ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ"

Transcript

1 ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Κ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΟΛΥΝΣΗ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΗPV ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥΣ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ (ΙΟΙ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ) Στο κατώτερο Γεννητικό Σύστημα της Γυναίκας ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΖΩΓΡΑΦΑΚΗΣ ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΑΝ ΟΙ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΖΩΗ BΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΑΒΑΛΑ ΙΩΑΝΝΑ ΧΑΤΖΗΔΙΑΚΟΥ

2 Η σειρά με την όποια έχουν τοποθετηθεί τα κεφάλαια είναι : 1. Οι βασικές γνώσεις για την HPV μόλυνση. 2. Περιγραφή του τράχηλου της Μήτρας και της φυσιολογικής ζώνης μετάπλασης. Η περιοχή δηλαδή, που είναι ευένδοτη σε καρκινογένεση από τους HPV. 3. Στοιχεία Ιολογίας. 4. Ανάλυση των διαφόρων ενδεχομένων από την στιγμή της μόλυνσης των γεννητικών οργάνων, από τους HPV και μετά. 5. Περιγραφή του φάσματος των αλλοιώσεων από τους HPV στο κατώτερο γεννητικό σύστημα της γυναίκας. 6. Μέθοδοι διαγνωστικής προσέγγισης της μόλυνσης και ανίχνευσης πιθανών προκαρκινικών αλλοιώσεων. 7. Θεραπευτική αντιμετώπιση. 8. Πρόληψη μέσω εμβολιασμού. 9. Ο ρόλος του νοσηλευτή στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία. 10. Τελικά συμπεράσματα. 2

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.1. Γενικά περί θηλωματοϊών. Τι είναι οι HPV Το φάσμα των αλλοιώσεων, που προκαλούνται από τους HPV Γεννητικοί τύποι των HPV. Μορφές νόσου Τι εννοούμαι με τον όρο κονδυλώματα. Αλήθεια και πλάνες Ο ΤΡΑΧΗΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ. ΖΩΝΗ ΜΕΤΑΠΛΑΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1. Γενικά περί ιών και ειδικά περί HPV Ο κύκλος αναπαραγωγής του ίου στο κύτταρο ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΓΣ ΜΟΛΥΝΣΗΣ 4.1. Από την μόλυνση στη φλεγμονή Φλεγμονή παραγωγικού τύπου Μη παραγωγικού τύπου (μετατρεπτική) φλεγμονή ΤΟ ΦΑΣΜΑ ΤΩΝ HPV ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ (σε τράχηλο, κόλπο, αιδοίο) ΚΑΙ Η ΚΟΛΠΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ 5.1. ΤΡΑΧΗΛΟΣ Το ιστολογικό υπόβαθρο των κολποσκοπικών ευρημάτων Κολποσκοπική αξιολόγηση των αλλοιώσεων στον τράχηλο Υποψία διηθητικού καρκίνου Διαφοροδιάγνωση αλλοιώσεων στον τράχηλο ΚΟΛΠΟΣ ΑΙΔΟΙΟ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 6.1. Γενικά περί διαγνωστικών μεθόδων Μέθοδοι αναζήτησης του ιίκού DNA Τεστ Παπανικολάου Κολποσκόπηση Βιοψία Άλλες μέθοδοι ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 7.1. Θεραπευτική αντιμετώπιση Υπάρχει ειδική θεραπεία για τη μόλυνση; Ηλικία και καρκινογένεση Μέθοδοι θεραπείας των αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας (CIN- SIL) στον τράχηλο.86 3

4 Μέθοδοι θεραπείας των Squamous intraepithelial Lesions (SIL) Μηχανικές μέθοδοι θεραπείας Φαρμακευτικές Μέθοδοι θεραπείας Αλλοιώσεις αιδοίου και πέους Ο ρόλος του άνδρα. Η ενημέρωση του ζευγαριού ΠΡΟΛΗΨΗ ΜΕΣΩ ΕΜΒΟΛΙΑΣΜΟΥ 8.1. Πρωταρχικός στόχος: πρόληψη καρκίνου Στην Ελλάδα το εμβόλιο για τον καρκίνο της μήτρας Υπάρχει εμβόλιο εναντίον του ιού; Ποια είναι τα προβλήματα που σχετίζονται με την παρασκευή και μαζική διάθεση εμβολίων κατά του ΗΡV ΕΜΒΟΛΙΟ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΘΗΛΩΜΑΤΩΝ (Τύποι 6,11,16,18) Ο ρόλος του σχολικού νοσηλευτή στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας σεξουαλική διαπαιδαγώγηση Τελικά συμπεράσματα 122 4

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι ιοί των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι DNA-ιοί, γνωστοί ως HPV (human Papilloma viruses). Έχουν περιγραφεί μέχρι σήμερα 80 γονότυποι ΗΡV και έχουν ευρεθεί άλλοι 40, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ταξινομηθεί. ΟΙ ΗPV, που προσβάλλουν το δέρμα κ τους βλεννογόνους του κατώτερου γεννητικού συστήματος και τις περιπαικτικής χώρας είναι περίπου 23. Οι τύποι 6,11,41,42,43,44 προκαλούν καλοήθεις αλλοιώσεις, όπως τα οξυτενή κονδυλώματα. Οι τύποι 16,18,31,33,35,39,45,51,52,53-59 και 68 ανευρίσκονται συχνά στους καρκίνους αυτών των περιοχών(στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σε ποσοστό>95%). Η μόλυνση των γεννητικών οργάνων από τους ΗPV (και τους ογκωμένους) είναι σήμερα πολύ συχνή στις γυναίκες ετών. Στην μεγάλη πλειοψηφία αυτών των γυναικών η μόλυνση θα παραμείνει λανθάνουσα ή με ελαφρές αλλοιώσεις για λίγα χρόνια και μετά θα υποχωρήσει. Πιστεύεται ότι σε γυναίκες με ικανό ενοριακό σύστημα οι φλεγμονές από τους HPV καταστέλλονται με ρυθμούς περίπου 50% ανά έτος. Ο επιπολασμός της μόλυνσης μειώνεται θεαματικά στις μεγαλύτερες ηλικίες. Οι ογκογόνοι τύποι ανευρίσκονται στον τράχηλο της μήτρας σε ποσοστά 5-10% σε γυναίκες ετών αλλά μόνο στο 1% των γυναικών μετά τα 50 έτη. Έχει πλέον αποσαφηνιστεί ότι από τις γυναίκες, που μολύνθηκαν, ένα μικρό ποσοστό θα εμφανίσει αργότερα καρκινικές αλλοιώσεις, που έχουν δυναμική μετεξέλιξης σε καρκίνο. Το συχνότερο όργανο στόχος είναι ο τράχηλος της μήτρας. Θεωρείται βέβαιο ότι οι ογκογόνοι τύποι HPV αποτελούν αιτιολογικό παράγοντα για καρκινογένεση στον τράχηλο της μήτρας. Για να γίνει όμως καρκινογένεση δεν αρκεί η παρουσία των HPV. Χρειάζεται πλήθος άλλων προϋποθέσεων. Στo βιβλίο αυτό γραφτήκαν οι ισχύουσες σήμερα απόψεις για την μόλυνση από τους HPV και τα επακόλουθα που μπορεί να έχει. 5

6 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Γενικά περί Θηλωματοϊών. Τι είναι οι HPV Μια μεγάλη οικογένεια ιών, που προσβάλλουν το ζωικό βασίλειο είναι οι θηλωματοίοί (Papilloma Viruses). Ονομάζονται έτσι επειδή δημιουργούν θηλώματα (papillomas). Οι θηλωματοίοί έχουν ειδίκευση για τον ξενιστή. Υπάρχει μια συγκεκριμένη ομάδα θηλωματοϊών για τον άνθρωπο (Human Papilloma Viruses)HPV. Λόγω της ειδίκευσης, οι θηλωματοίοί του ανθρώπου δεν προσβάλλουν τα ζώα και αντιστρόφως. Επομένως δεν μπορούμε να μελετήσουμε τις βιολογικές επιδράσεις των HPV σε πειραματόζωα Εικόνα, Papilloma Virus Όλες οι κατηγορίες θηλωματοϊών έχουν κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά (αποτελούνται από διπλή έλικα DNA, περιβεβλημένη από εικοσάεδρη πρωτεϊνική κάψα) και ίδιες επιδράσεις στους διαφόρους ξενιστές (προκαλούν όγκους και υπερπλασίες στο δέρμα και τους βλεννογόνους) Εικόνες, Πολλαπλά θηλώματα στο στοματικό βλεννογόνο ανθρώπου. Κλασσική μικροθηλωματώδης παρυφή, που γίνεται ακόμη πιο εμφανής με την χρήση διαλύματος οξικού οξέος. 6

7 Που μπορούν να εμφανιστούν τα κονδυλώματα; Γυναίκες Άνδρες Αιδοίο Πέος Κόλπος Όσχεο Περιπρωκτική χώρα Περιπρωκτική χώρα Βουβωνική χώρα Βουβωνική χώρα Τράχηλος της μήτρας Πόσο συχνά μπορούν να υποτροπιάσουν τα κονδυλώματα; Πολλοί ασθενείς προσβάλλονται μόνο μια φορά, μα σε κάποιους εμφανίζονται συχνές υποτροπές. Ο ιός θεωρείται ενεργός όταν τα κονδυλώματα είναι παρόντα. Όταν δεν υπάρχουν κονδυλώματα θεωρούμε πως ο ιός βρίσκεται σε λανθάνουσα φάση στα κύτταρα του δέρματος και ότι δεν μπορεί να μεταδοθεί. Τις περισσότερες φορές το ανοσοποιητικό μας σύστημα αντιμετωπίζει τον ιό ή τον καθιστά αδρανή για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Είναι πολύ δύσκολο να πει κανείς πότε μεταδόθηκε ο ιός γιατί τα κονδυλώματα μπορεί να εμφανιστούν σε διάστημα μιας εβδομάδας, μερικών μηνών ή ακόμη και ποτέ μετά από επαφή με άτομο το οποίο είναι φορέας του ιού 3. Πώς μεταδίδονται τα κονδυλώματα? Οποιοδήποτε σεξουαλικά ενεργό άτομο μπορεί να προσβληθεί από τον ιό. Οι τύποι του HPV που προκαλούν κονδυλώματα μεταδίδονται συνήθως με απλή δερματική επαφή κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής πράξης με κάποιον που έχει ενεργή λοίμωξη. Δεν γνωρίζουμε πολλά για μετάδοση του ιού σε υποκλινικές περιπτώσεις. Το σίγουρο είναι πως μπορεί μεν να μεταδίδεται πολύ εύκολα ο ιός αν υπάρχει ενεργό κονδύλωμα, δεν αποκλείεται όμως να μεταδίδεται ακόμη και όταν δεν υπάρχουν εμφανή συμπτώματα. Οι τύποι του ιού που προκαλούν κονδυλώματα είναι διαφορετικοί από αυτούς που προκαλούν συμπτώματα στα χέρια (π.χ. Μυρμηγκιές). Κατά συνέπεια τα κονδυλώματα δεν μεταδίδονται αν ακουμπήσουμε τα χέρια ή τα πόδια κάποιου που έχει έκφραση του ιού των κονδυλωμάτων εκεί, και αυτό επειδή οι βλάβες αυτές οφείλονται σε άλλους τύπους του HPV. Τα κονδυλώματα δεν είναι συχνά στο στόμα και γι' αυτό πιστεύεται ότι η μετάδοση του συγκεκριμένου τύπου του ιού είναι πιο δύσκολη με τον στοματικό έρωτα 3. 7

8 1.2 Το φάσμα των αλλοιώσεων που προκαλούνται από τους HPV Έχουν περιγράφει μέχρι σήμερα περισσότεροι από 80 γονότυποι HPV (διακρίνουμε διαφορετικούς τύπους HPV ανάλογα με την αλληλουχία των βάσεων στο DNA τους). Οι HPV προκαλούν πλήθος αλλοιώσεων (καλοηθών και κακοηθών), στο δέρμα και τους βλεννογόνους του ανθρώπινου σώματος. Στον παρακάτω πινάκα αναφέρονται αλλοιώσεις, που προκαλούνται από συγκεκριμένους HPV. Για κάθε είδος αλλοίωσης αναφέρονται οι γονότυποι HPV που απαντώνται συχνότερα και αυτοί που ανευρίσκονται σπανιότερα. Όπως φαίνεται στον πινάκα, ένα είδος αλλοίωσης μπορεί να προκληθεί από διαφορετικούς τύπους HPV. Επίσης ένας τύπος HPV μπορεί να προκαλέσει διαφορετικού τύπου αλλοιώσεις. Τα οξυτενή κονδυλώματα προκαλούνται συνήθως από τους HPV6 και 1. Οι ίδιοι γονότυποι προκαλούν φλεγμονές στο κατώτερο γεννητικό σύστημα ανδρών και γυναικών, οι οποίες είναι κατά κανόνα καλοήθεις και δεν εξελίσσονται προς καρκίνο. Οι συνηθέστεροι ογκογόνοι τύποι HPV είναι οι 16 και 18. Το είδος της αλλοίωσης, που θα προκληθεί, εξαρτάται από τον τύπο του ίου (ογκογόνο και μη ) από την θέση της μόλυνσης (σε δέρμα ή βλεννογόνους) η κατάσταση του ανοσιακού συστήματος του ξενιστή (που θα επιτρέψει ή όχι να γίνει η αλλοίωση και να εξελίχθη) 4. Η μετάδοση των HPV μπορεί να λάβει χωρά με διαφόρους τρόπους : Μέσω λύσεως της συνέχειας του δέρματος (όπως δερματικών εκδορών, σχισμών και γενικά ήπιων δερματικών βλαβών), προκειμένου για δερματικές μυρμηγκιές. Με σεξουαλική επαφή προκειμένου για HPV φλεγμονή των Γεννητικών οργάνων. Κατά την δίοδο του εμβρύου μέσω του μολυσμένου γεννητικού σωλήνα. Με στοματική σεξουαλική επαφή (θηλώματα στόματος). 1.3 Εικόνα, Οξυτενή κονδυλώματα περινέου και πρωκτού. 8

9 1.4 Εικόνα, Παρακερατωσικά κύτταρα με βασεόφιλο πυρήνα. Πίνακας 1.1: ΤΥΠΟΙ HPV ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΓΚΟΥΣ Πίνακας 1.1: ΤΥΠΟΙ HPV ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΓΚΟΥΣ- ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ-ΟΓΚΟΙ ΣΥΧΝΑ ΣΠΑΝΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΠΡΩΚΤΙΚΗΣ ΧΩΡΑΣ Ακροχόρδωνες, θηλώματα 1-3,4,8,10,17,20,27 1-8,10,12,21-29 Δυσπλασία 36,38,41,46,49,50,57 Οξυτενή κονδυλώματα 6,11 2,16,30,40-45,54,55,61 CIN,VAIN,VIN,PAIN,PIN 6,11,16,18,31 30,33-35,39,40,42-45, 52,56-59,61,62,64,66-69 Θηλώματα και Λευκοπλακίες στόματος 2,6,11,16 7 Θηλώματα Λάρυγγος και Επιπεφυκότος 6,11 Θηλώματα μύτης 6,11,57 ΚΑΛΟΗΘΕΙΣ ΟΓΚΟΙ ΚΕΦΑΛΗΣ ΚΑΙ ΑΥΧΕΝΟΣ ΚΑΚΟΗΘΕΙΣ ΟΓΚΟΙ Δυσπλασία επιδερμίδας και Συνοδοί καρκίνοι 5,8 14,17,20,47 Κακοήθεις όγκοι δέρματος 1-6,8,10,11,14-16,18-20,23-25, Καρκίνος τράχηλου Μήτρας Καρκίνοι κόλπου αιδοίου και 16,18,31,45, 6,10,11,26,33,35,39,51,52,55,56, 58,59,66,68 Περιπρωκτικής Χώρας Περιπρωκτικής Χώρας 16, 18, 11, 31, 33 Καρκίνος Λάρυγγος 6,11,16,18,35 Καρκίνος Στόματος 3,6,11,16,18,35 Καρκίνοι Γλώσσας Φάρυγγα 16,18,33 Καρκίνος Οισοφάγου 6,11,16,18 Καρκίνος Μύτης 16,57 9

10 1.3 Οι Γεννητικοί τύποι των HPV μορφές Νόσου Περίπου 23 γονότυποι των HPV προσβάλλουν το επιθήλιο του κατωτέρου γεννητικού συστήματος (τράχηλος μήτρας, κόλπος, αιδοίο) και της περιπρωκτικής χώρας. Η μόλυνση του επιθήλιου από τον ιό μπορεί να παραμείνει λανθάνουσα ή να έχει ως αποτέλεσμα την εκδήλωση υποκλινικής ή κλινικής νόσου. Κλινική νόσος Ως κλινική νόσος ορίζεται η ύπαρξη οποιασδήποτε αλλοίωσης, που είναι ορατή με το γυμνό μάτι. Εδώ ανήκουν τα θηλώματα της περιοχής των γεννητικών οργάνων (τα όποια ονομάζονται κονδυλώματα) και τα μικροσκοπικώς εμφανή καρκινώματα. Tα οξυτενή κονδυλώματα είναι πλέον χαρακτηριστική περίπτωση κλινικής νόσου. Εκτός από τα οξυτενή κονδυλώματα υπάρχουν και τα κονδυλώματα τα οποία είναι κλινικώς εμφανή αλλά δεν έχουν την τυπική μορφολογία των οξυτενών (μοιάζουν με βλατίδες, καρφίδες) Εικόνα, Κοινοί ακροχόρδωνες (μυρμηγκιές) στα δάκτυλα των χεριών. Χαρακτηριστικό κυτταροπαθητικό αποτέλεσμα σε μόλυνση από HPV Εικόνα, Κονδυλώματα κόλπου. Δεν έχουν πάντοτε την τυπική μορφή των οξυτενών κονδυλωμάτων. Συχνά μοιάζουν με βλατίδες. Πρόκειται για καλοήθεις αλλοιώσεις. 1.7 Εικόνα, Κονδυλώματα του αιδοίου. 10

11 1.8 Εικόνα, Οξυτενές κονδύλωμα στο αιδοίο (στην έσω επιφάνεια του αριστερού χείλους) 1.9 Εικόνα, Σε αλλοιώσεις με τέτοια μορφολογία είναι αδύνατο να διαγνωσθεί μακροσκοπικά ή κολποσκοπικά εάν πρόκειται για απλά κονδυλώματα ή εάν συνυπάρχουν προκαρκινικές αλλοιώσεις στο επιθήλιο ή και διηθητικός καρκίνος. Σε κάθε τέτοια περίπτωση επιβάλλεται εκτομή των αλλοιώσεων μαζί με την ζώνη μετάπλασης και ιστολογική εξέταση. Υποκλινική νόσος Όταν οι αλλοιώσεις, που προκαλούνται από τους μιλάμε HPV, δεν είναι εμφανείς στην απλή κλινική εξέταση(ορατές με το γυμνό μάτι) και εντοπίζονται μόνο με τεχνική βοήθεια (κολποσκόπιο, μικροσκόπιο), τότε μιλάμε για υποκλινική νόσο. Υποψία υποκλινικής νόσου στον τράχηλο της μήτρας τίθεται συχνά σε τεστ Παπανικολάου, όταν εντοπίζονται κύτταρα με χαρακτηριστικά φλεγμονής από τους HPV Εικόνα Μετά από υποψία HPV μόλυνσης σε κάποιο τεστ Παπανικολάου, ακολουθεί κολποσκόπηση. Στην κολποσκόπηση, εξετάζονται, με δυνατό φώς και υπό μεγέθυνση, οι βλεννογόνοι και το δέρμα στο κατώτερο γεννητικό σύστημα, πριν και μετά από την εμβροχή τους με διάλυμα οξικού οξέος. Οι υποκλινικές αλλοιώσεις από τους HPV συνήθως λευκάζουν μετά την εφαρμογή του οξικού και 11

12 έτσι εντοπίζονται. Όμως ότι λευκάζει δεν είναι HPV αλλοίωση. Την διάγνωση θα θέσει πάντοτε η ιστολογική εξέταση της βιοψίας Εικόνα, (κολποσκόπιο) Ο ρόλος της κολποσκόπησης δεν είναι να αποδείξει μόνο εάν πρόκειται για υποκλινική φλεγμονή ή όχι. Σημασία έχει να εντοπιστούν προκαρκινικές αλλοιώσεις ή και καρκίνος. Η γνώση της κολποσκόπησης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τον γιατρό που αντιμετωπίζει μία HPV μόλυνση. Στην διάγνωση μιας υποκλινικής φλεγμονής σημαντική βοήθεια προσφέρει η ανίχνευση του DNA του ιού. Η εξέταση αυτή έχει το πλεονέκτημα ότι μας επιβεβαιώνει την διάγνωση και τον τύπο του HPV που προκάλεσε την συγκεκριμένη αλλοίωση (τυποποίηση του ιού) Εικόνα, Διακρίνεται ο τράχηλος της μήτρας μετά από χρήση οξικού οξέος. Οι βιοψίες στην περιοχή, που απεικονίζεται λευκή, έδειξαν απλή HPV μόλυνση. Λανθάνουσα μόλυνση Εάν δεν έχουμε μορφολογικές αλλοιώσεις στο επιθήλιο (ούτε κλινικές ούτε υποκλινικές) και απλώς ανιχνεύεται το DNA του ιού, τότε μιλάμε για λανθάνουσα μόλυνση. Σε μολυσμένα άτομα είναι συνήθης η συνύπαρξη της κλινικής με υποκλινική φλεγμονή, όπως και η μετάπτωση από την μία μορφή σε άλλη Τι εννοούμε με τον όρο Κονδυλώματα. Αλήθεια και πλάνες Υπάρχει μία σύγχυση, όσον αφορά τους όρους κονδυλώματα και HPV μόλυνση. Πριν την δεκαετία του 80 ο όρος κονδυλώματα αναφερόταν μόνο στα οξυτενή, τα οποία ήταν γνωστά από την αρχαιότητα. Οι βασικές ανακαλύψεις που είχαν γίνει μέχρι τότε ήταν οι εξής: 1907: δημοσιεύονται οι παρατηρήσεις του Ciuffo για την δημιουργία θηλωμάτων στον άνθρωπο μετά από ενδοδερμική ένεση μολυσμένων εκχυλισμάτων που είχαν απαλλαγεί από κύτταρα. Επομένως επιβεβαιώνεται ότι υπάρχει μολυσματικός παράγοντας που προκαλεί τα θηλώματα. 12

13 1949: εντόπιση στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σωματιδίων του ιού σε υλικό ανθρώπινων θηλωμάτων από τον Strauss. 1965: μελετάται από τον Crawford τον DNA των HPV. Πριν 30 χρόνια λέγοντας κονδυλώματα εννοούσαμε μόνο τα οξυτενή. Ήταν γνωστό ότι τα προκαλούσε ιός. Δεν γνωρίζαμε ότι εκτός από τα οξυτενή, υπάρχουν και αυτά που δεν φαίνονται (υποκλινική νόσος). Δεν γνωρίζαμε ότι υπάρχουν πολλά είδη θηλωματοϊών, που μολύνουν το κατώτερο γεννητικό σύστημα και ότι μερικοί από αυτούς προκαλούν προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνο. Από την δεκαετία υπήρχαν επιστημονικές παρατηρήσεις για θηλωματοϊούς και καρκινογένεση στα ζώα. Στο ινστιτούτο Ροκφέλερ ο Rous παρατήρησε το φαινόμενο της καρκινογένεσης από θηλωματοϊούς σε πειραματόζωα, με την βοήθεια συνεργών παραγόντων (πίσσα, υπεριώδης ακτινοβολία). Όμως το 1975δεν είχε γίνει καμία συσχέτιση θηλωματοϊών και καρκίνου στον άνθρωπο. Τον προηγούμενο αιώνα (1842) οι Rigini και Stern διετύπωσαν την άποψη, ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας έχει χαρακτήρες λοιμώδους νοσήματος. Από τότε είχε επισημανθεί πολλές φορές ότι κάποιος σεξουαλικώς μεταδιδόμενος παράγοντας ενέχεται για καρκινογένεση στον τράχηλο αλλά κανείς δεν γνώριζε τους θηλωματοϊούς 3. Πρώτος ο zur Hausen το 1975, διατυπώνει την άποψη, ότι ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας προκαλείται από HPV φλεγμονές. Oι βασικές ανακαλύψεις που ακολούθησαν: 1976: Oι Measles και Fortin αναγνωρίζουν για πρώτη φορά το φαινόμενο της κοιλοκυτταρικής ατυπίας, περιγράφοντας πρώτοι τα κοιλοκύτταρα και εντοπίζοντας τα τόσο σε καλοήθεις κονδυλωματώδεις αλλοιώσεις, όσο και σε προκαρκινικές αλλοιώσεις τραχήλου μήτρας : Gissman και zur Haussen ανακαλύπτουν ότι υπάρχουν περισσότεροι από ένας τύποι HPV. 1978: Ανακάλυψη ειδικών τύπων των HPV σε καρκινώματα και σε ακροχορδονώδη δυσπλασία της επιδερμίδας από τον Orth. 1980: Περιγραφή από τους Gissman και zur Haussen των τύπων 6 & : δημοσίευση από τον Chen της πλήρους σύνθεσης του DNA του τύπου 1 του θηλωματοϊού των βοοειδών. 1983: Εντόπιση του HPV-16 σε καρκινώματα τραχήλου μήτρας από τον Darst. 1984: Εντόπιση του HPV-18 σε καρκινώματα τραχήλου μήτρας από τον Boshart. 1985: Δημοσιεύονται από τον Schwartz και από τον Yee οι πρώτες πληροφορίες που αφορούν την ενσωμάτωση του DNA του HPV στα χρωμοσώματα του ξενιστή σε περιπτώσεις καρκίνων τραχήλου της μήτρας. 13

14 1985: Πρόκληση κονδυλωματωδών αλλοιώσεων <<in vivo>>. Μοσχεύματα από τράχηλο μήτρας με HPV 11 και τοποθετήθηκαν κάτω από την κάψα ποντικιών από τον Kreider. 1986: Πρόκληση κακοήθους εξαλλαγής σε κύτταρα από το DNA του HPV-16 από τον Yasimoto. 1987: Αθανατοποίηση ανθρωπίνων κερατινοκυττάρων με HPV : ανακαλύπτεται η σημασία των περιοχών Ε6 και Ε7 του γονιδιώματος του ιού στην καρκινογένεση. Χάρη στην δουλειά των ανωτέρω ερευνητών και πολλών άλλων, σήμερα γνωρίζουμε ότι: Τα οξυτενή κονδυλώματα δεν έχουνε καμία σχέση με καρκίνο. Οφείλονται στους τύπους 6 και 11 των HPV, που προκαλούν κατά κανόνα καλοήθεις αλλοιώσεις. Άλλοι καλοήθεις γεννητικοί τύποι HPV είναι οι 41, 42, 43, 44. Οι καλοήθεις HPV προκαλούν μόνο καλοήθεις αλλοιώσεις, είτε αυτές είναι εμφανείς με γυμνό μάτι (κλινική νόσος), είτε όχι (υποκλινική νόσος). Οι ανωτέρω αλλοιώσεις περιγράφονται με τον διεθνή όρο LGSIL (Low Grade Squamous Intraepithelial Lesions). Στον κανόνα αυτό υπάρχει η εξαίρεση των πολύ σπάνιων όγκων Busche Lowenstein που προκαλούνται από τους HPV 6 και 11 σε ανοσοκατεσταλμένα άτομα ή σε άτομα με ακροχορδονώδες καρκίνωμα που ακτινοβολήθηκε κατά λάθος. Οι HPV 16,18, 31,33,35,39,45,51-59 και 68 ονομάζονται ογκογόνοι. Οι ογκογόνοι HPV προκαλούν τόσο υποκλινικές αλλοιώσεις χαμηλού βαθμού (LGSIL), όσο και αλλοιώσεις υψηλού βαθμού (HGSIL) (περιλαμβάνουν CIN 1 CIN 2 & CIN 3) στο κατώτερο γεννητικό σύστημα της γυναίκας (το κυριότερο όργανο-στόχος είναι ο τράχηλος της μήτρας). Σπανιότερα, προκαλούν καρκίνους του πρωκτού και πολύ σπάνια καρκίνους του πέους Κολποσκοπική εικόνα παραγωγικής φλεγμονής στον τράχηλο της μήτρας (LGSIL) CIN CIN 2 14

15 Στις LGSIL περιλαμβάνονται τα περιστατικά, που χαρακτηρίζονταν πριν ως: ΗPV φλεγμονή, επίπεδα κονδυλώματα αλλά και ελαφρές δυσπλασίες (CIN1). Η ομάδα των LGSIL δεν είναι ομοιογενής, αφού υπάρχουν LGSIL που προκλήθηκαν από καλοήθεις HPV (μηδέν κίνδυνος καρκινογένεσης) και LGSIL, που προκλήθηκαν από ογκογόνους τύπους. Από την ομάδα αυτή ένα μικρό μέρος θα εξελιχθεί σε προκαρκινικές αλλοιώσεις (HGSIL) και καρκίνο. Το φάσμα των μολύνσεων από τους γεννητικούς HPV είναι πολύ μεγάλο. Η μεγάλη πλειοψηφία των γυναικών μολύνεται σήμερα από κάποιους HPV, ακόμη και ογκογόνους. Οι περισσότερες από αυτές τις μολύνσεις μένουν στο στάδιο της λανθάνουσας μόλυνσης (ανιχνεύεται μόνο ο ιός με μεθόδους υβριδισμού και PCR αλλά δεν υπάρχουν αλλοιώσεις στα κύτταρα και στους ιστούς). Σε 5-10% των γυναικών, που μολύνθηκαν, ανευρίσκονται LGSIL. Όμως, ένας υγιής οργανισμός καταστέλλει την μόλυνση. Η καρκινογένεση γίνεται σε ένα πολύ μικρό ποσοστό των ατόμων που μολύνθηκαν. Η τεράστια πλειοψηφία των HPV αλλοιώσεων αποτελείται από υποκλινικές μορφές. Σχήμα 1.1 Οι υποκλινικές αλλοιώσεις ονομάστηκαν και αυτές κονδυλώματα επειδή είχαν ίδια μορφολογικά χαρακτηριστικά στο μικροσκόπιο. Χρησιμοποιήθηκε μάλιστα ο όρος επίπεδα κονδυλώματα, σε αντιδιαστολή με τα οξυτενή, επειδή προέχουν από την επιφάνεια του δέρματος ή των βλεννογόνων. Αυτά τα κονδυλώματα δεν έχουν παθογνωμονική εμφάνιση και η διάγνωση τους βασίζεται στην ιστολογική μελέτη μιας κολποσκοπικά κατευθυνόμενης βιοψίας. Η χρησιμοποίηση του γενικού όρου <<κονδυλώματα>> για όλες τις HPV αλλοιώσεις δημιουργεί απορίες για δύο λόγους: 1. Οι ασθενείς έχουν συνδέσει τον όρο <<κονδυλώματα>>, με το σεξουαλικά μεταδιδόμενο νόσημα, που ήταν πάντοτε συνώνυμο της βλεννόρροιας, της σιφιλίδας κλπ. 2. Οι ασθενείς πιστεύουν ότι τα κονδυλώματα προκαλούν καρκίνο. Τώρα, που έχει αποσαφηνισθεί αρκετά το φάσμα της HPV μόλυνσης και οι ενδεχόμενοι κίνδυνοι από αυτήν, καλό είναι να ενημερώνονται οι ασθενείς για τις διάφορες μορφές της μόλυνσης και να τοποθετείται το πρόβλημα της 15

16 καρκινογένεσης στις σωστές του διαστάσεις. Είναι σε όλους μας γνωστά το άγχος που προκαλείται στην γυναίκα και τα προβλήματα που δημιουργούνται στις σχέσεις των ζευγαριών, γι αυτό οι ασθενείς πρέπει να ενημερώνονται σωστά 3. Στον παρακάτω Πίνακα φαίνονται οι ομάδες των γεννητικών τύπων HPV, ο τύπος των αλλοιώσεων, που προκαλούν και η συσχέτιση του κάθε τύπου ή ομάδας HPV με καλοήθεις ή κακοήθεις αλλοιώσεις. Πίνακας 1.2 Ομάδες των γεννητικών τύπων HPV και τύπος των γεννητικών αλλοιώσεων ΤΥΠΟΣ HPV ΣΥΝΟΔΟΣ ΝΟΣΟΣ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ 6, Οξυτενή κονδυλώματα LGSIL, Θηλωμάτωση λαρύγγος Όγκοι Βuschke -Lowenstein, CIN 1-3, Θηλωμάτωση Bowen, Νόσος Bowen, Καρκίνοι τράχηλου CIN 3, Σπανίως CIN 1-2, Καρκίνοι τραχήλου Ελάχιστη Υψηλή Πολύ Υψηλή 31,33,35,51 CIN 1-3, Καρκίνοι Υψηλή 39 Θηλωμάτωση Bowen Μικρή Κονδυλώματα και Επίπεδοι ακροχόρδωνες δέρματος Επίπεδα κονδυλώματα Θηλωμάτωση Bowen Μηδέν Μηδέν 43 LGSIL Μηδέν 44 Κονδυλώματα Μηδέν 45 Κονδυλώματα, CIN, Καρκίνοι Υψηλή 52 Κονδυλώματα, CIN 1-3, Καρκίνοι Υψηλή 56 Κονδυλώματα, Καρκίνοι Υψηλή 16

17 2.Ο ΤΡΑΧΗΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ. ΖΩΝΗ ΜΕΤΑΠΛΑΣΗΣ 17

18 2. Ο ΤΡΑΧΗΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ. ΖΩΝΗ ΜΕΤΑΠΛΑΣΗΣ Το κεφάλαιο αυτό είναι γραμμένο υπό μορφή άτλαντος και αναφέρεται στα ανατομικά χαρακτηριστικά του φυσιολογικού τραχήλου και στις δυναμικές αλλαγές στις σχέσεις των επιθηλίων, που συμβαίνουν κατά την διάρκεια της ζωής μιας γυναίκας. Οι γνώσεις αυτές είναι απαραίτητες για να κατανοήσει κανείς την διαδικασία καρκινογένεσης από τους HPV στον τράχηλο. Κατά συνέπεια αποτελούν βασικές γνώσεις και για όσους κάνουν κολποσκόπηση 3. ΤΡΑΧΗΛΟΣ-ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ο τράχηλος αποτελεί το κατώτερο μέρος της μήτρας. Εξετάζοντας ιστολογικά τον τράχηλο, από το εξωτερικό προς το εσωτερικό, διακρίνουμε τέσσερις στοιβάδες: Τον ορογόνο χιτώνα. Την μυϊκή στοιβάδα. Τον υποβλεννογόνιο συνδετικό ιστό. Τον βλεννογόνο. Ο βλεννογόνος αποτελείται από κυλινδρικό επιθήλιο στον ενδοτραχηλικό σωλήνα και από πλακώδες επιθήλιο, στο τμήμα του τραχήλου που προβάλλει στον κόλπο. Μεταξύ των δύο επιθηλίων υπάρχει η ζώνη μετάπλασης, αποτελούμενη από μεταπλαστικό επιθήλιο, που είναι μεταβατικό επιθήλιο (προκύπτει από την μετάπτωση του κυλινδρικού σε πλακώδες). 2.1 Εικόνα Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΖΩΝΗΣ ΜΕΤΑΠΛΑΣΗΣ Είναι γνωστό ότι οι προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου (από πλακώδες επιθήλιο) εντοπίζονται πάντοτε στην ζώνη μετάπλασης (ΖΜ). Οι ογκογόνοι HPV προσβάλλουν κατά προτίμηση το πρώιμο μεταπλαστικό επιθήλιο στην ΖΜ και δημιουργούν σε ευαίσθητα άτομα υποκλινικές φλεγμονές, μερικές από τις οποίες θα εξελιχθούν σε προκαρκινικές αλλοιώσεις 3. 18

19 ΕΞΩΤΡΑΧΗΛΟΣ Εξωτράχηλος καλείται το τμήμα του τραχήλου που βλέπουμε κατά τη Γυναικολογική εξέταση. ΕΝΔΟΤΡΑΧΗΛΟΣ Κατά την Γυναικολογική εξέταση βλέπουμε συνήθως εκτός από τον εξωτράχηλο και ένα τμήμα του ενδοτραχηλικού σωλήνα, που αποκαλύπτεται λόγω της διάνοιξης σκελών του μητροσκοπίου. 2.2 Εικόνα TΡΑΧΗΛΟΣ ΤΡΙΑ ΕΙΔΗ ΕΠΙΘΗΛΙΩΝ Όταν εξετάζουμε τον τράχηλο με το κολποσκόπιο, συνήθως διακρίνουμε τρία είδη επιθηλίων: 1. Το ώριμο πλακώδες επιθήλιο, το οποίο ευρίσκεται στην εξωτερική περιφέρεια του τραχήλου(προς τους κολπικούς θόλους). 2. Το κυλινδρικό επιθήλιο, γύρω από το έξω τραχηλικό στόμιο. 3. Το μεταπλαστικό επιθήλιο, το οποίο ευρίσκεται μεταξύ των δύο και συνιστά την ζώνη μετάπλασης. Η γνώση της διαδικασίας της μετάπλασης είναι απαραίτητη για την κατανόηση της καρκινογένεσης στον τράχηλο της μήτρας Εικόνα ΤΡΑΧΗΛΟΣ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ Το κυλινδρικό επιθήλιο του ενδοτραχηλικού σωλήνα εκστρέφει προς τον εξωτράχηλο, κατά την διάρκεια της όψιμης εμβρυικής ζωής, της εφηβείας και των κυήσεων. Αυτό γίνεται λόγω της επίδρασης υψηλών επιπέδων οιστρογόνων στους τραχηλικούς ιστούς. Το ερέθισμα για μετάπλαση του κυλινδρικού επιθηλίου προς πλακώδες είναι το όξινο ph του κόλπου. Οι αλλαγές της ανατομικής θέσης της συμβολής μεταξύ του πλακώδους και του κυλινδρικού επιθηλίου στον τράχηλο της μήτρας διακρίνονται: 19

20 1. Μετά την εμμηναρχή και μετά της εγκυμοσύνες τμήμα του ενδοτραχηλικού εκστρέφει στον εξωτράχηλο. Επομένως, μέρος του εξωτράχηλου καλύπτεται από κυλινδρικό επιθήλιο. 2. Το επιθήλιο αυτό μεταπλάσσεται βαθμίδων προς πλακώδες. 3. Έχει ολοκληρωθεί η πλακώδης μετάπλαση (ιδανικός τράχηλος, ελάχιστος κίνδυνος για καρκινογένεση). 4. Εάν δεν ολοκληρωθεί η διαδικασία της μετάπλασης και έλθει η εμμηνόπαυση, λόγω της πτώσης των οιστρογόνων, μέρος του εξωτράχηλου (και επομένως τμήμα με ανώριμο μεταπλαστικό επιθήλιο) εισέρχεται στον ενδοτραχηλικό σωλήνα Εικόνα ΕΚΤΡΟΠΙΟ Μέρος του κυλινδρικού επιθηλίου του ενδοτραχήλου έχει εκστραφεί και ευρίσκεται εκτεθειμένο στο κολπικό περιβάλλον (αντί του αλκαλικού περιβάλλοντος του ενδοτραχηλικού σωλήνα. ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ Αρχίζει η διαδικασία μετάπλασης του αδενικού επιθηλίου σε πλακώδες. Νησίδες μεταπλαστικού επιθηλίου καλύπτουν το κυλινδρικό επιθήλιο, που βρίσκεται στο οπίσθιο χείλος του τραχήλου 3. ΜΕΤΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΕΠΙΘΗΛΙΟ Νησίδα μεταπλαστικού επιθηλίου διακρίνεται στην 6 η ώρα. Το μεταπλαστικό επιθήλιο μετά την εμβροχή του με διάλυμα οξικού οξέος μετατρέπεται σε λευκό επιθήλιο. Είναι μια εικόνα φυσιολογικού επιθηλίου, που πρέπει να διαφοροδιαγνωσθεί από φλεγμονές και προκαρκινικές αλλοιώσεις. ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΗ Για τον γιατρό, που κάνει κολποσκόπηση, είναι απαραίτητο να γνωρίζει όλα τα είδη επιθηλίων, που μπορεί να συναντήσει στον τράχηλο και τα οποία είναι: 1. Το αρχικό πλακώδες επιθήλιο, που προϋπήρχε στον τράχηλο πριν αρχίσει η διαδικασία της μετάπλασης (αυθεντικό πλακώδες επιθήλιο). 2. Το κυλινδρικό επιθήλιο. 20

21 3. Το πρώιμο ή άωρο μεταπλαστικό επιθήλιο (η διαδικασία της μετάπλασης ευρίσκεται σε εξέλιξη και επομένως ο κίνδυνος καρκινογένεσης υφίσταται, εάν το εν λόγω επιθήλιο μολυνθεί από ογκογόνους HPV). 4. Το ώριμο μεταπλαστικό επιθήλιο (η διαδικασία της μετάπλασης έχει ολοκληρωθεί). Η διαδικασία της μετάπλασης θα ολοκληρωθεί μετά από χρόνια. Συνήθως μεσολαβούν εγκυμοσύνες (με επίταση του εκτροπίου) και τοκετοί (τραυματισμοί στον τράχηλο και επουλωτικές εξεργασίες) 3. ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ ΣΤΟΝ ΤΡΑΧΗΛΟ Το πρώιμο μεταπλαστικό επιθήλιο είναι το ευένδοτο επιθήλιο, το οποίο εάν μολυνθεί από τους ογκογόνους HPV ενδέχεται να μετατραπεί σε νεοπλασματικό. Η μετάπλαση του κυλινδρικού επιθηλίου προς πλακώδες διαρκεί πολλά χρόνια. Το κυλινδρικό επιθήλιο του εξωτράχηλου, που εκτέθηκε στο όξινο PH του κόλπου, αντικαθίσταται στην αρχή από πρώιμο και στη συνέχεια από ώριμο μεταπλαστικό επιθήλιο, που είναι καλώς διαφοροποιημένο πλακώδες επιθήλιο. Εάν η γυναίκα μολυνθεί από ογκογόνους HPV, ενώ η διαδικασία της μετάπλασης ευρίσκεται σε εξέλιξη, το πρώιμο μεταπλαστικό επιθήλιο μετατρέπεται σε άτυπο μεταπλαστικό (άτυπη ζώνη μετάπλασης, με αλλοιώσεις χαμηλού βαθμού). Συνήθως η ανοσιακή απάντηση του οργανισμού είναι επαρκής και η φλεγμονή του επιθηλίου από τους HPV καταστέλλεται (οπότε προκύπτει το πρώιμο μεταπλαστικό επιθήλιο). Στην περίπτωση που η ανοσιακή απάντηση είναι ανεπαρκής και οι ογκοκατασταλτικοί μηχανισμοί αδυνατούν να εξουδετερώσουν τη δράση των ιϊκών ογκοπρωτείνων Ε6 και Ε7, έχουμε εξέλιξη των αλλοιώσεων σε υψηλού βαθμού και καρκίνο (η καρκινογένεση εδώ παρουσιάζεται εξαιρετικά απλουστευμένη) 3,18. ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΚΟΛΠΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Η καρκινογένεση (στο πλακώδες επιθήλιο) γίνεται στη ΖΜ. Είναι λοιπόν απαραίτητο να γνωρίζουμε τη θέση της ΖΜ στη συγκεκριμένη γυναίκα, προκειμένου να ελέγξουμε σωστά για προκαρκινικές αλλοιώσεις. Σε γυναίκες που πέρασαν στην εμμηνόπαυση και δεν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία της μετάπλασης αλλά και σε νέες γυναίκες, στις οποίες έχουν γίνει κρυοπηξίες, η ΖΜ ευρίσκεται συνήθως μέσα στον τραχηλικό σωλήνα. Όταν εξετάζουμε τον τράχηλο με το κολποσκόπιο, ο αντικειμενικός σκοπός μας είναι να ελέγξουμε πλήρως τη ΖΜ (να δούμε δηλαδή μέχρι και τη τελική συμβολή του πλακώδους-κυλινδρικού επιθηλίου). Εάν αυτό καταστεί εφικτό, έστω και με την χρήση ενδοτραχηλικού διαστολέα, τότε μιλάμε για ικανοποιητική Κολποσκοπική εξέταση 3. ΜΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΚΟΛΠΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ Εάν ένα μέρος της ΖΜ βρίσκεται μέσα στον ενδοτραχηλικό σωλήνα και δεν είναι δυνατόν να επισκοπηθεί πλήρως, ούτε με την βοήθεια ενδοτραχηλικού 21

22 διαστολέα, η τελική συμβολή πλακώδους κυλινδρικού επιθηλίου, τότε η Κολποσκοπική εξέταση κρίνεται ως μη ικανοποιητική 3. ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΠΛΑΚΏΔΟΥΣ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ Στο σχήμα πάνω και στην εικόνα κάτω φαίνεται η δομή του αυθεντικού πλακώδους επιθηλίου του τραχήλου. Διακρίνονται κατά σειρά: Η επιφανειακή Η διάμεση Η παραβασική Η βασική στοιβάδα του επιθηλίου. Κύρια χαρακτηριστικά του πλακώδους επιθηλίου είναι η διαφοροποίηση και η ωρίμανση των κυττάρων του, από τη βασική στοιβάδα (είναι η στοιβάδα στην οποία γίνονται οι κυτταρικές διαιρέσεις) προς την επιφανειακή, καθώς και η διάταξη των κυττάρων(μεταξύ τους και σε στοιβάδες). Οι κατώτερες στοιβάδες έχουν μικρότερα κύτταρα με πιο στρογγυλό περίγραμμα και μεγαλύτερους πυρήνες. Όσο ανεβαίνουμε προς τις επιφανειακές στοιβάδες, τα κύτταρα αυξάνονται σε μέγεθος, το κυτταρόπλασμα τους γεμίζει γλυκογόνο, ενώ ο πυρήνας γίνεται μικρός και πυκνωτικός Εικόνα ΚΥΤΤΑΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΠΛΑΚΩΔΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ Επιφανειακά πλακώδη κύτταρα από κυτταρολογικό επίχρισμα. Είναι τα πλέον ώριμα κύτταρα, με πολυεδρικό σχήμα και μικρό πυκνωτικό πυρήνα. 2.6 Εικόνα Διακρίνονται διάμεσα κύτταρα με κυανόφιλο κυτταρόπλασμα και πυρήνα μεγαλύτερο από τα επιφανειακά. Τα επιφανειακά και τα διάμεσα είναι τα κύτταρα που βλέπουμε συνήθως σε επιχρίσματα από υγιές πλακώδες επιθήλιο στην αναπαραγωγική ηλικία. 2.7 Εικόνα Διακρίνονται παραβασικά κύτταρα, που είναι στρογγυλά με πυκνό κυτταρόπλασμα. Τα κύτταρα αυτά ανευρίσκονται σε επιχρίσματα όταν δεν υπάρχει οιστρογονική επίδραση (σε ατροφία επιθηλίου). 22

Η λοίμωξη από τον ιό HPV

Η λοίμωξη από τον ιό HPV Η λοίμωξη από τον ιό HPV Γενικά Ο ιός HPV ή αλλιώς ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (εικόνα 1) είναι ένας μικρο-οργανισμός που αναπτύσσεται μέσα στα κύτταρα μας, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλους τους ιούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οι μολύνσεις από τους HPV και τα πιθανά επακόλουθα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Οι μολύνσεις από τους HPV και τα πιθανά επακόλουθα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι μολύνσεις από τους HPV και τα πιθανά επακόλουθα 42 ΓΥΝΑΙΚΑ & HPV ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΗΣΥΧΕΙΤΕ HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν 1. Τι σημαίνει HPV: Human Papilloma Virus Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Σημείωμα του συγγραφέα Ευχαριστίες HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Σημείωμα του συγγραφέα Ευχαριστίες HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σημείωμα του συγγραφέα.... 31 Ευχαριστίες.... 39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι μολύνσεις από τους HPV και τα πιθανά επακόλουθα HPV: Τι είναι, πού βρίσκονται και τι προκαλούν ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ Η παρούσα έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων

HPV Human Papilloma Virus. Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων HPV Human Papilloma Virus Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Υψηλή θνησιμότητα Ο δεύτερος σε συχνότητα που αφορά τις γυναίκες παγκόσμια 500.000 γυναίκες εμφανίζουν καρκίνο τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;

Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Τι είναι το τεστ ΠΑΠ; Ο γιατρός μου είπε πως είναι παθολογικό. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο; Το τεστ ΠΑΠ δεν είναι τεστ διάγνωσης καρκίνου. Αυτό που κάνει είναι να ανιχνεύει επιφανειακά κύτταρα του τραχήλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων(

Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( HPV Ερωτήσεις απαντήσεις HPV για τον ιό των ) ανθρώπινων θηλωμάτων( 1. Ερωτήσεις απαντήσεις για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) Τι είναι ο ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV: Human Papillomavirus

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ

ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καρκίνος στόµατος ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ-ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ Καθηγήτρια Διευθύντρια Εργαστηρίου Στοµατολογίας Οδοντιατρικής Σχολής Παν/µiου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV)

ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (HPV) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΣΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΣΤΙΣ 11 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΜΕ ΓΕΝΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών.

Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Ο καρκίνος του τραχήλου χης μήτρας είναι ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στον γυναικείο πληθυσμό κάτω των 45 ετών. Με ιη συμβολή του τεστ ΠΑΠ, ο καρκίνος του τραχήλου έπαψε να είναι η πρώτη αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης

Η ζωη µου. µε την ψωριαση. Eνημερωτικό φυλλάδιο για τη νόσο της ψωρίασης Πανελλήνιος Σύλλογος Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα Αριστοτέλους 21, Θεσσαλονίκη, τηλ 21315 553 780, email:epidermia.greece@gmail.com www.epidermia.gr Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Δερματολογική

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ

16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ 16. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΟΛΠΟΤΡΑΧΗΛΙΚΩΝ ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΩΝ Οι οδηγίες για την αντιμετώπιση των γυναικών με κυτταρολογικές ή/και ιστολογικές ανωμαλίες είναι αυτές της Αμερικανικής Εταιρίας ς και Παθολογίας

Διαβάστε περισσότερα

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο

14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο 14 ερωτήσεις - απαντήσεις για το νέο εμβόλιο Ενα νέο προληπτικό «όπλο» ενάντια στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας βρίσκεται πλέον στα χέρια των ειδικών και κυρίως των γυναικών. Ποιες είναι οι δυνατότητές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ

ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΟΛΥΝΣΗ : Η είσοδος ενός παθογόνου μικροοργανισμού στον οργανισμό του ανθρώπου. ΛΟΙΜΩΞΗ : Η εγκατάσταση και ο πολλαπλασιασμός του παθογόνου μικροοργανισμού

Διαβάστε περισσότερα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα

εξουαλικώς t μεταδιδόμενα ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΖΩΗ M i / τεχνολογικά χρονικά εξουαλικώς t μεταδιδόμενα της Ε. Βαβουράκη* Τι είναι τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα; Τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ) είναι ασθένειες που μεταδίδονται

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός

Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Γράφει: Χρίστος Κουνούδης, Χειρουργός Το δέρμα είναι το μεγαλύτερο όργανο του σώματος και αποτελείται από τρεις στιβάδες: επιδερμίδα, χόριο και το υποδόριο λίπος. Τα εξαρτήματα του δέρματος είναι οι τρίχες,

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 12 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα

Νεανική Δερματομυοσίτιδα www.printo.it/pediatric-rheumatology/gr/intro Νεανική Δερματομυοσίτιδα Έκδοση από 2016 1. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΟΜΥΟΣΙΤΙΔΑ 1.1 Τι είδους νόσημα είναι; Η νεανική δερματομυοσίτιδα (ΝΔΜ) είναι ένα σπάνιο

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Υπερ- και Υπολειτουργικές διαταραχές του λάρυγγα

Υπερ- και Υπολειτουργικές διαταραχές του λάρυγγα Υπερ- και Υπολειτουργικές διαταραχές του λάρυγγα Δρ. Κων. Λαμπρόπουλος Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Επιστημονικός Υπεύθυνος Κέντρου Φωνιατρικής & Εφαρμοσμένης Λαρυγγολογίας Ιπποκράτειο 26/06/2015 Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Συγκριτική διερεύνηση των γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων του γενικού πληθυσμού για το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ H ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ IΩΝ ΙΟΙ ΓΕΝΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Είναι ΔΟΜΕΣ στο όριο μεταξύ ζωντανού και μη ζωντανού. Χρησιμοποιούμε τον όρο ενεργοί-μη ενεργοί παρά ζωντανοί-νεκροί Δεν έχουν κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα"

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο Αλεξάνδρα ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα" ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (Σύστημα Bethesda 2001) 1) Άτυπα αδενικά

Διαβάστε περισσότερα

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν.

Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. Νόσος Queyrat Μαντάς Αθανάσιος Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Επιστημονικός συνεργάτης B Κλινική Δερματικών και Αφροδισίων Νοσημάτων Α.Π.Θ Γ.Ν. «Παπαγεωργίου» ΟΡΙΣΜΟΣ Η ερυρθροπλασία του Queyrat είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Προεγχειρητικός ανδρογονικός αποκλεισμός LHRH αγωνιστές (μερικός ) ή και μη στεροειδές αντιανδρογόνο (πλήρης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΠ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 18/09/2016 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου

Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Mελέτη έκβασης περιπτώσεων ανίχνευσης άτυπων πλακωδών κυττάρων απροσδιορίστου σηµασίας (ΑSCUS) κατά την κυτταρολογική εξέταση κατά Παπανικολάου Πετούσης Σ., Μαργιούλα-Σιάρκου Χ., Καλογιαννίδης Ι., Δαγκλής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ. Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΑΖΙΚΟΥ ΑΔΕΝΑ Τριανταφυλλιά Κολέτσα Λέκτορας ΕΓΠΠΑ, Α.Π.Θ. Μαστός Λοβοί: εκβάλουν στη θηλή με γαλακτοφόρο πόρο. Διακλαδιζόμενοι πόροι κατάληξη-λοβιακές λοβιακές μονάδες. Λοβιακή μονάδα: αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΑΖΟΥ ΕΛΕΝΗ ΤΣΙΠΡΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ. Πέτρος Καρκαλούσος

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΑΖΟΥ ΕΛΕΝΗ ΤΣΙΠΡΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ. Πέτρος Καρκαλούσος Γνώσεις και τάσεις των φοιτητριών για τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV, Human Papilloma Virus), τους τρόπους μετάδοσης, τις μορφές πρόληψης και τον εμβολιασμό. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΕΛΛΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Με βάση τη θέση στο ανθρώπινο σώμα Με βάση την ιδιότητα για γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Εξωτερικοί εσωτερικοί μη ειδικοί μηχανισμοί ειδικοί

Διαβάστε περισσότερα

HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ HPV-ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΕΣ ΤΡΑΧΗΛΙΚΕΣ ΒΛΑΒΕΣ Β ΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΡΑΧΗΛΙΚΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Dr. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ - ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1

2006 διαθεσιμότητα HPV εμβολίων 1 HPV και καρκίνος του τραχήλου της μήτρας Η φυσική ιστορία της λοίμωξης βάσει επιδημιολογικών και κλινικών δεδομένων Δρ. Ε. ΠΑΝΟΤΟΠΟΥΛΟΥ- ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΡΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΙΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΟΕΠΧ «Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΘΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 15/11/2015 ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: Α1. Η φαγοκυττάρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ο HIV προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου, που είναι υπεύθυνο για την άμυνα του οργανισμού ενάντια σε λοιμώξεις και άλλες ασθένειες.

Ο HIV προσβάλλει το ανοσοποιητικό σύστημα του ανθρώπου, που είναι υπεύθυνο για την άμυνα του οργανισμού ενάντια σε λοιμώξεις και άλλες ασθένειες. Γράφει Θάνος Ασκητής, Νευρολόγος - Ψυχίατρος Τι είναι το HIV/AIDS; Ο HIV (Human Immunodeficiency Virus) είναι ο ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας, ο οποίος προκαλεί το AIDS (Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσολογικής

Διαβάστε περισσότερα

μαθητικό φροντιστήριο

μαθητικό φροντιστήριο σύγχρονο Φάσμα group προπαρασκευή για μαθητικό φροντιστήριο Γραβιάς 85 ΚΗΠΟΥΠΟΛΗ 50.51.557 50.56.296 25ης Μαρτίου 74 ΠΛ.ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ 50.50.658 50.60.845 25ης Μαρτίου 111 ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗ 50.27.990 50.20.990 Πρωτεσιλάου

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση

να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων του; α. τη θέση τους στο ανθρώπινο σώμα β. την γενικευμένη ή εξειδικευμένη δράση Ερωτήσεις κατανόησης της θεωρίας του 1 ο κεφαλαίου (συνέχεια) 1. Από τι εξαρτάται η επιβίωση του ανθρώπου και ποιοι εξωτερικοί παράγοντες θα μπορούσαν να ταράξουν την λειτουργία των ιστών και των οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 23 10 2011 ΘΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Όλα τα βακτήρια: Α. διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

όλοι αναπνευστική οδός στομάχι στόμα

όλοι αναπνευστική οδός στομάχι στόμα κεράτινη στιβάδα περιέχει σμήγμα λιπαρά οξέα Μηχανισμοί που παρεμποδίζουν την είσοδο Δέρμα περιέχει ιδρώτας φυσιολογική μικροχλωρίδα λυσοζύμη γαλακτικό οξύ μικροοργανισμών Βλεννογόνοι όλοι αναπνευστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ Διπλωματική Εργασία με Θέμα: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι ασθένειες που μεταδίδονται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή. Τα κυριότερα σεξουαλικά νοσήματα: Κονδυλώματα Γονόρροια Σύφιλη Χλαμύδια HIV/ AIDS, ηπατίτιδα β Ψείρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος

Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Καρκινογένεση σε διάφορα όργανα ως συνέπεια HPV λοίμωξης: Πέος Κων/νος Χατζημουρατίδης Επίκουρος Καθηγητής Ουρολογίας Β Ουρολογική Κλινική ΑΠΘ Δήλωση συμφερόντων Ṵ Ṧ ά Ṧ Ṵ, έ π Ṵ Ά π Ṵ έ Ṵ - Ί έ π ή Ṵ

Διαβάστε περισσότερα

Ιοί. κεφάλαιο. Ιός της γρίπης

Ιοί. κεφάλαιο. Ιός της γρίπης Ιοί κεφάλαιο 3 Ιός της γρίπης 3. Ιοί Οι ιοί και τα βακτήρια είναι οι απλούστερες μορφές ζωής. Έχουν χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα για τη διερεύνηση των θεμελιωδών μηχανισμών της ζωής και έχουν βοηθήσει πολύ

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Νοσημάτων

Βασικές Αρχές Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Νοσημάτων Βασικές Αρχές Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Νοσημάτων Η συχνότητα των Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Ασθενειών (Σ.Μ.Ν) αυξάνει πολύ γρήγορα σε όλες τις χώρες είτε αναπτυγμένες είτε αναπτυσσόμενες. Μπορούν να προκαλέσουν

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη.

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη. KΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Όγκοι - Γυναικολογικός Καρκίνος Με τον όρο καρκίνο περιγράφονται ομάδες νοσημάτων που η αιτία τους βρίσκεται σε κυτταρικό επίπεδο. Ο όρος αναφέρεται σε υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη

Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη Σήμερα η παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Στατιστικά-πρόληψη Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου καθιερώθηκε με πρωτοβουλία της Διεθνούς Ένωσης κατά του Καρκίνου και πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1(ΥΓΕΙΑ-ΑΝΘΡΩΠΟΣ) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Οι ιοί αποτελούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE»

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» 1 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» Αθήνα, email: panekfe@yahoo.gr www.ekfe.gr Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή ομάδων μαθητών που θα συμμετάσχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ

ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΤΡΗΝΑ ΣΟΤ ΚΤΣΣΑΡΟΤ: ΔΟΜΗ, ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΑ, ΔΙΑΚΙΝΗΗ ΤΣΑΣΙΚΩΝ ΔΙΑΜΕΟΤ ΣΗ ΠΤΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΓΤΜΝΑΙΟ ΚΕΡΑΣΕΑ ΦΟΛ. ΕΣΟ 2011-12 ΣΜΗΜΑ Γ3 ΟΡΥΑΝΙΔΗ ΓΙΩΡΓΟ ΙΔΕΡΗ ΒΑΓΓΕΛΗ Σο κύτταρο είναι η μικρότερη ζωντανή μονάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ 2016 2 Το συνώνυμο της αναπαραγωγής είναι ο πολλαπλασιασμός, η δημιουργία νέων ατόμων που έχουν παρόμοια χαρακτηριστικά με τους γονείς τους. Όλοι οι οργανισμοί κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΩΣ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΡΙΣΜΟΙ v Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα είναι ασθένειες ή λοιμώξεις οι οποίες προκαλούνται από οργανισμούς οι οποίοι μεταδίδονται κυρίως μέσω της σεξουαλικής επαφής.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο 1. Με ποιο μηχανισμό αντιγράφεται το DNA σύμφωνα με τους Watson και Crick; 2. Ένα κύτταρο που περιέχει ένα μόνο χρωμόσωμα τοποθετείται σε θρεπτικό υλικό που περιέχει ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 10/11/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Οι αποικοδομητές είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

Η πρωτογενής ανοσοβιολογική απόκριση ενεργοποιείται κατά την πρώτη επαφή του οργανισμού με ένα αντιγόνο. Περιλαμβάνει τα εξής στάδια: Εικόνα 1.24: α) Σύνδεση αντισώματος - αντιγόνου, β) συμπληρωματικότητα αντισώματος - αντιγόνου, γ) ένα αντίσωμα συνδέεται με περισσότερα από ένα αντιγόνα. Στάδια ανοσοβιολογικής απόκρισης Η αντίδραση του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera

ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Α1. 1. β Βιολογία ΘΕΜΑ Α γενιικής παιιδείίας 2. γ 3. γ 4. γ 5. δ Α2. ΣΤΗΛΗ Α Αντιβιοτικό Αντισώματα ιντερφερόνες Τ- Τ- (αντιγόνα) κυτταροτοξικά βοηθητικά Τοξίνες Vibrio cholera Ηπατίτιδα C + Candida albicans

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση

igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση igenetics Mια Μεντελική προσέγγιση Κεφάλαιο 22 (+κεφ. 17 Hartwell) Γενετική του καρκίνου Η πρωτεΐνη p53 προσδένεται στο DNA. 2 ΕΙΚΟΝΑ 22.1 Μαστογραφία που απεικονίζει έναν όγκο. Όγκος 3 Κύρια σημεία: Καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

2. Τα πρωτόζωα α. δεν έχουν πυρήνα. β. είναι μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί. γ. είναι πολυκύτταρα παράσιτα. δ. είναι αυτότροφοι οργανισμοί.

2. Τα πρωτόζωα α. δεν έχουν πυρήνα. β. είναι μονοκύτταροι ευκαρυωτικοί οργανισμοί. γ. είναι πολυκύτταρα παράσιτα. δ. είναι αυτότροφοι οργανισμοί. 1 ΘΕΜΑΤΑ κεφ 1. Α. Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει σωστά την ημιτελή πρόταση.

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ

Γενική Μικροβιολογία. Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Γενική Μικροβιολογία Ενότητα 11 η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΟΛΟΓΙΑ Όνομα καθηγητή: Δ. ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Όνομα καθηγητή: Γ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Όνομα καθηγητή: ΑΝ. ΤΑΜΠΑΚΑΚΗ Τμήμα: ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα