ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Μηχανολογική µελέτη-εγκατάσταση φυσικού αερίου σε κτιριακό συγκρότηµα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Μηχανολογική µελέτη-εγκατάσταση φυσικού αερίου σε κτιριακό συγκρότηµα"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΙΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μηχανολογική µελέτη-εγκατάσταση φυσικού αερίου σε κτιριακό συγκρότηµα Εισηγητής : Σπουδαστής : Καθ. Μονιάκης Μύρων Βουλγαρόπουλος Αντώνης

2 "Η διδασκαλία ξεκινά όταν εσύ, ο δάσκαλος, µαθαίνεις από το µαθητή. Όταν µπαίνεις στη θέση του για να συνειδητοποιήσεις τι µαθαίνει και µε ποιον τρόπο το αντιλαµβάνεται" Σέρεν Κίρκεγκορ ( ανός φιλόσοφος) "Η παιδεία είναι απλώς η ψυχή µιας κοινωνίας καθώς περνά από τη µια γενιά στην άλλη" Γκίλµπερτ Τσέστερτον (Άγγλος συγγραφέας και ποιητής) "Παράδοση µαθήµατος είναι η διαδικασία κατά την οποία οι σηµειώσεις του καθηγητή µετατ-ρέπονται σε σηµειώσεις του µαθητή χωρίς να περάσουν από το µυαλό κανενός εκ των δυο" Ρ.Κ. Ράθµπαν (Αµερικανός πανεπιστηµιακός)

3 Ευχαριστίες Εκφράζω τις θερµές µου ευχαριστίες στον Καθηγητή κ. Μύρων Μονιάκη ο οποίος συνέβαλε αποφασιστικά στην περάτωση της συγκεκριµένης πτυχιακής εργασίας. Εκφράζω, επίσης, τις ευχαριστίες µου στους "Αδειούχους υδραυλικούς τρίτης ειδικότητας-εγκαταστάτες αερίων καυσίµων" κ. Φωτιάδη Ηλία & κ. Καλλιοντζή Βασίλη οι οποίοι µε τις εύστοχες και ουσιώδεις παρεµβάσεις βοηθήσαν την -κατά το δυνατόν-ρεαλιστικότερη προσέγγιση της εν λόγω µελέτης. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον κ. Καρδίτσα Χρήστο "Μηχανολόγο Μηχανικό Τ.Ε. MSC Degree" για την πολύτιµη βοήθεια που µου προσέφερε όσον αφορά τη δοµή και το περιεχόµενο της ύλης. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον προπτυχιακό φοιτητή του τµήµατος Μηχανολόγων Μηχανικών του Α.Π.Θ. κ. Φωτιάδη Θοδωρή τόσο για το πλούσιο υλικό που µου χάρισε, όσο και για τις, ιδιαίτερα, χρήσιµες συζητήσεις που είχαµε και αφορούσαν το "θαυµαστό κόσµο του φυσικού αερίου".

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα Εισαγωγή- Σκοπός της πτυχιακής εργασίας 1 1 Αέρια καύσιµα 1.1 Καύσιµα & πως διακρίνονται 1. Ιστορία αερίων καυσίµων 1.3 ιάκριση αερίων καυσίµων Ιδιότητες αερίων καυσίµων Φυσικές ιδιότητες αερίων καυσίµων Μοριακή µάζα, Μοριακός όγκος Καταστατική εξίσωση ιδανικού αερίου Καταστατική εξίσωση πραγµατικού αερίου Πυκνότητα, Ειδικός όγκος Κρίσιµα σηµεία Συνεκτικότητα-Ιξώδες Χαρακτηριστικές ιδιότητες αερίων καυσίµων 11 συνδεόµενες µε την τεχνική της καύσης Πυκνότητα, Σχετική πυκνότητα Θερµογόνος δύναµη είκτης Wobbe Καύση αερίων καυσίµων Αντιδράσεις αερίων καυσίµων Απαιτούµενη ποσότητα αέρα & σύσταση 16 καυσαερίων κατά την πλήρη καύση Ειδικά χαρακτηριστικά καύσης αερίων καυσίµων 19 Φυσικό αέριο.1 Τι είναι & πως σχηµατίζεται. Ιστορική αναδροµή 4.3 Το φυσικό αέριο στην παγκόσµια ενεργειακή σκηνή Παραγωγή-Κατανάλωση φυσικού αερίου 5.3. Τα αποθέµατα & το παγκόσµιο εµπόριο φυσικού 8 αερίου.4 ιάκριση φυσικών αερίων 33.5 Το φυσικό στην ελληνική ενεργειακή σκηνή Ελληνικό δίκτυο µεταφοράς φυσικού αερίου 38.6 Πλεονεκτήµατα του φυσικού αερίου 43.7 Χρήσεις του φυσικού αερίου 45 3 Νοµοθεσία-Θεσµικό πλαίσιο Απελευθέρωση εγχώριας αγοράς φυσικού αερίου 47

5 3.1.1 Σύντοµη ιστορική αναδροµή & βασικό σκεπτικό Η Κοινοτική Οδηγία 003/ΕΚ-EE L 176/ Το ψηφισθέν Σχέδιο Νόµου 49 4 Μελέτη εσωτερικής εγκατάστασης Σύνδεση µε το δίκτυο του φυσικού αερίου Τεχνική περιγραφή της εγκατάστασης Οικονοµικά µεγέθη εγκατάστασης Τεύχος υπολογισµών 70 Παραρτήµατα 147 Παράρτηµα I 147 ιάγραµµα Mooy-Πίνακας χαλύβδινων αγωγών 147 µεσαίου βάρους Παράρτηµα II 148 Τυποποιηµένο φύλλο 1 : 148 Προσδιορισµός διαµέτρου σωλήνων Τυποποιηµένο φύλλο : 149 Σύνοψη των συντελεστών τοπικών απωλειών ζ Παράρτηµα III 150 Πιστοποιητικό δοκιµής αντοχής & στεγανότητας 150 για προσωρινή τροφοδότηση µε αέριο Παράρτηµα IV 15 Πιστοποιητικό ολοκλήρωσης εγκατάστασης & 15 ρύθµισης συσκευών αερίου για τελική τροφοδότηση µε αέριο Παράρτηµα V 154 Σύµβολα µηχανολογικού εξοπλισµού 154 εγκαταστάσεων φυσικού αερίου Παράρτηµα VI Εξοικονόµηση ενέργειας που προκύπτει από την 155 χρήση του φυσικού αερίου σύµφωνα µε επίσηµα στοιχεία της ΕΠΑ Αττικής Βιβλιογραφία 157 Πηγές από το διαδίκτυο 158

6 Εισαγωγή Κατά τον ακριβή ορισµό της η ενέργεια είναι το ποσό του έργου που απαιτείται προκειµένου ένα σύστηµα να µεταβεί από µια αρχική κατάσταση σε µια τελική. Κατ ουσία η ενέργεια αποτελεί την κινητήρια δύναµη για να συµβεί και λειτουργήσει οτιδήποτε, αποτελεί δηλαδή τη βάση της ύπαρξης µας. εν µπορεί να υπάρξει πρόοδος και οποιαδήποτε ανάπτυξη δίχως την δράση της. Γι αυτό, µε τη συνεχώς αυξανόµενη κατά κεφαλή κατανάλωση ενέργειας στις µέρες µας ο έλεγχος, η κατοχή και η πρόσβαση στις ενεργειακές πηγές προσδίδει σηµαντική δύναµη και πλεονεκτήµατα σ αυτόν που τις διαχειρίζεται. εν είναι τυχαίο άλλωστε ότι περιοχές όπως η Μέση Ανατολή έχουν αποτελέσει συχνά πεδίο έντονων αντιπαραθέσεων, κυρίως, εξαιτίας των πλούσιων ενεργειακών κοιτασµάτων που διαθέτουν και ειδικότερα πετρέλαιο, αλλά και φυσικό αέριο. Το φυσικό αέριο, το οποίο µπορεί να αποτελεί για την Ελλάδα µια νέα και σχετικά άγνωστη µορφή ενέργειας, όµως στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες χρησιµοποιείται, περίπου, από τα µέσα του 0 ου αιώνα. Είναι αναµενόµενο, λοιπόν, η διείσδυση του στα ενεργειακά δρώµενα να συνοδεύεται και από τα αντίστοιχα "προβλήµατα νεότητας" που σχετίζονται µε το θεσµικό πλαίσιο που διέπει την ασφαλή και οµαλή εισαγωγή του στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας µας, τη δηµιουργία καταλλήλων προϋποθέσεων για απρόσκοπτο και ελεύθερο ανταγωνισµό, αλλά και των φορέων εκείνων που θα αποτελέσουν τη βάση της περαιτέρω ανάπτυξής του. Παρά, λοιπόν, τις όποιες ελλείψεις και παραλείψεις µπορεί να υπάρχουν και οι οποίες σταδιακά ξεπέρνιουνται ο ρόλος του φυσικού αερίου στον ενεργειακό χάρτη της Ελλάδας προβλέπεται να ενισχυθεί και σύντοµα το νέο αυτό καύσιµο να γίνει µέρος της καθηµερινότητάς µας. Τουλάχιστον, σε πρώτη φάση των κατοίκων των ηπειρωτικών περιοχών, καθώς η εισαγωγή του στα νησιωτικά διαµερίσµατα και ειδικότερα στην Κρήτη δεν αποτελεί για την ώρα άµεση προτεραιότητα. Υπό την σκιά των εξελίξεων και των ζυµώσεων που λαµβάνουν χώρα µε την έλευση αυτής της νέας µορφής ενέργειας προέκυψε και η παρούσα πτυχιακή εργασία, ως µια απόπειρα γνωριµίας και επαφής µε το παρελθόν, το παρόν, αλλά και το µέλλον του φυσικού αερίου. Σκοπός της πτυχιακής εργασίας Σκοπός της παρούσας πτυχιακής εργασίας είναι µελέτη όλων των παραµέτρων που σχετίζονται µε την εγκατάσταση και λειτουργία ενός δικτύου φυσικού αερίου σε µια νεόδµητη πολυκατοικία. Επίσης, µια σειρά από ζητήµατα που αφορούν την ολοένα και αυξανοµένη ενεργειακή ζήτηση, τα επιβεβαιωµένα και πιθανολογούµενα αποθέµατα φυσικού αερίου, την παραγωγή και κατανάλωση παγκοσµίως, την αγορά και την αναµενόµενη απελευθέρωσή της, πρόκειται να αποτελέσουν αντικείµενο µελέτης.

7 1 Αέρια καύσιµα 1.1 Καύσιµα & πώς διακρίνονται Καύσιµα ονοµάζονται τα υλικά εκείνα, τα οποία περιέχουν χηµική ενέργεια και µε διάφορες διεργασίες την ελευθερώνουν. Τα καύσιµα διακρίνονται στα πυρηνικά και τα συµβατικά. Συµβατικά καύσιµα είναι τα υλικά τα οποία, όταν θερµαίνονται αντιδρούν χηµικά µε ένα οξειδωτικό µέσο (αέριο ή οξυγόνο) και ελευθερώνουν ενέργεια, η οποία εκλύεται υπό µορφή θερµότητας. Με τη σειρά τους, τα συµβατικά καύσιµα διακρίνονται στα πρωτεύοντα, τα οποία υπάρχουν στη φύση (ξύλο, γαιάνθρακες, αργό πετρέλαιο, φυσικό αέριο, κ.α.), και τα δευτερεύοντα, που είναι τα παράγωγα υλικά που λαµβάνονται µε κατάλληλες φυσικοχηµικές διεργασίες από τα πρωτεύοντα, όπως ο ξυλάνθρακας, το κοκ, το φωταέριο, η βενζίνη, το ντίζελ, το µαζούτ κ.λ.π. Επίσης, τα συµβατικά καύσιµα ανάλογα µε τη φυσική τους σύσταση ταξινοµούνται σε στερεά, υγρά και αέρια. Τα αέρια είναι µείγµατα καύσιµων και αδρανών (άκαυστων) αερίων. Τα καύσιµα συστατικά τους είναι οι αέριοι υδρογονάνθρακες [µεθάνιο (C 4 ), αιθάνιο (C 6 ), προπάνιο (C 3 8 ), βουτάνιο (C 4 10 ) και πεντάνιο ( C 5 1 )], το υδρογόνο ( ) και το µονοξείδιο του άνθρακα (CO). 1. Ιστορία των αερίων καυσίµων Η ιστορία των αερίων καυσίµων, άρα και των φυσικών αερίων, αρχίζει µε την παραγωγή καυσίµου αερίου µε ξηρή απόσταξη από στερεά καύσιµα, το οποίο χρησίµευε για φωτισµό (φωταέριο). Ο πρώτος που φαίνεται να χρησιµοποίησε το φωταέριο για συνεχή φωτισµό ήταν ο Minkelers στα τέλη του 18 ου αιώνα. Επίσης, το 1791 ο Lebon προσπάθησε να χρησιµοποιήσει στο Παρίσι αέριο, που παρήγαγε από ξύλα για φωτισµό. Πάντως, το 179 ο Murock στο Μπίρµινγχαµ της Αγγλίας φώτισε την κατοικία και το εργαστήριο του µε φωταέριο και στη συνέχεια, το 1798, προέβη στην ίδρυση του πρώτου εργοστασίου φωταερίου στον κόσµο. Όµως, τη µεγαλύτερη συµβολή στην ανάπτυξη του φωταερίου είχε ο Samnuel Cleg, ο οποίος ήταν παλαιός συνεργάτης του Murock και εφεύρε όλα τα µηχανήµατα για τον καθαρισµό, τη συλλογή και αποθήκευση, τη ρύθµιση της παραγωγής, αλλά και τη µέτρηση του φωταερίου. Επίσης, έδωσε ώθηση στην εξέλιξη των µηχανηµάτων παραγωγής του. Με αυτά άλλωστε, φώτισε το 1813 τους δρόµους του Λονδίνου. Βέβαια, πολύ σύντοµα το ευγενές αυτό καύσιµο χρησιµοποιήθηκε και για θερµικούς σκοπούς, όπως το µαγείρεµα, η θέρµανση νερού και η θέρµανση χώρων. Έπειτα από τη χρήση του φωταερίου αξιοποιήθηκε κάθε αέριο, το οποίο µπορούσε να παραχθεί µε κάποιο τρόπο. Έτσι, ακολούθησε µια νέα εποχή, αυτή των βιοµηχανικών αερίων. Ως πρώτο βιοµηχανικό αέριο µπορεί να θεωρηθεί το αέριο των υψικαµίνων, το οποίο καιγόταν δίχως να αξιοποιείται. Έτσι, ο Bischof το 1839 συνέλαβε την ιδέα της εµφύσησης αέρα ανεπαρκούς για καύση µέσω διάπυρου στρώµατος κοκ µε αποτέλεσµα την παραγωγή ενός πτωχού αερίου.

8 Εικ. 1-1 Μετρητής αερίου 19 ου αιώνα Στη συνέχεια, αξιοποιήθηκε το φυσικό αέριο, του οποίου η διαδροµή στον χρόνο αναφέρεται στο επόµενο κεφάλαιο. Η εκτεταµένη κατανάλωση αερίων καυσίµων ξεκίνησε µε την ανάπτυξη της χαλυβουργίας, η οποία για την αναγωγή του σιδηροµεταλλεύµατος σε πρωτόχυτο χυτοσίδηρο χρειάζονταν µεγάλες ποσότητες κοκ. Το κοκ παράγεται µε απαερίωση των γαιανθράκων. Όταν οι παραγόµενες ποσότητες αερίων ξεπερνούσαν τις ανάγκες της ίδιας της χαλυβουργίας, άρχισαν να διανέµονται σε τοπικά και στη συνέχεια σε ευρύτερα δίκτυα. Τα αέρια που παράγονταν µε απαερίωση και εξαερίωση και µεταφέρονταν σε µεγάλες αποστάσεις για να καταναλωθούν χαρακτηρίζονταν ως τηλεαέριο (Fern gas ή Gri Gas). Τα αέρια που παράγονταν κοντά στις πόλεις σε εργοστάσια, κυρίως, από υδρογονάνθρακες, αλλά και από άνθρακα χαρακτηρίζονταν ως αέριο πόλης ή φωταέριο (Statgas ή Town Gas). 1.3 ιάκριση αερίων καυσίµων Η παλαιότερη διάκριση, κατά DIN 1340, γινόταν µε βάση την περιοχή που βρίσκεται η ΑΘ, όπως φαίνεται στον παρακάτω [Πιν. 1-1]. ΟΜΑ Α ΑΘ ΚΥΡΙΑ ΜJ/m 3 Kcal/ m 3 ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ Αέριο υψικαµίνων, N, CO, αέριο εξαέρωσης Υδαταέριο, αέριο CO,, C 4, N πόλης, τηλεαέριο Φυσικό αέριο, C 4, C n m αέριο ραφινερίας Προπάνιο, 4 >60 >14300 C n m βουτάνιο Πιν. 1-1 ιάκριση αερίων καύσιµων κατά DIN 1340 Yπήρχαν, όµως, κι άλλες διακρίσεις, όπως σε: Πτωχά ή ασθενή αέρια ( ο 9 ΜJ/m 3 ή 150 Kcal/ m 3 ).

9 Μέσα αέρια ( ο = 9-15 ΜJ/m 3 ή Kcal/ m 3 ). Ισχυρά αέρια ( ο = 15-3 ΜJ/m 3 ή Kcal/ m 3 ). Πλούσια αέρια ( ο = 3 ΜJ/m 3 ή 5500 Kcal/ m 3 ). Σήµερα διεθνώς, τα διατιθέµενα σε δηµόσια διανοµή αέρια καύσιµα µε, ως επί το πλείστον, κοινές ιδιότητες καύσης, συµπεριλαµβάνονται σε οικογένειες αερίων. Εφόσον απαιτείται για λόγους της τεχνικής των συσκευών, οι οικογένειες διαιρούνται σε οµάδες. Η ελληνική τεχνική οδηγία ΤΟΤΕΕ 471/86, όπως και το ευρωπαϊκό πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ 437 διακρίνει τρεις οικογένειες αερίων καυσίµων, όπως φαίνεται στον επόµενο πίνακα [Πιν. 1-]: ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΙ ΟΣ ΑΕΡΙΟΥ ΟΜΑ Α 1 S Aέριο πόλης, τηλεαέριο N Φυσικό αέριο Α Β L Aέριο πόλης Αέριο κωκερίας, τηλεαέριο Πτωχό φυσικό αέριο Πλούσιο φυσικό αέριο Εναλλάξιµα των παραπάνω Βουτάνιο (C 4 10 ) Προπάνιο (C 3 8 ) 3 F Υγραέριο Μείγµατα των παραπάνω Πιν. 1- ιάκριση αερίων καύσιµων κατά ΤΟΤΕΕ 471/86 - ΕΛΟΤ ΕΝ 437 Ο γερµανικός σύνδεσµος για αέρια & ύδατα (DVGW: Deutscher Verein fϋr Gas un Wasserfach) εισάγει και µια τέταρτη οικογένεια. Η 4 η οικογένεια αερίων περιλαµβάνει µείγµατα υδρογονανθράκων-αέρα, τα οποία παρασκευάζονται από υγραέρια ή κατ αναλογία φυσικά αέρια και αέρα πρόκειται, δηλαδή, για τεχνητά αέρια. 1.4 Ιδιότητες αερίων καυσίµων

10 Οι ιδιότητες των αερίων καυσίµων εξαρτώνται από τη σύσταση τους, εφόσον είναι µείγµατα αερίων και συνήθως, περιέχουν ορισµένες αέριες, υγρές ή και στερεές προσµίξεις. Τα αέρια καύσιµα σε χαµηλές πιέσεις (έως 100 mbar) και θερµοκρασίες κοντά στις ατµοσφαιρικές µπορούν µε καλή ακρίβεια να αντιµετωπισθούν ως ιδανικά αέρια, ενώ υψηλές πιέσεις και χαµηλές θερµοκρασίες προκαλούν απόκλιση στην ιδανική συµπεριφορά. Το ιδανικό (ή τέλειο) αέριο είναι ένα θερµοδυναµικά πρότυπο αέριο, το οποίο έχει ορισθεί σκόπιµα για την περιγραφή της καταστατικής συµπεριφοράς των αερίων. Χαρακτηρίζεται από την έλλειψη ασκούµενων δυνάµεων µεταξύ των µορίων των αερίων και την παραδοχή µηδενικού όγκου των µορίων. Τα πραγµατικά αέρια, φυσικά, αποτελούνται από µόρια τα οποία εξασκούν ελκτικές δυνάµεις µεταξύ τους, ενώ καταλαµβάνουν δεδοµένο όγκο. Οι δυνάµεις µεταξύ των µορίων µειώνονται όταν αυξάνουν οι αποστάσεις τους, δηλαδή όταν το αέριο έχει χαµηλή πίεση και συνεπώς είναι αραιό, ενώ οι δυνάµεις αυξάνονται όταν το αέριο έχει υψηλή πίεση. Oρισµένες ιδιότητες των αερίων, όπως π.χ. η πυκνότητα εξαρτώνται από την πίεση και θερµοκρασία λειτουργίας, δηλαδή την κατάσταση του αερίου. Για τη σύγκριση µεγεθών εξαρτώµενων από την κατάσταση χρησιµοποιείται µια κατάσταση αναφοράς κοινή για όλα, η οποία καλείται κανονική κατάσταση (n) και ορίζει: Κανονική πίεση p n = 1,0135 bar. Kανονική θερµοκρασία Τ n = 73,15 K ή 0 C. 1.5 Φυσικές ιδιότητες αερίων καυσίµων Μοριακή µάζα, Μοριακός όγκος 1 Mol µιας ύλης είναι ένας συγκεκριµένος αριθµός µορίων : Ν Α = µόρια Αντί της µάζας m µπορεί να µετριέται η ποσότητα της ύλης σε Kmol. Η µάζα την οποία έχει ένα ΚMol µιας ύλης, είναι η µοριακή µάζα Μ (Kg/ΚMol), οπότε m = n M. µοριακή µάζα µιας χηµικής ένωσης προκύπτει προσθετικά από τις ατοµικές µάζες των στοιχείων σύµφωνα µε τον µοριακό τύπο. Μοριακή µάζα ενός οµογενούς µείγµατος (Μ µ ), όπως είναι το φυσικό αέριο και τα υγραέρια, είναι η µάζα που περιέχεται σε 1 ΚMol του µείγµατος Φ.Α. και προκύπτει από την παρατήρηση ότι : Το άθροισµα των µερικών moles (γραµµοµορίων) των συστατικών του αερίου n i ισούται µε το συνολικό αριθµό moles του αερίου µείγµατος n. Tο άθροισµα των µερικών µαζών των συστατικών του αερίου m i ισούται µε τη συνολική µάζα του αερίου µείγµατος m. ηλαδή : n = Σn i και m = Σm i. Σχηµατίζοντας το λόγο m/ n προκύπτει : m i n n m

11 m n m n m n mi ni Μ Μ i i ni n x ni n i όπου x i : n i /n το µοριακό κλάσµα του συστατικού i. Συνεπώς, η µοριακή µάζα Μ µ ενός οµογενούς µείγµατος ισούται µε το άθροισµα των γινοµένων του µοριακού κλάσµατος x i επί τη µοριακή µάζα Μ i των συστατικών αυτού i. Ο όγκος που καταλαµβάνει 1 ΚMol αερίου χαρακτηρίζεται σαν µοριακός όγκος (V m ), ενώ ο µοριακός όγκος σε κανονική κατάσταση χαρακτηρίζεται σαν µοριακός κανονικός όγκος (V m,n ). O µοριακός όγκος (V m ) εξαρτάται από τη θερµοκρασία και την πίεση. Ο µοριακός κανονικός όγκος ενός ιδανικού αερίου, όπως προκύπτει από την καταστατική εξίσωση του ιδανικού αερίου, ισούται µε V m,n =.4138 m 3 / Kmol. Παρακάτω [Πιν. 1-3], φαίνονται οι µοριακές µάζες και µοριακοί κανονικοί όγκοι των βασικότερων συστατικών του Φ.Α. κατά DIN 1871 του 1980: ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΜΟΡΙΑΚΗ ΜΑΖΑ Μ ΜΟΡΙΑΚΟΣ ΟΓΚΟΣ V m,n Κg/Kmol m 3 /Kmol Άνθρακας C Υδρογόνο Οξυγόνο O Άζωτο N Θείο S Μονοξείδιο του άνθρακα CO ιοξείδιο του άνθρακα CO ιοξείδιο του θείου SO Υδρόθειο S Υδρατµός O Μεθάνιο C Αιθάνιο C Προπάνιο C Βουτάνιο C Πιν. 1-3 Μοριακή µάζα-μοριακός όγκος κυριότερων συστατικών Φ.Α Καταστατική εξίσωση ιδανικού αερίου Η καταστατική εξίσωση 1 Kg ιδανικού αερίου i είναι : p v R T i όπου p : Η απόλυτη πίεση του αερίου i (p abs = p man + p atm ).

12 v : O ειδικός όγκος του αερίου i. R i : Η σταθερή του αερίου i. Τ : Η θερµοκρασία του αερίου i σε Κ. Η πίεση (p) και θερµοκρασία (Τ) είναι µεγέθη εντατικά, τα οποία καθορίζουν την κατάσταση του αερίου, µη εξαρτώµενα όµως, από την ποσότητά του. Θέτοντας για τον ειδικό όγκο v= V/m η καταστατική εξίσωση του ιδανικού αερίου για µάζα m παίρνει τη µορφή : p V m R T i Για ποσότητα αερίου ίση µε 1 ΚMol (m=μ), ο όγκος τον οποίο καταλαµβάνει το αέριο είναι ο µοριακός όγκος (V m ), οπότε : p V Μ R T m i όπου Μ R i = R ο η παγκόσµια σταθερή των αερίων µε τιµή 8,31441 ΚJ/ Kmol Κ(κατά DIN 1871). Συνεπώς : p V R T m o Καταστατική εξίσωση πραγµατικού αερίου Οι αποκλίσεις των πραγµατικών αερίων (real gases) από την καταστατική εξίσωση του πρότυπου αερίου είναι σχετικά µικρές και συνήθως δεν λαµβάνονται υπόψη στους τεχνικούς υπολογισµούς. Αυτές για αέρα p = 0 bar και θερµοκρασία Τ = 73 Κ είναι, περίπου, της τάξης του 1%. Η απόκλιση ενός πραγµατικού αερίου από την ιδανική συµπεριφορά ρυθµίζεται µε ένα συντελεστή αναλογίας Ζ, ο οποίος ονοµάζεται συντελεστής πραγµατικού αερίου. Ο συντελεστής Ζ εξαρτάται από τη φυσική κατάσταση του αερίου. Εποµένως, µε την είσοδο του συντελεστή Ζ η θερµική καταστατική εξίσωση των αερίων παίρνει τη µορφή : p v Z R T r i µε το δείκτη r να υποδεικνύει το πραγµατικό αέριο. Στην κανονική κατάσταση ο Ζ παίρνει την τιµή Ζ n µε την καταστατική εξίσωση 1 Kg πραγµατικού αερίου να είναι : p v Z R T n n, r n ενώ για 1 Kmol πραγµατικού αερίου είναι : p V Z R T n m, n, r n i o n n Eαν ανάγουµε το συντελεστή Ζ µιας τυχαίας φυσικής κατάστασης στο συντελεστή Z n της κανονικής κατάστασης προκύπτει ο συντελεστής συµπιεστότητας Κ. Έτσι, λοιπόν, ορίζεται ο συντελεστής συµπιεστότητας Κ ως το πηλίκο του συντελεστή του πραγµατικού αερίου Ζ προς το συντελεστή του πραγµατικού αερίου σε κανονική κατάσταση Z n, δηλαδή : Z K Z n Στην κανονική κατάσταση τόσο για το πραγµατικό, όσο και το ιδανικό αέριο ισχύει Κ=Κ n =1. O συντελεστής συµπιεστότητας Κ προσδιορίζεται µε ειδικές, κατά περίπτωση αερίου, µετρήσεις παίρνοντας τιµές µεγαλύτερες ή µικρότερες του 1. Ενδεικτικά, για πρόχειρους υπολογισµούς δικτύων µεταφοράς Φ.Α. µε θερµοκρασία, σε υπό την γη αγωγούς, της τάξης των 1 C και πίεση έως 70 bar µπορεί να χρησιµοποιηθεί η ακόλουθη σχέση :

13 p abs K ενώ, ειδικότερα, για το ρωσικό Φ.Α. ισχύει : K 1 p abs Πυκνότητα, Ειδικός όγκος Η πυκνότητα (ρ) µιας ύλης είναι η µάζα της ύλης ανά µονάδα όγκου (Kg/ m 3 ). Η πυκνότητα των υγρών και αερίων εξαρτάται από την πίεση και θερµοκρασία και αναφέρεται µαζί µε τα µεγέθη αυτά, δηλαδή ρ p,t. m ρ p, T V p, T Η εξάρτηση αυτή είναι µεγαλύτερη στα αέρια απ ότι στα υγρά. Η πυκνότητα των αερίων αυξάνει µε αύξηση της πίεσης και µειώνεται µε αύξηση της θερµοκρασίας, όπως προκύπτει κι από το νόµο των πραγµατικών αερίων : p v Z R T r i όπου v r = 1/ρ, συνεπώς : p ρ Z Ri T Ο ειδικός όγκος (v) µιας ουσίας είναι ο όγκος, τον οποίο καταλαµβάνει 1 Kg της ουσίας (m 3 /Kg), δηλαδή : V v m Για την ίδια πίεση και θερµοκρασία ισχύει : v ρ Κρίσιµα σηµεία Ως κρίσιµη θερµοκρασία (Τ κρ ) ορίζεται η θερµοκρασία, πάνω από την οποία ένα αέριο δεν µπορεί να υγροποιηθεί, ακόµα και αν εφαρµοστεί σ αυτό υψηλή πίεση. Στην κρίσιµη θερµοκρασία ένα αέριο µπορεί να υγροποιηθεί µόνο µε εφαρµογή µιας συγκεκριµένης ελάχιστης πίεσης, της κρίσιµης πίεσης (p κρ ). Ο όγκος µάζας 1 Kg αερίου στο κρίσιµο αυτό σηµείο είναι ο κρίσιµος όγκος (V κρ ), ενώ η αντίστροφη τιµή του αποτελεί την κρίσιµη πυκνότητα (ρ κρ ). Tα κρίσιµα σηµεία των οµογενών µειγµάτων προκύπτουν από τα αντίστοιχα κρίσιµα σηµεία των συστατικών αυτών, δηλαδή: Τ κρ x i p κρ x i Τ κρ, i p κρ, i Στον ακόλουθο πίνακα [Πιν. 1-4] φαίνονται οι κρίσιµες σταθερές των βασικότερων συστατικών του Φ.Α. :

14 ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ pκρ Τκρ Vκρ ρκρ MPa C 10-3 m 3 /Kg Kg/ m 3 Μεθάνιο C Αιθάνιο C Προπάνιο C i-βουτάνιο C Βουτάνιο C n- Πεντάνιο C n- Εξάνιο C n- Επτάνιο C Άζωτο N ιοξείδιο του άνθρακα CO Υδρόθειο S Πιν. 1-4 Κρίσιµες σταθερές κυριότερων συστατικών Φ.Α. Αξίζει να σηµειωθεί ότι το Φ.Α. υγροποιείται στους -16 C καταλαµβάνοντας 600 φορές λιγότερο όγκο απ ότι σε αέρια µορφή Συνεκτικότητα-Ιξώδες (Viscosity) Συνεκτικότητα ή ιξώδες ενός ρευστού είναι το µέγεθος εκείνο, το οποίο εκφράζει την εσωτερική τριβή του κατά τη ροή. Το ιξώδες χαρακτηρίζει την ιδιότητα ενός υγρού ή αερίου, κατά την οποία παρουσιάζει µια αντίσταση στη σχετική κίνηση των στρωµάτων τους. ιακρίνεται σε κινηµατικό ιξώδες [kinematic viscosity (ν)] και δυναµικό ιξώδες [ynamic viscosity (n)], τα οποία συνδέονται µε την ακόλουθη σχέση : n ν ρ όπου ρ η πυκνότητα του ρευστού. Η συνεκτικότητα εξαρτάται από την πίεση, τη θερµοκρασία και για τα µείγµατα, και από τη σύσταση τους. Η εξάρτηση της δυναµικής συνεκτικότητας των αερίων από την πίεση µπορεί να αγνοείται, εκτός από την περιοχή γύρω από το κρίσιµο σηµείο. Η κινηµατική συνεκτικότητα, όµως, έχει άµεση εξάρτηση. Στα ιδανικά αέρια η συνεκτικότητα αυξάνει µε την αύξηση της θερµοκρασίας, σε αντίθεση µε τα υγρά. Στα πραγµατικά αέρια µε µέση ή υψηλή πίεση το ιξώδες προσεγγίζει τη συµπεριφορά των υγρών, δηλαδή αυξάνει όταν αυξάνεται η πίεση και µειώνεται όταν αυξάνεται η θερµοκρασία. Η εξάρτηση της δυναµικής συνεκτικότητας των αερίων από τη θερµοκρασία περιγράφεται από την ακόλουθη σχέση του Sutherlan : n T n o T T o C 1+ To C 1+ T όπου n o : To δυναµικό ιξώδες στους Τ ο βαθµούς Κ.

15 n Τ : To δυναµικό ιξώδες στους Τ βαθµούς Κ. C : Η σταθερή του Sutherlan (C = 0.8 x Τ κρ ). Παρακάτω [Πιν. 1-5], µπορεί κανείς να δει τις τιµές της C για ορισµένα συστατικά του Φ.Α. : ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ C 4 C 6 C 3 8 C 4 10 C 5 1 ΣΤΑΘΕΡΗ C Πιν. 1-5 Τιµές σταθερής του Sutherlan βασικότερων συστατικών Φ.Α. Το δυναµικό ιξώδες αερίων µειγµάτων (n Τ,µ ) µπορεί να υπολογισθεί από τη σχέση : ν xi nτ, i n Τ, µ ν i 1 x Φ όπου Φ ij j 1 1 Μ 1+ 8 Μ j i j ij 1 n 1+ n Τ, i Τ, j 1 Μ Μ όπου ν : ο αριθµός των αερίων στο µείγµα. x i, x j : τα γραµµοµοριακά κλάσµατα των συστατικών i και j. n T,i, n T,j : τα ιξώδη των συστατικών i, j στους Τ βαθµούς Κ. M i, M j : τα µοριακά βάρη των συστατικών. Η ποσότητα Φ ij είναι αδιάστατη και όταν i=j, Φ ij =1. Η προηγούµενη σχέση χρησιµοποιείται για τον ακριβή υπολογισµό της θερµικής αγωγιµότητας µείγµατος αερίων όπου το n T,i αντικαθίσταται από το Κ Τ,i. j i Χαρακτηριστικές ιδιότητες αερίων συνδεόµενες µε την τεχνική της καύσης Με τον όρο χαρακτηριστικές ιδιότητες συνδεόµενες µε την τεχνική της καύσης εννοείται το σύνολο των χαρακτηριστικών δεδοµένων, τα οποία καθορίζουν τη συµπεριφορά ενός αερίου και την ισχύ ενός καυστήρα Πυκνότητα, Σχετική πυκνότητα Για την πυκνότητα έγινε λόγος νωρίτερα και αναφέρθηκε ως ένα µέγεθος µεταβλητό. ιακρίνεται σε κανονική και πυκνότητα λειτουργίας. Η πυκνότητα λειτουργίας (ρ p,t = ρ Λ ) εξαρτάται από το είδος του αερίου και τις συνθήκες και υπολογίζεται σύµφωνα µε τη σχέση : m ρ p, Τ V p, Τ ενώ η πυκνότητα στην κανονική κατάσταση (ρ n ) :

16 m ρ n Vn Στην τεχνική των αερίων χρησιµοποιείται συχνά η έννοια της σχετικής πυκνότητας () ενός αερίου, η οποία είναι ο λόγος της πυκνότητάς του (ρ G ) προς εκείνη του ξηρού αέρα (ρ L =1,93 Kg/m 3 ), στην ίδια πίεση και θερµοκρασία : ρg ρ L Για τα αέρια µείγµατα, όπως το Φ.Α., η σχετική πυκνότητα µπορεί, επίσης, να υπολογιστεί από τη µοριακή µάζα (Μ G ) του αερίου, διαιρούµενη µε τη µοριακή µάζα του αέρα (Μ L = 8,964 Kg/ΚMol), δηλαδή : Μ G Μ L Μπορούµε να γνωρίζουµε, έτσι, αν ένα αέριο σε περίπτωση διαφυγής οδηγηθεί προς τα πάνω -εφόσον είναι ελαφρύτερο του αέρα- ή καθίσει στο δάπεδο ή το έδαφος µε ενδεχόµενο κίνδυνο πρόκλησης έκρηξης. Ενδεικτικά, θα αναφέρουµε ότι η σχετική πυκνότητα του Φ.Α. που εισάγεται στη χώρα µας είναι G = (ρωσικό-αλγερινό), µε µια µέση τιµή να θεωρείται G = Θερµογόνος δύναµη (Calorific value) θερµογόνος δύναµη ενός καθαρού αέριου υδρογονάνθρακα δίνεται από την αρνητική τιµή της ενθαλπίας της αντίδρασης πλήρης καύσης ( Η) R του αερίου, η οποία εκλύεται υπό σταθερή πίεση p = bar. Ταυτόχρονα τίθεται ως προϋπόθεση, ότι η θερµοκρασία των προϊόντων της αντίδρασης, µετά την καύση, είναι ίση µε τη θερµοκρασία των αντιδρώντων πριν την καύση, η οποία διεθνώς θεωρείται ίση µε 98 Κ ή 5 C (θερµοκρασία αναφοράς). Ανάλογα µε την κατάσταση των, κατά την καύση, παραγόµενων υδρατµών, δηλαδή του O σε υγρή ή αέρια µορφή, διακρίνεται σε : Ανώτερη Θερµογόνο ύναµη (Η ο ή ΗΗV), η οποία παριστάνει τη θερµότητα που εκλύεται κατά την πλήρη καύση µιας ποσότητας ξηρού αερίου µε καθαρό οξυγόνο, όταν ως προϊόντα λαµβάνονται µόνο CO (αέριο), N (αέριο), SO (αέριο) και O σε υγρή µορφή. Κατώτερη Θερµογόνο ύναµη (Η u ή LΗV), η οποία παριστάνει τη θερµότητα που εκλύεται κατά την πλήρη καύση µιας ποσότητας ξηρού αερίου µε καθαρό οξυγόνο, όταν ως προϊόντα λαµβάνονται µόνο CO (αέριο), N (αέριο), SO (αέριο) και O σε αέρια µορφή. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό, ότι η ΑΘ και η ΚΘ διαφέρουν εξορισµού ως προς την ενθαλπία συµπύκνωσης των υδρατµών στα καυσαέρια, δηλαδή : Η + Η ο u x V, n V, n όπου x V,n : Η ποσότητα υγρασίας, η οποία παράγεται κατά την καύση 1 m 3 αερίου, Η V,n : Η θερµότητα εξάτµισης της ποσότητας νερού που παράγεται κατά την καύση στους 5 C µε τιµή 1963 KJ/m 3. Η θερµογόνος δύναµη δίνεται, συνήθως, σε KWh/m 3 ή MJ/m 3, ενώ ο προσδιορισµός ανά Kg ή ΚMol χρησιµοποιείται λιγότερο. Επειδή, όµως, ο όγκος

17 ως µέγεθος εξαρτάται από την κατάσταση (p,t), ο προσδιορισµός της κατάστασης είναι απαραίτητος. Έτσι, ορίζονται οι : o,n και u,n ανηγµένες στην κανονική κατάσταση. o,λ και u,λ ανηγµένες στη κατάσταση λειτουργίας µε προσδιορισµό των p,t. Σε ότι αφορά το Φ.Α., επειδή µεταξύ των συστατικών του δεν διεξάγονται χηµικές αντιδράσεις, η θερµογόνος δύναµη του προκύπτει από τις επιµέρους θερµογόνες δυνάµεις των συστατικών του, εφόσον είναι γνωστή η σύσταση του Φ.Α. ηλαδή : Η o, n Η o, ni yi, όπου o,n : Η ΑΘ του Φ.Α. o,n,i : ΑΘ των συστατικών του Φ.Α. i. y i : Το κλάσµα όγκου του συστατικού i σε m 3 /m 3 αερίου. Η Η y u, n u, ni i όπου u,n : Η ΚΘ του Φ.Α. u,n,i : ΚΘ των συστατικών του Φ.Α. i. y i : Το κλάσµα όγκου του συστατικού i σε m 3 /m 3 αερίου. Για ευκολότερο υπολογισµό της θερµογόνου δύναµης των καυσίµων έχουν αναπτυχθεί και ηµιεµπειρικές σχέσεις, οι οποίες, όµως, υπολογίζουν τις θερµογόνες δυνάµεις προσεγγιστικά, όπως η ακόλουθη : Η y y y y y u, n C 4 C 4 Cm n όπου y το κλάσµα όγκου των συστατικών του µείγµατος (C 4, C 6,, CO και άλλων υδρογονανθράκων) σε m 3 /m 3 αερίου. CO είκτης Wobbe (Wobbe Inex) Ο δείκτης Wobbe είναι µέτρο της θερµικής φόρτισης ενός καυστήρα ή αλλιώς, ένα µέτρο για την προσφορά ενέργειας από ένα καυστήρα. Η θερµορροή, λοιπόν, η οποία εξέρχεται από το ακροφύσιο ενός καυστήρα αερίου µεταφέρει ενέργεια : Ε Η G V n o, n Από τη ρευστοµηχανική είναι γνωστό, ότι για πραγµατική ροή µε τριβές η εξερχόµενη παροχή δίνεται από τη σχέση : V n Α u όπου A : Η διαρρεόµενη διατοµή και u : µέση ταχύτητα διαρροής, η οποία σχετίζεται µε την ταχύτητα ροής χωρίς τριβές (u th ) µε την ακόλουθη εξίσωση : u u th α όπου α : Ο συντελεστής του ακροφυσίου. Επίσης, η πίεση ροής του αερίου (p e ), όπως προκύπτει από την εξίσωση Bernoulli, είναι ίση µε :

18 G e th G e th th G e th G e p u p u u p u p ρ ρ ρ ρ όπου ρ G : Η πυκνότητα του αερίου, η οποία συνδέεται µε την σχετική πυκνότητα, όπως έχει αναφερθεί νωρίτερα, µε τη σχέση : L G L G ρ ρ ρ ρ Συνεπώς, η θερµική φόρτιση της συσκευής θα είναι ίση µε : Η Α Ε n o L e G p, ρ α p n o L e G, Η Α Ε ρ α Εδώ, όµως :, C const p L e Α ρ α όπου C µπορεί να ερµηνευθεί ως ο όγκος ροής του αέρα V L, ο οποίος ρέει από το ακροφύσιο υπό τις ίδιες φυσικές συνθήκες, που υπάρχουν για το αέριο. Οπότε : C n o G, Η Ε ηλαδή, η εξερχοµένη ενέργεια (Ε G )του ακροφυσίου είναι ανάλογη του λόγου o,n Η. Ο λόγος αυτός, ο οποίος είναι ανηγµένος στην κανονική κατάσταση, καλείται δείκτης Wobbe. Όταν αναφέρεται στην ΑΘ (Η o,n ) χαρακτηρίζεται ως ανώτερος δείκτης Wobbe (W o,n ) µε : W n o n o,, Η ενώ όταν αναφέρεται στην ΚΘ (Η u,n ) χαρακτηρίζεται ως κατώτερος δείκτης Wobbe (W u,n ) µε : W n u n u,, Η Aν ένα αέριο (1) αντικατασταθεί από ένα άλλο (), η θερµική φόρτιση θα µεταβληθεί ανάλογα µε το λόγο των δεικτών Wobbe των αερίων, δηλαδή :,1,,,,1, n o n o G G W W Ε Ε

19 Αυτό σηµαίνει, ότι για καύσιµα αέρια µε τον ίδιο δείκτη Wobbe ο καυστήρας αποδίδει την ίδια ποσότητα ενέργειας ή αλλιώς, ότι η θερµική ισχύς της συσκευής παραµένει αµετάβλητη. Επειδή, όµως, η πίεση του δικτύου και άρα η πίεση σύνδεσης των συσκευών µπορεί να αυξοµειώνεται, εισάγεται η έννοια του διευρυµένου δείκτη Wobbe. Ο διευρυµένος δείκτης Wobbe λαµβάνει υπόψη εκτός από τα υλικά µεγέθη και την επίδραση της πίεσης ροής (p e ) στην εκροή του αερίου και εποµένως στη θερµική φόρτιση του καυστήρα. Έτσι, προκύπτει ο διευρυµένος ανώτερος δείκτης Wobbe (W o,e ) και ο διευρυµένος κατώτερος δείκτης Wobbe (W u,e ), όπως, αντίστοιχα, φαίνονται παρακάτω : W W p W o, e u, e W o, n u, n p e e Επίσης, σε ορισµένες περιπτώσεις για λόγους σύγκρισης χρησιµοποιείται ο σχετικός δείκτης Wobbe. Με τους σχετικούς δείκτες Wobbe (W o,rel, W u,rel ) ανάγεται ο δείκτης Wobbe ενός αερίου σε εκείνον του µεθανίου (W o,c4, W u,c4), δηλαδή : Wo, n Wo, rel W W u, rel W W o, C u, n 4 u, C 4 ίνεται, έτσι, η δυνατότητα µιας άµεσης σύγκρισης διαφόρων αερίων καυσίµων ως προς τη θερµική φόρτισή τους. 1.7 Καύση αερίων καυσίµων Ως καύση χαρακτηρίζεται η χηµική αντίδραση καυσίµων ουσιών µε αέριο οξυγόνο, σε υψηλές θερµοκρασίες, µε τη σύγχρονη παραγωγή θερµότητας. Η αντίδραση της καύσης διεξάγεται, κατά κανόνα στην σφαίρα της φλόγας, από µόνη της και για ικανό χρονικό διάστηµα έτσι, ώστε τα αντιδρώντα µέρη να προσφέρουν την απαραίτητη αναλογία καυσίµου-οξυγόνου. Το απαραίτητο για την καύση οξυγόνο, στις περισσότερες τεχνικές εφαρµογές, λαµβάνεται από τον ατµοσφαιρικό αέρα, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες χρησιµοποιείται αέρας εµπλουτισµένος µε οξυγόνο ή ακόµα και καθαρό οξυγόνο, όπου απαιτούνται υψηλές θερµοκρασίες. Η εξίσωση της καύσης µπορεί να γραφεί σε γενική-ιδανική µορφή, όπως φαίνεται παρακάτω : Καύσιµο + Οξυγόνο Προϊόντα καύσης + Θερµότητα Στην πράξη, όµως, χρησιµοποιούνται οι όροι στοιχειοµετρική καύση, ατελής καύση, τέλεια και πλήρης καύση, µη πλήρης καύση. Έτσι, αν τα συστατικά καούν, µε την ακριβώς υπολογιζόµενη από τα ισοζύγια γραµµοατόµων ποσότητα οξυγόνου, µε αποτέλεσµα να µην υπάρχει οξυγόνο στα καυσαέρια, η καύση χαρακτηρίζεται ως στοιχειοµετρική. Αν στα καυσαέρια δεν περιέχονται άκαυστα συστατικά µέρη (καύσιµο ή οξυγόνο), τότε η καύση χαρακτηρίζεται ως πλήρης. Αν στο καύσιµο προσαχθεί λιγότερη ποσότητα οξυγόνου από τη στοιχειοµετρικά απαιτούµενη, τότε η καύση είναι µη πλήρης. Η καύση χαρακτηρίζεται ως ατελής, όταν, παρότι, παρέχεται το στοιχειοµετρικά απαιτούµενο οξυγόνο, δεν καταναλώνεται όλο το καύσιµο. Στην πράξη, οι καύσεις στην πλειοψηφία τους

20 είναι ατελείς, δηλαδή συναντώνται στα καυσαέρια άκαυστες ενώσεις και οξυγόνο Αντιδράσεις καύσης αερίων καυσίµων Ενδιαφέρον για τους υπολογισµούς παρουσιάζουν µόνο οι τελικές αντιδράσεις καύσης και όχι οι ενδιάµεσες. Απαραίτητες για τους υπολογισµούς είναι οι χηµικές αντιδράσεις καύσης όλων των συστατικών, τα οποία προκύπτουν από την ανάλυση των αερίων καυσίµων. Οι βασικές αντιδράσεις καύσης των συστατικών των αερίων καυσίµων περιγράφονται από τις ακόλουθες χηµικές εξισώσεις : m m C n m + n + O nco + O 4 1 CO + O CO 1 + O O Για να ξεκινήσουν και εξαπλωθούν οι παραπάνω αντιδράσεις της καύσης πρέπει να ικανοποιούνται ορισµένες συνθήκες, όπως : Το αέριο καύσιµο και το οξειδωτικό να είναι καλά αναµεµειγµένα. Το αέριο καύσιµο και το οξειδωτικό να βρίσκονται σε τέτοιες αναλογίες έτσι, ώστε το µείγµα να είναι αναφλέξιµο. Ένα σηµείο του µείγµατος να υψωθεί σε θερµοκρασία υψηλότερη της θερµοκρασίας ανάφλεξης Απαιτούµενη ποσότητα αέρα και σύσταση καυσαερίων κατά την πλήρη καύση Οι εξισώσεις της καύσης των συστατικών των αερίων καυσίµων, τα οποία είναι συνήθως υδρογονάνθρακες, µπορούν να σχηµατισθούν ως ισοζύγια γραµµοατόµων µε τη βοήθεια των εξισώσεων καύσης του άνθρακα (C) και του υδρογόνου ( ). Έτσι, προκύπτουν οι ακόλουθες χηµικές αντιδράσεις : C + O CO + O C C C O + 5O + 6.5O CO 3CO 4CO O + 5 O O C51 + 8O 5CO + 6 O Από τις παραπάνω αντιδράσεις της καύσης µπορούν να υπολογισθούν τα στοιχειοµετρικά µεγέθη της καύσης, όπως : Η θεωρητική (στοιχειοµετρική) ποσότητα οξυγόνου (Ο, min ). Η θεωρητική ποσότητα Ο είναι η ελάχιστη ποσότητα οξυγόνου, η οποία απαιτείται για την πλήρη καύση του αερίου καυσίµου και δίνεται από την σχέση : O,min 0.5y + 0.5y ( 0.5 ) CO + yc + n m y 4 + C y n m O όπου y i : To κλάσµα όγκου του συστατικού i. Η θεωρητική (στοιχειοµετρική) ποσότητα ξηρού αέρα(l min ). To οξυγόνο, το οποίο χρησιµοποιείται στις καύσεις σε τεχνική κλίµακα λαµβάνεται από τον αέρα. Οπότε, είναι σηµαντικό για τους υπολογισµούς καύσης

21 να γνωρίζουµε τη σύσταση του ξηρού αέρα. Η σύσταση του ατµοσφαιρικού ξηρού αέρα στην επιφάνεια της γης κατά DIN 1871 φαίνεται στον επόµενο πίνακα [Πιν. 1-7] : ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΚΛΑΣΜΑ ΜΑΖΑΣ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΥ- ΑΕΡΑ w (Kg/Kg) ΚΛΑΣΜΑ ΟΓΚΟΥ ΣΥΣΤΑΤΙΚΟΥ- ΑΕΡΑ y (m 3 /m 3 ) ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΤΙΚΗ ΤΙΜΗ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΟΥΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥΣ Οξυγόνο Ο W O,ΑΕΡΑ =0.31 y O,ΑΕΡΑ =0.1 Άζωτο Ν W Ν,ΑΕΡΑ =0.769 y Ν,ΑΕΡΑ =0.79 Αργό µε νέο Αr ιοξείδιο του CO άνθρακα Αναλογία Ν / Ο Πιν. 1-7 Σύσταση ατµοσφαιρικού αέρα στην επιφάνεια της γης Λαµβάνοντας υπόψη τα παραπάνω η ελάχιστη ποσότητα ξηρού αέρα, η οποία είναι απαραίτητη για την καύση 1 m 3 καυσίµου, υπολογίζεται µε βάση την ελάχιστη ποσότητα οξυγόνου ως εξής : O,min Lmin y O, ΑΕΡΑ O,min Lmin 0.1 πραγµατική ποσότητα αέρα (L) και η περίσσεια αέρα (λ). Επειδή στην πράξη, λόγω τεχνολογικών αδυναµιών, δεν είναι δυνατή η στοιχειοµετρική καύση, δηλαδή η καύση µε την θεωρητική-ελάχιστη ποσότητα αέρα, παρέχονται αυξηµένες ποσότητες αέρα καύσης. Αυτή η ποσότητα αέρα καλείται πραγµατική (L) και είναι L>L min. O λόγος του πραγµατικά παρεχόµενου αέρα καύσης (L) προς τον θεωρητικά απαιτούµενο (L min ) ονοµάζεται αναλογία αέρα ή συντελεστής περίσσειας αέρα (λ) : L λ L min Στις βιοµηχανικές εφαρµογές η αναλογία αέρα (λ) παίρνει τιµές για τα υγρά καύσιµα από 1.15 έως 1.50, ενώ για τα αέρια καύσιµα από 1.08 έως Στις οικιακές εφαρµογές, ο λόγος αέρα (λ) πρέπει σε κάθε περίπτωση να έχει ελάχιστη τιµή 1.15, δηλαδή περίσσεια αέρα τουλάχιστον 15% για λόγους ασφαλείας, επειδή διαφορετικά θα γίνεται ατελής καύση και κατά συνέπεια παραγωγή µονοξειδίου του άνθρακα ή και άκαυστων. Η υγρασία του αέρα και του καυσίµου. Με τη σχετικά µικρότερη ή µεγαλύτερη υγρασία, η οποία υπάρχει στον ατµοσφαιρικό αέρα, αυξάνει από τη µια η αναγκαία ποσότητα αέρα καύσης και από την άλλη η περιεκτικότητα των καυσαερίων σε υδρατµό. Η αύξηση της απαραίτητης ποσότητας αέρα, εξαιτίας της υγρασίας του, είναι κατά κανόνα αµελητέα για όλες τις περιοχές της Γης, εκτός από τις τροπικές. Η επίδραση της υγρασίας, όµως, στην αύξηση των καυσαερίων σε υδρατµό είναι

22 σχετικά µεγάλη. Μπορεί να φθάσει, µάλιστα, έως και 0% του σχηµατιζόµενου κατά την καύση υδρατµού και γι αυτό πρέπει να λαµβάνεται στους υπολογισµούς. Συνήθως, δίνεται η σχετική υγρασία (Relative umiity) του αέρα (φ L ), η οποία περιγράφεται από την σχέση : pd φ L ps Η απόλυτη υγρασία (umiity Ratio) του αέρα (w L ) ισούται µε το κλάσµα όγκου των υδρατµών προς τον όγκο του ξηρού αέρα, δηλαδή : xd w L x w w L L L p p D L pd p p D φl ps wl p φl ps όπου p : συνολική πίεση του αέρα. p L : Η µερική πίεση του ξηρού αέρα. p D : Η µερική πίεση των υδρατµών. p s : Η πίεση κορεσµού των υδρατµών. Εποµένως, η απόλυτη υγρασία ενός αερίου καυσίµου (w G ) θα είναι ίση µε : φg ps wg p φ p G s Η σύσταση των καυσαερίων. Τα αέρια τα οποία υπάρχουν στο χώρο καύσης έπειτα από την καύση ενός καυσίµου χαρακτηρίζονται ως καυσαέρια. Τα συστατικά µέρη των καυσαερίων είναι αέρια προϊόντα καύσης (πλήρους ή ατελούς), όπως CO, O, SO ή αδρανή αέρια συστατικά καύσης, όπως CO, N. Ο συνολικός όγκος των καυσαερίων θα ισούται µε : V V + V + V + V CO O N O Τα επιµέρους συστατικά των καυσαερίων, για την ιδανική συµπεριφορά, προκύπτουν ως εξής : V y + y + m y + y y V CO C 4 C 4 C CO + m n CO O yc + yc n yc + y + y 4 4 m n N 0.79 L min y N V + Σε µια στοιχειοµετρική, τέλεια καύση (χωρίς περίσσεια αέρα) δεν υπάρχει οξυγόνο στα καυσαέρια. Αντίθετα, σε πραγµατική καύση ο όγκος του O, ο οποίος προκύπτει ως περίσσεια οξυγόνου είναι : V V O O ( λ 1) O,min 0.1( λ 1) Lmin Επιπλέον : V N. 79 L + y 0 N O

23 Τα καυσαέρια, ανάλογα µε το εάν έχει προσµετρηθεί σε αυτά η ποσότητα υδρατµών ή όχι, διακρίνονται σε ξηρά και υγρά καυσαέρια. Το σηµείο δρόσου των καυσαερίων (Dew-point temperature). Τα καυσαέρια περιέχουν πάντοτε ποσότητες υδρατµών, συνήθως σηµαντικές. Οι υδρατµοί αυτοί προέρχονται από την καύση των υδρογόνων του καυσίµου, την υγρασία του καυσίµου και την υγρασία του αέρα καύσης. Οι υδρατµοί συµπυκνώνονται, όταν κατά µια ισοβαρή ψύξη η θερµοκρασία των καυσαερίων πάνω στις επιφάνειες των θερµαντικών επιφανειών, σωλήνων ή αγωγών κλπ. φθάσει τη θερµοκρασία συµπύκνωσης των καυσαερίων, η οποία είναι γνωστή και ως θερµοκρασία (ή σηµείο) δρόσου των καυσαερίων. Όταν στο καύσιµο υπάρχει θείο η θερµοκρασία δρόσου των καυσαερίων είναι σηµαντικά υψηλότερη από τη θερµοκρασία συµπύκνωσης των καθαρών υδρατµών (άνω των 10 C), το οποίο καιόµενο δίνει SO και SO 3, τα οποία είναι ανυδρίτες του θειώδους ( SO 3 ) και θειικού οξέος ( SO 4 ), γνωστά διαβρωτικά οξέα. Στη θερµοκρασία δρόσου των καθαρών υδρατµών η πίεση κορεσµού των υδρατµών (p s ) είναι ίση µε τη µερική πίεση των υδρατµών (p D ), δηλαδή : ps p D Για το Φ.Α. της οµάδας Η της ης οικογένειας αερίων δίνεται στον ακόλουθο πίνακα [Πιν. 1-8] το σηµείο δρόσου ως συνάρτηση της περίσσειας αέρα (λ) και της υγρασίας του αέρα καύσης. Προφανώς µε την αύξηση του (λ) µειώνεται η περιεκτικότητα των καυσαερίων σε υδρατµούς, άρα και το σηµείο δρόσου. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΥΓΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ Φ L W L ΛΟΓΟΣ ΑΕΡΑ (λ) C % g/m

24 Πιν. 1-8 Σηµείο δρόσου Φ.Α. ως συνάρτηση της υγρασίας του αέρα καύσης & της περίσσειας αέρα Ειδικά χαρακτηριστικά καύσης αερίων καυσίµων Οι κυριότερες παράµετροι των συστηµάτων καύσης αερίων καυσίµων είναι : Η θερµοκρασία ανάφλεξης (Ignition temperature). Είναι η ελάχιστη θερµοκρασία στην οποία αρχίζει και επεκτείνεται η καύση σε όλη τη µάζα ενός οµογενούς µείγµατος (αέριο καύσιµο-αέρας) και στην οποία, µετά την ανάφλεξη, η καύση του µείγµατος είναι αυτοσυντηρούµενη. Οι θερµοκρασίες ανάφλεξης για µείγµατα αερίου-οξυγόνου είναι χαµηλότερες από εκείνες για τα µείγµατα αερίου-αέρα, όπως φαίνεται και στον παρακάτω πίνακα [Πιν. 1-9]: ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ( C) ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΕΡΙΟΥ- ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΕΡΙΟΥ- ΑΕΡΑ Μεθάνιο C Προπάνιο C Βουτάνιο C Μονοξείδιο του άνθρακα CO Υδρογόνο Πιν. 1-9 Θερµοκρασίες ανάφλεξης µειγµάτων αερίου-οξυγόνου & µειγµάτων αερίου-αέρα Τα όρια αναφλεξιµότητας (Limits of inflammability). Η δυνατότητα ανάφλεξης και αυτοσυντήρησης της καύσης ενός µείγµατος αερίου καυσίµου-αέρα καθορίζεται από την αναλογία του, η οποία πρέπει να κυµαίνεται σε ορισµένα όρια. Το ελάχιστο και µέγιστο ποσοστό αερίου στο µείγµα καλούνται όρια αναφλεξιµότητας του µείγµατος. τιµή κάτω από την οποία υπάρχει µεγάλη περίσσεια αέρα (ή αλλιώς, το µείγµα είναι φτωχό σε αέριο) έτσι, ώστε η καύση να µην µπορεί να επεκταθεί στο σύνολο της µάζας του µείγµατος αποτελεί το ελάχιστο όριο αναφλεξιµότητας. Η τιµή πάνω από την οποία υπάρχει µεγάλη έλλειψη αέρα (ή αλλιώς, το µείγµα είναι πλούσιο σε αέριο) έτσι, ώστε η καύση να µην µπορεί να επεκταθεί στο σύνολο της µάζας του µείγµατος αποτελεί το µέγιστο όριο αναφλεξιµότητας. Τα όρια αναφλεξιµότητας δίνονται, συνήθως, σε ογκοµετρικές αναλογίες [Πιν. 1-10] : ΑΕΡΙΟ ΚΑΥΣΙΜΟ ΑΝΑΛΟΓΙ ΟΓΚΟΥ Κατώτερο (%) Ανώτερο (%) ΦΥΣΙΚΟ ΡΩΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ ΑΛΓΕΡΙΝΟ

25 ΒΟΡΕΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ GRONINGEN LACQ ΑΕΡΙΟ ΕΦΑ Πιν Όρια αναφλεξιµότητας σε ογκοµετρικές αναλογίες για διαφόρους τύπους Φ.Α. Προκύπτουν δηλαδή : Όγκος αερίου καυσ ίµου 100 Όγκος µείγµατος και εξαρτώνται από την πίεση και θερµοκρασία του µείγµατος, ειδικότερα, η περιοχή ανάφλεξης µεγαλώνει σε εύρος µε αύξηση της θερµοκρασίας του µείγµατος. Η ταχύτητα φλόγας ή καύσης (Flame spee). Είναι η ταχύτητα µε την οποία η φλόγα διαδίδεται στο µείγµα. Αποτελεί βασική παράµετρο σχεδιασµού και λειτουργίας του καυστήρα. Συνηθίζεται δε να δίνεται η µέγιστη τιµή του µεγέθους αυτού για ένα µείγµα αερίου-αέρα σε συνθήκες στρωτής ροής, ενώ υπό συνθήκες τυρβώδους ροής παίρνει µεγαλύτερες τιµές και εξαρτάται, κυρίως, από τις τοπικές συνθήκες ροής του µείγµατος. Φαινόµενα όπως η αποκόλληση ή οπισθοδρόµηση της φλόγας σχετίζονται, άµεσα, µε την ταχύτητα µετάδοσης της καύσης. Στον πίνακα που έπεται [Πιν. 1-11] µπορεί κανείς να δει ενδεικτικές τιµές της ταχύτητας καύσης των αερίων καυσίµων σε µείγµα αερίου-αέρα και αερίου-οξυγόνου : ΣΥΣΤΑΤΙΚΟ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΜΕΤΑ ΟΣΗΣ - ΦΛΟΓΑΣ (m/s) ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΕΡΙΟΥ-ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ ΑΕΡΙΟΥ- ΑΕΡΑ Μεθάνιο C Προπάνιο C Βουτάνιο C Μονοξείδιο του άνθρακα CO Υδρογόνο Πιν Ταχύτητα µετάδοσης της φλόγας κυριότερων συστατικών Φ.Α. σε µείγµα αερίου-οξυγόνου & µείγµα αερίου-αέρα

26

27 Φυσικό Αέριο.1 Τι είναι και πώς σχηµατίζεται Mε την ευρύτερη έννοια του όρου, φυσικό αέριο µπορεί να θεωρηθεί οποιαδήποτε φυσική ουσία βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της γης σε αέρια κατάσταση, η οποία-εκτός από ελαφρότερους κορεσµένους υδρογονάνθρακες- µπορεί να περιέχει διοξείδιο του άνθρακα, άζωτο, υδρογόνο, ήλιο και αργό. Στην πράξη, όµως, φυσικό αέριο εννοείται κάθε µείγµα αερίων υδρογονανθράκων µε υψηλή αναλογία σε µεθάνιο, το οποίο περιέχει σε µικρότερες αναλογίες βαρύτερους υδρογονάνθρακες και ενδεχοµένως µικρές ποσότητες αζώτου, διοξειδίου του άνθρακα, οξυγόνου, ίχνη άλλων ενώσεων και στοιχείων. Αυτό το αέριο µείγµα είναι παγιδευµένο σε µια φυσική δεξαµενή που σχηµατίζεται από ένα στεγανό στρώµα (cap rock) και ένα πορώδες ιζηµατογενές στρώµα (seimentary porous rock) [Εικ. -1]. Επίσης, κάτω από το χώρο τον οποίο καταλαµβάνει το φυσικό αέριο υπάρχει, συνήθως, νερό, όπως µπορεί να υπάρχει και αέριο αναµεµειγµένο µε πετρέλαιο [Εικ. -]. Το φυσικό αέριο µέχρι τελευταία θεωρείτο ότι είναι οργανικής προέλευσης. Μια νεότερη θεωρία υποστηρίζει ότι το µεγαλύτερο µέρος των αποθεµάτων του φυσικού αερίου προέρχεται από την πρωταρχική ύλη του ηλιακού συστήµατος και όχι από βιολογικές διεργασίες. Έτσι, σε µεγάλα βάθη στο εσωτερικό της Γης θα πρέπει να υπάρχουν τεράστια αποθέµατα Φ.Α. και ως απόδειξη αναφέρονται οι έντονες εκλύσεις αερίων κατά τις εκρήξεις ηφαιστείων και σεισµών. Ενδείξεις για την ορθότητα της συγκεκριµένης θεωρίας έδωσαν γεωτρήσεις στις ΗΠΑ σε βάθη 4.5 έως 9 Κm και στη χερσόνησο Κόλα, κοντά στο Μουρµάνσκ της Ρωσίας, σε βάθη 1 Κm. Η επικρατούσα άποψη, πάντως, υποστηρίζει την οργανική προέλευση του Φ.Α., ως αποτέλεσµα δυο διαδικασιών, της δηµιουργίας του µαζί µε το πετρέλαιο και µαζί µε τους άνθρακες. Στην πρώτη, τα νεκρά υπολείµµατα πλαγκτού και αλγών σε αβαθείς αρχέγονες θάλασσες, τα οποία υπέστησαν ζύµωση στους πυθµένες των θαλασσών και έπειτα καλύφθηκαν από ανόργανα ιζήµατα (άµµο, άσβεστο, πηλό) µετατραπήκαν, µέσω καταλυτικών διεργασιών, σε άσφαλτο. Έτσι, µε την αυξανοµένη βύθιση του πυθµένα της θάλασσας, η οποία συνοδευόταν από αύξηση της πίεσης και της θερµοκρασίας, σχηµατίσθηκαν από την άσφαλτο υγροί και αέριοι υδρογονάνθρακες. Φυσικό αέριο µέσω της προαναφερθείσας διαδικασίας εµφανίζεται στις πλούσιες σε υδρογονάνθρακες λεκάνες της Γης, όπως η περιοχή της Βόρειας Θάλασσας και του Περσικού Κόλπου.

28 Εικ. -1 Παγιδευµένο αέριο ανάµεσα σε ένα στεγανό & ένα πορώδες ιζηµατογενές στρώµα Εικ. - Πετρέλαιο αναµεµειγµένο µε αέριο ανάµεσα σε ένα στεγανό & ένα πορώδες ιζηµατογενές στρώµα Κατά τη δεύτερη διαδικασία, ανώτεροι φυτικοί οργανισµοί από παλαιότερες γεωλογικές περιόδους, κυρίως την Εποχή του Άνθρακα, ύστερα από απότοµη βύθιση του εδάφους βρέθηκαν σε βαθύτερα στρώµατα της Γης. Αυτή η φυτική ύλη, µέσω της διεργασίας της ενανθράκωσης, µετατράπηκε κατά σειρά σε τύρφη, λιγνίτη, λιθάνθρακα και ανθρακίτη. Στη διάρκεια της ενανθράκωσης σχηµατίσθηκαν σε µεγάλες ποσότητες αέρια προϊόντα διάσπασης, κυρίως µεθάνιο. Στην Ολλανδία και το νότιο τµήµα της Βόρειας Θάλασσας συναντάται Φ.Α. το οποίο δηµιουργήθηκε µε την ανωτέρω διαδικασία.. Ιστορική αναδροµή

29 Ο 19 ος αιώνας αποτέλεσε την αφετηρία της βιοµηχανίας αερίων καυσίµων. Όπως αναφέρθηκε στο προηγούµενο κεφάλαιο [Παρ. 1.], τα πρώτα αέρια καύσιµα χρησιµοποιήθηκαν, κυρίως, για φωτισµό. Πρώτα απ όλους, οι Αµερικανοί σκεφτήκαν να συλλέξουν και αξιοποιήσουν, αντί να καίνε, το εξαγόµενο Φ.Α. Έτσι, το 1858 δηµιουργήθηκε η πρώτη εταιρεία παραγωγής Φ.Α. στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης (Freonia Gas Light). Σύντοµα δηµιουργηθήκαν τα πρώτα δίκτυα µεταφοράς, καταρχήν για βιοµηχανική χρήση και ύστερα για την κάλυψη αναγκών στον οικιακό και εµπορικό τοµέα. Μάλιστα, το 1891 κατασκευάστηκε αγωγός µεταφοράς Φ.Α. µήκους 160 Km, ο οποίος συνέδεε το Σικάγο µε την Ιντιάνα. Στα µέσα του 0 ου αιώνα οι ΗΠΑ κατείχαν κυρίαρχη θέση στον τοµέα του Φ.Α., καθώς παρήγαγαν το 80 % της παγκόσµιας παραγωγής και κατανάλισκαν το 90 % αυτής. Η ανάπτυξη στον τοµέα του Φ.Α. σηµειώθηκε στα µέσα της δεκαετίας του 50 µε την παράλληλη ανάπτυξη του πετρελαίου σε χώρες όπως η Βενεζουέλα, η πρώην Σοβιετική Ένωση, η Ρουµανία, το Ιράν και η Σαουδική Αραβία. Στην Ευρώπη, η παραγωγή Φ.Α. ξεκίνησε µε την εύρεση κοιτασµάτων στην Ιταλία, Γαλλία (1957) και Ολλανδία (1959). Ακολούθησε η ανακάλυψη κοιτασµάτων στη Βόρεια Θάλασσα, το 1967 στη Βρετανική ζώνη και το 1968 στη Νορβηγική ζώνη. Στις αρχές της δεκαετίας του 70 η ανάπτυξη του Φ.Α. επεκτάθηκε στη Λατινική Αµερική, Ασία, Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Ιδιαίτερα µετά τις δυο πετρελαϊκές κρίσεις ( , 1979), παρατηρήθηκε στροφή σε άλλες µορφές πρωτογενούς ενέργειας µε στόχο την απεξάρτηση από τις χώρες του ΟΠΕΚ. Ο τοµέας του Φ.Α. που µέχρι τότε είχε αναπτυχθεί µόνο στις χώρες οι οποίες διέθεταν ιδία αποθέµατα, άρχισε στη συνέχεια να αναπτύσσεται παντού : µε τους αγωγούς και τα πλοία δηµιουργήθηκε ένα δίκτυο ικανό να µεταφέρει το Φ.Α. ακόµα και πολύ µακριά από τα σηµεία εξαγωγής. Έτσι, το µερίδιο του Φ.Α. στην κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας αναµένεται να αυξηθεί από 18 % στις αρχές της δεκαετίας του 80 σε 5 % το Το Φ.Α. στην παγκόσµια ενεργειακή σκηνή Οι καθηµερινά αυξανόµενες ανάγκες σε ενέργεια και πρώτες ύλες από τη µια και τα συγκριτικά πλεονεκτήµατα του έναντι των άλλων καυσίµων από την άλλη συντέλεσαν στην ενδυνάµωση του ρόλου του Φ.Α. στην παγκόσµια ενεργειακή σκηνή. Παγκοσµίως, η κατανάλωση Φ.Α. αυξήθηκε κατά 3.3 % το 004, ενώ το 005 το ποσοστό αυτό κυµάνθηκε στα επίπεδα του µέσου ρυθµού αύξησης της τελευταίας δεκαετίας, δηλαδή στο.3 %. Οι ποσότητες Φ.Α. που διακινηθήκαν µέσω αγωγών ανά τον κόσµο το 004 σηµείωσαν αύξηση 10 %, ενώ οι ποσότητες Υ.Φ.Α. οι οποίες µεταφέρθηκαν µε πλοία µέσα στο 004 παρουσίασαν αύξηση 5.4 %..3.1 Παραγωγή-Κατανάλωση Φ.Α. Η συνολική παραγωγή Φ.Α. ανά τον κόσµο το 004 έφτασε τα δις m 3 σηµειώνοντας αύξηση.8 % σε σύγκριση µε το 003.

30 Γραφ. -1 Παραγωγή Φ.Α. ανά περιοχή ( ις m 3 ) Η παγκόσµια παραγωγή Φ.Α. [Γραφ. -1] κατανέµεται γεωγραφικά ως εξής : Ευρώπη & Ευρασία 39.1 % ( δις m 3 ). Βόρεια Αµερική µε 8.3 % (76.8 δις m 3 ). Ασία & Ωκεανία 1 % (33. δις m 3 ). Μέση Ανατολή 10.4 % (79.9 δις m 3 ). Αφρική 5.4 % (145.1 δις m 3 ). Νότια & Κεντρική Αµερική 4.8 % (19.1 δις m 3 ). Ειδικότερα, οι χώρες µε τη µεγαλύτερη ικανότητα παραγωγής Φ.Α. [Γραφ. -] είναι οι : Ρωσία 1.9 % (589.1 δις m 3 ). ΗΠΑ 0. % (54.9 δις m 3 ). Καναδάς 6.8 % (18.8 δις m 3 ). Μεγάλη Βρετανία 3.6 % (95.9 δις m 3 ). Ιράν 3. % (85.5 δις m 3 ). Αλγερία 3.0 % (8.0 δις m 3 ).

31 5% 0% 15% 10% 5% 0% ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Φ.Α. ΑΝΑ ΧΩΡΑ Russian Feeration USA Canaa Unite Kingom Iran Algeria Norway Inonesia Netherlans Saui Arabia Uzbekistan Malaysia Unite Arab Emirates Argentina China Qatar Australia Inia Venezuela Trinia & Tobago Rest of worl Γραφ. - Γραφ. -3 Κατανάλωση Φ.Α. ανά περιοχή ( ις m 3 ) Στον αντίποδα, η παγκόσµια κατανάλωση Φ.Α. [Γραφ. -3] κατανέµεται γεωγραφικά ως εξής : Ευρώπη & Ευρασία 41. % ( δις m 3 ).

32 οι : Βόρεια Αµερική µε 9. % (784.3 δις m 3 ). Ασία & Ωκεανία 13.7 % (367.7 δις m 3 ). Μέση Ανατολή 9.0 % (4. δις m 3 ). Νότια & Κεντρική Αµερική 4.4 % (117.9 δις m 3 ). Αφρική.6 % (68.6 δις m 3 ). Ειδικότερα, οι χώρες µε τις µεγαλύτερες ανάγκες σε Φ.Α. [Γραφ. -4] είναι ΗΠΑ 4.0 % (646.7 δις m 3 ). Ρωσία 15.0 % (40.1 δις m 3 ). Μεγάλη Βρετανία 3.6 % (98.0 δις m 3 ). Καναδάς 3.3 % (89.5 δις m 3 ). Ιράν 3. % (87.1 δις m 3 ). Γερµανία 3. % (85.9 δις m 3 ). 5% 0% 15% 10% 5% 0% ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ Φ.Α. ΑΝΑ ΧΩΡΑ Γραφ. -4 USA Russian Feeration Unite Kingom Canaa Iran Germany Italy Japan Ukraine Saui Arabia Uzbekistan Mexico France Netherlans Unite Arab Emirates China Argentina Inonesia Malaysia Inia Rest of worl.3. Τα αποθέµατα και το παγκόσµιο εµπόριο Φ.Α. Τα συνολικά ασφαλή-επιβεβαιωµένα, µέσω γεωτρήσεων, αποθέµατα Φ.Α. ανέρχονται σε τρις m 3 ή Gtoe (1000 m 3 = 0.9 toe : ton of oil equivalent ή τόνος Ισοδύναµου Πετρελαίου). Αυτά γεωγραφικά κατανέµονται ως εξής :

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Κοιτάσματα Κάθε κοίτασμα φυσικού αερίου περιέχει και βαρύτερους υδρογονάνθρακες σε υγρή μορφή, οι οποίοι κατά την εξόρυξη ξη συλλέγονται για να αποτελέσουν τα λεγόμενα υγρά φυσικού αερίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΤΕΙ ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ:ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΑ ΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ (Α.Ε.Μ. 4755) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΝΑΜΛΗΣ ΘΕΟΦΙΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου. Συστατικό

Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου. Συστατικό Α. Στοιχειοµετρικός προσδιορισµός του απαιτούµενου αέρα καύσης βαρέος κλάσµατος πετρελαίου Για τον παραπάνω προσδιορισµό, απαραίτητο δεδοµένο είναι η στοιχειακή ανάλυση του πετρελαίου (βαρύ κλάσµα), η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 )

απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απαντήσεις Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) ( σελ. 10 11 ΜΕΚ ΙΙ ) από φυσική Μια μεταβολή ονομάζεται : Ισόθερμη, εάν κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων

Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων Καταστατική εξίσωση ιδανικών αερίων 21-1. Από τι εξαρτάται η συμπεριφορά των αερίων; Η συμπεριφορά των αερίων είναι περισσότερο απλή και ομοιόμορφη από τη συμπεριφορά των υγρών και των στερεών. Σε αντίθεση

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ

ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ. Πτητικά συστατικά, που περιέχουν ως κύριο συστατικό το φωταέριο Στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το κώκ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (Απόσπασμα από το βιβλίο ΚΑΥΣΙΜΑ-ΛΙΠΑΝΤΙΚΑ του Ευγενιδείου) 11.1 Είδη Στερεών Καυσίμων Τα στερεά καύσιμα διακρίνονται σε δυο κατηγορίες: Τα φυσικά στερεά καύσιμα (γαιάνθρακες, βιομάζα) Τα

Διαβάστε περισσότερα

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ Ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; σελ. 137 ( μονάδες 6 ΤΕΕ 2003 ) ( μονάδες 13 ΕΠΑΛ 2010 ) 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ.

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ. Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απάντ. σε σημειώσεις από τα ΜΕΚ ΙΙ ή την φυσική Να δώστε τους ορισμούς των πιο κάτω μεταβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΣΤΗΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. Η καλύτερη εποχή για τη συντήρηση του λέβητα και του καυστήρα της κεντρικής θέρμανσης, είναι αμέσως μετά την παύση της λειτουργίας τους στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Επιμέλεια: Χημικός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών 11 12 Τι είναι η χημική ενέργεια των χημικών ουσιών; Που οφείλεται; Μπορεί να αποδοθεί στο περιβάλλον; Πότε μεταβάλλεται η χημική

Διαβάστε περισσότερα

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός H Χημεία του άνθρακα: 2. Πετρέλαιο Φυσικό Αέριο - Πετροχημικά Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίζουμε τα κυριότερα συστατικά του πετρελαίου Να περιγράφουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024

Ασκήσεις Ακ. Έτους 2014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avogadro λαμβάνεται 0.6023 1024 Ασκήσεις Ακ. Έτους 014 15 (επιλύθηκαν συζητήθηκαν κατά τη διδασκαλία) Όπου χρειάζεται ο Αριθμός Avoadro λαμβάνεται 0.603 10 4 και τα ατομικά βάρη θεωρείται ότι ταυτίζονται με τον μαζικό αριθμό σε 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Σύσταση Αργού Πετρελαίου Σύνθετο Μίγμα Υδρογονανθράκων Περιέχει αέρια διαλελυμένα στα υγρά συστατικά Υδρογονάνθρακες C 1 C 90+ Στοιχειακή Ανάλυση: Αρκετά Ομοιόμορφη Στοιχεία Περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ξενία 11500 11420 14880 12800

Ξενία 11500 11420 14880 12800 Γ. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ CO 2 Γ.1 Περιγραφή κτιριακών εγκαταστάσεων Η συνολική έκταση του Πανεπιστηµίου είναι 23,22 στρ. όπου βρίσκονται οι κτιριακές του εγκαταστάσεις όπως είναι το κτίριο της Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η

2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η 2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Η παγκόσμια παραγωγή (= κατανάλωση + απώλειες) εκτιμάται σήμερα σε περίπου 10 Gtoe/a (10.000 Mtoe/a, 120.000.000 GWh/a ή 420 EJ/a), αν και οι εκτιμήσεις αποκλίνουν: 10.312

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις.

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Θερμοχημεία, είναι ο κλάδος της χημείας που μελετά τις μεταβολές ενέργειας που συνοδεύουν τις χημικές αντιδράσεις. Ενθαλπία (Η), ονομάζεται η ολική ενέργεια ενός

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΧΑΛΚΙ ΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ενεργειακά Ισοζύγια ιαγράµµατα Sankey ΦΑΝΗ Γ. ΛΑΥΡΕΝΤΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές Αρχές Ενεργειακοί Συντελεστές ιαγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Ονοματεπώνυμο:Κυρκιμτζής Γιώργος Σ.Τ.Ε.Φ. Οχημάτων - Εξάμηνο Γ Ημερομηνία εκτέλεσης Πειράματος : 12/4/2000 Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Καβάλα, Οκτώβριος 2013

Καβάλα, Οκτώβριος 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΑΝ.ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ - ΘΡΑΚΗΣ Επιχειρησιακό Πρόγραµµα "Ψηφιακή Σύγκλιση" Πράξη: "Εικονικά Μηχανολογικά Εργαστήρια", Κωδικός ΟΠΣ: 304282 «Η Πράξη συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ

Υψηλές Τάσεις. Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά. Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Υψηλές Τάσεις Ενότητα 4: Υγρά Μονωτικά Υλικά Κωνσταντίνος Ψωμόπουλος Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών ΤΕ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ <<ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΑΥΡΙΟ>> Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ <<ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ ΧΘΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΑΥΡΙΟ>> Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΣ ΠΕΧΛΙΒΑΝΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α)

Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ. 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α) Α. ΝΟΜΟΙ ΑΕΡΙΩΝ 1. Β1.3 Να αντιστοιχίσετε τις µεταβολές της αριστερής στήλης σε σχέσεις τις δεξιάς στήλης. 1) Ισόθερµη µεταβολή α) P = σταθ. V P 2) Ισόχωρη µεταβολή β) = σταθ. 3) Ισοβαρής µεταβολή γ) V

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ 1. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Ως γνωστόν, οι χηµικές ενώσεις προκύπτουν από την ένωση δύο ή περισσοτέρων στοιχείων, οπότε και έχουµε σηµαντική µεταβολή του ενεργειακού περιεχοµένου του συστήµατος.

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1-

Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 -1- ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Σύντομο Ενημερωτικό Υλικό Μικρών Εμπορικών Επιχειρήσεων για το Ανθρακικό Αποτύπωμα Πως οι μικρές εμπορικές επιχειρήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και πως μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΤΗΤΑ

Ο ΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΤΗΤΑ Ο ΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟ ΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΚ ΟΣΗ 1.0 20.12.2007 Α. Πεδίο Εφαρµογής Ο Οδηγός Αξιολόγησης εφαρµόζεται κατά την αξιολόγηση αιτήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) ΘΕΩΡΙΑ Ιξώδες ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) Το ιξώδες είναι η ιδιότητα που έχει ένα ρευστό να παρουσιάζει αντίσταση κατά τη ροή του, ως αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαταστάσεις Κλιματισμού. Α. Ευθυμιάδης,

Εγκαταστάσεις Κλιματισμού. Α. Ευθυμιάδης, ΙΕΝΕ : Ετήσιο 13ο Εθνικό Συνέδριο - «Ενέργεια & Ανάπτυξη 08» (12-13/11-Ίδρυμα Ευγενίδου) Ενεργειακές Επιθεωρήσεις σε Λεβητοστάσια και Εγκαταστάσεις Κλιματισμού Α. Ευθυμιάδης, ρ. Μηχανικός, ιπλ. Μηχ/γος-Ηλ/γος

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

Θέρµανση Ψύξη ΚλιµατισµόςΙΙ

Θέρµανση Ψύξη ΚλιµατισµόςΙΙ Θέρµανση Ψύξη ΚλιµατισµόςΙΙ ίκτυα διανοµής αέρα (αερισµού ή κλιµατισµού) Εργαστήριο Αιολικής Ενέργειας Τ.Ε.Ι. Κρήτης ηµήτρης Αλ. Κατσαπρακάκης Μέρηδικτύουδιανοµήςαέρα Ένα δίκτυο διανοµής αέρα εγκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί

Κίνδυνοι έκρηξης. Ορισµοί Κίνδυνοι έκρηξης Ορισµοί «Καύση»: σύνολο φυσικών και χηµικών διεργασιών πουαλληλεπιδρούν. λ Η σηµαντικότερη από αυτές, η οποία και χαρακτηρίζει την καύση, είναι η ταχεία και αυτοσυντηρούµενη χηµική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers)

1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exchangers) 1. Εναλλάκτες θερµότητας (Heat Exangers) Οι εναλλάκτες θερµότητας είναι συσκευές µε τις οποίες επιτυγχάνεται η µεταφορά ενέργειας από ένα ρευστό υψηλής θερµοκρασίας σε ένα άλλο ρευστό χαµηλότερης θερµοκρασίας.

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Γ- ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ.doc 2/5

Παράρτημα Γ- ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ.doc 2/5 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΦΑ 1. ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ 2/5 ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 1. Συντελεστής Wobbe: Ο Συντελεστής Wobbe δεν πρέπει να είναι μικρότερος από

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Ορυκτά καύσιµα και ενέργεια

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Ορυκτά καύσιµα και ενέργεια Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Ορυκτά καύσιµα και ενέργεια Νίκος Μαµάσης και Ιωάννης Στεφανάκος Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 211 ιάρθρωση παρουσίασης: Ορυκτά καύσιµα και

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΟΣ VENTURI. Σχήμα 1. Διάταξη πειραματικής συσκευής σωλήνα Venturi.

ΑΓΩΓΟΣ VENTURI. Σχήμα 1. Διάταξη πειραματικής συσκευής σωλήνα Venturi. Α.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τ.Τ. ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ 7 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΑΓΩΓΟΣ VENTURI ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Σκοπός της άσκησης είναι η κατανόηση της χρήσης της συσκευής

Διαβάστε περισσότερα

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια

Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Μάθημα Εντροπία Ελεύθερη Ενέργεια Εξαγωγική Μεταλλουργία Καθ. Ι. Πασπαλιάρης Εργαστήριο Μεταλλουργίας ΕΜΠ Αυθόρμητες χημικές αντιδράσεις Ηαντίδρασηοξείδωσηςενόςμετάλλουμπορείναγραφτείστη γενική της μορφή

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Ταξινόμηση της ύλης

1.5 Ταξινόμηση της ύλης 1.5 Ταξινόμηση της ύλης Θεωρία 5.1. Πως ταξινομείται η ύλη; Η ύλη ταξινομείται σε καθαρές ή καθορισμένες ουσίες και μίγματα. Τα μίγματα ταξινομούνται σε ομογενή και ετερογενή. Οι καθορισμένες ουσίες ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ Την εργασία επιμελήθηκαν οι: Αναστασοπούλου Ευτυχία Ανδρεοπούλου Μαρία Αρβανίτη Αγγελίνα Ηρακλέους Κυριακή Καραβιώτη Θεοδώρα Καραβιώτης Στέλιος Σπυρόπουλος Παντελής Τσάτος Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων

AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Σημειώσεις για τα σχολεία Τεχνικής Κατάδυσης 1.1 AquaTec Φυσική των Καταδύσεων Βασικές έννοιες και Αρχές Νίκος Καρατζάς www.aquatec.gr Προειδοποίηση: Το υλικό που παρουσιάζεται παρακάτω δεν πρέπει να θεωρηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ ΥΠΟΕΡΓΟΥ 04. " Εκπαίδευση Υποστήριξη - Πιλοτική Λειτουργία "

ΠΑΡΑ ΟΤΕΟ ΥΠΟΕΡΓΟΥ 04.  Εκπαίδευση Υποστήριξη - Πιλοτική Λειτουργία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΚΑΒΑΛΑΣ Επιχειρησιακό Πρόγραµµα "Ψηφιακή Σύγκλιση" Πράξη: "Εικονικά Μηχανολογικά Εργαστήρια", Κωδικός ΟΠΣ: 304282, ΣΑΕ 3458 «Η Πράξη συγχρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΨΥΧΡΟΜΕΤΡΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΨΥΧΡΟΜΕΤΡΙΑ ΤΕΙ - ΧΑΛΚΙ ΑΣ Τµήµα Μηχανολογίας Εργαστ:Ψύξη-Κλιµατισµός- Θέρµανση & Α.Π.Ε. 34400 ΨΑΧΝΑ ΕΥΒΟΙΑΣ TEI - CHALKIDOS Department of Mecanical Engineering Cooling, Air Condit., Heating and R.E. Lab. 34400 PSACHNA

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ Κατά τη λειτουργία ενός καυστήρα, υπάρχουν πολλές δαπάνες. Κάποιες από αυτές τις δαπάνες θα μπορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι ο υπολογισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα

Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα Πηγές Ενέργειας για τον 21ο αιώνα Πετρέλαιο Κάρβουνο ΑΠΕ Εξοικονόμηση Φυσικό Αέριο Υδρογόνο Πυρηνική Σύντηξη (?) Γ. Μπεργελές Καθηγητής Ε.Μ.Π www.aerolab.ntua.gr e mail: bergeles@fluid.mech.ntua.gr Ενέργεια-Περιβάλλον-Αειφορία

Διαβάστε περισσότερα

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή

5 Μετρητές παροχής. 5.1Εισαγωγή 5 Μετρητές παροχής 5.Εισαγωγή Τρεις βασικές συσκευές, με τις οποίες μπορεί να γίνει η μέτρηση της ογκομετρικής παροχής των ρευστών, είναι ο μετρητής Venturi (ή βεντουρίμετρο), ο μετρητής διαφράγματος (ή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Από που προέρχονται τα αποθέµατα του πετρελαίου. Ποια ήταν τα βήµατα σχηµατισµού ; 2. Ποια είναι η θεωρητική µέγιστη απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου 2006 Ώρα: 10:30 13.00 Προτεινόµενες Λύσεις ΜΕΡΟΣ Α 1. α) Η πυκνότητα του υλικού υπολογίζεται από τη m m m σχέση d

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων

Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Βασικές Διεργασίες Μηχανικής Τροφίμων Ενότητα 8: Εκχύλιση, 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Σταύρος Π. Γιαννιώτης, Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων Μαθησιακοί Στόχοι Τύποι εκχύλισης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. και d B οι πυκνότητα του αερίου στις καταστάσεις Α και Β αντίστοιχα, τότε ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α Θέµα ο Στις ερωτήσεις -4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση Σύµφωνα µε την κινητική θεωρία των ιδανικών αερίων, η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι είναι οι ΜΕΚ και πώς παράγουν το μηχανικό έργο ; 8

1. Τι είναι οι ΜΕΚ και πώς παράγουν το μηχανικό έργο ; 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο 1. Τι είναι οι ΜΕΚ και πώς παράγουν το μηχανικό έργο ; 8 Είναι θερμικές μηχανές που μετατρέπουν την χημική ενέργεια του καυσίμου σε θερμική και μέρος αυτής για την παραγωγή μηχανικού έργου,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΔΗΓΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΡΓΩΝ ΣΥΜΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΚΔΟΣΗ 2.0 30.10.2009 Α. Πεδίο Εφαρμογής Ο Οδηγός Αξιολόγησης εφαρμόζεται κατά την αξιολόγηση αιτήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 1. Πώς ορίζεται η περίσσεια αέρα και η ισχύς μίγματος σε μία καύση; 2. Σε ποιές περιπτώσεις παρατηρείται μή μόνιμη μετάδοση της θερμότητας; 3. Τί είναι η αντλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

. ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ

. ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ . ΠΡΩΤΟΣ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 1. Σε µια ισόθερµη µεταβολή : α) Το αέριο µεταβάλλεται µε σταθερή θερµότητα β) Η µεταβολή της εσωτερικής ενέργειας είναι µηδέν V W = PV ln V γ) Το έργο που παράγεται δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια. Ιωάννης Στεφανάκος

Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια. Ιωάννης Στεφανάκος Εισαγωγή στην Ενεργειακή Τεχνολογία Γεωθερµική Ενέργεια Ιωάννης Στεφανάκος Τοµέας Υδατικών Πόρων & Περιβάλλοντος - Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2010 ιάρθρωση παρουσίασης: Γεωθερµική Ενέργεια Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

46118 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

46118 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 46118 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Υποβαλλόμενα Στοιχεία για την πρόσβαση των Φορέων Παροχής Στοιχείων Τελικής Ενεργειακής Χρήσης στο Σύστημα Διαχείρισης Στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

2.7 Χημική αντίδραση

2.7 Χημική αντίδραση 1 2.7 Χημική αντίδραση Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 7-1. Τι ονομάζουμε φαινόμενο στη Φυσική και στη Χημεία; Φαινόμενο είναι η μεταβολή 7-2. Τι ονομάζουμε φυσικά φαινόμενα ή φυσικές μεταβολές; Είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Η ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Πανεπιστηµίου 69 & Αιόλου 105 64 Αθήνα Τηλ. : 210 3727400 Fax : 210 3255460 E-mail : info@rae.gr Αθήνα, 27.01.2003 Προς : ΕΠΑ ΑΤΤΙΚΗΣ Α.Ε. Κοιν : ΥΠΟΥΡΓΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, κ. Α. ΤΣΟΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟ Θέµα : Έγκριση τιµολογίων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ 1 ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. ΓΕΝΙΚΑ Οι καυστήρες αερίων καυσίμων διακρίνονται σε ατμοσφαιρικούς καυστήρες, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακοίΣυλλέκτες Γιάννης Κατσίγιαννης Ηλιακοίσυλλέκτες Ο ηλιακός συλλέκτης είναι ένα σύστηµα που ζεσταίνει συνήθως νερό ή αέρα χρησιµοποιώντας την ηλιακή ακτινοβολία Συνήθως εξυπηρετεί ανάγκες θέρµανσης

Διαβάστε περισσότερα