Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (HPV) σε νοσήµατα του στόµατος*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (HPV) σε νοσήµατα του στόµατος*"

Transcript

1 Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) 131 Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (HPV) σε νοσήµατα του στόµατος* ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αλµατώδης πρόοδος στο χώρο της µοριακής βιολογίας τα τελευταία χρόνια, µε την εφαρµογή τεχνικών υψηλής ευαισθησίας (DNA υβριδισµός, αλυσιδωτή αντίδραση πολυµεράσης [PCR]) έδωσε επαναστατική ώθηση όχι µόνο στη διάγνωση των ιογενών λοιµώξεων, αλλά και στη µελέτη της βιολογίας και του παθογενετικού ρόλου των ιών. Οι ιοί των θηλωµάτων του ανθρώπου (HPV) αποτελούν µία ξεχωριστή οµάδα ογκογόνων ιών που έχουν ενοχοποιηθεί για την πρόκληση όχι µόνον καλοήθων αλλά και κακοήθων βλαβών σε διάφορα όργανα. Όσον αφορά στη στοµατική κοιλότητα, ο κατάλογος των νοσηµάτων που έχουν συσχετιστεί µε διάφορα στελέχη HPV ιών συνεχώς διευρύνεται και περιλαµβάνει την εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία, τα οξυτενή κονδυλώµατα, την κοινή µυρµηκία και το θήλωµα. Η σύγχρονη έρευνα εστιάζει το ενδιαφέρον της στον πιθανό αιτιολογικό ρόλο των HPV ιών στην παθογένεια προκαρκινικών βλαβών και του καρκίνου του στόµατος και η σηµασία τους αν και καλά τεκµηριωµένη για τον καρκίνο των γεννητικών οργάνων, παραµένει υποθετική για το στοµατικό βλεννογόνο. Στην εργασία αυτή αναφέρονται οι σύγχρονες µοριακές µέθοδοι ανίχνευσης των HPV ιών και αναλύεται το φάσµα των νοσηµάτων του στόµατος που σχετίζεται µε αυτούς. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αλεξάνδρα Σκλαβούνου-Ανδρικοπούλου**, Δηµήτρης Καραβασίλης*** Oι ιοί των θηλωµάτων του ανθρώπου [Human papilloma virus (HPV)] είναι µία οµάδα DNA ιών µε διπλή αλυσίδα DNA που προσβάλλουν τα κύτταρα του δέρµατος και των βλεννογόνων. Α- νευρίσκονται σε διάφορα σηµεία του σώµατος, όπως στην πρωκτογεννητική περιοχή, την ουρήθρα, το δέρµα, το λάρυγγα, το βλεννογόνο της τραχείας και των βρόγχων, τη ρινική κοιλότητα, τους παραρρινικούς κόλπους, τον οισοφάγο, τον επιπεφυκότα και τη στοµατική κοιλότητα. (Kellokoski και συν. 1995). Ο αριθµός των νοσηµάτων του στόµατος που έχουν αιτιοπαθογενετικά συσχετιστεί µε διάφορα στελέχη των HPV ιών συνεχώς αυξάνει και περιλαµβάνει την εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία, τα οξυτενή κονδυλώµατα, την κοινή µυρµηκία και το θήλωµα, ενώ ο πιθανός αιτιολογικός ρόλος αυτής της κατηγορίας ιών στην παθογένεια προκαρκινικών βλαβών και του καρκίνου του στόµατος αποτελεί θέµα συνεχούς έρευνας. Από την άλλη πλευρά, µε τη βοήθεια τεχνικών µοριακής βιολογίας έχουν ανιχνευθεί HPV ιοί και στον οµαλό λειχήνα, την τριχωτή λευκοπλακία, την οδοντογενή κερατοκύστη, το σάρκωµα Kaposi και το αδαµαντινοβλάστωµα, χωρίς όµως να έχει αποδειχθεί αιτιολογική συσχέτιση. (Chang και συν. 1991, Van Heerden και συν. 1993). Η οµάδα των HPV ιών διευρύνεται καθώς συνεχώς ανακαλύπτονται νέοι τύποι. Μέχρι σήµερα έχουν ανευρεθεί τουλάχιστον 70 τύποι και αρκετοί υπότυποι και από αυτούς έχουν ανιχνευθεί πάνω από δώδεκα σε βλάβες της στοµατικής κοιλότητας (Mao 1995). Στην εργασία αυτή αφού αναφερθούν συνοπτικά οι σύγχρονες µοριακές µέθοδοι ανίχνευσης των ιών HPV, θα αναλυθεί το φάσµα των νοσηµάτων του στόµατος που σχετίζονται µε συγκεκριµένα στελέχη. Οι ιοί των θηλωµάτων του ανθρώπου Οι HPV ιοί είχαν παραδοσιακά θεωρηθεί µέλη της οικογένειας των ιών Papova, ωστόσο σύγχρονες έρευνες µε µοριακές τεχνικές απεκάλυψαν µεγάλες διαφορές µε τους ιούς αυτούς, τόσο στο µέγεθος ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ Ιοί των θηλωµάτων του ανθρώπου (HPV) - Νοσήµατα στόµατος - Ιογενείς βλάβες - Παθογένεια - Μοριακή βιολογία * Ανακοινώθηκε στην 6η Επιστηµονική Εκδήλωση των Φοιτητών Οδοντιατρικής, Αθήνα 2-3/10/ ** Επίκουρη Καθηγήτρια Στοµατολογίας *** Οδοντίατρος Ελήφθη: 22 Μαρτίου 1999 Έγινε δεκτή για δημοσίευση: 24 Ιουνίου 1999

2 132 Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) A. Σκλαβούνου και συν. όσο και στη δοµή, την οργάνωση και τη λειτουργία του γενώµατος τους, µε αποτέλεσµα οι Papilloma ιοί να κατατάσσονται πλέον σε ξεχωριστή οικογένεια (Chang και συν. 1991, Du Vivier και Mc Kee 1997). Ο HPV ιός εισέρχεται στη στοµατική κοιλότητα µέσω µικροτραυµατισµών και πιθανότατα ανοσολογικοί παράγοντες εµπλέκονται στη µεταφορά και εγκατάσταση του. Σε πρόσφατη µελέτη βρέθηκε συσχέτιση µεταξύ της προσβολής από HPV και της ανοσολογικής κατάστασης των ασθενών. Ειδικότερα η επίπτωση της προσβολής από HPV ήταν 5 φορές μεγαλύτερη σε άτοµα µε CD4/CD8 < 0,4 σε σχέση µε άτοµα µε CD4/CD8> 1,0. (Λούµου και συν. 1993). Για αυτό το λόγο η συχνότητα ανίχνευσης του ιού και η συχνότητα εµφάνισης βλαβών αυξάνεται σε ασθενείς µε νόσο Hodgkin, ΗIV λοίµωξη και σε ασθενείς που λαµβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρµακα (Du Vivier και Mc Kee 1997). Όσον αφορά στο AIDS, οι βλάβες του στόµατος που προκαλούνται από τους HPV ιούς ανήκουν στις λιγότερα συχνά εµφανιζόµενες βλάβες, ή στην οµάδα βλαβών µέσης υποψίας για ΗIV λοίµωξη (Neville και συν. 1995). Σε ασθενείς µε φυσιολογικό ανοσοποιητικό σύστηµα, προηγηθείσα προσβολή από HPV δεν εξασφαλίζει µόνιµη ανοσία προς το συγκεκριµένο τύπο HPV, ούτε και η προσβολή από ένα συγκεκριµένο τύπο HPV εξασφαλίζει ανοσία προς τους άλλους τύπους, ο δε χρόνος επώασης δεν είναι ακριβώς γνωστός αλλά κατά µέσο όρο το διάστηµα των τεσσάρων µηνών (1-20 µήνες) θεωρείται το πιο πιθανό (Du Vivier και Mc Kee 1997). Στο στόµα η ιική αναπαραγωγή επάγεται κυρίως από µηχανικούς και λοιµογόνους παράγοντες που είναι συχνοί στη στοµατική κοιλότητα. (Kellokoski και συν. 1992). Ο ιός εισέρχεται στα κύτταρα της βασικής στιβάδας του επιθηλίου αλλά ενεργοποιείται µόνο στα κύτταρα της ακανθωτής και της κοκκώδους στιβάδας (Chang και συν. 1991). Η πιθανή δράση των ιών HPV στο µεταβολισµό των κυττάρων του στοµατικού επιθηλίου αφορούν σε βλάβη στο µηχανισµό του ενζύµου αναγωγάση των ριβονουκλεοτιδίων του κυτταρικού DΝΑ ή και σε παρέµβαση του ιού στη βιοχηµεία των κυτοκερατινών. Αυτό έχει σαν αποτέλεσµα ανώµαλο µεταβολισµό και πολλαπλασιασµό των µολυσµένων κυτταρων που πιθανώς συνοδεύεται από την έκφραση συγκεκριµένων γονιδιακών προίόντων. (Λούµου και συν. 1993). Χαρακτηριστικό της λοίµωξης HPV είναι η υπερπλασία του επιθηλίου µε ορθοκεράτωση, παρακεράτωση, υπερακάνθωση, πάχυνση και επιµήκυνση των επιθηλιακών καταδύσεων και η θτυθτ ύπαρξη κοιλοκυττάρων. Τα κοιλοκύτταρα είναι κύτταρα των ενδιάµεσων στιβάδων του επιθηλίου µε υπερχρωµατικό διογκωµένο πυρήνα ο οποίος περιβάλλεται από µία ευδιάκριτη κενή κυτταροπλάσµατος ζώνη που ονοµάζεται άλως. Θεωρούνται σαν το πιο αξιόπιστο µορφολογικό κριτήριο ενδεικτικό µίας HPV λοίµωξης και πρέπει να διαχωρίζονται από άλλα κύτταρα µε κενοτόπια που συχνά βρίσκονται στο στοµατικό βλεννογόνο (Εικ. 1). Μία άλλη κυτταρική αλλαγή που συχνά σχετίζεται µε την HPV λοίµωξη είναι η παρουσία παρακερατινωσικών (δυσκερατωσικών) κυττάρων είτε µεµονωµένα είτε σε οµάδες (Chang και συν. 1991). Γενικά ο HPV ιός προκαλεί τρεις µορφολογικά διαφορετικές βλάβες: Το κλασσικό οξυτενές κονδύλωµα (εξωφυτικό), το επίπεδο κονδύλωµα και το ανεστραµµένο κονδύλωµα (ενδοφυτικό) (Syrjanen 1986). Στη στοµατική κοιλότητα παρατηρούνται οι θηλωµατώδεις ή εξωφυτικές βλάβες που περιλαµβάνουν το θήλωµα, τα οξυτενή Εικ. Ι Ιστολογική εικόνα ιογενούς βλάβης του βλεννογόνου του στόµατος µε έκδηλη την παρουσία κοιλοκυττάρων στις ανώτερες στοιβάδες του επιθηλίου.

3 Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (ΗΡV) Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) 133 Εικ, 2 Βασική αρχή υβριδοποίησης: Μετουσίωση της διπλής έλικας DΝΑ (α), επανασυσπείρωση µε σεσηµασµένο ανιχνευτή (β) και σχηµατισµός υβριδίου (γ). Εικ. 3 Αρχή τεχνικής PCR: Μετουσίωση της διπλής έλικας DNA, επανασυσπείρωση µε τη βοήθεια εκκινητικών µορίων και επιµήκυνση µε τη βοήθεια της Taq DΝΑ πολυµεράσης. κονδυλώµατα και τις µυρµηκίες και οι επίπεδες βλάβες που περιλαµβάνουν την εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία, ενώ οι ανεστραµµένες HPV βλάβες δεν απαντώνται (Chang και συν. 1991). Η ύπαρξη ή µη HPV DNA σε ιστούς δεν µπορεί να εκτιµηθεί µόνο µε την ιστολογική εξέταση. Η µελέτη φαινοµενικά υγιούς βλεννογόνου νεαρών ενηλίκων µε τη βοήθεια του DNA υβριδισµού έχει επιβεβαιώσει την ύπαρξη λανθάνοντων HPV λοιµώξεων δηλαδή λοιµώξεων όπου δεν παράγεται επιπλέον ιικό DNA. Χρησιµοποιώντας Southern blot υβριδισµό έχει αποδειχθεί ότι το 40% των βιοψιών φυσιολογικού βλεννογόνου είναι θετικό για HPV. Επίσης το 2,6% των κυτταρικών επιχρισµάτων φυσιολογικού βλέννογόνου είναι θετικό και οι τύποι των ιών που έχουν αποµονωθεί µέχρι σήµερα είναι οι HPV-6,11,16,18. Η παρουσία HPV DNA σε φυσιολογικούς ιστούς δείχνει ότι αυτοί µπορεί να λειτουργούν σαν δεξαµενή για νέες HPV λοιµώξεις ή σαν πηγή για υποτροπιάζουσες HPV βλάβες (Chang και συν. 1991, Kellokoski και συν. 1992). Μέθοδοι προσδιορισµού των HPV ιών Εκτός από τις παραδοσιακές µεθόδους προσδιορισµού λοιµογόνων παραγόντων όπως ιστοπαθολογία, ηλεκτρονική µικροσκοπία, ανοσοϊστοχηµεία, ανοσοηλεκτρονική µικροσκοπία, η αλµατώδης πρόοδος στο χώρο της µοριακής βιολογίας οδήγησε στην ανάπτυξη τεχνικών ανασυνδιασµένου DNA οι οποίες χαρακτηρίζονται από υψηλή ευαισθησία και παρέχουν τη δυνατότητα προσδιορισµού συγκεκριµένης αλληλουχίας DNA ή RNA µε τη µέθοδο της µοριακής υβριδοποίησης. Η βασική αρχή της µεθόδου αξιοποιεί τη δυνατότητα φδσδ µετουσίωσης (αποδιάταξης) της διπλής έλικας νουκλεοτιδίων DNA και την επανασυσπείρωσή της µε σεσηµασµένο ανιχνευτή (probe) ώστε να δηµιουργηθεί σταθερό υβρίδιο (Εικ. 2). Οι τεχνικές υβριδοποίησης που εφαρµόζονται σήµερα είναι πολυάριθµες (Southern blot, Dot blot, Slot blot κ.α.) (Πίνακας 1) και ιδιαίτερα η in situ υβριδοποίηση (ISH) επιτρέπει τον προσδιορισµό κυτταρικού DNA ή RNA σε τοµές ιστών, εναιωρήµατα κυττάρων και παρασκευές χρωµοσωµάτων µε αποτέλεσµα να κερδίζει συνεχώς έδαφος στη διαγνωστική ιστοπαθολογία (Reichart 1993). Μία άλλη µέθοδος είναι η αλυσιδωτή αντίδραση πολυµεράσης (PCR) σύµφωνα µε την οποία µπορούν να παραχθούν εκατοµµύρια αντίγραφα µίας αλληλουχίας νουκλεοτιδίων µε την εφαρµογή επαναλαµβανοµένων κύκλων σύνθεσης DNA ή και RNA. Η χηµική αντίδραση περιλαµβάνει µετουσίωση της διπλής έλικας DNA, επαναδιάταξή της µε εκκινητικά µόρια (primers) τα οποία δρουν σαν εκµαγεία για το σχηµατισµό νέας αλληλουχίας από συµπληρωµατικές βάσεις και επιµήκυνση των εκκινητικών µορίων, µε τη βοήθεια του ενζύµου Taq DNA πολυµεράση σε θερµικούς κύκλους (Εικ. 3). Η PCR είναι καινούρια τεχνική που προκάλεσε επανάσταση στην έρευνα αλλά και στη διάγνωση ιογενών λοιµώξεων διότι δίνει τη δυνατότητα εκθετικού πολλαπλασιασµού ( ) ακόµα και ελαχίστων ποσοτήτων DNA. Η µέθοδος έχει µία εκπληκτική αποτελεσµατικότητα και ευαισθησία και µπορεί να χρησιµοποιηθεί σε µονιµοποιηµένα παθολογικά δείγµατα, κυτταρικά επιχρίσµατα, µεµονωµένα κύτταρα ή ακόµα και µία τρίχα (Ficarra

4 134 Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) A. Σκλαβούνου και συν. Πίνακας 1 Τεχνικές υβριδισµού 1) Ιn situ υβριδισµός 2) Ιn situ υβριδισµός µε φίλτρα 3) Southern blot 4) Dot blot 5) Slot blot 6) Reverse blot 7) Sandwich Πίνακας II Εφαρµογές των µοριακών τεχνικών 1) Ανάλυση των παραλλαγών αλληλοµόρφων γονιδίων 2) Διάγνωση γενετικών διαταραχών 3) Ανίχνευση µολυσµατικών παραγόντων (ιοί, βακτήρια, παράσιτα) 4) Διάγνωση λοιµώξεων 5) Μελέτη ενεργοποιηµένων ογκογονιδίων Πίνακας IIΙ Νοσήµατα του στόµατος που σχετίζονται µε ιούς HPV Καλοήθη επιθηλιακά νοσήµατα Προκαρκινικές βλάβες / Καρκίνος Θήλωµα Λευκοπλακία Οξυτενές Κονδύλωµα Ακανθοκυτταρικό Καρκίνωµα Κοινή Μυρµηκία Ακροχορδονώδες Καρκίνωµα Εστιακή Επιθηλιακή Υπερπλασία Πίνακας IV Σχέση ιών HPV µε νοσήµατα του στόµατος ΝΌΣΗΜΑ Εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία Οξυτενή κονδυλώµατα Κοινή µυρµηκία Θήλωµα Λευκοπλακία Ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα Ακροχορδονώδες καρκίνωµα ΤΥΠΟΙ ΙΏΝ HPV-13, 13 related, 32 6,11 1,2,4,7 7: σε λοίµωξη ΗIV HPV-6, 11α, 11 β HPV-11, 16, 16 related 6,11,16,18,16 related HPV-2 και Everso1e 1992, Reichart 1993). Οι εξελίξεις αυτές στο χώρο της µοριακής βιοτεχνολογίας, άνοιξε νέους ορίζοντες όχι µόνο στη µελέτη της παθοβιολογίας των ιών, βακτηρίων και παρασίτων, αλλά και στην έρευνα και διάγνωση νοσηµάτων (Πίνακας Π). Η χρησιµότητα αυτών των τεχνικών είναι πολύ µεγάλη και µπορεί να οδηγήσει µελλοντικά στη διαλεύκανση σε µοριακό επίπεδο της αιτιολογίας νόσων η οποία µέχρι σήµερα παραµένει ασαφής. Σχέση HPV ιών µε νοσήµατα του στόµατος Τα νοσήµατα του στόµατος µε τα οποία σχετίζονται οι ιοί HPV καθώς και οι συγκεκριµένοι τύποι συνοψίζονται στους Πίνακες ΙΙΙ και IV. Θήλωµα Το θήλωµα είναι καλοήθης όγκος του καλυπτικού επιθηλίου που απαντά σε οποιαδήποτε περιοχή της στοµατικής κοιλότητας, µε συχνότερη όµως εντόπιση τη µαλακή υπερώα (Αγγελόπουλος 1976).

5 Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (ΗΡV) Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) 135 Εικ. 5 Κλινική εικόνα οξυτενούς κονδυλώµατος µε θηλωµατώδη επιφάνεια στο βλεννογόνο της δεξιάς συγχειλίας Εικ. 4 Κλινική εικόνα θηλώµατος στα προσπεφυκότα ούλα της άνω γνάθου µεταξύ lου και 2ου γοµφίου. Συνηθέστερα έχει βάση µισχωτή και επιφάνεια ανώµαλη µε µικρές επιθηλιακές προσεκβολές. Η σύστασή του είναι ελαστική και το χρώµα του λευκό (Εικ. 4). Ιστολογικά αποτελείται από νεόπλαστο επιθηλιακό ιστό µε θηλωµατώδεις προσεκβολές και κεντρικό µίσχο από συνδετικό ιστό. Το επιθήλιο παρουσιάζει υπερπαρακερατίνωση και υπερακάνθωση ενώ τα επιθηλιακά κύτταρα είναι ώριµα και δεν εµφανίζουν αναπλασία. (Αγγελόπουλος 1976). Πρόσφατες µελέτες έχουν ενοχοποιήσει τους HPV ιούς στην αιτιολογία του θηλώµατος και πιο συγκεκριµένα οι τύποι 6,11α, 11β έχουν ανιχνευθεί σε ποσοστό 80% των βλαβών που µελετήθηκαν. (De Villiers και συν. 1989, ChangKal συν. 1991, Λούµου και συν. 1993). Οξυτενή κονδυλώµατα Το οξυτενές κονδύλωµα είναι σεξουαλικά µεταδιδόµενη βλάβη που απαντά σπάνια στη στοµατική κοιλότητα. Συνήθως είναι πολλαπλά, µικρά λευκού ή ρόδινου χρώµατος οζίδια που πολλαπλασιάζονται και συνενώνονται για να σχηµατίσουν µαλακούς άµισχους όγκους. (Εκ 5). Ιστολογικά οι βλάβες χαρακτηρίζονται από πολύστιβο πλακώδες επιθήλιο µε βαθιές θηλωµατώδεις προσεκβολές που εµφανίζει παρακερατίνωση, υπερακάνθωση, πάχυνση και επιµήκυνση των επιθηλακών καταδύσεων (Σκλαβούνου και Μορτάκης 1990). Τόσο η κλινική όσο και η ιστολογική διάκριση του οξυτενούς κονδυλώµατος από το θήλωµα είναι δύσκολη. Το θήλωµα έχει την τάση να είναι µισχωτό ενώ το κονδύλωµα είναι συνήθως άµισχο. (Swan και συν. 1981). Μελέτες µε ηλεκτρονικό µικροσκόπιο έδειξαν ότι οι HPV ιοί ευθύνονται γι' αυτή την κλινική οντότητα και µάλιστα οι τύποι 6 και 11 οι οποίοι ανιχνεύονται σε ποσοστό 85% των βλαβών που µελετήθηκαν (Eversole και συν. 1987). Οι τύποι αυτοί είναι βλεννογονοτροπικοί και απαντώνται στα κονδυλώµατα της πρωκτογεννητικής περιοχής. (ChangKal συν. 1991, Du Vivier και Mc Kee 1997). Η ύπαρξη τους στο στόµα µπορεί να οφείλεται σε στοµατογεννητική επαφή και µάλιστα σε ποσοστό 60% των ασθενών υπάρχει θετικό ιστορικό και για κονδυλώµατα της γεννητικής χώρας. (Σκλαβούνου και Μορτάκης 1990). Κοινή µυρµηκία Η κοινή µυρµηκία απαντά συνήθως στα παιδιά στο δέρµα των δακτύλων, ενώ έχουν αναφερθεί σποραδικές περιπτώσεις εµφάνισης και στη στοµατική κοιλότητα µετά από ενοφθαλµισµό. Συχνά απαντώνται πολλές στο ίδιο άτοµο. Οι µυρµηκίες είναι άµισχες καλά περιγεγραµµένες gfhf

6 136 Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) A. Σκλαβούνου και συν. Εικ. 6 Κλινική εικόνα κοινής µυρµηκιάς στο όριο ερυθρού κρασπέδου και δέρµατος του άνω χείλους. λευκού χρώµατος εξωφυτικές µάζες, µε τραχεία επιφάνεια (Εικ. 6). Ιστολογικά παρατηρείται υπερορθοκερατίνωση και υπερακάνθωση σε µεγάλο βαθµό. Χαρακτηριστικό εύρηµα είναι η επιµήκυνση των επιθηλιακών καταδύσεων που στα όρια της βλάβης στρέφονται προς το κέντρο του όγκου. Η κοκκώδης στιβάδα είναι παχειά και µέσα στα κοκκώδη κύτταρα και τα επιπολής κύτταρα της ακανθωτής στιβάδας βρίσκουµε ηωσινόφιλο υλικό από ενδοπυρηνικά εγκλειστα. (Αγγελόπουλος 1976). Η κοινή µυρµηκία σχετίζεται µε τους τύπους 1,2,4,7 HPV ιών που είναι δερµατικοί τύποι ενώ έχει αναφερθεί και ο τύπος 16 που είναι βλεννογονοτροπικός. Οι τύποι 2 και 4 απαντώνται στο 55% των περιπτώσεων, ενώ ο τύπος 7 απαντάται σε ασθενείς µε ΗIV λοίµωξη. (Du Vivier και Mc Kee 1997). Η κοινή µυρµηκία του στόµατος οφείλεται συνήθως σε αυτοενοφθαλµισµό Π.χ. από τα χέρια. Ωστόσο ο τύπος 2 έχει αποµονωθεί και σε ορισµένες περιπτώσεις κονδυλωµάτων της πρωκτογεννητικής περιοχής ενώ ο τύπος 16 απαντάται σε κονδυλώµατα της πρωκτογεννητικής περιοχής και σε προκαρκινικές και καρκινικές βλάβες του τραχήλου της µήτρας (Chang και συν. 1991). Εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία Η εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία ή νόσος του Heck είναι σπάνια καλοήθης νόσος που εντοπίζεται αποκλειστικά στο βλεννογόνο του στόµατος. Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1961 απο τον Heck και περιγράφηκε πλήρως το Η νόσος είναι συχνή στους Ινδιάνους και τους Εσκιµώους. (Λούµου και συν. 1993). Εικ. 7 Πολλαπλά µαλακά ογκίδια λευκωπού χρώµατος στο βλεννογόνο της παρειάς νεαρής ασθενούς µε εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία. Κλινικά η νόσος χαρακτηρίζεται από πολλαπλά, άµισχα, ανώδυνα, λίγο επηρµένα µαλακά ογκίδια χρώµατος φυσιολογικού λευκορόδινου ή λευκωπού. Συνήθως εµφανίζονται στο βλεννογόνο του κάτω χείλους (Εικ. 7). Οι βλάβες απαντούν κυρίως σε άτοµα κάτω των 18 ετών και ιστολογικά χαρακτηρίζεται από επιθηλιακή υπερπλασία µε ελαφρά υπερπαρακεράτωση, υπερακάνθωση, επιµήκυνση και αναστόµωση των επιθηλιακών καταδύσεων. Η κοιλοκυττάρωση είναι παρούσα σε αυτές τις βλάβες. (Laskaris και συν. 1981) Η αιτιολογία της εστιακής επιθηλιακής υπερπλασίας είναι καλά τεκµηριωµένη και έχουν ενοχοποιηθεί κυρίως οι τύποι 13, 32 και 13r (related) οι οποίοι είναι παθογνωµονικοί και δεν σχετίζονται µε καρκινογένεση. (Chang και συν. 1991). Ωστόσο η οικογενής εµφάνιση και η προτίµηση της νόσου σε συγκεκριµένες ηλικιακές οµάδες υποδηλώνουν ενδεχόµενη συµβολή και γενετικής προδιάθεσης (Λούµου και συν. 1993). Διάγνωση και θεραπεία Η ιστοπαθολογική εξέταση και οι µοριακές τεχνικές είναι απαραίτητες για την διάγνωση αυτών των νοσηµάτων (Laskaris 1996). Θεραπεία εκλογής για τις βλάβες του στόµατος είναι η χειρουργική αφαίρεση. Στην εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία η θεραπεία είναι συµπτωµατική επειδή οι βλάβες µπορεί να γίνουν ανενεργείς ή να εξαφανιστούν µέσα σε µερικούς µήνες (4-6 µήνες), αν και υπάρχουν περιπτώσεις µε χρονική διάρκεια ενός ή περισσότερων ετών (Λούµου και συν. 1993). Η ανάπτυξη εµβολίου κατά των HPV ιών βρίσκεται ακόµα στο στάδιο της έρευνας (Jansen και συν. 1995, Hoffmann και συν. 1996).

7 Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (ΗΡV) Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) 137 Λευκοπλακία Η λευκοπλακία αποτελεί κλινική οντότητα γνωστή σαν προκαρκινική βλάβη. Είναι µία µη ειδική λευκή πλάκα που απαντάται σε οποιαποιαδήποτε περιοχή του βλεννογόνου του στόµατος µε διάφορες κλινικές µορφές όπως την οµοιογενή, την κοκκώδη, τη µυρµηκιώδη και την ερυθρολευκοπλακία (Neville και συν. 1995). Ιστολογικά η βλάβη εκδηλώνεται σαν υπερπλασία του επιθηλίου, δυσπλασία του επιθηλίου, καρκίνωµα in situ ή και πρώιµο ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα (Αγγελόπουλος 1976). Πρόσφατες έρευνες συσχέτισαν τη λευκοπλακία µε τους HPV ιούς. Στις υπερπλαστικές βλάβες ανιχνεύθηκαν κυρίως οι τύποι HPV-11, 16, ενώ στις δυσπλαστικές βλάβες ο τύπος HPV-16. Ο τύπος HPV-16 και ο υπότυπος 16r (re1ated) εµφανίζεται σε ποσοστό 80% των δειγµάτων που µελετήθηκαν και αυτό έχει σηµασία γιατί ο ίδιος τύπος εµφανίζεται και στο ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα του στόµατος και στον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας (Mait1and και συν. 1987, 1989). Ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα Η σχέση µεταξύ HPV λοίµωξης και καρκίνου έχει αποδειχθεί για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας. Οι ιοί των θηλωµάτων του ανθρώπου και ιδιαίτερα οι τύποι 16 και 18 και σπανιότερα οι τύποι 31, 33, 35 είναι υπεύθυνοι για την εξαλλαγή των κυττάρων του τραχήλου της µήτρας (Schreier και Gruber 1987, Surjanen και συν. 1987). Αυτό συµβαίνει γιατί µετά την ενσωµάτωση των ιών στο DNA του κυττάρου, οι ογκοπρωτεΐνες που παράγονται από αυτούς προκαλούν τη διάσπαση των ογκοκατασταλτικών προϊόντων των γονιδίων p53 και Rb. (Bornstein και συν. 1995). Αρχικά αναπτύσσεται ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία (καρκίνωµα in situ) που τελικά οδηγεί σε καρκίνο του τραχήλου της µήτρας. Σαν συµπαράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί το κάπνισµα το οποίο εισάγει συγκαρκινογόνα στους ιστούς και καταστέλλει το αµυντικό σύστηµα, οι ορµόνες, η έλλειψη βιταµινών στον ορό και άλλες λοιµώξεις της περιοχής που προκαλούν τοπικό ερεθισµό και παραγωγή ελεύθερων ριζών. (Bornstein και συν. 1995). Η σχέση αυτή, όπως και η ανακάλυψη των γονιδίων (Ε6, Ε7) στους τύπους 16/18 των ιών που µπορούν να προκαλέσουν καρκινική εξαλλαγή στον τράχηλο της µήτρας έχει οδηγήσει στην έρευνα πιθανής αιτιολογικής συσχέτισης µεταξύ HPV λοίµωξης και καρκίνου του στόµατος (Bornstein και συν. 1995). Οι HPV ιοί µε τις σύγχρονες µοριακές µεθόδους είναι δυνατόν να ανιχνευθούν στο ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα του στόµατος. Σε µία έρευνα οι τύποι 11, 16, 18 βρέθηκαν σε ποσοστό 30% των δειγµάτων (Chang και συν. 1990), ενώ σε άλλη µελέτη οι τύποι 6,11 ανιχνεύθηκαν σε ποσοστό 50% των βιοψιών (Loning και συν. 1985). Ο τύπος 16 είναι ο συχνότερα απαντώµενος στο ακανθοκυτταρικό καρκίνωµα και φθάνει σε ποσοστό 76% των βλαβών (Chang και συν. 1991). Ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ιός HPV-16 re1ated (που διαφέρει από τον 16 στα περιοριστικά του ένζυµα) έχει µεγαλύτερη σχέση τόσο µε προκαρκινικές όσο και µε καρκινικές βλάβες. Ο ιός αυτός πρόσφατα βρέθηκε στο 80% των λευκοπλακιών και στο 46% των ακανθοκυτταρικών καρκινωµάτων του εδάφους του στόµατος (Mait1and και συν. 1987, 1989). Οι HPV ιοί και συγκεκριµένα ο ιός HPV-16r (re1ated) φαίνεται ότι αποτελεί προδιαθεσικό παράγοντα καρκινογένεση ς είτε κατά το στάδιο της έναρξης είτε κατά το στάδιο της επαγωγής, δρώντας σαν συγκαρκινογόνο σε συνδιασµό µε τον καπνό, το αλκοόλ ή και άλλους παράγοντες (Woods και συν. 1993, Μaο 1995). Ακροχορδονώδες καρκίνωµα Το ακροχορδονώδες καρκίνωµα αποτελεί παραλλαγή του ακανθοκυτταρικού καρκινώµατος µε πολύ καλή πρόγνωση. Είναι ένα καλά διαφοροποιηµένο καρκίνωµα και η αιτιολογία του σχετίζεται µε τη συχνή χρήση καπνού. Οι επιθηλιακές καταδύσεις είναι παχειές και διηθούν βαθιά τον υποκείµενο συνδετικό ιστό ενώ παρατηρείται θηλωµάτωση (Αγγελόπουλος 1976). Ο HPV ιός τύπος 2 έχει ανακαλυφθεί σε ποσοστό 33% σε ακροχορδονώδη καρκινώµατα του στόµατος, εύρηµα το οποίο υποδηλώνει πιθανή ιογενή αιτιολογία της βλάβης (Chang και συν. 1991). ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Επαναστατική ώθηση στο χώρο των ιώσεων έδωσε η ευρεία εφαρµογή της µοριακής βιοτεχνολογίας η οποία εκτός από τη µελέτη της δοµής και της παθοβιολογίας των ιών επέτρεψε τη διερεύνηση της συµµετοχής τους σε βλάβες του βλεννογόνου του στόµατος. Είναι γεγονός ότι η οικογένεια των HPV ιών όπως και των ερπητοϊών αλλά και άλλων κατηγοριών ιών συνεχώς διευρύνεται µε την προσθήκη νέων τύπων και υπότυπων και ο αριθµός των νοσηµάτων του στόµατος στα οποία εµπλέκονται συνεχώς αυξάνει. Ο ρόλος των HPV ιών είναι τεκµηριωµένος στην ανάπτυξη της εστιακής επιθηλιακής υπερπλασίας, ενώ υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι

8 138 Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) A. Σκλαβούνου και συν. συµµετέχουν στην εµφάνιση µυρµηκιών, οξυτενών κονδυλωµάτων και του θηλώµατος (Chang και συν. 1991). Από την άλλη πλευρά, HPV DNA έχει ανιχνευθεί και σε άλλες βλάβες του στόµατος όπως στην τριχωτή λευκοπλακία, στον οµαλό λειχήνα και στο σάρκωµα Kaposi (Kellokoski και συν. 1992α, Reichart 1993). Πρόσφατα αποδείχθηκε ότι στην τριχωτή λευκοπλακία αιτιολογικής σηµασίας είναι ο ιός Epstein-Barr, χωρίς όµως να αποκλείεται και συνύπαρξη του HPV16 στη βλάβη (Ad1er-Storthz και συν. 1992, Fe1ix και συν. 1993). Στον οµαλό λειχήνα έχουν επίσης ανευρεθεί οι τύποι HPV 11,16, και 16r (re1ated), χωρίς όµως να µπορεί να αποδοθεί αιτιολογική σχέση και η παρουσία τους θεωρείται µάλλον συµπτωµατική. (Scully και συν. 1991). Επιπλέον, σηµαντική είναι η αλληλεπίδραση των ιών HPV µε τον ιό HIV. Πέραν από την αύξηση της συχνότητας ανεύρεσης µυρµηκιών και οξυτενών κονδυλωµάτων στους ασθενείς µε AIDS, αλλά και γενικότερα στους ανοσοκατασταλµένους ασθενείς, ο HPV τύπος 16 έχει ανιχνευθεί στο 70% σαρκωµάτων Kaposi του δέρµατος σε ασθενείς µε AIDS (Kemp και συν. 1994). Πιο σύγχρονες όµως έρευνες αναφέρουν ανίχνευση δοµών που µοιάζουν µε το νεώτερο µέλος της οικογένειας των ερπητοϊών (Human Herpesvirus: HHV-8) σε αυτές τις βλάβες, οπότε ο ρόλος των HPV ιών παραµένει να διευκρινιστεί (Kempf και συν. 1994, Agut και συν. 1997, F1aitz και συν 1997). Η συµµετοχή των HPV ιών στην ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της µήτρας είναι αποδεδειγµένη και υποστηρίζεται ότι η ενσωµάτωση ιικού DNA στο γονιδίωµα των επιθηλιακών κυττάρων της περιοχής αυτής οδηγεί στην καρκινική εκτροπή (Ficcara και Eversole 1992). Η αιτιολογική όµως συσχέτιση των HPV ιών µε την λευκοπλακία και τον καρκίνο του στόµατος αποτελεί θέµα συνεχούς έρευνας και οι µέχρι σήµερα ενδείξεις συνηγορούν µάλλον υπέρ της συµµετοχής τους ως προαγωγικών παραγόντων παρά ως κύριων καρκινογόνων. Μελλοντικές µελέτες ίσως βοηθήσουν να προσδιορισθεί εάν οι τύποι HPV ιών που ανιχνεύονται σε προκαρκινικές βλάβες του βλεννογόνου του στόµατος είναι ενσωµατωµένοι στο γονιδιακό υλικό των επιθηλιακών κυττάρων, εύρηµα το οποίο πιθανώς ρίξει φως στο θέµα της ενεργού συµµετοχής τους στην ογκογένεση. Τέλος ανοικτό παραµένει το θέµα της παρασκευής εµβολίου κατά των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου και τα πρώτα αποτελέσµατα σε πειραµατικό επίπεδο είναι ενθαρρυντικά. SUMMARY Greek J Oral Max. Fac. Surg. 14 (1999) Humαn Pαpillomαviruses (HPVs) αnd their αssociαtion with orαl mucosαl diseαses Α. Sklavounou, D. Καravassilis From the Department of Ora! Pathology, Dental School, University of Athens In recent years, the rαpid progress in molecular biology, with the development of high sensitivity techniques (DNA hybridization, Polymerase Chain Reaction [PCR]), had α dramatic impact on the diagnosis of νirαl infections and the study of the biology and pathogenic role of viruses as well. Human papilloma viruses (HPVs) is α unique group of tumor-inducing viruses that are implicαted in benign and malignant lesions of several organs. In the οrαl cαvity, the number of diseases that are related to ΗΡV types is increasing and includes focαl epithelial hyperplasia (FΕΗ), condylomata acuminatum, verruca vulgaris, and papilommα. The current article is also focusing on the possible role of HPVs in the ραthogenesis of premalignant and malignant lesions of the oral mucosa. Although the etiologic significance of these viruses is well documented for the genital trαck cαncer, it remains unclear fοr oral cαncer. In this study the spectrum of HPV-related orαι diseases, and the molecular methods of HPV detection are discussed. ΚΕΥ WORDS HPV virus- viral lesions- οrαl diseases- pathogenesismolecular biology ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αγγελόπουλος, Α.: Επίτοµη Παθολογία του στόµατος. Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας, Αθήνα, 1976, σελ Adler-Storthz, Κ, G. Ficarra, V. Kendra, Κ V. Woods, D. Gaglioti D, Μ. DiPietro, E-J. Shillitoe: Prevalence of Epstein-Barr virus and human papillomavirus in oral mucosa of HIV-infected patients. J. Oral Patho1. Med. 21, 164 (1992) Agut, Η., V. Calvez, Α.Μ. Faller, J.M. Huraux: The discovery of three novel human viruses, human herpesviruses 6,7 and 8. Bull. Acad. Nat1. Med. 181, 1009 (1997) Bornstein, J., Μ.Α. Rahat, Η. Abramovici: Etio!ogy of cevical cancer; current concepts. Obstet.Gyneco1.Surg. 50, 146 (1995) C1zang, FO, S. Syrjanen, J. Kellokoski, Κ Syrjanen: Human pap pilomavirus (HPV) infections and their associations with oral disease. Oral Surg. Oral Med. Oral Patho1. 20, 305 (1991) Chang, F., S. Syrjanen, J. Nuutinen, J. Καrjα, Κ. Syrjanen: Detection of four human papillomavirus (HPV) DNA ίn oral squamous cell

9 Ο ρόλος των ιών των θηλωµάτων του ανθρώπου (ΗΡV) Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 14 (1999) 139 carcinomas by in situ hybridization and polymerase chain reaction. Arch. Dermatol. Res. 282,493 (1990) De Villiers, Ε-Μ.: Heterogenity of the human papillomavirus group. J. Virol. 65, 4898 (1989) Du Viviα, Α., Ρ.Η. Mc Kee: Ιογενείς λοιµώξεις του δέρµατος. Μυρµηκίες. Ιn: Warts: Κλινική Δερµατολογία. Εκδόσεις Πασχαλίδη (2η επανέκδοση), Αθήνα, 1997, σελ Eversole, L.R., P.J. Laipis, Ρ. Merrell, Ε. Chοi: Demonstration of the HPV DΝΑ ίn the oral condylomata acuminatum. J. Oral Pathol. Med. 16, 266 (1987) Felix, D.H., Η. Jalal, Η.Α. Cubie, J.C. Southam, D. Wray, N.J. Maitland: Detection of Epstein-Barr virus and human papillomavirus type 16 in oral hairy leukoplakia and the polymerase chain reaction. J Oral Pathol. Med. 22, 277 (1993) Flaitz, C.M., Υ.Τ. Jin, M.J. Hicks, C.M. Nichols, Y.W. Wang, 1.J. Su: Kaposi's sarcoma-associated herpesviruslike ΩΝΑ sequences (KSHV/HHV-8) in oral AIDS- Kaposi's sarcoma: Α PCR and clinicopathologic study. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol.Oral Radiol. Endod. 83, 259 (1997) Ficαrra, G., L.R. Eversole: Polymerase chain reaction: Relevance for oral pathology. Minerva Stomatol. 41, 425 (1992) Hofmann, KJ., Μ.Ρ. Neeper, Η.Ζ. Μαrkus, D.R. Brown, Μ. Muller, K.U. Jansen: Sequence conservation within the major capsid protein of HPV 18 and formation of HPV 18 virus like particles in Saccharomyces cerevisiae. J. Gen. Virol. 77, 465 (1996) Jansen, Ku., Μ. Rosolowsky, L.D. Schult, Η.Ζ. Μarkus, J.C. Cook, J.J. Donnelly, D. Matinez, R. W. Ellis, A.R. Shaw: Vaccination with yeast- expressed cottontail rabbit papillomavirus (CRPV) virus like particles protects rabbits from CRPV- induced papilloma formation. Vaccine 13, 1509 (1995) Kellokoski, J.K, S.M. Syrjanen, F. Chang, Μ. Yliskoski, KJ.Syrjanen: Southern blot hybridization and PCR in detection of oral human papillomavirus (HPV) infections in women with genital HPV infections Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. 21, 459 (1992a) Kellokoski, J., S. Syrjanen, Μ. Yliskoski, K. Syrjanen: Dot blot hybridization in detection of human papillomavirus (HPV) infections in the oral cavity of women with genital HPV infections. Oral Microbiol. Immunol. 7, 19 (1992b). Kempf, W., V. Αdαms, S. Ηαssαιη, Μ. Schmid, R. Moos, J. Briner, Μ. Pfaltz: Detection of human herpesvirus type 6, herpesvirus type7, cytomegalovirus & human papillomavirus ίn cutaneous AIDS-associated Kaposi's sarcoma. Verh. Dtsch. Ges.Pathol. 78, 260 (1994) Laskaris, G.: Oral manifestations of infectious diseases. Dental Clinics of North America 40,395 (1996) Laskaris, G., S. Papanikolaou, Α. Angelopoulos: Focal epithelial hyperplasia. The first reported case from Greece. Dermatologica 162, 254 (1981 ) Loning, Τ., Η. 1kenbag, J. Becker, L. GissInan, J. Heppα, Η. Zur-Hallsen: Analysis of oral papillomas, leukoplakias and invasive carcinoma for human papillomavirus type-related DNA. J. Invest. Dermatol. 84, 417 (1985) Λούµου, Π., Γ. Λάσκαρης, Μ. Λάσκαρη, Ε. Χατζηόλου: Εστιακή επιθηλιακή υπερπλασία του βλεννογόνου του στόµατος παιδιού ηλικίας 10 ετών. Παιδοδοντία 7, 146 (1993) Maitland, N.J., Τ. Bromidge, M.F. Cox, 1.J. Crane, S.S. Prime, C. Scully: Detection of human papillomavirus genes in human oral tissue biopsies and cultures by polymerase chain reaction. Br. J. Cancer 59, 698 (1989) Maitland, N.J., M.F. Cox, C. Lunas, S.S. Prime, C.A. Meanwell, C. Scully: Detection of human papillomavirus DΝΑ nn biopsies of human oral tissue. Br. J. Cancer 56, 245 (1987) Μαο, E.-J.: Prevalence of human papillomavirus 16 and nucleolar organizer region counts in oral exfoliated cells from normal and malignant epithelia. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol.Oral Radiol. Endod. 80, 320 (1995) Neville, Β. W., D.D. Danmm, C.M. Alien, J.E. Bouquot: Oral and Maxillofacial Pathology.W.B. Saunders Co.,Orlando, 1995, pp 204, 282 Reinchart, Ρ.: The biological approach in oral diagnosis. International Dental Journal 43, 355 (1993) Σκλαβούνου, Α., Ν. Μορτάκης: Οξυτενή κονδυλώµατα στοµατικού βλεννογόνου. Μια σπάνια επιθηλιακή ιογενής βλάβη. Ανασκόπηση και αναφορά δύο περιπτώσεων. Ελλ. Π. Στοµ. Γναθοπροσωπ. Χειρ. 5, 31 (1990). Scιιlly, C., J. Epstein, S. Porter, Μ. Cox: Viruses and chronic disorders involving the human oral mucosa. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. 72, 537 (1991) Schreier, Α.Α., J. Gruber: Transformation mechanisms of papillomaviruses. J Natl. Cancer Inst. 78, 779 (1987) Swan, R.H., R.K McDaniel, Β.Β. Dreiman, W.C. Rome: Condylomata acuminatum involving the oral mucosa. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. 51, 503 (1981) Syrjanen, KJ.: Human papillomavirus (HPV) infection of the female genital track and their association with intra-epithelial neoplasia and squamous cell carcinoma. Pathol. Ann. 21, 53 (1986) Syrjanen, KJ., L. Gissman, L.G. Koss (eds.): Papillomaviruses and human disease. Springer Verlag, Heidelberg, 1987 Van Heerden, W.F.P., E.J. ναn Rensburg, E.J. Raubenheimr', Ε.Η. Venta: Detection of human papillomavirus DΝΑ in an ameloblastoma using the in situ hybridization technique. J. Oral Pathol. Med. 22, 109 (1993) Woods, K v., E.J. Shillitoe, M.R. Spitz, S.P. Schantz, K. Adler- Storthz: Analysis of HPV DΝΑ in oral squamous cell carcinoma. J. Oral Pathol. Med. 22, 101 (1993) Διεύθυνση για ανάτυπα: Αλεξάνδρα Σκλαβούνου Σισµανόγλου Π. Ψυχικό

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας

ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ στόμα Η Στοματολογία αποτελεί σημαντικό μέρος της Παθολογίας ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Αν και το στόμα αποτελεί μικρό τμήμα του σώματος είναι στόχος πολυάριθμων νόσων, τοπικών και συστηματικών Νοσήματα βλεννογόνου στόματος Νοσήματα χειλέων Νοσήματα σιαλογόνων αδένων Νοσήματα

Διαβάστε περισσότερα

HPV λοίµωξη στα παιδιά Πώς έγινε η µόλυνση; Τι επιπτώσεις µπορεί να έχει; Μαρία Χατζηστυλιανού Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Ανοσολογίας

HPV λοίµωξη στα παιδιά Πώς έγινε η µόλυνση; Τι επιπτώσεις µπορεί να έχει; Μαρία Χατζηστυλιανού Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Ανοσολογίας HPV λοίµωξη στα παιδιά Πώς έγινε η µόλυνση; Τι επιπτώσεις µπορεί να έχει; Μαρία Χατζηστυλιανού Καθηγήτρια Παιδιατρικής - Ανοσολογίας Λοίµωξη από τον ιό HPV β λ ά β ε ς βλάβες βλάβες δέρµα βλεννογόνους

Διαβάστε περισσότερα

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν.

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. Νόσος Queyrat Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΟΡΙΣΜΟΣ Η ερυρθροπλασία του Queyrat είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Κων/νος Χατζημουρατίδης Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Β Ουρολογική Κλινική ΑΠΘ Δήλωση συμφερόντων Ṵ Ṧ ά Ṧ Ṵ, έ π Ṵ Ά π Ṵ έ Ṵ - Ί έ π ή Ṵ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1 HPV και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας Η φυσική ιστορία της λοίμωξης βάσει επιδημιολογικών και κλινικών δεδομένων Δρ. Ε. ΠΑΝΟΤΟΠΟΥΛΟΥ- ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΟΕΠΧ «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΙΜΟΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΑ Η συµβολή της µοριακής ανάλυσης Eλισάβετ Οικονοµάκη Βιολόγος Αιµοπαθολογοανατοµικό Εργαστήριο ΠΓΝΑ > ΜΟΡΙΑΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΙ (Μη µορφολογικές) Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυµεράσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Chain Reaction (pcr)- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης.η

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας

6η Σύνοδος. Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού. της Ελληνικής HPV Εταιρείας Τρόπος διενέργειας του τοκετού ως παράµετρος αύξησης ή ελάττωσης του κινδύνου µόλυνσης του νεογνού 6η Σύνοδος της Ελληνικής HPV Εταιρείας Αλέξανδρος Ι. Σωτηριάδης Επ. Καθηγητής Μαιευτικής Γυναικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Βλάχτσης MD, MSc, PHD Επιμελητής ΩΡΛ κλινική Νοσ. Παπανικολάου

Κωνσταντίνος Βλάχτσης MD, MSc, PHD Επιμελητής ΩΡΛ κλινική Νοσ. Παπανικολάου ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ HPV (+) ΚΑΡΚΙΝΟ ΚΕΦΑΛΗΣ - ΤΡΑΧΗΛΟΥ Κωνσταντίνος Βλάχτσης MD, MSc, PHD Επιμελητής ΩΡΛ κλινική Νοσ. Παπανικολάου ΔΗΛΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV)

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΣΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΣΤΙΣ 11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΜΕ ΓΕΝΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος

Ογκογόνοι Ιοί. Πέτρος Καρακίτσος Ογκογόνοι Ιοί Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής, Διευθυντής Εργαστήριο Διαγνωστικής Κυτταρολογί Ιατρικής Σχολής Παμεπιστημίου Αθηνώ Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «ΑΤΤΙΚ Ιστορική αναδρομή 1908 Wilhelm Ellerman

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΟΥΝ ΟΙ HPV-ΤΥΠΟΙ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (6,11 ) ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ;

ΕΧΟΥΝ ΟΙ HPV-ΤΥΠΟΙ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (6,11 ) ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ; ΕΧΟΥΝ ΟΙ HPV-ΤΥΠΟΙ ΧΑΜΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (6,11 ) ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΟ ; Δρ. Ε. ΠΑΝΟΤΟΠΟΥΛΟΥ-ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΟΛΟΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΑΟΝΑ Ο ΑΓ. ΣΑΒΒΑΣ Δήλωση οικονοµικών η άλλου τύπου συµφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες

Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Εργαστήριο Υγειοφυσικής & Περιβαλλοντικής Υγείας, ΙΠΤ-Α, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος» Η Κυτταρογενετική στις αιματολογικές κακοήθειες Μανωλά Καλλιόπη, Ph.D Ερευνήτρια Γ Κυτταρογενετική Κλάδος της Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Θ.Γ. Κωνσταντινίδης, Χ. Τσίγαλου, Ι. Αλεξανδροπούλου, Χ. Νικολαΐδης, Θ. Παρασίδης, Θ. Γκιόκα, Γ. Καµπουροµύτη, Θ.Κ. Κωνσταντινίδης

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η. ετών, χωρίς σαφή προτίµηση φύλου 3,5-7. Κλινικά, εµφανίζεται

Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η. ετών, χωρίς σαφή προτίµηση φύλου 3,5-7. Κλινικά, εµφανίζεται ΣΤΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011,68(1): 42-46 ΕΝ ΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΥΡΜΗΚΙΩ ΕΣ ΞΑΝΘΩΜΑ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ. Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΕΑ*, Σ. ΚΡΙΘΙΝΑΚΗΣ**, Κ. ΤΟΣΙΟΣ***, Ν. ΝΙΚΗΤΑΚΗΣ***,

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ

Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους. Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα και AIDS στους εφήβους Χαράλαµπος Ανταχόπουλος 3 η Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ Εφηβική ηλικία και σεξουαλικά µεταδιδόµενα νοσήµατα (STDs) Έναρξη σεξουαλικής ζωής Έλλειψη προφυλάξεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο

Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο E M E D N L C SCIENCES BIOMEDICAL E N T E R Kέντρο Μέντελ για Βιοιατρικές Επιστήμες Συχνότητα Human Papilloma Virus (HPV) στη Κύπρο Βασίλειος Τάνος MD PhD www.mendelcenter.org Picture taken from leaflet

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» Νικόλαος Σιαφάκας Λέκτορας Διαγνωστικής Ιολογίας Εργαστήριο Κλινικής Μικροβιολογίας ΠΓΝ «ΑΤΤΙΚΟΝ» DNA RNA: ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ, ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ DNA RNA: Βασικά Χαρακτηριστικά Ρόλος Κεντικό Δόγμα της Βιολογίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΌ ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ ΠΑΝΕΛΛΉΝΙΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΊΑ ΕΝΗΜΈΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΊΝΟ ΤΟΥ ΣΤΌΜΑΤΟΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΌ ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ ΠΑΝΕΛΛΉΝΙΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΊΑ ΕΝΗΜΈΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΊΝΟ ΤΟΥ ΣΤΌΜΑΤΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΌ ΕΓΧΕΙΡΊΔΙΟ ΠΑΝΕΛΛΉΝΙΑ ΕΚΣΤΡΑΤΕΊΑ ΕΝΗΜΈΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΊΝΟ ΤΟΥ ΣΤΌΜΑΤΟΣ Πανελλήνια Εκστρατεία Ενημέρωσης για τον Καρκίνο του Στόματος Επιστημονικό Εγχειρίδιο Πανελλήνια Εκστρατεία Ενημέρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων(

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( HPV Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( 1. Ερωτήσεις απαντήσεις για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) Τι είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV: Human Papillomavirus

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

ιπλωµατική ιατριβή ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟΥ ΤΟΥ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΜΕ ΘΗΛΩΜΑΤΩ Η ΚΑΙ ΑΚΡΟΧΟΡ ΟΝΩ Η ΕΙΚΟΝΑ Πέτρος. Α. Παπαδόπουλος Aριστοτελειο Πανεπιστηµιο Θεσσαλονικης Τµηµα Οδοντιατρικης Εργαστηριο Στοµατολογιας

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις. Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις. Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ιογενείς λοιμώξεις Μυκητιάσεις Κωνσταντίνος Μακαρίτσης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ - ΙΟΙ ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ - ΙΟΙ Οι ιοί έχουν ένα κεντρικό πυρήνα (core) από

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ)

Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ) Ωτορινολαρυγγολογία - Χειρουργική Κεφαλής & Τραχήλου: τεύχος 30, Οκτώβριος - Νοέμβριος - Δεκέμβριος 2007, σελίδες 24-32 Νεότερα δεδομένα για την Υποτροπιάζουσα Αναπνευστική Θηλωμάτωση (ΥΑΘ) 1 η Συνάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα

Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Ενδοβρογχική φυματίωση: Ένα σπάνιο αίτιο χρόνιου βήχα Γκιόκα Χ. Σπυράτος Δ. Γκιουλέκας Δ. Ιακωβίδης Δ. Κοντακιώτης Θ. Χλωρός Δ. Σιχλετίδης Λ. Πνευμονολογική Κλινική ΑΠΘ Παρουσίαση περιστατικού Ασθενής

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις. Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός»

Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις. Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός» Σμηγματορροικές υπερκερατώσεις Μιχαέλα Πλάκα Δερματολόγος Επιστημονικός συνεργάτης Nος. «Α. Συγγρός» Σμηγματορροική υπερκεράτωση (μυρκηκία) Εξαιρετικά συχνή, καλοήθης δερματική βλάβη Συνήθως αφορά τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗ. Γαστρεντερολόγος Επιμελήτρια Β Θριάσιο Νοσοκομείο Ελευσίνας Επιστημονικός συνεργάτης Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΝΙΜΤΣ, ΑΘΗΝΑ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗ. Γαστρεντερολόγος Επιμελήτρια Β Θριάσιο Νοσοκομείο Ελευσίνας Επιστημονικός συνεργάτης Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΝΙΜΤΣ, ΑΘΗΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΑΥΡΟΓΙΑΝΝΗ Γαστρεντερολόγος Επιμελήτρια Β Θριάσιο Νοσοκομείο Ελευσίνας Επιστημονικός συνεργάτης Γαστρεντερολογικής Κλινικής ΝΙΜΤΣ, ΑΘΗΝΑ Η ομιλήτρια δηλώνει υπεύθυνα ότι η παρούσα ομιλία δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003 ΘΕΜΑ 1ο Α. Να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Α. Να γράψετε τον αριθµό της καθεµιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μαζικός έλεγχος HPV και καρκίνος τραχήλου μήτρας

Μαζικός έλεγχος HPV και καρκίνος τραχήλου μήτρας Μαζικός έλεγχος HPV και καρκίνος τραχήλου μήτρας Ν. ΚΑΠΡΑΝΟΣ Τμήμα Μοριακής Ιστοπαθολογίας, Μαιευτικό και Χειρουργικό Κέντρο ΜΗΤΕΡΑ Περίληψη Επιδημιολογικές μελέτες σε όλο τον κόσμο με τη βοήθεια μοριακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1,

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΒΛΑΣΤΩΜΑΤΟΣ (ΟΓΚΟΥ ΤΟΥ WILMS) Σπυριδάκης Ιωάννης 2, Καζάκης Ι 2, Δογραματζής Κωνσταντίνος 1, Κοσμάς Νικόλαος 1, 1 Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων, 2Β Πανεπιστημιακή Κλινική Χειρουργικής Παίδων ΑΠΘ, Γ.Ν Παπαγεωργίου (Διευθυντής: Καθηγητής Αντώνιος Φιλιππόπουλος) Εισαγωγή Ο όγκος του Wilms

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο.

Γ1. Το γνώρισμα για το μέγεθος των φτερών ελέγχεται από αυτοσωμικό γονίδιο. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 AΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1.γ Α2.β Α3.α Α4.δ Α5.α ΘΕΜΑ Β Β1. Η γονιδιακή θεραπεία εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1990 σε ένα κορίτσι που έπασχε από έλλειψη της απαμινάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης

Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 54, 2007 141 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Λοιμώξεις από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (Human Papilloma Virus - HPV) Νέες προοπτικές πρόληψης Μ. Θεοδωρίδου Ε. Ατσάλη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι λοιμώξεις

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών.

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο. 3. Το DNA των μιτοχονδρίων έχει μεγαλύτερο μήκος από αυτό των χλωροπλαστών. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις 1-5 και δίπλα του τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή, ή Λάθος, αν η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ

ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ AΓΓΕΛΙΚΗ ΜΠΕΦΟΝ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΔΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΣΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΥΓΓΡΟΣ ΕΠΗΡΜΕΝΟ ΔΕΡΜΑΤΟΪΝΟΣΑΡΚΩΜΑ DERMATOFIBROSARCOMA PROTUBERANS DFSP 1924: «προοδευτικό και υποτροπιάζον

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΥ. ΨΕΥΔΟΑΓΓΕΙΩΜΑΤΩΔΗΣ ΣΤΡΩΜΑΤΙΚΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΥΜΕΓΕΘΟΥΣ ΟΓΚΟΥ. Σαλεμής Στ. Νικόλαος. Σαλεμής Στ.

ΟΓΚΟΥ. ΨΕΥΔΟΑΓΓΕΙΩΜΑΤΩΔΗΣ ΣΤΡΩΜΑΤΙΚΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΕΥΜΕΓΕΘΟΥΣ ΟΓΚΟΥ. Σαλεμής Στ. Νικόλαος. Σαλεμής Στ. Μονάδα Μαστού, 401 ΓΣΝΑ, Αθήνα Σκοπός αυτής της εργασίας είναι η παρουσίαση ασυνήθους περίπτωσης ψευδοαγγειωματώδους στρωματικής υπερπλασίας σε έφηβη ασθενή με ευμεγέθη όγκο μαστού με γρήγορη αύξηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Harald zur Hausen Βιογραφία

Harald zur Hausen Βιογραφία ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ Τη Δευτέρα 27 Ιανουαρίου 2014 αναγορεύθηκε Επίτιμος Διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών ο Καθηγητής Harald zur Hausen, κάτοχος του βραβείου Nobel Ιατρικής 2008 για την ανακάλυψη του ρόλου των

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Οισοφάγος. Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ

HPV και Οισοφάγος. Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ HPV και Οισοφάγος Γεώργιος Γεωργαντής Χειρουργός Επιστημονικός Συνεργάτης Α Χειρουργικής Κλινικής ΑΠΘ Οισοφάγος και HPV Ο οισοφάγος είναι ένα όργανο που ιστολογικά προσομοιάζει ιδίως στην καρδιοοισοφαγική

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ

ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ (ΙΟΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ) Στο κατώτερο Γεννητικό Σύστημα της Γυναίκας ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα