Όσα πρέπει να γνωρίζουµε για τον αλγαισθητικό πόνο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Όσα πρέπει να γνωρίζουµε για τον αλγαισθητικό πόνο"

Transcript

1 Όσα πρέπει να γνωρίζουµε για τον αλγαισθητικό πόνο Χρήστος Ιατρού, MD, PhD ABSTRACT What we need to know about nociceptive pain Christos A. Iatrou, MD, PhD Pain is the sensation associated with injury, and injury produces pain. Pain is nociceptive ( normal ) when it results from the activity of healthy nociceptive afferents aroused by noxious stimuli. The physiology of nociception involves a complex interaction of peripheral and central nervous system structures. Strong and repeated noxious stimuli frequently affect the pain system and causing it to become sensitized. This gives rise to amplified or pathophysiologic nociceptive pain. The pathophysiology of nociceptive pain shows alterations of normal physiological pathways, giving rise to hyperalgesia, allodynia, and automatic pain. The main thought behind this article is that a better understanding of pain mechanisms will improve the rendering effective pain treatment ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ Ο πόνος είναι ο πιο σηµαντικός µηχανισµός άµυνας του οργανισµού και το πιο πρώιµο στοιχείο της φύσης που έχει σχέση µε τη νοσηρότητα. Παρόλο που ο πόνος αποτελεί µια πανανθρώπινη εµπειρία είναι πολύ δύσκολο να καθοριστεί µε σαφήνεια. Ο τελικός ορισµός του πόνου δόθηκε από την International Association for the Study of Pain (IASP), το 1979, «ως µια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηµατική εµπειρία, που σχετίζεται µε πραγµατική ή δυνητική ιστική βλάβη ή περιγράφεται µε τους όρους µιας τέτοιας βλάβης»[1]. Ο πόνος, όπως και από τον ορισµό του προκύπτει, αποτελεί µια πολύπλοκη πολυπαραγοντική εµπειρία, όπου το αισθητικό στοιχείο, που κατά το µάλλον ή ήττον είναι αντικει- Επίκουρος Καθηγητής Αναισθησιολογίας, ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Πανεπιστηµιακό Νοσοκοµείο Αλεξανδρούπολης µενικό, συνδυάζεται µε το συναισθηµατικό στοιχείο, που είναι υποκειµενικό. Η ταξινόµηση του κλινικού πόνου σε κατηγορίες αποτελεί αντικείµενο διχογνω-µιών. Αυτό οφείλεται στη διαρκώς αυξανό-µενη γνώση και κατανόηση των µηχανισµών του «συστήµατος του πόνου». Μια αδρή ταξινόµηση κατατάσσει τον πόνο σε τρεις κύριες κατηγορίες, Αλγαισθητικός (nociceptive) Νευροπαθητικός (neuropathic) Ψυχογενής (psychogenic) Ο αλγαισθητικός πόνος προέρχεται από την ενεργοποίηση των υποδοχέων του πόνου, που βρίσκονται σε όλους τους ιστούς εκτός από το Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα (ΚΝΣ), και συνδέεται µε βλάβη των περιφερικών ιστών. Η γνώση της νευροανατοµίας και της νευροφυσιολογίας της αγωγής των επώδυνων ερεθισµάτων βοηθά στην κατανόηση του τρόπου δράσης των αναλγητικών και στην 48

2 εκάστοτε επιλογή του κατάλληλου συνδυασµού φαρµάκων. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΓΑΙΣΘΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Μεταξύ του σηµείου της ιστικής βλάβης και της αντίληψης του πόνου παρεµβάλλεται µια πολύπλοκη και πολυεπίπεδη σειρά ηλεκτροχηµικών φαινοµένων, γνωστών ως απάντηση στο βλαπτικό ερέθισµα. Η διαδικασία αυτή της πρόκλησης και της αντίληψης του πόνου καλείται αλγαισθησία (nociception). Η φυσιολογία της αλγαισθησίας περιλαµβάνει µια πολύπλοκη αλληλεπίδραση των δοµών του περιφερικού και του ΚΝΣ, που εκτείνεται από το δέρµα, τα σπλάχνα και τους µυοσκελετικούς ιστούς έως τον εγκεφαλικό φλοιό. Τα επώδυνα ερεθίσµατα (µηχανικά, θερµικά, χηµικά) διεγείρουν ειδικούς υποδοχείς, τους αλγοϋποδοχείς. Οι νευρικές ώσεις (ωθήσεις) προσάγονται µε τους πρωτογενείς αισθητι-κούς νευρώνες στο νωτιαίο µυελό ή σε πυρήνες κρανιακών νεύρων (µε το τρίδυµο στη γέφυρα για την περιοχή της κεφαλής). Εικόνα 1: ιαδροµή του πόνου Φλοιός Θαλαµοφλοιώδεις συνδέσεις Θάλαµος Έσχατος - Μέσος εγκέφαλος Νωτιαίος Μυελός Κεντρικοί κλάδοι πρωτογενών νευρώνων Πρωτογενείς νευρώνες στα γάγγλια οπισθίων ριζών Πρωτογενείς αισθητικές ίνες Περιφερικός υποδοχέας Η επεξεργασία του σήµατος γίνεται στο νωτιαίο µυελό ή στο στέλεχος του εγκεφάλου, πριν από τη µεταβίβαση σε υπερνωτιαίες δοµές. Μετά από περαιτέρω επεξεργασία σε υπερνωτιαίες δοµές η πληροφορία προκαλεί συνειδητή αντίληψη του πόνου. Το αίσθηµα του πόνου γίνεται αντιληπτό στο φλοιό του εγκεφάλου. Καθένα από τα επίπεδα του ΚΝΣ διαθέτει τροποποιητικούς µηχανισµούς[2]. Αυτό είναι το τέλος µιας εξαιρετικά πολύπλοκης διαδροµής, που αρχίζει από τους περιφερικούς αλγοϋποδοχείς, διατρέχει τους νευράξονες των περιφερικών νεύρων και καταλήγει στο νωτιαίο µυελό. Συνεχίζει µέσα στο νωτιαίο µυελό και διαµέσου του έσχατου και του µέσου εγκεφάλου φτάνει στο θάλαµο. Από εκεί, διαµέσου των θαλαµοφλοιωδών συνδέσεων, η πληροφορία που έχει ήδη αναλυθεί φτάνει στο φλοιό, σε περιοχές που έχουν σχέση µε τη συνείδηση και την αντίληψη του πόνου (εικόνα 1). Το σήµα που µπορεί να ερµηνευτεί σαν πόνος είναι δυνατόν να παραχθεί σε κάθε σηµείο αυτής της διαδροµής. Η αλγαισθησία περιλαµβάνει τέσσερις φυσιολογικές διαδικασίες[3]: 1. Μετατροπή (transduction) 2. Μεταβίβαση (transmission) 3. Τροποποίηση (modulation) 4. Αντίληψη (perception) 1. Μετατροπή (transduction) Η µετατροπή υποδηλώνει τη διαδικασία, κατά την οποία τα επώδυνα ερεθίσµατα µετατρέπονται σε ηλεκτρική δραστηριότητα στα άκρα των αισθητικών νευρώνων. Ένα βλαπτικό ερέθισµα (noxious stimuli) ενεργοποιεί τους αλγοϋποδοχείς (nociceptors), που είναι οι τελικές απολήξεις των πρωτογενών αισθητι-κών ινών, οι οποίοι ανιχνεύουν επώδυνα ερεθίσµατα και διαµέσου των οδών του πόνου τα µεταφέρουν στον εγκέφαλο. Η διέγερση των αλγοϋποδοχέων µπορεί να παράγει µια παρόµοια εικόνα που καλείται νευρογενής φλεγµονή[3]. Οι αλγοϋποδοχείς διακρίνονται σε δύο τύπους: σε υποδοχείς υψηλού ουδού και σε πολυπαραγοντικούς υποδοχείς 1.1. Υποδοχείς υψηλού ουδού ή µηχανοϋποδοχείς (high threshold, mechano-ceptors) 49

3 Οι υποδοχείς αυτοί είναι οι ελεύθερες νευρικές απολήξεις των εµµύελων Αδ-ινών. Εντοπίζονται κυρίως στο δέρµα και έχουν υψηλό ουδό, µε αποτέλεσµα να αντιδρούν σε πολύ ισχυρά ερεθίσµατα. Οι Αδ-ίνες µεταφέρουν τη νευρική διέγερση πολύ γρήγορα (5-30 m/sec) και ο ερεθισµός τους προκαλεί τον καλούµενο «πρώτο» ή «ταχύ» πόνο, που εµφανίζεται αµέσως, είναι οξύς, παροδικός και καλά εντοπισµένος. Ο πόνος αυτός αποτελεί αµυντικό µηχανισµό ταχείας ανάληψης δράσης προς αποφυγή της αιτίας του πόνου[4] Πολυπαραγοντικοί υποδοχείς (poly-modal receptors) Οι υποδοχείς αυτοί είναι οι ελεύθερες νευρικές απολήξεις των αµύελων C-ινών. Βρίσκονται διασκορπισµένοι σε διάφορους ιστούς (δέρµα, περιτονίες, µύες, τένοντες, οστά, αρθρώσεις, οδοντικός πολφός κλπ). Ανταποκρίνονται σε ερεθίσµατα διάφορης έντασης και διαφόρων ειδών (µηχανικά: πίεση, θερµικά: ζεστό-κρύο, χηµικά: χηµικές ουσίες που εκλύονται ή παράγονται ως αποτέλεσµα της ιστικής βλάβης). Οι C-ίνες µεταφέρουν τη νευρική διέγερση πολύ βραδύτερα (1-2 m/sec) και ο ερεθισµός τους προκαλεί τον καλούµενο «δεύτερο» ή «βραδύ» πόνο, που είναι βραδύτερος στην έναρξη, βύθιος, διάχυτος, παρατεταµένος και όχι καλά εντοπισµένος. Ο πόνος αυτός (κλινικός) είναι ο µηχανισµός, που κινητο-ποιεί την άµυνα µε στόχο την αποκατάσταση της βλάβης[4,5]. Αβ-ίνες Οι Αβ-ίνες, µε ταχύτητα αγωγής m/sec και χαµηλό ουδό διέγερσης, παρόλο που διεγείρονται από µη βλαπτικά ερεθίσµατα, όπως η αφή ή η πίεση, εµπλέκονται στη διαδικασία τροποποίησης του πόνου µε δύο τρόπους: η διέγερσή τους µπορεί να καταστείλει επώδυνα ερεθίσµατα. παρεµβάλλονται στη διαδικασία πρόκλησης υπεραλγησίας και αλλοδυνίας[6]. 2. Μεταβίβαση (transmission) Η διαδικασία αυτή αναφέρεται στη µεταβίβαση (διαβίβαση) ώσεων διαµέσου του αισθητικού νευρικού συστήµατος. Οι νευρικές οδοί που εξυπηρετούν τη µεταβίβαση αποτελούνται από τρία τµήµατα[3]: 2.1. Πρωτογενείς αισθητικοί νευρώνες 2.2. Ανιούσες οδοί 2.3. Θαλαµοφλοιώδεις προβολές 2.1. Πρωτογενείς αισθητικοί νευρώνες Είναι προσαγωγοί νευρώνες, οι οποίοι προβάλλουν στο νωτιαίο µυελό. Οι νευρώνες αυτοί µεταφέρουν τις προερχόµενες από τους αλγοϋποδοχείς νευρικές ώσεις στο νωτιαίο µυελό, διαµέσου των περιφερικών νεύρων ή στα γάγγλια των εγκεφαλικών νεύρων, δια-µέσου των νεύρων αυτών[3]. Τα κύτταρα όλων των προσαγωγών ινών βρίσκονται στα γάγγλια των οπίσθιων ριζών. Οι κεντρικές αποφυάδες των κυττάρων αυτών εισέρχονται στο νωτιαίο µυελό διαµέσου των οπίσθιων ριζών, για να καταλήξουν στους ειδικούς νευρώνες του άλγους, που βρίσκονται στη φαιά ουσία των οπισθίων κεράτων του νωτιαίου µυελού. Η σύναψη µεταξύ προσαγωγών ινών και νευρώνων µέσα στα οπίσθια κέρατα αποτελεί σηµαντική θέση για την περαιτέρω επεξεργασία των αφικνού-µενων πληροφοριών του πόνου. Τα οπίσθια κέρατα αποτελούν το επίπεδο, όπου οι πληροφορίες αυτές είτε προωθούνται σε ανώτερα κέντρα είτε αναστέλλονται από τα κατιόντα συστήµατα. Η φαιά ουσία του οπίσθιου κέρατος του νωτιαίου µυελού είναι οργανωµένη σε διακριτές επιφάνειες, που καλούνται στιβάδες ή πέταλα (Ι έως Χ) και περιγράφτηκαν για πρώτη φορά από τον Rexed το 1952 σε τοµές νωτιαίου µυελού γάτας. Η διάκριση αυτή βασίζεται στην ιστολογική οργάνωση των πολυάριθµων τύπων κυτταρικών σωµάτων και δενδριτών[4]. Οι στιβάδες Ι έως VΙ σχηµατίζουν το οπίσθιο κέρας και έχουν σχέση µε την επεξεργασία του πόνου. Μέσα στις στιβάδες αυτές βρίσκονται διεγερτικοί και ανασταλτικοί νευρώνες, καθώς επίσης και κύτταρα που προβάλλονται και µεταφέρουν προσαγωγά ερεθίσµατα σε ψηλότερα κέντρα[3]. Οι σηµαντικότερες συνδέσεις των προσαγωγών αλγαισθητικών ινών είναι, από πίσω προς τα εµπρός: Στιβάδα Ι: είναι η επιχείλιος ζώνη (marginal zone) 50

4 Στιβάδα ΙΙ: είναι η πηκτωµατώδης ουσία (substantia gelatinosa) Στιβάδες ΙΙΙ και ΙV: είναι ο ίδιος ο πυρήνας (nucleus proprius) Στιβάδα V Οι στιβάδες Ι και ΙΙ περιέχουν αλγαισθητικά κύτταρα, που απαντούν µόνο σε επώδυνα ερεθίσµατα, και το µέγεθος του δεκτικού τους πεδίου είναι περιορισµένο. Τα κύτταρα αυτά είναι εξειδικευµένοι υψηλού ουδού αλγαισθητικοί νευρώνες. Οι στιβάδες ΙΙΙ και ΙV περιέχουν κύτταρα που γίνονται προοδευτικά πιο ευαίσθητα σε ερεθίσµατα χαµηλού ουδού. Η στιβάδα V περιέχει κύτταρα, που ανταποκρίνονται σε ερεθίσµατα κάθε ουδού, καθώς και σε ερεθίσµατα από σπλαχνικές ίνες. Τα κύτταρα αυτά καλούνται νευρώνες µεγάλου εύρους δυναµικού (wide dynamic range neurons) και κατέχουν σηµαντική θέση στη διάκριση της αίσθησης, που προκαλείται από τον ερεθισµό των αλγαισθητικών ινών[3]. Ο ρόλος τους είναι να λειτουργούν σαν γενικός µηχανισµός επαγρύπνησης και σαν τροποποιητικό σύστηµα των αλγαισθητικών ινών. Ο µηχανισµός αυτός καλείται διάχυτος ανασταλτικός έλεγχος του επώδυνου ερεθίσµατος (diffuse noxious inhibitory control). Γενικά τα κύτταρα των οπίσθιων κεράτων του νωτιαίου µυελού είναι εκείνα που, όταν ερεθιστούν, θα επιτρέψουν στο ερέθισµα να συνεχίσει τη διαδροµή του. Η πλειοψηφία των Αδ και C-ινών στα βαθύτερα πέταλα του οπίσθιου κέρατος συνάπτεται είτε απ ευθείας είτε δια των ενδιάµεσων νευρώνων µε ανιούσες ίνες, οι οποίες τέµνουν τη µέση γραµµή και συνδέονται µε το νωτιαιοθαλαµικό δεµάτιο. Από τις συνάψεις στο οπίσθιο κέρας µερικές ίνες περνούν στο αντίθετο πρόσθιο κέρας και συνάπτονται µε κινητικούς νευρώνες ή διεγείρουν προγαγγλιακές αυτόνοµες ίνες. Οι συνάψεις αυτές θεωρούνται υπεύθυνες για την κινητική και αυτόνοµη απάντηση στον πόνο. Στα θηλαστικά το πλείστον των πληροφοριών του πόνου άγεται µε λεπτές, τύπου-c αµύελες ίνες, δηλαδή πρόκειται για βραδύ (κλινικό) πόνο και είναι ο πόνος που απασχολεί τον κλινικό γιατρό Ανιούσες οδοί Οι νευρώνες αυτοί προβάλλουν από το νωτιαίο µυελό στο εγκεφαλικό στέλεχος και στο θάλαµο. Οι ανιούσες οδοί του πόνου είναι: Νωτιοθαλαµική οδός (spinothalamic tract), Νωτιοϋποθαλαµική οδός (spinohypothalamic tract), Νωτιοδικτυωτή οδός (spinoreticular tract), Νωτιοµεσεγκεφαλική οδός (spinomecencephalic tract) Νωτιοθαλαµική οδός Η σηµαντικότερη ανιούσα οδός είναι το νωτιοθαλαµικό δεµάτιο, το οποίο εκτός από τον πόνο, µεταφέρει και το αίσθηµα ψυχρού-θερµού και αδρής αφής. Εξυπηρετεί όλο το σώµα, εκτός από το πρόσωπο, την πρόσθια κρανιακή περιοχή και τη στοµατορινική κοιλότητα, που εξυπηρετούνται από το τρίδυµο και το γλωσσοφαρυγγικό νεύρο. Καθώς το νωτιαιοθαλαµικό δεµάτιο πλησιάζει στον υποθάλαµο, οι νευράξονες των κυττάρων του διαχωρίζονται σε δύο διακριτές οδούς: Πλάγιο νωτιοθαλαµικό ή νεονωτιοθαλαµικό δεµάτιο: Συνάπτεται στον πλάγιο θάλαµο και στη συνέχεια προβάλλει στο σωµατοαισθητικό φλοιό. Το δεµάτιο αυτό εξυπηρετεί τους αισθητικούς/διακριτικούς χα-ρακτήρες της αντίληψης του πόνου (αναγνώριση και εντόπιση βλάβης). Μέσο νωτιαιοθαλαµικό ή παλαιονωτιοθαλαµικό δεµάτιο: Το δεµάτιο αυτό διαθέτει πολλαπλές συνάψεις στο µεταιχµιακό σύστηµα (limbic system) και το δικτυωτό σχηµατισµό και εξυπηρετεί την άµεση συγκινησιακή αντίδραση στον πόνο[3] Νωτιοϋποθαλαµική οδός Η οδός αυτή προβάλλει στον υποθάλαµο και είναι υπεύθυνη για αυτόνοµες λειτουργίες, όπως ύπνος, όρεξη, θερµοκρασία, ενδοκρινική απάντηση στο stress κλπ. Σχηµατίζει, εποµένως, το ανατοµικό υπόστρωµα που επιτρέπει τις αυτόνοµες αντανακλαστικές αντιδράσεις στα επώδυνα ερεθίσµατα. 51

5 Νωτιοδικτυωτή οδός που προβάλλει στο δικτυωτό σχηµατισµό και η Νωτιοµεσεγκεφαλική οδός που προβάλλει στο µεσεγκέφαλο, είναι οδοί υπεύθυνες για τις συναισθηµατικές απαντήσεις στον πόνο, την εγρήγορση και την κινητοποίηση καθώς και για απαντήσεις από το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα Θαλαµοφλοιώδεις προβολές Ο θάλαµος είναι ένα αρχιτεκτονικό σύµπλεγµα, που λειτουργεί σαν σταθµός ανα- µετάδοσης των εισερχόµενων επώδυνων ερεθισµάτων προς το φλοιό. Παρόλο που οι φυσιολογικοί µηχανισµοί, που διέπουν τη µεταβίβαση των επώδυνων ερεθισµάτων, έχουν κατανοηθεί σε µεγάλο βαθµό, ο ρόλος του εγκεφαλικού φλοιού στη διαδικασία του πόνου παραµένει ανεξακρίβωτος. 3. Τροποποίηση (modulation) Είναι η διαδικασία κατά την οποία η µεταβίβαση των αλγαισθητικών ώσεων τροποποιείται διαµέσου νευρωνικών επιδράσεων. Η ανάλυση της προσλαµβάνουσας πληροφορίας µε τη βοήθεια της µνήµης στον εγκέφαλο αποτελεί την αρχή µιας αλληλουχίας γεγονότων. Ένα δίκτυο κατιου-σών οδών, που προβάλλει από τις εγκεφα-λικές δοµές στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου µυελού, παίζει έναν πολύπλοκο και σηµα-ντικό ρόλο. Ειδικές κατιούσες οδοί είτε καταστέλλουν (κατιούσα αναστολή) είτε ενισχύουν (κατιούσα διευκόλυνση) το πέρα-σµα των αλγαισθητικών µηνυµάτων στον εγκέφαλο. Οι φυγόκεντρες οδοί βασικά είναι ανασταλτικές, τα δε σηµαντικότερα κέντρα τους είναι οι πυρήνες του εγκεφαλικού στελέχους[5]. Τα δύο σπουδαιότερα συστή-µατα στην τροποποίηση της αλγαισθησίας είναι το σύστηµα των NMDA και οπιοειδών υποδοχέων[2]. Κατιούσες ανασταλτικές οδοί του πόνου: Σωµατοαισθητικός φλοιός Θάλαµος Στέλεχος (πυρήνες) Περί τον υδραγωγό φαιά ουσία Μεγάλος πυρήνας της ραφής Παραγιγαντοκυτταρικός πυρήνας Μέλας και Υποµέλας τόπος Κύτταρα οπίσθιας δεσµίδας Αλγοκύτταρα οπίσθιου κέρατος Οι κατιούσες ανασταλτικές οδοί του πόνου, διαµέσου της οπισθιοπλάγιας δεσµίδας της πλάγιας δέσµης, καταλήγουν στα πέταλα Ι, ΙΙ και ΙV του οπίσθιου κέρατος του νωτιαίου µυελού, δηλαδή εκεί που κυρίως καταλήγουν και οι ανιούσες αλγαισθητικές οδοί. Η ενεργοποίηση του κατιόντος αναλγητικού συστήµατος έχει άµεση επίδραση στη διέλευση των πληροφοριών πόνου από το επίπεδο του οπίσθιου κέρατος προς τον εγκέφαλο[4]. Αυτές οι οδοί µπορούν να ενεργοποιηθούν από ηλεκτρική διέγερση, συστηµατική ή νωτιαία χορήγηση οπιοειδών, νωτιαία χορήγηση α 2 - αγωνιστών και άγχος ή πόνο[3]. Η άµεση απάντηση είναι η προειδοποίηση και η προστασία, δηλαδή κινήσεις απόσυρσης, φωνές, έλεγχος της περιοχής που υπέστη βλάβη και απάντηση από το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα. Αν αναλύσουµε τις ενέργειες αυτές θα δούµε ότι συµµετέχουν διάφορα τµήµατα του εγκεφάλου, όπως ο κινητικός φλοιός για την κίνηση, ο αισθητικός για την ανάλυση της φύσης του ερεθίσµατος, οι µετωπιαίοι λοβοί για τη συναισθηµατική απάντηση, ο υποθάλαµος για την απάντηση από το αυτόνοµο νευρικό σύστηµα. εν υπάρχει, δηλαδή, ένα κέντρο πόνου στον εγκέφαλο, αλλά τόσο η αντίληψη όσο και η απάντηση στον πόνο είναι µια λειτουργία ολόκληρου του ΚΝΣ. Η διαδικασία της αγωγής και της αναστολής του ερεθίσµατος του πόνου διεκπεραιώνεται µε την απελευθέρωση χηµικών ουσιών, των νευροδιαβιβαστών Νευροδιαβιβαστές (neurotransmitters) Οι ουσίες αυτές είναι χηµικοί φορείς σηµάτων και διαπορθµεύουν την ώση προς τη µετασυναπτική µεµβράνη. Υπάρχουν στο οπίσθιο κέρας και προέρχονται από τρεις πηγές, τους πρωτογενείς αισθητικούς νευρώ-νες, τους διάµεσους νευρώνες (διανευρώνες) και τα κατιόντα συστήµατα νευρικών ινών. Οι νευροδιαβιβαστές µπορεί να είναι ιεγερτικοί ή Ανασταλτικοί[7] ιεγερτικοί νευροδιαβιβαστές 52

6 Οι ουσίες αυτές είναι πεπτίδια, πουρίνες και αµινοξέα. Οι κυριότερες γνωστές ουσίες είναι η ουσία P, το πεπτίδιο που σχετίζεται µε το γονίδιο της καλσιτονίνης (CGRP), το αγγειοδραστικό εντερικό πεπτίδιο (VIP), η δυνορφίνη Β και η νευροκινίνη Α από τα πεπτίδια, το ATP από τις πουρίνες και το γλουταµικό και ασπαρτικό από τα αµινοξέα[6,8]. Οι διεγερτικοί νευροδιαβιβαστές βρίσκονται στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου µυελού και πολλοί από αυτούς συνυπάρχουν στα κύτταρα των στιβάδων Ι και ΙΙ. Η έκλυσή τους προκαλείται από τον ερεθισµό των Αδ και C-ινών και έχει σαν αποτέλεσµα την ενίσχυση των βλαπτικών ερεθισµάτων. Η διαδικασία αυτή της ενίσχυσης των βλαπτικών ερεθισµάτων καλείται ευαισθητοποίηση (sensitization). Οι µεταβο-λές αυτές µπορεί να είναι µικρής διάρκειας ή µπορεί να διαρκέσουν ηµέρες ή µήνες ή ακόµη και να γίνουν µη αναστρέψιµες[9]. Η ευαισθητοποίηση οδηγεί σε υπεραλγησία, αλλοδυνία, αυτόµατο πόνο και διακρίνεται σε Περιφερική και. Κεντρική ευαισθητοποίηση[10] Περιφερική ευαισθητοποίηση Η τοπική ιστική βλάβη (τραύµα) και η συνακόλουθη φλεγµονώδης αντίδραση, εξαιτίας της απελευθέρωσης διαφόρων φλεγµονωδών µεσολαβητών στην περιοχή της βλάβης (όπως βραδυκινίνη, προσταγλανδίνες, νιτρικό οξείδιο (ΝΟ), σεροτονίνη, ισταµίνη, ουσία P κ.α.) προκαλούν µια αύξηση της ευαισθησίας των αλγοϋποδοχέων, ως αποτέλεσµα της έκθεσης σε µια «σούπα» φλεγµονωδών µεσολαβητών[9,11]. Το αποτέ-λεσµα είναι µια µείωση του ουδού διέγερσης (αύξηση του ρυθµού πυροδότησης) και εµφάνιση αυτόµατης δραστηριότητας. Αυτό οδηγεί σε αυξηµένη παραγωγή και µεταβίβαση ώσεων προς το νωτιαίο µυελό και καλείται περιφερική ευαισθητοποίηση. Συνεπώς, υπεύθυνη για την ευαισθητοποίηση αυτή θεωρείται η τοπική ιστική βλάβη και αναπτύσσεται εξαιτίας µιας αύξησης της ευαισθησίας των αλγοϋποδοχέων. Η περιφερική ευαισθητοποίηση οδηγεί σε πρωτοπαθή υπερ-αλγησία, δηλαδή φαινόµενο κατά το οποίο µετά από τραυµατισµό των ιστών, λόγω ελάττωσης του ουδού των υποδοχέων στα επώδυνα ερεθίσµατα, ο πόνος γίνεται αντιληπτός µε µεγαλύτερη ένταση ή έχουµε καταγραφή µη επώδυνων ερεθισµάτων. Πρωτοπαθής υπεραλγησία συµβαίνει µόνο στο σηµείο της κάκωσης[12] Κεντρική ευαισθητοποίηση (wind-up ή «κούρντισµα») Ο ερεθισµός των C-ινών προκαλεί έκλυση ουσίας P και διεγερτικών αµινοξέων (γλουτα- µικό και ασπαρτικό). Η σύνδεση του γλουταµικού µε το σύµπλεγµα των NMDA-υποδοχέων (Ν-µεθυλ-δ-ασπαρτικό οξύ), καθώς και µε τους µη NMDA-υποδοχείς (AMPA, καϊνικού), προκαλεί τελικά την ενεγοποίηση των NMDA υποδοχέων και οδηγεί σε υπερδιέγερση των νευρώνων του οπισθίου κέρατος[6,9]. Η υπερδιέγερση των νευρώνων αυτών θεωρείται υπεύθυνη για την κεντρική ευαισθητοποίηση ή φαινόµενο του «κουρντίσµατος». Κατά το φαινόµενο αυτό οι απαντήσεις ορισµένων νευρώνων του νωτιαίου µυελού αυξάνουν δραµατικά. Οι νευρώνες αυτοί, εφόσον ευαισθητοποιηθούν, συνεχίζουν να διεγείρονται κατά πολύ, ακόµα και µετά το πέρας των αλγαισθητικών προσαγωγών ερεθισµάτων. Παρατηρείται, δηλαδή, µια αύξηση της «ενίσχυσης» των κυκλωµάτων νωτιαίου µυελούστελέχους από βλαπτικά ερεθίσµατα και αύξηση του πόνου[9]. Η υπερδιέγερση αυτή προκαλεί ταυτόχρονα και έναν καταρράκτη γεγονότων σε κυτταρικό επίπεδο, όπου προκαλείται είσοδος ασβεστίου, η οποία µε τη σειρά της προκαλεί έκκριση νιτρικού οξειδίου (ΝΟ) και προσταγλανδινών. Οι ουσίες αυτές διεγείρουν παλίνδροµα τις C-ίνες, µε αποτέλεσµα να µην είναι πλέον απαραίτητα τα περιφερικά ερεθίσµατα για τη διατήρηση της υπερδιέγερσης. Η κεντρική ευαισθητοποίηση οδηγεί σε δευτεροπαθή υπεραλγησία, που εµφανίζεται σε περιοχές γύρω από την κάκωση (επέκτασηδιάχυση της υπερευαισθησίας σε µη τραυ- µατισµένους ιστούς), σε αλλοδυνία (πόνος που οφείλεται σε ερέθισµα, το οποίο φυσιολογικά δεν θα προκαλούσε πόνο) και σε αυτόµατο πόνο. Η υπεραλγησία και η άλλοδυνία οδηγούν σε αύξηση του µετεγχειρητικού και του 53

7 µετατραυµατικού πόνου και αυξάνουν την πιθανότητα πρόκλησης χρόνιου πόνου [12,13,14]. Η περιφερική ευαισθητοποίηση διαφέρει από την κεντρική, διότι καθιστά ικανά χαµηλής έντασης ερεθίσµατα να προκαλούν επιβλαβή σήµατα, µε την ενεργοποίηση αλγοϋποδοχέων και πρωτογενών προσαγωγών οδών. Η κεντρική ευαισθητοποίηση αναπτύσσεται ως αποτέλεσµα των µεταβολών στο νωτιαίο µυελό και αντιπροσωπεύει µια ανώµαλη ερµηνεία της πληροφορίας από τις χαµηλού ουδού αισθητικές ίνες, των οποίων η ώση µεταφράζεται πλέον ως πόνος. Η κλινική επίπτωση της ευαισθητοποίησης είναι το γεγονός ότι, αφού εγκατασταθεί ο πόνος, τα αναλγητικά είναι λιγότερο αποτελεσµατικά στον έλεγχο του πόνου. Η ευαισθητοποίηση του συστήµατος του πόνου δεν είναι απαραίτητα µια «κακή» προσαρµογή. Αντιθέτως, είναι λογικό να υποθέσουµε ότι και οι δύο µορφές ευαισθη-τοποίησης εξελίσσονται σε µια χρήσιµη προσαρµογή. Σε ένα έγκαυµα π.χ. πυροδοτείται και η κεντρική και η περιφερική ευαισθητοποίηση. Και οι δύο αυτές µεταβολές καθιστούν την εγκαυµατική περιοχή ευαίσθητη στην αφή για κάποιο χρονικό διάστηµα και έτσι παροτρύνουν το άτοµο να αποφύγει περαιτέρω βλάβη. Παράλληλα το νευρικό σύστηµα έχει αναπτύξει το ενδογενές ανασταλτικό σύστηµα ελέγχου (οπιοειδείς υποδοχείς, ενδογενή οπιοειδή κ.α.) για την ελάττωση της ευαισθησίας του συστήµατος του πόνου[7] Ανασταλτικοί νευροδιαβιβαστές Οι ανασταλτικοί νευροδιαβιβαστές ενισχύουν τις κατιούσες ανασταλτικές οδούς του πόνου. Τέτοιες ουσίες είναι η νορεπινεφρίνη, η σεροτονίνη, το GABA (γ-αµινοβουτυρικό οξύ), τα ενδογενή οπιοειδή κ.α. Το GABA βρίσκεται σε προσυναπτικές απολήξεις στο νωτιαίο µυελό και σήµερα υπάρχουν αρκετές ενδείξεις ότι παίζει σηµαντικό ρόλο στην αναστολή των νευρώνων του νωτιοθαλαµικού δεµατίου[8]. Υποδοχείς όλων των ανασταλτικών νευροδιαβιβαστών και κυρίως των ενδορφινών έχουν βρεθεί στο οπίσθιο κέρας του νωτιαίου µυελού Ενδογενείς µηχανισµοί αναλγησίας Υπάρχουν ποικίλοι ενδογενείς µηχανισµοί (τµη- µατικοί, νωτιαίοι και υπερνωτιαίοι) για την αναστολή της µεταβίβασης των αλγαισθητικών σηµάτων, που γίνονται µε τη µεσολάβηση ενδογενών νευροδιαβιβαστικών συστηµάτων (οπιοειδές, σεροτονινεργικό, αδρενεργικό, χολινεργικό), δεν περιορίζονται στο ΚΝΣ και προκαλούν ενδογενή αναλγησία[10,15]. Υπάρχουν αρκετές νευροχηµικές αποδείξεις που υποστηρίζουν την ύπαρξη ενδογενούς οπιοειδούς συστήµατος, που συνίσταται από τους Οπιοειδείς υποδοχείς και τα. Ενδογενή οπιοειδή[8] Οπιοειδείς υποδοχείς Είναι ειδικοί υποδοχείς των οπιοειδών. Ανευρίσκονται στο στέλεχος του εγκεφάλου, στο θάλαµο και στο φλοιό, σε προσυναπτικές και µετασυναπτικές θέσεις στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου µυελού και στην περιφέρεια, όπου τελευταία υποστηρίζεται η ύπαρξη οπιοειδών υποδοχέων σε φλεγµαίνοντες ιστούς, στον άνθρωπο και σε πολλά είδη ζώων. Οι υποδοχείς αυτοί βρίσκονται σε νευρικές δοµές που σχετίζονται µε τον πόνο και η κατανοµή τους διαφέρει στα διάφορα θηλαστικά[16,17,18]. Οι οπιοειδείς υποδοχείς κατανέµονται[8]: Παράλληλα µε την παλαιονωτιοθαλαµική οδό του πόνου καθώς επίσης και στην περιοχή του λιµβικού συστήµατος (σχέση µε ευφορία των οπιοειδών, λόγω σύνδεσης των περιοχών αυτών µε το συγκινησιακό στοιχείο του πόνου). Στο µονήρη πυρήνα του εγκεφαλικού στελέχους (σχέση µε καταστολή του βήχα από τα οπιοειδή). Στο έδαφος της 4 ης κοιλίας (σχέση µε αναπνευστική καταστολή, ναυτία και εµετό από τα οπιοειδή). Η ταξινόµηση των οπιοειδών υποδοχέων θα µεταβάλλεται διαρκώς µέχρι να περιγραφούν επακριβώς. Υπάρχουν τρεις τουλάχιστον βασικοί οπιοειδείς υποδοχείς, οι µ (υπότυποι: µ 1, µ 2, µ 3 ), οι κ (υπότυποι: κ 1, κ 2, κ 3 ) και οι δ (υπότυποι: δ 1, δ 2 ) [16,19]. Οι κύριες δράσεις που εµφανίζονται µετά από ενεργοποίηση των οπιοειδών υποδοχέων φαίνονται στον πίνακα 1 [8]. 54

8 Πίνακας 1: Ενεργοποίηση οπιοειδών υποδοχέων Υποδ. Κύριες δράσεις Υπερνωτιαία αναλγησία, Βραδυκαρδία, Καταστολή µ 1 Νωτιαία αναλγησία, Αναπνευστική µ 2 καταστολή, Φυσική εξάρτηση, Ευφορία Νωτιαία αναλγησία, Αναπνευστική κ καταστολή, υσφορία, Ψυχοµι- µητικές εκδηλώσεις Νωτιαία αναλγησία, Αναπνευστική δ καταστολή Η αναλγησία οφείλεται σε ενεργοποίηση των οπιοειδών υποδοχέων (κυρίως των µ). Τα οπιοειδή προκαλούν αναλγησία δρώντας σε τρία επίπεδα[8]: Υπερνωτιαία αναλγησία Η υπερνωτιαία αναλγησία οφείλεται κυρίως σε ενεργοποίηση των µ 1 -υποδοχέων, αν και µπορεί να συµβεί και από δράση στους δ-υποδοχείς. Η συµµετοχή των κ-υποδοχέων παραµένει αµφιλεγόµενη. Νωτιαία αναλγησία Η νωτιαία αναλγησία οφείλεται κυρίως σε ενεργοποίηση των µ 2 -υποδοχέων, που βρίσκονται κοντά στις απολήξεις των C-ινών στην πηκτωµατώδη ουσία. Η συµµετοχή των κ- υποδοχέων παραµένει αµφιλεγόµενη. Περιφερική αναλγησία Στον φλεγµονώδη πόνο τα οπιοειδή έχουν ισχυρή αναλγητική δράση όταν χρησιµοποιηθούν περιφερικά. Η περιφερική αυτή αναλγησία αναστρέφεται µε ναλοξόνη, γεγονός που σηµαίνει ότι υπάρχουν εκεί υποδοχείς οπιοειδών, που έχουν τα χαρακτηριστικά των µ, δ, και κ-υποδοχέων. Η ύπαρξη πολλών υποδοχέων των οπιοειδών δίνει τη δυνατότητα σε περίπτωση ανάπτυξης ανοχής σε έναν παράγοντα να µπορούν να χρησιµοποιηθούν άλλοι αγωνιστές. Η αναλγησία εξαρτάται από την επίδραση των οπιοειδών στους διάφορους υποδοχείς καθώς και από διάφορους νευροδιαβιβαστές, που δρουν διαµέσου οπιοειδών και µη οπιοειδών συστηµάτων Ενδογενή οπιοειδή Σήµερα είναι ξεκάθαρο ότι υπάρχουν τρεις οικογένειες φυσικών ή ενδογενών οπιοειδών πεπτιδίων, οι εγκεφαλίνες, οι ενδορφίνες και οι δυνορφίνες. Τα ενδογενή οπιοειδή δρουν στους οπιοειδείς υποδοχείς (µ υποδοχείς: ενδορφίνες, εγκεφαλίνες, δυνορφίνες δ υποδοχείς: εγκεφαλίνες κ υποδοχείς: δυνορφίνες), εµπλέκονται στην επεξεργασία της επώδυνης πληροφορίας που φθάνει από την περιφέρεια στο ΚΝΣ και παίζουν σηµαντικό ρόλο στην αντίληψη του πόνου[17]. «Θεωρία της πύλης του πόνου» (gate theory) [3,20,21] Η θεωρία αυτή αποτελεί τη σηµαντικότερη έρευνα του 20 ου αιώνα στη νευροφυσιολογία του πόνου. Η θεωρία του ελέγχου της πύλης προτάθηκε το 1965 από τους Meltzack και Wall σε µια προσπάθεια να ερµηνεύσουν τους ενδογενείς µηχανισµούς ελέγχου του πόνου. Έχει σχέση µε τον τρόπο µε τον οποίο ένα ερέθισµα µπορεί να διαφοροποιηθεί στο επίπεδο του νωτιαίου µυελού. Οι Meltzack και Wall υπέθεσαν ότι το επώδυνο ερέθισµα για να φτάσει στον εγκέφαλο πρέπει να περάσει από µια «πύλη». Η «πύλη» αυτή βρίσκεται στην πηκτωµατώδη ουσία (στιβάδα ΙΙ) του οπίσθιου κέρατος του νωτιαίου µυελού. Στα οπίσθια κέρατα του νωτιαίου µυελού υπάρχουν οι διαβιβαστικοί νευρώνες ή κύτταρα Τ και οι ανασταλτικοί ενδονευρώνες ή κύτταρα Ι (κύτταρα της πηκτω- µατώδους ουσίας). Αύξηση της δραστηριότητας των «Τ» κυττάρων µεταβιβάζει τον πόνο σε ανώτερα επίπεδα του ΚΝΣ. Οι Αβ ίνες διεγείρουν τα κύτταρα Ι, ενώ οι Αδ και C ίνες τα αναστέλλουν. Τα κύτταρα Ι διεγειρόµενα αναστέλλουν τα κύτταρα Τ. Συνεπώς, οι Αβ ίνες αναστέλλουν τα κύτταρα Τ διεγείροντας τα κύτταρα Ι, ενώ οι Αδ και C ίνες 55

9 διεγείρουν τα κύτταρα Τ αναστέλλοντας την ανασταλτική δράση των κυττάρων Ι. Έτσι µε τη διέγερση των Αβ ινών κλείνει η «πύλη» εισόδου σε επώδυνες ώσεις, που µεταφέρονται από τις Αδ και C ίνες. Χαµηλής έντασης ερέθισµα διεγείρει τις Αβ ίνες και κλείνει η πύλη εισόδου. Αν το ερέθισµα συνεχιστεί, αναλαµβάνουν δραστηριότητα οι Αδ και C ίνες, η πύλη εισόδου ανοίγει και το ερέθισµα γίνεται επώδυνο. Ανώτερα κέντρα µπορούν να ενεργοποιήσουν αυτό το σύστηµα και να κλείσουν την πύλη εισόδου. Η ύπαρξη αυτών των µηχανισµών φαίνεται να εξηγεί τον τρόπο µε τον οποίο επιτυγχάνεται αναλγησία µε το βελονισµό, το διαδερµικό ηλεκτρισµό (TENS), την πίεση ή το τρίψιµο της περιοχής. Στόχος είναι η ενεργοποίηση των Αβ ινών και το κλείσιµο της πύλης. Η διήθηση του τραύµατος µε τοπικά αναισθητικά έχει σαν στόχο να διακοπεί η δραστηριότητα των Αδ και C ινών, για να δοθεί η ευκαιρία στις Αβ ίνες να κλείσουν την πύλη. Νεότερες απόψεις για τη θεωρία της πύλης Μια επώδυνη ώση απελευθερώνει διεγερτικούς νευροδιαβιβαστές (ουσία P) από Αδ ή C ίνες και ενεργοποιεί νευρώνες β τάξης, οι οποίοι στη συνέχεια µεταφέρουν την πληροφορία σε ανώτερα κέντρα. ιάµεσοι νευρώνες της πηκτωµατώδους ουσίας µπορούν να τροποποιήσουν την απελευθέρωση των νευροδιαβιβαστών ενεργοποιώντας ανασταλτικούς προσυναπτικούς υποδοχείς. Πιστεύεται ότι οι προσυναπτικοί ανασταλτικοί νευροδιαβιβαστές είναι οι εγκεφαλίνες. Με τον ίδιο τρόπο δρουν και τα ενδογενή οπιοειδή. Η 5-θδροξυτρυπταµίνη και η νορεπινεφρίνη τροποποιούν την απελευθέρωση επώδυνων νευροδιαβιβαστών στην πηκτωµατώδη ουσία µετά από ενεργοποίηση κατιουσών ανασταλτικών οδών. Η δραστηριότητα επίσης των Αβ ινών κατάστέλλει την απάντηση στην επώδυνη διέγερση µε απελυθέρωση GABA. Σήµερα, πάντως, µε την αυξανόµενη γνώση των διαδικασιών της µετατροπής, µεταβίβασης και τροποποίησης, θεωρείται ότι τα οπίσθια κέρατα γενικά αποτελούν το εστιακό σηµείο ή την πύλη για την ολοκλήρωση και τροποποίηση της αγωγής των επώδυνων ερεθισµάτων. Έτσι, η αντίληψη ότι τα οπίσθια κέρατα είναι µια «πύλη», η οποία µπορεί να «κλείσει» µε τους φαρµακολογικούς χειρισµούς της µετατροπής, της µεταβίβασης και της τροποποίησης, διαµορφώνει το φιλοσοφικό αξίωµα, που αποτελεί τη βάση για την αποτελεσµατική αντι- µετώπιση του πόνου[3]. 4. Αντίληψη (perception) Είναι η τελική διαδικασία κατά την οποία η µετατροπή, η µεταβίβαση και η τροποποίηση αλληλεπιδρούν µε τη µοναδική ψυχολογία του ατόµου, για να δηµιουργήσουν την τελική, υποκειµενική, συναισθηµατική εµπειρία, την οποία αντιλαµβανόµαστε σαν πόνο. Η εµπειρία αυτή εµπεριέχει µια δυσαρέσκεια-δυσφορία και µια επιθυµία αποφυγής[21]. Η αντίληψη του πόνου δεν περιλαµβάνει απλώς µια στιγµή προς στιγµή ανάλυση της προσαγωγού επιβλαβούς ώσης, που αναµεταδίδεται απλώς µε ένα καλωδιακό σύστηµα, αλλά είναι περισσότερο µια δυναµική και διάχυτη διαδικασία ικανή να µεταβληθεί και να τροποποιηθεί και η οποία επηρεάζεται από προηγούµενες εµπειρίες [10,11]. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Merskey H, Bogduk N: Classification of chronic pain. In James N Cambell (Ed): Pain 1994, An updated review. IASP press, Seattle 1994; p Riedel W, Neck G: Nociception pain, and antinociception: current concepts. Z Rheumatol 2001; 60: Ferrante FM: Σύγχρονες απόψεις για νευρικές οδούς και µηχανισµούς πόνου. Αντίδραση σε βλαπτικά ερεθίσµατα. Συµπόσιο: Οξύς πόνος, Ηράκλειο Κρήτης 1996,p Kittelberger PK, Boorsok D: Η νευρωνική βάση του πόνου. In: Borsook D, LeBel A, McPeek B (Eds): Εγχειρίδιο αντιµετώπισης του πόνου. Μετάφραση-επιµέλεια: Καµβύση- έα Σ, Εκδ. Λίτσας, Αθήνα 1998:p

10 5. Millan MJ: Descending control of pain. Prog Neurobiol 2002; 66: Dickenson A: Pharmacology of pain transmission control. In: James N Cambell (Ed), Pain 1996, An updated review. IASP press, Seattle 1996, pp Marshall D: Pain mechanisms and pain syndromes. Pain 1996, An updated review. Refresher courses. Ed. James N Cambell, Seattle Τσολάκη Μ: Ο πόνος και η αντιµετώπισή του. Θέµατα Αναισθησιολογίας και Εντατικής Ιατρικής 1994: 8: Petersen-Felix S: Neuroplasticity and windup. Theoritical and Clinical Aspects. In: Proceedings of the 7 th World Congress of Veterinary Anaesthesia. Bern, Switzerland, Sept 2000; 20-23, pp: Waterman-Pearson EA: Analgesia. In: Seymour C, Gleed R (Ed): Manual of small animal anaesthesia and analgesia. British Small Animal Veterinary Association, UK 1999, pp Loeser DJ, Meltzack R: Pain: an overview. The Lancet, 1999; 353: Treed RD, Meyer RA, Raja SN, et al: Peripheral and central mechanisms of cutaneous hyperalgesia. Prog Neurobiol. 1992; 38: Dirks J et al: Mechanisms of postoperative pain: Clinical indication for a contribution of central neuronal sensitization. Anesthesiology 2002; 97: Cervero F, Laird J, Garcia-Nicas E: Secondary hyperalgesia and presynaptic inhibition: An update. Eur J Pain 2003; 7: Schmitt KT: Modulation of peripheral endogenous opioid analgesia by central afferent blockade. Anesthesiology 2003; 98: Lascelles BDX: Clinical pharmacology of analgesics agents. In: Animal Pain. Ed. Hellebrekers LJ.Van der Wees Uitgeverij, Utrecht, The Netherlands, 2000; pp: Nolan AM: Pharmacology of analgesic drugs. In: Pain Management in Animals, Flecknell P, Waterman-Pearson A (Eds), WB Saunders, London, 2000; pp: Inturrisi CE: Clinical pharmacology of opioids for pain. Clin J Pain 2002; 18(4 suppl): S Pascoe PJ: Opioid analgesics. Vet Clin N Am Small: 2000b; 30: Meltzak R and Wall PD: Pain mechanisms: a new theory. Science 1965; 150: Rainville P: Brain mechanisms of pain affect and pain modulation. Curr Opin Neurobiol 2002; 12: ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΙΑΤΡΟΥ Χρήστος Επίκουρος Καθηγητής Αναισθησιολογίας ΗΜΗΤΡΑΣ 46, 68100, ΑΛΕΞ/ΠΟΛΗ τηλ Λέξεις κλειδιά: Πόνος, Αλγαισθησία 57

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις

Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις Συστήµατα Αισθήσεων Σωµατικές Αισθήσεις ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Φλοιός (Ανώτερος Εγκέφαλος) Κατώτερος Εγκέφαλος Ειδικές Αισθήσεις Εν τω Βάθει Αισθητικότητα Επί πολλής Αισθητικότητα Χυµικά Ερεθίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ Χρήστος Ιατρού Καθηγητής Αναισθησιολογίας Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης I. ΟΡΙΣΜΟΣ Νευροπαθητικός πόνος (ΝΠ-Πόνος) - Παθολογικός πόνος Ο πόνος που προκαλείται από βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα αισθήσεων. Αισθητικοί υποδοχείς Νευρικές αισθητικές οδοί Συνειρμικός φλοιός και διαδικασία αντίληψης Πρωτοταγής αισθητική κωδικοποίηση

Συστήματα αισθήσεων. Αισθητικοί υποδοχείς Νευρικές αισθητικές οδοί Συνειρμικός φλοιός και διαδικασία αντίληψης Πρωτοταγής αισθητική κωδικοποίηση Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Μάρτιος 2017 Συστήματα αισθήσεων Αισθητικοί υποδοχείς Νευρικές αισθητικές οδοί Συνειρμικός φλοιός και διαδικασία αντίληψης Πρωτοταγής αισθητική κωδικοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί. Ανιόντα (Κεντροµόλα) Δεµάτια

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί. Ανιόντα (Κεντροµόλα) Δεµάτια Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί Ανιόντα (Κεντροµόλα) Δεµάτια φυσιολογικά δεµάτια (κατά τον επιµήκη άξονα) έχουν κοινή έκφυση πορεία απόληξη λειτουργία Κατιόντα (φυγόκεντρα) δεµάτια Ανιόντα (κεντροµόλα) δεµάτια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος:

ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Βιολογία A λυκείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: ΔΑΜΔΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Βιολογία A λυκείου Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαριλένα Ζαρφτζιάν Σχολικό έτος: 2013-2014 Ένα αισθητικό σύστημα στα σπονδυλωτά αποτελείται από τρία βασικά μέρη: 1. Τους αισθητικούς υποδοχείς,

Διαβάστε περισσότερα

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Απ. Χατζηευθυμίου Αν Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Το 80% περίπου της γεύσης του φαγητού παρέχεται στην πραγματικότητα από την αίσθηση της όσφρησης. Η μυρωδιά μιας ουσίας σχετίζεται άμεσα με τη χημική

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Κινητικότητα Αισθητικότητα Φυγόκεντρες Νευρικές Οδοί Οργάνωση Κεντροµόλες Νευρικές Οδοί Οργάνωση Λειτουργική Ανατοµική Θέσεων των Οδών Εισαγωγή Οι µακρές

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογικό υπόστρωμα του πόνου: Νεώτερες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Νευροφυσιολογικό υπόστρωμα του πόνου: Νεώτερες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Καθηγήτρια Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών Νευροφυσιολογικό υπόστρωμα του πόνου: Νεώτερες θεραπευτικές προσεγγίσεις Ζ.Παπαδοπούλου-Νταϊφώτη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ο πόνος (ποινή-τιμωρία) είναι συνυφασμένος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ

ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ (συγκεντρωμένοι ή διάσπαρτοι) ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΟΔΟΙ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ Ειδικά κύτταρα - υποδοχείς, ευαίσθητα στις αλλαγές αυτές, είναι τα κύρια μέσα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα

5o Μάθηµα. Αισθητικά Συστήµατα 5o Μάθηµα Αισθητικά Συστήµατα Γραφή Μπράιγ Σωµαταισθητικό Σύστηµα Αισθήσεις:Αφής,Ιδιοδεκτικότητας Πόνου,Θερµοκρασίας Οργάνωση:Ιεραρχική-Παράλληλη Τρείς Νευρώνες:Πρωτοταγής ευτεροταγής Τριτοταγής Ραχιαίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί

Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί Οι Κυριότερες Νευρικές Οδοί Κατιόντα (φυγόκεντρα) δεµάτια Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή φυσιολογικά δεµάτια (κατά τον επιµήκη άξονα) έχουν κοινή έκφυση πορεία απόληξη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Διάµεσος Εγκέφαλος (Θάλαµος) Ελίζαµπεθ Τζόνσον Εργαστήριο Ανατοµίας Ιατρική Σχολή Στο εσωτερικό των ηµισφαιρίων υπάρχου πλάγιες κοιλίες λευκή ουσία Βασικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Α ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΚΝΣ) ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ Είναι το πιο ουραίο τμήμα του Κ.Ν.Σ. Εκτείνεται από τη βάση του κρανίου μέχρι τον 1 ο οσφυϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος, Φλοιός του Εγκεφάλου & Δικτυωτός Σχηματισμός Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Θάλαμος Ο θάλαμος: «πύλη προς τον εγκέφαλο» Είναι μια μεγάλη συλλογή νευρώνων στο διεγκέφαλο Παίρνει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστούμε όλους τους ασθενείς που συνεργάστηκαν μαζί μας και βοήθησαν στην διεκπεραίωση τη ς πτυχιακής μας εργασίας. iii

Ευχαριστούμε όλους τους ασθενείς που συνεργάστηκαν μαζί μας και βοήθησαν στην διεκπεραίωση τη ς πτυχιακής μας εργασίας. iii ii ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2008 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στις μέρες μας η λέξη πόνος έχει πολλές διαστάσεις και κατά καιρούς χρησιμοποιείται για να εκφράσει αρνητικό συναίσθημα που προκαλείται από κάποιο φυσικό ερέθισμα. Η ύπαρξη του

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές

Σκοπός του μαθήματος είναι ο συνδυασμός των θεωρητικών και ποσοτικών τεχνικών με τις αντίστοιχες περιγραφικές. Κεφάλαιο 1: περιγράφονται οι βασικές Εισαγωγή Ασχολείται με τη μελέτη των ηλεκτρικών, η λ ε κ τ ρ ο μ α γ ν η τ ι κ ώ ν κ α ι μ α γ ν η τ ι κ ώ ν φαινομένων που εμφανίζονται στους βιολογικούς ιστούς. Το αντικείμενο του εμβιοηλεκτρομαγνητισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Εξετάσεων από το βιβλίο του Γ.Χ. Παπαδόπουλου. «Λειτουργική Οργάνωση του ΚΝΣ» Κεφάλαιο 1

Ερωτήσεις Εξετάσεων από το βιβλίο του Γ.Χ. Παπαδόπουλου. «Λειτουργική Οργάνωση του ΚΝΣ» Κεφάλαιο 1 Ερωτήσεις Εξετάσεων από το βιβλίο του Γ.Χ. Παπαδόπουλου «Λειτουργική Οργάνωση του ΚΝΣ» Κεφάλαιο 1 1. Τα νευρικά κύτταρα µπορούν να επηρεάζουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων, των... κυττάρων και των...

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9. Νευρικό Σύστημα. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 9 Νευρικό Σύστημα Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Νευρικό Σύστημα Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων φροντίζουν να διατηρείται σταθερό το εσωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΑΤΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΜΥΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Σημειώσεις Ανατομίας - Φυσιολογίας Ι Σκοπός της λειτουργίας του νευρικού συστήματος Προσαρμόζει τις λειτουργίες του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό Σύστημα 2 Ανατομία ΝΣ ΝΣ ΚΝΣ (εγκέφαλος + ΝΜ) ΠΝΣ Προσαγωγό (αισθητικό) Απαγωγό Κινητικοί νευρώνες ΑΝΣ Συμπαθητικό Παρασυμπαθητικό 3 Οι διαταραχές της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Νωτιαία αντανακλαστικά

Νωτιαία αντανακλαστικά Νωτιαία αντανακλαστικά ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ M. Duchamp (1912) for E-J Marey (κυμογράφος) ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ Η σωματική κινητική δραστηριότητα εξαρτάται από το μοτίβο και τον ρυθμό εκπόλωσης των κινητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Παρασυµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα λκλλκλκλλκκκκ

Το Παρασυµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα λκλλκλκλλκκκκ Το Παρασυµπαθητικό Νευρικό Σύστηµα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Παρασυµπαθητική Φυγόκεντρος Οδός Κεντρική Μοίρα (Εγκεφαλικό Σκέλος) Ιερή Μοίρα (Ιερό Σκέλος) Προγαγγλιακές Ίνες Τα Παρασυµπαθητικά Γάγγλια και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΑΦΗ, ΠΟΝΟΣ & ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Μάρτιος 2017

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΑΦΗ, ΠΟΝΟΣ & ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Μάρτιος 2017 ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΑΦΗ, ΠΟΝΟΣ & ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Α. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Μάρτιος 2017 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Αισθητικοί υποδοχείς και αισθητήρια όργανα Μηχανοϋποδοχείς Αλγοϋποδοχείς Θερμοϋποδοχείς

Διαβάστε περισσότερα

3. Να συμπληρώσετε κατάλληλα τα μέρη από τα οποία αποτελείται ένας νευρώνας.

3. Να συμπληρώσετε κατάλληλα τα μέρη από τα οποία αποτελείται ένας νευρώνας. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 9 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ΜΕΡΟΣ Α: ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Να συμπληρώσετε το παρακάτω διάγραμμα. 2. Ποιος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ

Νευρικό σύστημα - εισαγωγή. Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Νευρικό σύστημα - εισαγωγή Μιχάλης Ζωγραφάκης - Σφακιανάκης Νοσηλευτής ΠΕ, M.Sc. Καθηγητής Εφαρμ. Νοσηλευτικής ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ Δενδρίτες Κυτταρικό σώμα Προσυναπτικό κύτταρο Πυρήνας Άξονας Κόμβοι Ranvier Μυελώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα

1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1. Κεντρικό Νευρικό Σύστημα 1.1. Νευρικό Σύστημα 1.1.1. Ανατομία του Νευρικού Συστήματος: Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα (πίνακας 1, σχήμα 1). (α) Το κεντρικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ

Ο ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ ΤΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΟΞΕΟΣ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ Σπουδάστριες: Γαρµπιδάκη Άννα Ζαχαριουδάκη

Διαβάστε περισσότερα

Η Φαιά Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Φαιά Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Φαιά Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Λειτουργική Ανατοµική Λειτουργική Τοπογραφία της Φαιάς Ουσίας Νευρικά Κύτταρα και Πυρήνες του Προσθίου Κέρατος Σωµατοκινητικά Κύτταρα Κύτταρα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Αισθητικοί υποδοχείς και αισθητήρια όργανα Μηχανοϋποδοχείς Αλγοϋποδοχείς Θερμοϋποδοχείς Πόνος Ταξινόμηση του πόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Page1 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μαθητές: Ρουμπάνης Γιάννης και Οικονομίδης Αριστείδης Τάξη: Γ γυμνασίου Κερατέας Τμήμα: Γ 4 Οκτώβριος 2013 Page2 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί

Διαβάστε περισσότερα

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13

Συναπτική ολοκλήρωση. Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα. Τετάρτη, 20 Μαρτίου 13 Συναπτική ολοκλήρωση Η διαδικασία της άθροισης όλων των εισερχόμενων διεγερτικών και ανασταλτικών σημάτων σε ένα νευρώνα http://www.mpg.de/13795/learning_memory_perception?print=yes 2 Τοποθεσία συνάψεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Νωτιαία αντανακλαστικά

Νωτιαία αντανακλαστικά Νωτιαία αντανακλαστικά ΝΕΥΡΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ M. Duchamp (1912) for E-J Marey (κυμογράφος) ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΤΙΚΑ Η σωματική κινητική δραστηριότητα εξαρτάται από το μοτίβο και τον ρυθμό εκπόλωσης των κινητικών

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων. Μεταιχµιακό Σύστηµα

Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων. Μεταιχµιακό Σύστηµα Εσωτερική Κατασκευή των Εγκεφαλικών Ηµισφαιρίων Μεταιχµιακό Σύστηµα Στο εσωτερικό των ηµισφαιρίων υπάρχου πλάγιες κοιλίες λευκή ουσία Βασικά Γάγγλια µεταιχµιακό (στεφανιαίο) σύστηµα διάµεσος εγκέφαλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΒΙΟ492: ΝΕΥΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Δρ. Κυριακή Σιδηροπούλου Λέκτορας Νευροφυσιολογίας Γραφείο: Γ316δ ΤΗΛ: 28103940871 (γραφείο) E- MAIL: sidirop@imbb.forth.gr Εισαγωγή Σιδηροπούλου - Νευροβιολογία 1 Δομή μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ B. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ B. Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΜΕΡΟΣ B Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής του οργανισμού μας Περιφερικό Νευρικό Σύστημα o Τα όργανα του ΠΝΣ είναι τα νεύρα. o Τα νεύρα αποτελούνται από δεσμίδες νευρικών αποφυάδων (μακριών δενδριτών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Ο ρόλος του νοσηλευτή στη διαχείριση του πόνου και η χρήση της ομοιοπαθητικής ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΠΟΚΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ (Α.Μ: 12951) Εισηγήτρια: Δρ. Ίρις

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./04/2014 ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ 1 ο ΘΕΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11: Ενδοκρινείς αδένες ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης

Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης Παρεγκεφαλίδα Εγκέφαλος και Έλεγχος της Κίνησης 3 4 Γενικά Cerebellum = Little brain 10% όγκου εγκεφάλου, >50% του συνόλου των νευρώνων του εγκεφάλου Κανονικότητα στη διάταξη των νευρώνων και τις διασυνδέσεις

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ.

Φαρμακολογία Τμήμα Ιατρικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Α.Π.Θ. Ενότητα 10: Οπιοειδή Αναλγητικά Φάρμακα Μαρία Μυρωνίδου-Τζουβελέκη Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις ιάλεξη 13 Σωµατοαισθητικό Σύστηµα (Somatosensory System) Σωµατικές Αισθήσεις (Somatic Sensation) Επιτρέπει στο σώµα

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΨΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΩΝ 1 Ηλεκτρικές και Χημικές Συνάψεις 2 Ηλεκτρικές

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 3 Η φυσιολογία των γνωστικών διεργασιών Πέτρος Ρούσσος Η νευροψυχολογική βάση των γνωστικών διεργασιών Γνωστική νευροεπιστήμη: μελετάει τους τρόπους με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστηµα. Έλεγχος της κίνησης του σώµατος: Ιεραρχία κινητικού ελέγχου Τοπικός έλεγχος κινητικών νευρώνων

Κινητικό σύστηµα. Έλεγχος της κίνησης του σώµατος: Ιεραρχία κινητικού ελέγχου Τοπικός έλεγχος κινητικών νευρώνων Κινητικό σύστηµα Έλεγχος της κίνησης του σώµατος: Ιεραρχία κινητικού ελέγχου Τοπικός έλεγχος κινητικών νευρώνων Αισθητικά συστήµατα: Εσωτερική αναπαράσταση του εξωτερικού κόσµου Έλεγχος από: Εγκέφαλο Νωτιαίο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΜΕΡΟΣ Α 01/30 1. Οργάνωση του νευρικού συστήµατος Βασικές λειτουργίες των συνάψεων και των νευροδιαβιβαστικών ουσιών 2. Αισθητικοί υποδοχείς 3. Πόνος, κεφαλαλγία και αίσθηση του θερµού 4. Αντανακλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης. ΘΕΜΑ: Γνώσεις και στάσεις των τελειόφοιτων φοιτητών Νοσηλευτικής απέναντι στον πόνο

Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης. ΘΕΜΑ: Γνώσεις και στάσεις των τελειόφοιτων φοιτητών Νοσηλευτικής απέναντι στον πόνο Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Κρήτης ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΘΕΜΑ: Γνώσεις και στάσεις των τελειόφοιτων φοιτητών Νοσηλευτικής απέναντι στον πόνο ΟΝΟΜΑΤΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Πόνος & Ομοιοπαθητική: ένα πληρέστερο θεραπευτικό σύστημα στη διαχείριση του χρόνιου πόνου. Μεταπτυχιακή εργασία: Ηλιάδη Ειρήνη Σύρος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων. Ηλιάνα Καρβουντζή Βιολόγος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων. Ηλιάνα Καρβουντζή Βιολόγος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Δομή και λειτουργία των νευρικών κυττάρων Ρόλος του νευρικού συστήματος Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΠΟΥ ΒΙΩΝΕΙ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ

ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΠΟΥ ΒΙΩΝΕΙ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΝΟ ΠΟΥ ΒΙΩΝΕΙ Ο ΑΣΘΕΝΗΣ Πτυχιακή Εργασία Αλεξάνδρα Μανούσακα Α.Μ: 4474 Ευαγγελία Μπακάλη Α.Μ: 4531 Αριάνε Ουέρα Α.Μ: 4520

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογία της μάθησης και της μνήμης: Μακρόχρονη ενδυνάμωση/αποδυνάμωση

Η βιολογία της μάθησης και της μνήμης: Μακρόχρονη ενδυνάμωση/αποδυνάμωση Η βιολογία της μάθησης και της μνήμης: Μακρόχρονη ενδυνάμωση/αποδυνάμωση 1 Τι λέμε μνήμη? Η ικανότητα να καταγράφουμε, να αποθηκεύουμε και να ανακαλούμε πληροφορίες Είναι ένας πολύπλοκος συνδυασμός υποσυστημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστηµα. Κινητικός φλοιός

Κινητικό σύστηµα. Κινητικός φλοιός Κινητικό σύστηµα Κινητικός φλοιός Κινητικός φλοιός Όλες οι εκούσιες κινήσεις ελέγχονται από τον εγκέφαλο Μια από τις περιοχές του εγκεφάλου που εµπλέκονται στον έλεγχο των εκούσιων κινήσεων είναι ο κινητικός

Διαβάστε περισσότερα

Ανιόντα Δεµάτια - Οδοί

Ανιόντα Δεµάτια - Οδοί Ανιόντα Δεµάτια - Οδοί λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Λειτουργική Ανατοµική Σύνοψη των θέσεων των οδών Οδός της Διακριτικής Αφής και Συνειδητή Ιδιοδεκτρικότητα 3 ος Νευρώνας Οδός της Ελαγράς Αφής και Πίεσης 3

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΜΑΡΙΑ ΑΜΑΛΙΑ ΓΚΙΑΛΑ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΜΑΡΙΑ ΑΜΑΛΙΑ ΓΚΙΑΛΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΜΑΡΙΑ ΑΜΑΛΙΑ ΓΚΙΑΛΑ ΠΑΝΕΠ.ΕΤΟΣ: 05-06 ΑΡΙΘ. 1967 ΕΠΙΣΚΛΗΡΙΔΙΑ Ή ΕΝΔΟΦΛΕΒΙΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας!

Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο πόνος είναι στο μυαλό μας! Ο ΠΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΜΥΑΛΟ ΜΑΣ, ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΜΕ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ! Όλοι νιώθουν πόνο, αλλά δεν συνεχίζουν να πονάνε όλοι. Οι λίγοι άτυχοι που συνεχίζουν να πονάνε αποκτούν οικονομικό,

Διαβάστε περισσότερα

Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο

Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο Stress & Πόνος συνδέονται; μέρος 6ο Συνδυασμός Κρανιοϊερής Θεραπείας και Νευροθεραπείας: Μια θεραπευτική προταση για τον χρόνιο πόνο. Μπορεί ο συνδυασμός της Κρανιοϊερής Θεραπείας του Upledger και της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΧΟΛΟΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΠΑΡΑΓΟΝΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑΣ ΣΤΟ ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΧΟΛΟΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Γ. ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2013 2014 Αριθμός:

Διαβάστε περισσότερα

Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου

Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου Μεταιχμιακό Σύστημα του Εγκεφάλου Άρθρο του ΧΑΡΑΛΑΜΠΟY ΤΙΓΓΙΝΑΓΚΑ, MT, CST, MNT Το μεταιχμιακό σύστημα ελέγχει το κύκλωμα του χρόνιου πόνου και των συναισθημάτων, ενώ συνδέεται με τα βαθύτερα τμήματα του

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα

Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Φυσιολογία Ι Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα Κώστας Παπαθεοδωρόπουλος Αναπλ. Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2017 Γενικές Aρχές Οργάνωσης & Λειτουργίας του Aυτόνομου Νευρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ ΣΕ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΠΛΕΓΜΑ

ΜΕΤΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΓΗΣΙΑ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΒΕΛΟΝΙΣΜΟ ΣΕ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΒΟΥΒΩΝΟΚΗΛΗΣ ΜΕ ΠΛΕΓΜΑ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΣΙΛΑΚΟΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Πρότυπο Πειραματικό Σχολείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Φασφαλής Νικηφόρος Από τι αποτελείται ΚΝΣ από τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό ΠΝΣ από

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος Νευροπαθητικός πόνος Pain arising as a direct consequence of a lesion or disease affecting the somatosensory system (Special Interest Group on Neuropathic

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης

Βιολογία. Θετικής κατεύθυνσης. Β λυκείου. ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης Βιολογία Β λυκείου Θετικής κατεύθυνσης ΑΡΓΥΡΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ Βιολόγος 3 ο λύκ. ηλιούπολης 1. Εισαγωγή Το κύτταρο αποτελεί τη βασική δομική και λειτουργική μονάδα των οργανισμών. 1.1 Το κύτταρο. 3ο λύκ. ηλιούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα;

Τι θα προτιμούσατε; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) 25/4/2012. Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη. Πέτρος Ρούσσος. Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 5 Όραση και οπτική αντίληψη Πέτρος Ρούσσος Να περιγράψετε τι βλέπετε στην εικόνα; Τι θα προτιμούσατε; Ή να αντιμετωπίσετε τον Γκάρι Κασπάροβ σε μια παρτίδα σκάκι; 1

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας

Βασικά γάγγλια. Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Βασικά γάγγλια Απ. Χατζηευθυμίου Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας Ιεραρχία κινητικού ελέγχου ΠΡΟΘΕΣΗ Αναμετάδοση της πληροφορίας Εξειδίκευση της θέσης και της κίνησης για να εκτελεστεί η πρόθεση δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Ύπνος. Στάδια συνείδησης

Ύπνος. Στάδια συνείδησης Ύπνος Εγρήγορση Στάδια συνείδησης Ύπνος Τι συµβαίνει όταν κοιµόµαστε; (νευρώνες που αυξάνουν 5 µε 10 φορές τη συχνότητα δηµιουργίας δυναµικών ενεργείας κατά τη διάρκεια του ύπνου) Γιατί κοιµόµαστε; Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ. Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT

ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ. Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT ΟΠΤΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚO ΣYΣΤΗΜΑ Αθανασιάδης Στάθης φυσικοθεραπευτής NDT ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜOΣ ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ «κοιτάζουμε με τα μάτια αλλά βλέπουμε με τον εγκέφαλο» 90% των πληροφοριών που φθάνουν στον εγκέφαλο περνούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητικό Σύστηµα Λεωνίδας Στεφανής Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική ΕΚΠΑ Το Αισθητικό Σύστηµα είναι εκείνο το οποίο συσσωρεύει πληροφορίες από το περιβάλλον και τις µεταφέρει κεντροµόλα προς

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΩΝΑΣ ( νευρικό κύτταρο ) x40 x40 Χρώση αιµατοξυλίνης-ηωσίνης Χρώση αργύρου

ΝΕΥΡΩΝΑΣ ( νευρικό κύτταρο ) x40 x40 Χρώση αιµατοξυλίνης-ηωσίνης Χρώση αργύρου ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ντίνα Τηνιακού Aν. Καθηγήτρια Ιστολογίας-Εµβρυολογίας Mαρίνα Παλαιολόγου Βιολόγος Κεντρικό Νευρικό Σύστηµα (ΚΝΣ) Εγκέφαλος και νωτιαίος µυελός νευρικά κύτταρα µε τις αποφυάδες τους εξειδικευµένα

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ Copyright 2009 Pearson Education, Inc., publishing as Pearson Benjamin Cummings προμετωπιαίος φλοιός

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 1. Δραστηριότητα 1. Χρόνος αντίδρασης Αφου παρακολουθείστε το video Εικόνα 1.

Φύλλο Εργασίας 1. Δραστηριότητα 1. Χρόνος αντίδρασης Αφου παρακολουθείστε το video Εικόνα 1. Φύλλο Εργασίας Φύλλο Εργασίας 1. Δραστηριότητα 1. Χρόνος αντίδρασης Αφου παρακολουθείστε το video Εικόνα 1. Επαναλάβετε την διαδικασία που είδατε με τον διπλανό σας στην ομάδα σας και προσπαθείστε να πιάσετε

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ.

Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας. Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. Δυναμικό ηρεμίας Δυναμικό ενεργείας Σωτήρης Ζαρογιάννης Επίκ. Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Φυσιολογίας Τμήμα Ιατρικής Π.Θ. 30/09/2016 Φυσιολογία Συστημάτων Ακαδημαϊκό Ετος 2016-2017 Ιόντα Δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά

Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Νευροδιαβιβαστές και συμπεριφορά Νευροβιολογία της λήψης τροφής Διδάσκοντες: Καθ. Α. Ψαρροπούλου, Λεκ. Χ. Λαμπρακάκης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ. Ganong Κεφάλαιο 14

ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ. Ganong Κεφάλαιο 14 ΚΥΚΛΟΣ ΥΠΝΟΥ-ΕΓΡΗΓΟΡΣΗΣ: ΡΥΘΜΟΙ ΑΛΦΑ, ΒΗΤΑ, ΓΑΜΜΑ Ganong Κεφάλαιο 14 Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (ΗΕΓ) Ρυθμοί που καταγράφονται στο ΗΕΓ Ρυθμός α: Καταγράφεται σε εγρήγορση με τα μάτια κλειστά Σχετικά ρυθμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΕΡΑΣΜΕΙΟΣ ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ιδιωτικό Γενικό Λύκειο Όνομα: Ημερομηνία:./ / ΤΑΞΗ : A Λυκείου ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Νευρικό σύστημα (σύντομη θεωρία ερωτήσεις) ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Συμβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Εκτίμηση και κατηγοριοποίηση του πόνου στα ζώα εργαστηρίου»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. «Εκτίμηση και κατηγοριοποίηση του πόνου στα ζώα εργαστηρίου» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Εκτίμηση και κατηγοριοποίηση του πόνου στα ζώα εργαστηρίου» Ειρήνη Συμεών Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα