήρους ισχύος ατομικό δικαίωμα και όχι απλώς μια γενική αρχή αναπτύσσει με αυτή την έννοια πλήρη νομική δύναμη. Αποτελείται από την υλική(corpus) και την πνευματική(animus) ελευθερία. Η πρώτη αφορά στο σύνολο των υλικών ενεργειών ενός ανθρώπου, οπως στην ελευθερία της κίνησης και η δεύτερη στο σύνολο της πνευματικής του δράσης καιυπόστασης,όπωςείναιηελευθερίατηςσκέψης 29. Το δικαίωμα της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας αναγνωρίζεται υπο τις επιφυλάξεις της μη προσβολής των δικαιωμάτων των άλλων, της παραβίασης του Συντάγματος και των χρηστων ηθών 30. Η άσκηση του δικαιώματος της ανάπτυξης της προσωπικότητας είναι ελεύθερη, αλλά η ελευθερία αυτή δεν επιτρέπει συμπεριφορές που είναι αντίθετες στα χρηστά ήθη. Η κατά τόπο, χρόνο και τρόπο άσκηση της από την προσωπικότητα απορρέουσας εξουσίας πρέπει να είναι σύμφωνη προς τις αντιλήψεις και πεποιθήσειςτουμέσουτίμιουκοινωνικούανθρώπου 31. Στην ελληνική θεωρία υποστηρίζονται διάφορες απόψεις για το αν επιβάλλεται νομοθετική παρέμβαση για τον περιορισμό του δικαιώματος της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας(καιτηςελευθερίαςενγένει).αποτη μια υπάρχει εκείνη που υποστηρίζει πως η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί εδώ επιφύλαξη νόμου 32 και απο την άλλη εκείνη που δέχεται την άμεση εφαρμογήτηςρήτραςκαιχωρίςναυπάρχεισχετικόςνόμοςηοποίαοδηγείστην 28ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Β,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ. 1333_ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,ΣύστημαΣυνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Σύστημα Συνταγματικού Δικαίου,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», ΕκδόσειςΑντ. Ν. Σάκκουλα,1984,σελ Δημητρόπουλος Ανδρέας, «Συνταγματικά δικαιώματα», Συστημα Συνταγματικού Δικαίου,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ.Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ βλ. Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Β, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ

14 αποδοχή πως είναι δυνατό να τεθούν περιορισμοί ακόμη και με διοικητικές πράξεις εφόσον συγκεκριμένη άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξηςτηςπροσωπικότηταςαντίκειταισταχρηστάήθη 33. Σεκάθεπερίπτωση,όµως,ηεπίκλησητων«χρηστώνηθών»δενµπορείνα χρησιµοποιηθεί ως πρόσχηµα για την άνωθεν επιβολή προτύπων κοινωνικής συµπεριφοράς που οδηγούν στην ισοπέδωση της προσωπικότητας καθενός ατόµου. Έτσι, οι οσοδήποτε αποκλίνουσες συµπεριφορές, εφόσον παραµένουν στην ιδιωτική ατοµική σφαίρα και δεν προσλαµβάνουν οποιαδήποτε ευρύτερη, δηµόσια σηµασία δεν µπορούν καταρχήν να αξιολογηθούν υπό το πρίσµα των «χρηστών ηθών», ούτε βέβαια να αποτελέσουν αντικείµενο νοµοθετικών περιορισµών πάνω σε αυτή τη βάση. Στο πλαίσιο εποµένως αυτό θα µπορούσε ναγίνειλόγοςγιαένα«δικαίωµαστηδιαφορετικότητα» Ηδιάταξητουάρθρου13παρ.2 Στο πρώτο εδάφιο της παρ. 2 του άρθρου 13 καθιερώνεται η συνταγματικήαρχήτηςελευθερίαςτηςθρησκείας.στηναντικειμενικήδιάσταση της νομικής προστασίας της θρησκείας υπάγεται η αρχή της ανεξιθρησκείας. Σύμφωνα με την αρχή αυτήν κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη. Αυτό σημαίνει πως ελεύθερη είναι η διδασκαλία, δηλαδή η κυκλοφορία των θρησκευτικών δογμάτων με οποιοδήποτε μέσο, καθώς και η λατρεία, δηλαδή η λατρεία εν γένει του θρησκευτικού δόγματος, η ύπαρξη εκκλησιών και τόπων λατρείαςκαιηοργάνωσητωνπιστώνσεαυτές.στηνυποκειμενικήτηςδιάσταση καθιερώνει το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας που απορρέει ακριβώς από την αρχή της ανεξιθρησκείας. Το άρθρο 13 παρ. 1 κατοχυρώνει το αντίστοιχο ατομικό δικαίωμα. Το περιεχόμενο του δικαιώματος περιλαμβάνει αφενός τη λατρεία, η οποία αποτελεί το corpus του δικαιώματος και αφετέρου τοδόγμαπουαποτελείτοanimus. 33βλ.ΠαντελήςΑντώνης,«ΖητήµαταΣυνταγµατικώνΕπιφυλάξεων»,ΕκδόσειςΑντ.Ν. Σάκκουλα,1984,σελ ΧρυσόγονοςΚώσταςΧ.,«Ατοµικάκαικοινωνικάδικαιώµατα»,2ηέκδοση,2002,σελ

15 Στο δεύτερο εδάφιο της παρ. 2 ο συντακτικός νομοθέτης προχωρεί σε οριοθέτηση του corpus του δικαιώματος, δηλαδή της λατρείας. Σύμφωνα με αυτήνηάσκησητηςλατρείαςδενεπιτρέπεταιναπροσβάλλειτηδημόσιατάξηή τα χρηστά ήθη. Ως άσκηση εδώ νοείται κάθε υλική δράση των πιστών με την οποίαεκδηλώνεταιηπίστητουςπροςσυγκεκριμένοθρησκευτικόδόγμα 35.Αυτό συνεπάγεται πως ορισμένες εκφάνσεις της άσκησης της λατρείας των πιστών τίθενται εκτός πλαισίου των ορίων της συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος αν δεν είναι σύμφωνες με τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη, που εδώ μας ενδιαφέρουν πιο συγκεκριμένα, όπως αυτά εκδηλώνονται κατα τους γενικούςόρουςπουέχουμεαναφέρειανωτέρωσεκάποιοσυγκεκριμένοτόποκαι χρόνοκαιεπομένωςδενμπορούνναείναιαποδεκτέςαποτηνέννομητάξη.το ποιά είναι η δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη σε ένα δεδομένο χρονικό σημείο καθορίζουν,καταμίαάποψη,οιισχύοντες(ποινικοί)κανόνεςμέσασταπλαίσια του Συντάγματος. Έτσι, επί παραδείγματι, η λατρεία που συμπεριλαμβάνει την λήψηναρκωτικώνήοδηγείστηνομαδικήαυτοκτονίαήαποξενώνειπλήρωςτον οπαδό απο την ποικογένεια του ή επιφέρει τον βαθμιαίο και συστηματικό σφετερισμότηςπεριουσίαςτουυπόκειταιστηναπαγόρευσητουάρθρου13παρ. 2εδ Ηδιάταξητουάρθρου93παρ.2 Ηκατοχύρωσητηςεμπιστοσύνηςτωνπολιτώνστηναμερόληπτηαπονομή της δικαιοσύνης απο τα δικαστήρια αποτέλεσε τον βασικό λόγο για την εισαγωγήτηςαρχήςτηςδημοσιότητας 37.Ηδιάταξητηςπαρ.2τουάρθρου93 θεσπίζειτηναρχήτηςδημοσιότηταςτωνσυνεδριάσεωνκάθεδικαστηρίου.αυτό σημαίνειπωςπαρέχεταιηδυνατότητασεκάθεπολίτηναπαρακολουθήσειαπό 35ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ

16 κοντά και με τις δικές του αισθήσεις την εξέλιξη της διαδικασίας 38. Η δημοσιότητατωνσυνεδριάσεωντίθεταιεδώυποτηνεπιφύλαξητωνχρηστών ηθών και της προστασίας της ιδωτικής ζωής των διαδίκων. Για την διαδικασία στα ποινικά δικαστήρια οι προϋποθέσεις διεξαγωγής της συνεδρίασης δίχως δημοσιότητα προβλέπονται στις διατάξεις του άρθρου 330 του Κ.Π.Δ. Έτσι, ο δικαστής και μόνο μπορεί να διατάξει τη διεξαγωγή της συζητήσεως ή ενός μέρους της «κεκλεισμένων των θυρών», δηλαδή χωρίς δημοσιότητα και να απομακρύνει για το λόγο αυτό τους ακροατές, όταν η δημόσια συζήτηση πρόκειταιναείναιεπιβλαβήςσταχρηστάήθηήσυντρέχουνειδικοίλόγοιγιατην προστασία του ιδιωτικού ή οικογενειακού βίου των διαδίκων, αφού πρώτα το δικαστήριο εκδόσει αιτιολογημένη, την οποία απαγγέλλει σε δημόσια συνεδρίαση 39. Αντίστοιχα ρυθμίζονται και για τα πολιτικά δικαστήρια στην διάταξητουάρθρου114τουκ.πολ.δ. Γ.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣΚΑΙΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Κάθε ατομικό δικαίωμα έχει ορισμένο και επομένως, κατά λογική ανάγκη, περιορισμένοπεριεχόμενο.επιπλέον,κατάτονπ.δ.δαγτόγλου,κάθεδικαίωμα περιορίζεται από την πρακτική ανάγκη συνυπάρξεως και συντονισμού των διάφορωνπροστατευόμενωνέννομωναγαθώνκαιτωνφορέωντους 40. Άλλωστε τα συνταγματικά δικαιώματα προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα ευρύτεροήστενότερορυθμιστικόπεριεχόμενο(πεδίοαναφοράς)καθώςκαισε 38 Ανδρουλάκης Ν. Κ.,«Θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης», 3η έκδοση, Εκδόσεις Δίκαιο&ΟικονομίαΠ.Ν.Σάκκουλας,2007,σελ Καρράς Αργύρης, «Ποινικό Δικονομικό Δίκαιο», 2 έκδοση,, Εκδ. Αντ. Ν Σάκκκουλα, 1998,Αθήνα Κομοτηνήσελ ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

17 ποιάέκτασηκατοχυρώνεταιτοσχετικόδικαίωμα(πεδίοπροστασίας) 41. Επιπρόσθετα, αφού τα ατομικά δικαιώματα είναι νομικά δικαιώματα, κατοχυρωμένααποτοσύνταγμα,μόνοτοίδιοτοσύνταγμαμπορείναπροβλέψει τον περιορισμό τους. Έτσι δεν είναι δυνατό να υπάρξουν αξωσυνταγματικοί περιορισμοί αναφερόμενοι σε υπέρτατα αγαθά ή ιδέες ή επιβεβλημένες περιστάσεις και ύψιστα συμφέροντα. Όταν το Σύνταγμα θέλει να περιορίσει ατομικάδικαιώματατοαναφέρειρητώς 42. Ι.ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ Οριοθέτηση είναι ο με διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο της γενικής σχέσης πραγματοποιούμενος καθορισμός το γενικού περιεχομένου, ο προσδιορισμός τωνορίωνάσκησηςτουδικαιώματος. Από οντολογική άποψη η οριοθέτηση, αφενός, αποτελεί τμήμα του δικαιώματος, ανήκει στη δομή του, αποτελεί την «οροφή», το εξωτερικό του σύνορο. Με αυτή την έννοια κάθε θεμελιώδες δικαίωμα δεν είναι γενικό και απεριόριστο αλλά, αντίθετα, έχει περιεχόμενο ορισμένο, συγκεκριμένο και οριοθετούμενο. Δεν είναι«ανοικτό προς τα επάνω», αλλά έχει οροφή. Έτσι, οι οριοθετήσεις απαρτίζουν τον «εξωτερικό φλοιό», αποτελούν το εξωτερικό σύνορο του συνταγματικού δικαιώματος, ενώ το εσωτερικό του σύνορο αποτελεί ο λεγόμενος«πυρήνας» του δικαιώματος. Αφετέρου αποτελεί νομική ρύθμιση. Ο «όρος» οριοθέτηση αναφέρεται σε κανόνες δικαίου, σε νομικές ρυθμίσεις. Οριοθέτηση είναι η με γενική ρύθμιση θέσπιση ορίων δράσης των θεμελιωδών, συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων, ως εκ τούτου, ο προσδιορισμός του περιεχομένου και τα όρια της άσκησής τους θέτει ο συντακτικόςνομοθέτηςμεσυνταγματικέςδιατάξεις. 41ΧρυσόγονοςΚώσταςΓ.,«Ατομικάκαικοινωνικάδικαιώματα»,Εκδ.Αντ.Ν.Σάκκουλα, 2002,Αθήνα Κομοτηνη,σελ.65 42ΔαγτόγλουΠ.Δ.,ΑτομικάΔικαιώματα,τόμ.Α,ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ

18 Από ουσιαστική άποψη η οριοθέτηση αναφέρεται στην άσκηση, είναι οριοθέτηση άσκησης. μαζί με τον εννοιολογικό προσδιορισμό ανάγεται στο περιεχόμενο του δικαιώματος. Υπό την έννοια αυτή προσδιορίζει τα όρια άσκησης του δικαιώματος ενώ ο εννοιολογικός προσδιορισμός το είδος της παρεχόμενηςμετοδικαίωμαεξουσίας.ηοριοθέτησηάσκησηςπροϋποθέτειτην κτήση του δικαιώματος και αποτελεί «νομικό οδηγό» της χρήσης, της απόλαυσηςτουδικαιώματος,πουέχειήδηκτηθεί. Οριοθετήσεις πραγματοποιούνται στο πλαίσιο της γενικής σχέσης. Σχηματίζουντογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,δηλαδήτομέγιστοδυνατό περιεχόμενο στο πλαίσιο της γενικής σχέσης και αποτελούν κανόνες δικαίου οι οποίοι καθορίζουν τα άκρα όρια της νόμιμης άσκησης. Η οριοθέτηση, σε αντίθεσηπροςτονπυρήνα,πουκαθορίζειτοελάχιστοπεριεχόμενο,προσδιορίζει τομέγιστο,αποτελείέτσιμαξιμαλιστικόπροσδιορισμό.δενσυνιατάπεριορισμό του δικαιώματος διότι δεν περιέχει περιορισμούς. Η οριοθέτηση προηγείται, αναγκαία,τουπεριορισμούηοποίααποτελεί,άλλωστε,βάσητου.αφούλοιπόν χαράσει την περιφέρεια του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος δεν είναι ορθο να υπολαμβάνεται ως «περιορισμός», αλλά ως «προσδιορισμός», οριοθέτηση,συγκεκριμενοποίησητουδικαιώματος. Απόλειτουργικήάποψηηοριοθέτησηθέτεινομικάόριαστηνάσκησητων συνταγματικώνδικαιωμάτωνκαιδιαχωρίζειτιςπεριοχέςτηςεπιτρεπόμενηςκαι απαγορευμένης άσκησης. Διακρίνει δύο ειδών συμπεριφορές, την επιδοκιμαζόμενη και την αποδοκιμαζόμενη, ενώ απαγορεύει τηνυπέρβασητων ορίων της άσκησης. Η οριοθέτηση συνεπάγεται «απαγόρευση» και άρα συνεπάγεται κατά κανόνα υποχρέωση του φορέα προς παράλειψη (δηλαδή αρνητική πράξη), σε αντίθεση με τον περιορισμό που έχει την μορφή υποχρέωσηςσεπράξηήυποχρέωσηςπροςανοχή(άραέχειθετικόπεριεχόμενο). Έτσι, εφόσον ο φορέας υπερβεί τα νομικά επιτρεπτά όρια της άσκησης, δεν βρίσκεταιπλέονεντόςτουπλαισίουτηςγενικήςοριοθετημένηςσχέσηςαλλάστο πεδίοκάποιαςάλληςειδικήςκυριαρχικήςσχέσης. Απόαξιολογική δεοντολογικήάποψηεπιτελείμιαγενικότερηοριοθετική λειτουργία που διακρίνεται στην εσωτερική και την εξωτερική. Η πρώτη 18

19 στρέφεται προς τα μέσα, προς το εσωτερικό του κύκλου, προς τον φορέα του δικαιώματος. Το δικαίωμα, με αυτήν την έννοια, παρέχει στον φορέα του δυνατότητα ενέργειας και δράσης με την οποία καλείται ο δικαιούχος να πραγματοποιήσει τη νόμιμη άσκησή του, να υλοποιήσει το δικαίωμα. Ετσι εξασφαλίζει στο δικαιούχο ένα κύκλο δράσης και ταυτόχρονα θέτει το όριο το οποίο δεν επιτρέπεται να υπερβεί. Η δεύτερη αναφέρεται στους άλλους φορείς αλλά και στον ίδιο τον φορέα. Καθώς η παρεχόμενη εξουσία δεν είναι απεριόριστη αλλά οριοθετείται απο την περιφέρεια του κύκλου, το άτομο είναι ελεύθεροναδράσειμέσασ αυτάταόριααλλάναμηνταυπερβεί.οδικαιούχος εξασφαλίζεταιαπόεισβολές,αλλάεμποδίζεταιναεισβάλλεικαιοίδιος. Γενικέςοριοθετήσειςπροβλέπονταιστοάρθρο5παρ.1καιστοάρθρο25 τουσυντάγματος:α)ταδικαιώματατωνάλλων,β)τοσύνταγμα,γ)ταχρηστά ήθη, δ) η απαγόρευση καταχρηστικής άσκησης και ε) η κοινωνική οριοθέτηση. Από τη συστηματική ερμηνεία των άρθρων 25 και 5 παρ. 1 προκύπτει οτι ο συντακτικός νομοθέτης θέτει τρείς επάλληλες και σε ένα βαθμό αλληλοκαλυπτόμενεςβασικέςαρχέςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,τρείςβασικές οριοθετικές ρήτρες, την ρήτρα της νομιμότητας, την ρήτρα της κοινωνικότητας καιτηνρήτρατηςχρηστότητας 43. Σύμφωναμετηναρχήτηςσυνταγματικήςνομιμότηταςηοποίααποτελεί γενική συνταγματική αρχή που εφαρμόζεται σε όλη την έννομη τάξη (και που απορρέει από την αντίστοιχη ρήτρα), η γενικότερη δράση (άρα η κάθε ανθρώπινη δράση) όλων των κοινωνών του δικαίου, ιδιωτών και κρατικών οργάνων,πρέπειναείναισύμφωνημετοσύνταγμακαιμετουςσύμφωνουςπρος αυτόνόμους. Από την ρήτρα της κοινωνικότητας καθιερώνεται η αντίστοιχη αρχή, η οποία έχει διπλή διάσταση. Από τη μία αναφέρεται προς ένα έκαστο με τα «δικαιώματα των άλλων» στο άρθρο 5 παρ. 1 και από την άλλη προς το 43ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

20 κοινωνικό σύνολο με την προάσπιση του γενικού συμφέροντος στο άρθρο 25 παρ.1καιστοάρθρο106παρ Όσον αφορά στη γενικότερη ρήτρα της χρηστότητας, σ αυτήν περιλαμβάνονταιοσεβασμόςτωνχρηστώνηθών,ητήρησητηςκαλήςπίστηςκαι η απαγόρευση κατάχρησης. Πιο κάτω θα αναλύσουμε την προβληματική που επικρατεί στη θεωρία σχετικά με τη ρήτρα που στην παρούσα εργασία εξετάζουμε,τηνρήτρατωνχρηστώνηθών,ωςγενικήοριοθέτηση 45. ΙΙ.ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ Περιορισμός (με την ευρύτερη του όρου έννοια) είναι η κάθε προκαλούμενη με ανθρώπινη ενέργεια συρρίκνωση του νόμιμου γενικού περιεχομένου του δικαιώματος, δηλαδή της κτήσης ή της άσκησης. Στη θεωρία καθώςκαιτηνομολογίαυπάρχειμιασυγκεχυμένηαντίληψηγιατηνέννοιατου περιορισμού 46. Έτσι, σύμφωνα με άλλο ορισμό περιορισμός θεμελιώδους δικαιώματος είναι«κάθεπολιτειακήπράξηηοποίααπαγορεύειήεμποδίζειήπεριορίζειτην πραγμάτωσητηςελευθερίαςπουεμπίπτειστοσυνταγματικάκαθορισμένοπεδίο προστασίας» 47. Ο περιορισμός διακρίνεται σε απλό περιορισμό (δηλαδή επιτρεπόμενο) που αποτελεί επιτρεπόμενη από το δίκαιο και με ενέργεια κρατικού οργάνου ή 44 Contra Δαγτόγλου Π. Δ., Ατομικά Δικαιώματα, τόμ. Α, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2005, σελ. 152, ο οποίος θεωρεί εσφαλμένη τη διπλή θεμελίωση του κοινωνικού περιορισμού(οριοθέτησης) καθώς η διάταξη του άρθρου 25 εισάγει γενικό κοινωνικό περιορισμότωνατομικώνδικαιωμάτωνμεαυτοτελέςνομικόπεριεχόμενο. 45όπ.πάρ.σελ όπ.παρ.Σελ.184_Είναικρίσιμονατονιστείπωςηπαραδοσιακήθεωρίαχρησιμοποιεί τον όρο «περιορισμός» ευρύτατα, περιλαμβάνοντας σ αυτόν και την οριοθέτηση. Απαραίτητοςείναιοακριβήςπροσδιορισμόςτηςνομικήςέννοιαςτου«περιορισμού»,με συγκεκριμένονομικόπεριεχόμενο. 47 Τσάτσος ηµήτριος,«συνταγµατικό ίκαιο,τοµ. Γ,Θεµελιώδη ικαιώµατα Ι,Γενικό Μέρος»,εκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,1988,σελ

21 ιδιώτη προκαλούμενη συρρίκνωση του γενικού περιεχομένου του δικαιώματος κατάτηνεφαρμογήτουστοπλαίσιοειδικήςσχέσηςκαιαπαγορευμένο,οοποίος αποτελεί απαγορευμένη προσβολή συνταγματικού δικαιώματος και, κατά κυριολεξίαυπονομικήέννοια,όχιπεριορισμό. Οι συνταγματικά επιτρεπόμενοι περιορισμοί (απλοί) είναι αιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί επιβαλλόμενοι από την αιτιώδη συνάφεια, την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Αντίθετα οι απαγορευμένοι περιορισμοί είναι αναιτιώδεις, δηλαδή περιορισμοί μη επιβαλλόμενοι από τη φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Το άν είναι, λοιπόν, ένας περιορισμός αιτιώδης ή αναιτιώδης, εξαρτάται από την φυσική σχέση δικαιώματος και θεσμού. Η επιβολήαπλώνπεριορισμώνείναιεπιτρεπτήμόνοκατάτομέτροπουεπιβάλλει η αιτιώδης συνάφεια. Έτσι, επιτρέπονται οι αιτιώδεις και απαγορεύονται οι αναιτιώδειςπεριορισμοί 48. Από την αρχή του αιτιώδους των περιορισμών και της βασικής ισχύος των συνταγματικών δικαιωμάτων προκύπτει και η απαγόρευση επιβολής περιορισμών στη γενική σχέση. Η γενική σχέση πρέπει να είναι ανυποχώρητη ώστεναπροστατεύεταιαποτελεσματικάηελευθερίατουανθρώπου. Περιορισμοί, επομένως, είναι δυνατοί μόνο στο πλαίσιο των ειδικών σχέσεων. Κατά συνέπεια, κάθε επιφύλαξη υπέρ του νόμου αναφέρεται στην επιβολήπεριορισμώνμόνοστιςειδικέςσχέσειςκαιόχιστηγενική 49. Δ.ΤΑΧΡΗΣΤΑΗΘΗΩΣΓΕΝΙΚΗΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗΤΩΝΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ(ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ) Τοκρίσιμοερώτημαπουανακύπτειαπότηνμέχριτώραανάλυσηείναιτο 48ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ όπ.παρ.σελ

22 κατά πόσο οι οριοθετικές ρήτρες του θεμελιώδους δικαιώματος της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας, της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1, της νομιμότητας,τωνδικαιωμάτωντωνάλλωνκαιτηςχρηστότητας,σεσυνδυασμό μετογενικόπεριεχόμενοτουδικαιώματος,ισχύουνκαιαποτελούνοριοθέτηση όχι μόνο για το συγκεκριμένο, αλλά για όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα. Το ερώτημαπροβάλλειπιοέντονο όπωςκαιηαμφισβήτηση κυρίωςγιαταχρηστά ήθη, αφού θεωρείται αυτονόητη η γενική ισχύς για τις δύο πρώτες οριοθετήσεις 50.Στηνθεωρίαυποστηρίζονταικαιοιδύοαπόψεις. Κατά την θεωρία που ανάγνωρίζει τα χρηστά ήθη ως γενική οριοθετική ρήτρα, αυτά εφαρμόζονται σε κάθε περίπτωση και συντρέχουν με τις ειδικές ρυθμίσεις και ασφαλώς δεν αποκλείονται από αυτές. Η άποψη αυτή απαιτεί, επομένως,τηνμορφοποίησητουπεριεχομένουκαιτηνάσκησητωνθεμελιωδών δικαιωμάτων σύμφωνα με τα χρηστά ήθη, ενώ συνάδει και με την γενικότερη ηθικοποίησητουδικαίου. Την πιο πάνω θεωρητική άποψη διατυπωνει και ο Μάνεσης ο οποίος αναφέρειοτι μετηδιάταξητουάρθρου5παρ.1ονομοθέτηςπροβαίνεισεμια γενική οριοθέτηση των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων θέτοντας ως πλαίσια τους τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμα και τα χρηστάήθη.οίδιος,άλλωστε,σεάλλοσημείοτου,θεωρείπως ηελευθερίατων άλλωναποτελείπροϋπόθεσηκαιόριογιατηνελευθερίατουκαθενός 51. Στη σύγχρονη εποχή τα χρηστά ήθη αφορούν όλο το πλέγμα των διανθρώπινων σχέσεων και μπορει με βεβαιότητα να υποστηριχθεί, οτι κάθε προσβολήτηςανθρώπινηςαξίαςκαιτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωνπουτην εξειδικεύουν,έρχεταισεαντίθεσηπροςταχρηστάήθη 52. Επιπλέον, δεν θεσπίζεται ένα αυτοτελές διακαίωμα αλλά, μια γενική κατευθυντήρια αρχή για το νομοθέτη και ένας ερμηνευτικός κανόνας για τη 50όπ.παρ.σελ Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ.115,64 52όπ.παρ.σελ

23 διοίκησηκαιταδικαστήριαεπικουρικήςσημασίας 53.Συγχρόνωςπροορισµόςτου γενικού δικαιώµατος ελευθερίας είναι να παρέχει προστασία στην ατοµική ελευθερία όταν αυτή εκδηλώνεται µε τρόπους που δεν υπάγονται στα άλλα ατοµικάδικαιώµατα,όμωςδενπρόκειταιγιαάθροισµατωνεπίµέρουςατοµικών ελευθεριών,αλλάγιαχαρακτήραγνήσιαεπικουρικό. Το γενικό δικαίωµα της ελευθερίας έχει πρακτική συνέπεια ότι αν µια συγκεκριµένη προσβολή από την κρατική εξουσία της αξίας του ανθρώπου δεν αντίκειται σε κανένα από τα επί µέρους ατοµικά δικαιώµατα του κλασικού καταλόγου, αυτή η περίπτωση θα καλύπτεται από τη γενική ρήτρα της ελεύθερηςανάπτυξηςτηςπροσωπικότητας.έτσιδενυπάρχουνποτέκενάστην προστασία της ανθρώπινης ελευθερίας, όπως και αν αυτή εκδηλώνεται. Η συνταγµατικήπροστασίαυπάρχειπάντοτεγιατίηατοµικήελευθερίαείναικαθ εαυτήνενιαίακαιαδιαίρετη,ενώταεπίµέρουςατοµικάδικαιώµαταείναιµόνο µορφέςεµφανίσεώςτης 54. Έτσι,απότηνμιαπλευράυπάρχειηθεωρίατηςειδικήςεφαρμογήςηοποία υποστηρίζει πως αποκλείεται οποιαδήποτε εφαρμογή περιορισμού (ή οριοθέτησης) στα υπόλοιπα συνταγματικά δικαιώματα λόγω της αναμφίβολης σχέσηςωςγενικήςπροςτιςάλλεςειδικέςδιατάξεις.σεδιαφορετικήπερίπτωση, κατά τον Ράικο, με την εφαρμογή της επιφύλαξης των χρηστών ηθών σχετικοποιούνται ατομικά δικαιώματα, των οποίων η σχετικοποίηση δεν ήταν στις προθέσεις του συντακτικού νομοθέτη. Αντλεί άλλωστε επιχείρημα η συγκεκριμένη άποψη εξ αντιδιαστολής από την ειδική διάταξη του άρθρου 13 παρ.2εδ.β ηοποίακατοχυρώνειτηνελευθερίατηςλατρείαςακριβώςυποτην ειδική επιφύλαξη των χρηστών ηθών. Θεωρεί, δηλαδή, ότι όπου ο νομοθέτης θέλησεναθέσειέναδικαίωμαυπότηνεπιφύλαξητωνχρηστώνηθών,τοέπραξε expressis verbis. Ο ερμηνευτής δεν μπορεί να συνάγει άλλους περιορισμούς καθώςέτσιασκείσυντακτικήεξουσία Μάνεσης Αριστοτέλης Ι, «Συνταγματικά Δικαιώματα, α Ατομικές Ελευθερίες», Πανεπιστημιακέςπαραδόσεις,δ έκδοση,εκδόσειςσάκκουλα,1982,σελ Παντελής Αντώνης, «Ζητήµατα Συνταγµατικών Επιφυλάξεων», εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,1984,σελ.140, ΡάικοςΑθανάσιος,«Συνταγµατικό ίκαιο,θεµελιώδη ικαιώµατα»,τοµ.2,εκδόσεις Αντ.Ν.Σάκκουλα,2ηέκδοση,2002,σελ ,216 23

24 ΤηνίδιαθέσηυποστηρίζεικαιοΤσάτσος,οοποίοςδενθεωρείοτικαιτα άλλα συνταγματικά δικαιώματα λειτουργούν υπό την επιφύλαξη των χρηστών ηθών με τη σκέψη οτι έτσι θεσπίζονται ανεπιφύλακτοι περιορισμοί σε ανεπιφύλακταδικαιώματα.τονίζει,ακόμη,πωςηδιάταξητουάρθρου25παρ.1 δεν θεμελιώνει την αποδοχή άγραφων ή σύμφυτων περιορισμών των δικαιωμάτωνγιαταοποίαδενπροβλέφθηκανρητάεπιφυλάξεις 56. Ο Δαγτόγλου θεωρεί ότι η διάταξη δεν κατοχυρώνει ένα«γενικό» υπέρδικαίωµα που ισχύει παράλληλα µε κάθε«ειδικό» δικαίωµα, αλλά εφαρµόζεται µόνο στις περιπτώσεις για τις οποίες δεν κατοχυρώνονται «ειδικά» ατοµικά δικαιώµατα, ενώ διαφωνεί και με τη μεταβίβαση ενός περιορισμού σε άλλα συνταγματικά δικαιώματα, αν και σε άλλο σημείο φαίνεται πως δέχεται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό της ελευθερίας της γνώμης και της γενικής οικονομικήςελευθερίας 57. Στην αντίπερα όχθη βρίσκεται η θεωρία της γενικής εφαρμογής. Υποστηρικτής της θεωρίας αυτής είναι ο Δημητρόπουλος, ο οποίος αντιλαμβάνεταιωςενιαίατηναπάντησηστοερώτηματηςγενικήςοριοθέτησης και τονίζει τον οριοθετικό χαρακτήρα των τριών ρητρών της διάταξης του άρθρου 5 παρ. 1. Σύμφωνα λοιπόν με τον ίδιο, τα δικαιώματα των άλλων, το Σύνταγμακαιταχρηστάήθηδενπεριορίζουναλλάοριοθετούντηνανάπτυξητης προσωπικότητας 58. Εφόσον, τα δικαιώματα των άλλων και το Συνταγμα αποτελούν γενικές οριοθετήσεις τότε θα πρέπει να συμβαίνει το ίδιο και με τα χρηστά ήθη. Οι γενικές οριοθετήσεις, άλλωστε, προκύπτουν σαφώς από το Σύνταγμα και αποτελούνθεμελιώδειςκανόνεςτηςσυνολικήςέννομηςτάξης,πουεφαρμόζονται 56 Τσάτσος Δημήτριος Θ., «Συνταγματικό Δίκαιο, Θεμελιώδη δικαιώματα Ι, Γενικό μέρος»,τόμοςγ',εκδ.αντ.ν.σάκκουλα,αθήνα Κομοτηνή,1988,σελ αγτόγλου Π. Δ., «Συνταγµατικό ίκαιο, Ατοµικά ικαιώµατα Α», δεύτερη αναθεωρημένηέκδοση,εκδόσειςαντ.ν.σάκκουλα,2005,σελ _ΔαγτόγλουΠ.Δ., «Συνταγματικό Δίκαιο Ατομικά ΔικαιώματαΒ», δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, ΕκδόσειςΑντ.Ν.Σάκκουλα,2005,σελ ΔημητρόπουλοςΑνδρέας,«Συνταγματικάδικαιώματα»,Γενικόμέρος,ΤόμοςΓ Τεύχ. Ι ΙΙΙ,Β Έκδοση,Εκδ.Σάκκουλα,2008,σελ

25 τόσο στα περιορισμένα όσο και στα ανεπιφύλακτα δικαιώματα. Πρόκειται για αντικειμενικές συνταγματικές αρχές, που αφορούν την γενικότερη ανθρώπινη δράση μέσα στο όλο δικαιικό σύστημα. Δεν αφορούν μόνο την άσκηση δικαιωμάτωναπότουςφορείςαλλάκαθοδηγούνκαιτηδράσητηςδιοίκησης. Ο Δημητρόπουλος δεν βρίσκει πειστικό το επιχείρημα ότι η διάταξη του άρθρου5παρ.1ωςγενικήυποχωρείέναντιτωνειδικότερωνδιατάξεωνκαθώς στη συγκεκριμένη περίπτωση αυτή η σχέση δεν λειτουργεί κατά αλληλοαποκλεισμό,αλλάκατάσυνεφαρμογή 59. Εδώ το περιεχόμενο της γενικής και της ειδικής διάταξης συνεφαρμόζονται αφού βρίσκονται σε συμφωνία (lex specialis lex generalis specialem fact). Ούτε όμως και το επιχείρημαacontrarioαπότηρητήαναφοράτωνχρηστώνηθώνσταάρθρα13 παρ.2εδ.βκαι93παρ.2θεωρείαξιόπιστο.διότικαιστοάρθρο16αναφέρεται ειδικά η υπακοή στο Σύνταγμα ως οριοθέτηση της ακαδημαϊκής ελευθερίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν αποτελεί ταυτόχρονα και γενική οριοθέτηση εφαρμοζόμενη σε όλα τα συνταγματικά δικαιώματα ακόμα και όταν δεν αναφέρεταιρητά 60. ΌμωςκαιοΠαντελήςδιατυπώνειοτιμετηνεπιφύλαξητουάρθρου5παρ. 1 διακηρύσσεται ότι καμιά ελευθερία ούτε επιμέρους δικαίωμα δεν είναι χωρίς περιορισμό. Συνάγεται δε ο εξής ερμηνευτικός κανόνας: η ελευθερία επιδέχεται εκείνους τους περιορισμούς χωρίς τους οποίους δε θα μπορούσε να υπάρξει ελευθερία. Η εφαρμογή του άρθρου 5 παρ. 1 διαχέεται έτσι και στις άλλες διατάξειςπερίατομικώνελευθεριών.ωςεκτούτουχαράσσονταιόριαακόμακαι γιαταφαινομενικάανεπιφύλακταδικαιώματα. 59όπ.παρ.σελ.162,επ.βλ.ΑΠ1562/1983ηοποίαπαρατίθεταιπιοκάτω. 60Οπ.παρ.σελ

26 Ε.ΒΑΣΙΚΑΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Ταχρηστάήθηαποτελούνμιαευμετάβλητηστοβάθοςτουχρόνουκαιτης κοινωνικής πραγματικότητας έννοια η οποία χρησιμεύει ως μέτρο προσδιορισμού των ηθικών κοινωνικών αντιλήψεων του μέσου δίκαιου ανθρώπου. Παρατηρούμε πως είναι κρίσιμος ο ακριβής κάθε φορά καθορισμός τους καθώς, ως τμήμα των τριών οριοθετήσεων των συνταγματικών δικαιωμάτων, σχηματίζουν, ακριβώς, τα όρια άσκησής των ίδιων των δικαιωμάτων από τους πολίτες. Έτσι, δεν περιορίζουν το περιεχόμενο των δικαιωμάτων αλλά το προσδιορίζουν και το οριοθετούν ώστε να μπορεί να γίνεταιηάσκησήτουςαπόόλουςκαινααποκτάπράγματικόνόημαηκοινωνική ελευθερία. Πράγματι, λοιπόν, ορθώς υποστηρίζεται πως η ρήτρα των χρηστών ηθών δεν αποτελεί περιορισμό (θα πρέπει να αποφεύγεται η σύγχιση των δύο εννοιών) αλλά γενική οριοθέτηση των συνταγματικών δικαιωμάτων, παρά την αντίθετηάποψημέρουςτηςθεωρίας. ΣΤ.ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ι.Περίληψη Χρηστά ήθη ορίζονται ως οι κρατούσες σε ένα συγκεκριμένο χρόνο και τόπο ηθικοκοινωνικές αντιλήψεις του μέσου δίκαιου και χρηστού ανθρώπου. Στο σύγχρονο δίκαιο συνιστούν μια αόριστη νομική έννοια η οποία προσδιορίζεται κάθε φορα από τον δικαστή με βάση όχι τις προσωπικές του αντιλήψεις αλλά αντικειμενικά κριτήρια. Στο Σύνταγμα τα χρηστά ήθη αναφέρονται στις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1, 13 παρ. 2 και 93 παρ. 2 και προσδιορίζουντοπεριεχόμενοτωνσυνταγματικώνδικαιωμάτωντηςελέυθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της θρησκευτικής ελευθερίας αντίστοιχα και της αρχής της δημοσιότητας των συνεδριάσεων των δικαστηρίων. Διχογνωμία επικρατεί στη θεωρία για το αν η ρήτρα των χρηστών ηθών αποτελεί περιορισμό μόνο των δικαιωμάτων στα οποία αποκλειστικά αναφέρεται ή γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Οι 26

27 υποστηρικτές της πρώτης άποψης αντιλαμβάνονται τα χρηστά ήθη ως περιορισμό των δικαιωμάτων στα οποία αναφέρονται και δεν διακρίνουν μεταξύ περιορισμού και οριοθέτησης. Εκείνοι της δεύτερης διαχωρίζουν τους δύο όρους και καταληγουν πως τα χρηστά ήθη συνιστούν γενική οριοθέτηση όλων των συνταγματικών δικαιωμάτων. Η δεύτερη κρίνεται ως η ορθότερη άποψηαφούταχρηστάήθηαποτελούνμέροςτηςρήτραςτηςχρηστότηταςπου διέπειόλατασυνταγματικάδικαιώματα. ΙΙ.Abstract Good morals are defined as the astablished beliefs of the average just personaboutwhichbehaviourisinaccordancewiththemoralprinciples.inthe modern legal system they consist an indefinite legal term that has to be determinedobjectivelybythejugde.thetermismentionedintheconstitutionin thearticles5paragraph1,13paragraph2,93paragraph2.thetermprevailsa discordintheoryaboutthematterifgoodmoralsrestrictonlytherightsinwhich theyparticularlyarementioned.thefirstopinionsupportsthatrightsshouldget restricted only where it is particularly mentioned without distincting between restrictionandgeneraldefinerandthesecondonesupportsthatthereshouldbe adistinctionbetweenthetwotermsandthatgoodmoralsshouldbeconsidered asagenericdefinerapplyingtoallrights,withoutbeingnecessarlytheparticular mention,becausethearticle5paragraph1oftheconstitutionprovidesageneral provision.thesecondopinionseemstobemorecorrectthanthefirstwhilegood moralsshouldbeexaminedasanintegrityclause,agenericconstitutionalrights definercoveringthecontentofallconstitutionalrights. 27

28 Ζ.ΛΗΜΜΑΤΑ(LEMMAS) ΧρηστάήθηMoralethics(bonimores) ΑόριστηνοµικήέννοιαIndefinitelegalterm ΚρατούσεςκοινωνικέςαντιλήψειςEstablishedsocialbeliefs ΣυνταγµατικάδικαιώµαταConstitutionalrights ΟριοθέτησηDefiner ΠεριορισµόςRestriction ΡήτραχρηστότηταςIntegrityclause Η.ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Μη αντίθεση στα χρηστά ήθη Αίτηση διαζυγίου από υπαίτιο σύζυγο ΆρειοςΠάγοςΤμ.Γ 1562/1983 Πρόεδρος:Ξ.Ξενόπουλος,Εισηγητής:Α.Τζένος Περίληψη Χρηστά ήθη είναι οι άγραφοι κανόνες της κοινωνικής ηθικής που επικρατεί σε ορισμένο τόπο και χρόνο, οι οποίοι εφαρμόζονται ως κανόνες της αρμόζουσας συμπεριφοράς του ατόμου. Όταν το Σύνταγμα ή ο νόμος παραπέμπεισταχρηστάήθη,ηπαραπομπήαυτήγίνεταιόπωςσεπηγήδικαίου, οπότε και οι άγραφοι κανόνες εξομοιώνονται προς τον νόμο. Η άσκηση του ατομικού δικαιώματος της προσωπικότητας, από το οποίο απορρέει και το δικαίωμαδιαζεύξεως,δενπρέπεικατάτοαρθρ.5παρ.1τουσ.ναπαραβιάζειτα χρηστάήθη. Κείμενοαπόφασης Επειδή κατά το άρθρον 5 παρ. 1του ισχύοντος Συντάγματος, έκαστος δικαιούταινααναπτύσσηελευθέρωςτηνπροσωπικότητάτουκαινασυμμετέχη 28

29 εις την κοινωνική, οικονομική και πολιτικήν ζωήν της χώρας, εφ' όσον δεν προσβάλλει τα δικαιώματα των άλλων και δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη. Η διάταξις αύτη, ήτις αποτελεί την συνισταμένην των επί μέρους ατομικών ελευθεριών, θέτει τα εν αυτή πλαίσια εντός των οποίων πρέπει να ασκούνται τα εκ της προσωπικότητος αυτού, απορρέοντα δικαιώματα του ατόμου εν οις καταλέγεται και το της διαζεύξεως οικογενειακόν δικαίωμα. Εξ άλλου"χρηστάήθη"είναιοιάγραφοικανόνεςτηςκρατούσηςκοινωνικήςηθικής, οι εφαρμοζόμενοι εις ωρισμένον τόπον και χρόνον ως κανόνες της αρμοζούσης συμπεριφοράςτουατόμου.ότανειςταχρηστάήθηπαραπέμπειτοσύνταγμαήο νόμος, η παραπομπή αυτή γίνεται ως εις πηγήν δικαίου, ότε και οι άγραφοι κανόνεςεξομοιούνταιπροςτοννόμον.τοδεπεριεχόμενοντων"χρηστώνηθών" ως κανόνος δικαίου, διαγιγνώσκεται τη βοηθεία των διδαγμάτων της κοινής πείρας,εξωςπροκύπτει,ότιταχρηστάήθηπροσδιορίζουνκαιαντανακλούντην συμπεριφοράν παντός εντίμου και έμφρονος κοινωνικού ανθρώπου. Τούτων δοθέντων,ηδιαληφθείσαδιάταξιςτηςπαρ.1τουαρθρου1τουν.868/1979,δι' ηςπαρέχεταιυπότουςεναυτήόρουςτοδικαίωμακαιειςτονυπαίτιονσύζυγον όπως,ζητήσητηνδιάζευξινυπότουςπεριορισμούςμάλιστατωντωνδιατάξεων εναριθμοίς1και2τουάρθρου2τουωςείρητιανόμουκαιτηνπαρεχομένηνδια του άρθρου 3 παρ. 1 του ιδίου νόμου δυνατότητα όπως κηρυχθή υπαίτιος του διαζυγίου ο ενάγων, ουδόλως θάλπει συμπεριφοράν ανέτιμον και αντικειμένην εις την ηθικήν τάξιν, του νομοθέτου αποβλέψαντος, καθ' α εν τη ηγουμένη αιτιολογίαδιελήφθη,ειςτηνθεραπείαννοσηρώνκοινωνικώνκαταστάσεωνκαι τηναποτροπήνδημιουργίαςδιαλυτικώνφαινομένων. Δημοσίευση: Εφημερίδα Ελλήνων Νομικών Έτος: 1984 Τόμος: 51 Σελ.: 627, ΤράπεζαΝομικώνΠληροφοριώνΔΣΑ Έννοιαχρηστώνηθών Μεταβίβασησυνόλουπεριουσίαςωςπροίκας ΆρειοςΠάγος2105/1986 Πρόεδρος:Π.Λογοθέτης,Εισηγητής:ΓΚασσίμης Περίληψη 29

30 Χρηστά ήθη Προίκα. Έννοια χρηστών ηθών: λαμβάνονται υπ' όψιν οι κρατούσεςαντιλήψειςτουμέσουανθρώπουκατάτοχρόνοπουκαταρτίζεταιη δικαιοπραξία. Η μεταβίβαση του συνόλου της ακίνητης περιουσίας, ως εκπλήρωση νόμιμης υποχρέωσης του προικοδότη δεν αντίκειται στα χρηστά ήθη. Απόσπασμααπόφασης Επειδή κατά την έννοια της διατάξεως του άρθρου 178 του Α.Κ. που, όπωςμεταγλωττίσθηκε,ορίζειότι"δικαιοπραξίαπουαντιβαίνεισταχρηστάήθη είναιάκυρη",ωςχρηστάήθηλογίζονταιόχιοιαπλέςπερίηθικήςαντιλήψειςκαι μάλιστατουδικαστούήτωνδιαδίκων,αλλάοι,κατάτονχρόνοκαταρτίσεωςτης δικαιοπραξίας, κρατούσες αντιλήψεις του μέσου ανθρώπου, ως μέλους του κοινωνικούσυνόλου,περίτωνορίωνεντόςτωνοποίωνπρέπειναπεριορίζεται, κατά την κατάρτιση της δικαιοπραξίας η δραστηριότητα των δικαιοπρακτούντων, ώστε να θεωρείται σύμφωνη με τη χρηστή και έμφρονη συναλλακτική συμπεριφορά, κρινόμενες όχι συμφωνα με τα μεμονωμένα αίτια που ωδήγησαν στην κατάρτιση της δικαιοπραξίας ή από τα ελατήρια καιγενικώτερατουςσκοπούςπουυποκίνησαντουςδικαιοπρακτούντες,αλλ'απ' το σύνολο των συνθηκών και περιστάσεων που συνοδεύουν τη δικαιοπραξία. Έτσι, μόνος ο τρόπος συνάψεως της δικαιοπραξίας, ή το αίτιο που υπεκίνησε, στην κατάρτιση της, τους δικαιοπρακτούντες, αμφοτέρους ή τον ένα από αυτούς,ωςκαιοσκοπόςγιατονοποίοκαθέναςτουςεπεδίωξετηνκατάρτισητης δικαιοπραξίας,καιανακόμηδενσυμφωνούνπροςταπαραγγέλματατηςηθικής, δενπροσδίδουναναγκαίωςστηδικαιοπραξίααντίθεσηπροςταχρηστάήθη(βλ. σχ.ολ.α.π.398/1975).ενπροκειμένωοιαναιρεσείοντεςδιατηςενδίκουαγωγής των,όπωςτοπεριεχόμενότηςγίνεταιδεκτόαπότηνπροσβαλλομένηαπόφαση, χωρίς κατά της εκτιμήσεώς της αυτής να προβάλλεται αιτίαση των αναιρεσειόντων, εζήτησαν να αναγνωρισθεί ότι είναι άκυρο το 891/ προικοσυμβόλαιο του συμ/φου Ακράτας Δ.Α., δια του οποίου ο προικοδότης,πατέρας των αναιρεσειόντων και της πρώτης αναιρεσιβλήτου, μετεβίβασεπροςτηντελευταίααυτήμενκατάψιλήκυριότηταταυπόστοιχεία τουσυμβολαίουα1έωςα13ακίνητα,ενώτηδιοίκησηκαιεπικαρπίαμετεβίβασε στοδεύτεροαναιρεσίβλητο,ειςτούτοδεκατάπλήρηκυριότητα,ταυπόστοιχεία 30

31 Β1 έως Β13, λόγω προικός (εν μέρει αδιατιμήτου εν μέρει διατετιμημένης), τα οποία (ακίνητα) απετέλουν το σύνολον σχεδόν της περιουσίας του,εις τρόπον ώστεναμηκαταλίπει,κατάτονθάνατότου,αξιόλογαπεριουσιακάστοιχείαγις τα άλλα παιδιά του μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι πέντε αναιρεσείοντες, οι οποίοι διέμενον εις την Αμερικήν και είχαν συντελέσει και μάλιστα ο πρώτος τούτων, δια της εργασίας των, εις την δημιουργίαν της πατρικής περιουσίας, διότι η ως άνω προίκα, καταρτίσθηκε ύστερα από ηθική πίεση που άσκησαν στον προικοδότη οι αναιρεσίβλητοι, με την απειλή ματαιώσεως του γάμου, η οποία (ματαίωση)ενόψη των στο χωριό τους κρατουσών αντιλήψεων θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις τόσο δια την θυγατέρα του όσο και για την όλη οικογένειά του αφού θα επέφερε ηθική μείωσή τους, δηλαδή κάτω από συνθήκες που τη φέρουν σε αντίθεση προς τα χρηστά ήθη. Υπόταπεριστατικάόμωςαυτά,απ'ταοποίαπροκύπτειότιτομενπεριεχόμενο τηςάνωδικαιοπραξίας(προικός),αποτελούνεκπλήρωσηνομίμουυποχρεώσεως του προικοδότη δεν αντίκειται, κατά την αντίληψη του μέσου κοινωνικού ανθρώπου, στην ηθική και τα συναλλακτικά ήθη, θεωρούμενα από την άποψη τουκοινωνικούσυνόλου,έστωκαιανεριλαμβάνειμεταβίβασητουσυνόλουτης ακινήτου περιουσίας αυτού, αφού και αν ακόμη υπερβαίνει το από τις περιστάσεις του χρόνου της καταρτίσεως της δικαιοπραξίας επιβαλλόμενο μέτρο,δενπαύειν'αποτελείκαιωςπροςαυτόάλλησύννομηδικαιοπραξία,δηλ. δωρεά, κατά το άρθρο 1499 του Α.Κ., όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί από το νόμο 1329/1983, έναντι της μειωτικής επιδράσεως της οποίας ως προς τη νόμιμημοίρατουςταλοιπάτέκνατουπροικοδότηπροστατεύονταιειδικάμετις διατάξεις των άρθρων 1833, 1855 επ. του Α.Κ. Εξάλλου ούτε η εξαναγκάσασα τον προικοδότη σε κατάρτιση της περί προίκας δικαιοπραξίας απειλή ματαιώσεως του γάμου σε περίπτωση μη συστάσεώς της υπό του μέλλοντος γαμβρούαξιουμένης(καθ'ύψος)προίκας,ούτεοφόβοςαυτού(προικοδότη)από ενδεχόμενημείωσητηςοικογενειακήςυπολήψεώςτουκαιτηνηθικήμείωσητης θυγατέρας σε περίπτωση ματαιώσεως του γάμου, αφορώντα ελαττώματα της δηλωθείσηςβουλήσεωςαυτού(απειλή)δυνάμεναναθεμελιώσουνενδεχομένως αξίωση του ιδίου για ακύρωση της δικαιοπραξίας, ή τα ελατήρια αυτής, δεν καθιστούν, κατά τα προεκτεθέντα, την δικαιοπραξία αυτή (προίκα) αντίθετη προς τα χρηστά ήθη και για το λόγο αυτό άκυρη κατά τη διάταξη του άρθρου 31

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων Προπτυχιακή Εργασία Έλενα Κοντραφούρη Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ a) Συνταγματικά δικαιώματα Το θέμα που τίθεται υπό διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας

Η γενική αρχή του σεβασµού και της προστασίας της ανθρώπινης αξίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Κράτος Δικαίου 2 Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος Πρόλογος Η κατοχύρωση και η προστασία του δικαιώµατος της συνένωσης ή του συνεταιρίζεσθαι στο άρθρο 12 του ελληνικού Συντάγµατος δίνει σάρκα και οστά στο εύστοχο αρχαίο απόφθεγµα «η ισχύς εν τη ενώσει».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ,ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ,2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1

Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1 ιδάσκων Καθηγητής: Α. ηµητρόπουλος Εργασία στο Μάθηµα: «Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα» Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1 Αικατερίνη Βασιλική Αγγελική Εµµανουήλ ΑΜ:1340200600656 Εξάµηνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ : Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΛΟΥΚΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΘΗΝΑ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου --------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...2 Β. ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ...3 Β.1. Δομή του όρου συνταγματικό δικαίωμα...3 Β.2. Οριοθέτηση...5 Β.3. Οριοθέτηση, περιορισμός και πυρήνας δικαιώματος...6 Γ. ΤΟ ΑΡΘΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ»

«Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail:

Θέµα εργασίας : Γενικές Συνταγµατικές Αρχές «Απαγόρευση κατάχρησης δικαιώµατος» Καµιντζή Ιωάννα Α.Μ:322 Ε Mail: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ «ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ»

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ «ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ «ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ» ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Α. Μ 1340200400737 ΤΗΛ.2109352306,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εμβάθυνση στο συνταγματικό δίκαιο

Εμβάθυνση στο συνταγματικό δίκαιο Εμβάθυνση στο συνταγματικό δίκαιο Το δικαίωμα στην ιδιοκτησία Λίνα Παπαδοπούλου Άρθρα 17-18 18 ελλ Σ Ά 17 παρ 1 H ιδιοκτησία τελεί υπό την προστασία του Kράτους, τα δικαιώματα όμως που απορρέουν από αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Ανδρέας Δημητρόπουλος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΦΟΙΤΗΤΗΣ : Νικήτας Ιωαν. Καλογιαννάκης Α.Μ. : 1340200200841 ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Εργασία στο µάθηµα : ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ιδάσκοντες: ηµητρόπουλος Ανδρέας, Καθηγητής Βλαχόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακή Εργασία. Δημητρακοπούλου Χριστίνα. Το Ζήτημα της Εφαρμογης των Γενικών Οριοθετικών Ρητρών ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Προπτυχιακή Εργασία. Δημητρακοπούλου Χριστίνα. Το Ζήτημα της Εφαρμογης των Γενικών Οριοθετικών Ρητρών ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προπτυχιακή Εργασία Δημητρακοπούλου Χριστίνα Το Ζήτημα της Εφαρμογης των Γενικών Οριοθετικών Ρητρών ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 2.1. Έννοια και ορισμός συνταγματικών δικαιωμάτων 3 2.2. Έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Συμβάσεις ορισμένου χρόνου

Εργασιακά Θέματα. Συμβάσεις ορισμένου χρόνου Εργασιακά Θέματα Συμβάσεις ορισμένου χρόνου Μάρτιος 2017 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ορισμός... 3 2. Είδη συμβάσεων ορισμένου χρόνου.. 3 3. Συμβάσεις ορισμένου και αορίστου χρόνου 4 4. Διαδοχικές συμβάσεις ορισμένου

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό,

1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό, 1.1 Άνθρωπος: κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό ον ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Άνθρωπος 4 Τα ατομικά χαρακτηριστικά του ανθρώπου Κοινωνία: Ένα σύνολο ανθρώπων με τα εξής χαρακτηριστικά: 4 Οργάνωση 4 Αυτοτέλεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κατατακτήριες Eξετάσεις για εισαγωγή στη Νομική Σχολή για το ακαδημαϊκό έτος

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Κατατακτήριες Eξετάσεις για εισαγωγή στη Νομική Σχολή για το ακαδημαϊκό έτος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Γραμματεία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙ Ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πληροφορίες: Αλκ. Φερμάνη Τηλ. : 2310 995251 Fax: 2310 995272 e-mail: info@ law.auth.gr Κτίριο : Σχολή Νομική Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Π.Μ.Σ. ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο Διδάσκοντες: Δημητρόπουλος Ανδρ., Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΙ (σελ. 1-14) 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΟ (ΩΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ) 2.ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΝΟΝΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ 3.ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ 4.ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 29 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 37 2. Σχέση με επιείκεια... 40 3. Σχέση με ηθική... 42 ΠΗΓΕΣ - ΙΣΧΥΣ - ΑΣΦΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο.

Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο. Δίκαιο είναι το σύνολο κανόνων που προσδιορίζουν τη συμπεριφορά του ανθρώπου στην κοινωνία με υποχρεωτικό τρόπο. Το δίκαιο δεν προέρχεται και δεν επηρεάζεται από την ατομική μας θέληση. Το δίκαιο χωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Αστική ευθύνη του δημοσίου 1 ο μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 5 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 5 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 5 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ

ΘΕΜΑ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΜΑ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΚΑΤΑ ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. ΕΤΟΣ:2008

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...XI ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Η αναπόδραστη ατέλεια της δικαιοπρακτικής ρύθμισης...3 I. Η δικαιοπρακτική ελευθερία και το κανονιστικό περιεχόμενο της δικαιοπραξίας...3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

«Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα

«Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ: Ν.Ο.Π.Ε., ΤΜΗΜΑ: ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ «Ανεπιφύλακτα» Συνταγματικά Δικαιώματα ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΛΕΛΛΟΥ (Α.Μ. 1340200200270) ΑΘΗΝΑ ΜΑΙΟΣ 2008

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ

ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΩΣ ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2005-2006 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Εργασιακά Θέματα. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Εργασιακά Θέματα Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη Ιούλιος 2015 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Καταχρηστική καταγγελία σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου εκ μέρους του εργοδότη

Διαβάστε περισσότερα

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία

811 Ν. 23/90. ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Δικαστήρια Δικαστές Γραμματεία E.E., Παρ. I, Αρ. 2485, 2.3.90 811 Ν. 23/90 Ο περί Δικαστηρίων Νόμος του 1990 εκδίδεται με δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο 52 του Συντάγματος. Αριθμός 23

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Στα πλαίσια των συναντήσεων της ομάδας που συνιστά αυτή την βάση δεδομένων πραγματοποιήθηκε μια συζήτηση για τα κωλύματα εγγραφής ως μέλος στα αθλητικά σωματεία,όπως αυτά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ: 2006-2007 ΜΑΘΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ «ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών

Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Τα Συνταγματικά δικαιώματα των αλλοδαπών Όνομα: Λυδία Βραδή ΑΜ:1340200700040 Διδάσκοντες: Α. Δημητρόπουλος, Σ. Βλαχόπουλος Μάθημα: Ατομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα Δ Εξάμηνο Περιεχόµενα Σελ. Περιεχόµενα...2-3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα:

Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα: Τα μαθήματα που θα προσφερθούν στις κατευθύνσεις του ΠΜΣ της Νομικής Σχολής είναι τα ακόλουθα: 1.Κατεύθυνση «ΑΣΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» Αστικό Δίκαιο Ενωσιακής προέλευσης (Κοινοτικό Αστικό Δίκαιο) Ερμηνεία των Νομών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

PUBLIC ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104

PUBLIC ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ. Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104 ConseilUE ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣΕΝΩΣΗΣ Βρυξέλλες,27Μαΐου 2014 (OR.en) 10296/14 LIMITE PUBLIC JUR321 JAI368 POLGEN75 FREMP104 ΓΝΩΜΗΤΗΣΝΟΜΙΚΗΣΥΠΗΡΕΣΙΑΣ 1 Θέμα: ΑνακοίνωσητηςΕπιτροπήςγιαένανέοπλαίσιοτηςΕΕγιατηνενίσχυσητου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Ο όρος «ατομικά δικαιώματα» επικράτησε ανάμεσα σε πολλούς άλλους, όπως «θεμελιώδη»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ

ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής (Ν. 3985/2011) & Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (αρ. 1 επ. Ν. 3986/2011):

Διαβάστε περισσότερα

«Επιφύλαξη Νόμου» Μοράκου Σοφία Α.Μ Α.Τ Θέμα: έτος συγγραφής: 2005

«Επιφύλαξη Νόμου» Μοράκου Σοφία Α.Μ Α.Τ Θέμα: έτος συγγραφής: 2005 Μοράκου Σοφία Α.Μ. 1340200300297 Α.Τ. 2102532598 Θέμα: «Επιφύλαξη Νόμου» έτος συγγραφής: 2005 μάθημα: Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα διδάσκων: Ανδρέας Δημητρόπουλος Νομική σχολή Αθηνών (Ν.Ο.Π.Ε) Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η

Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η ΠΑΝΟ ΕΤΓΟΤΡΖ-ΓΗΚΖΓΟΡΟ ΑΘΖΝΩΝ ΝΟΜΗΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ ΚΔΝΣΡΗΚΖ ΔΝΩΖ ΓΖΜΩΝ ΚΑΗ ΚΟΗΝΟΣΖΣΩΝ ΔΛΛΑΓΟ ΜΠΟΤΜΠΟΤΛΗΝΑ 9-11 (2 ος όροφος) ΑΘΖΝΑ ΣΖΛ:210-8259140-1-FAX: 210-8259235 ΚΗΝ:6977506705 E-mail: pzygouris@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» ΘΕΜΑ Η ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» ΘΕΜΑ Η ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΠΕ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2008-2009 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» ΘΕΜΑ Η ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα