ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΩΝ & ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο αρχαίος ελληνικός μύθος στην ποίηση του Δ. Π. Παπαδίτσα Διπλωματική Εργασία ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΜΙΧ. Γ. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ ΜΕΛΗ: Θεσσαλονίκη 2014

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή Ο λογοτεχνικός μύθος Η λογοτεχνική κριτική για το μύθο στην ποίηση του Παπαδίτσα Θεωρητικές προσεγγίσεις Μορφές και τόποι του θανάτου, της μαντικής και των χρησμών (α) Ενδυμίων 19 (β) Αχερουσία. 27 (γ) Ορφέας 30 (δ) Περσεφόνη 33 (ε) Οδυσσέας 39 (στ) Τιθωνός 42 (ζ) Πυθία. 46 (η) Δελφοί 50 (θ) Κάλχας και Τειρεσίας Τρωικός και αργοναυτικός κύκλος Επίλογος Βιβλιογραφία Επίμετρο

3 Εισαγωγή Ο Δημήτρης Π. Παπαδίτσας (Σάμος Αθήνα 1987) εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα στα χρόνια της Κατοχής, με την ποιητική συλλογή Το Φρέαρ με τις Φόρμιγγες (1943). 1 Σύμφωνα με τα κριτήρια του Αλέξ. Αργυρίου, ο Παπαδίτσας εντάσσεται στην Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά, δηλαδή στη γενιά εκείνη των ποιητών που διαμόρφωσαν την ποιητική τους φυσιογνωμία στη διάρκεια του Β Παγκοσμίου πολέμου, της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου που ακολούθησε ( ). 2 Τα ιστορικά γεγονότα αυτής της περιόδου επηρέασαν, όπως ήταν φυσικό, το σύνολο των εκπροσώπων της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο τόσο στη θεματική της, στην οποία κυριαρχούν το όραμα για έναν κοινωνικά και πολιτικά δικαιότερο κόσμο και η απογοήτευση για την ήττα των ανθρώπινων αξιών, όσο και στις εκφραστικές της αναζητήσεις. 3 Συνεπώς, ένα βασικό χαρακτηριστικό της ποίησης της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς είναι η άμεση συνάρτησή της με την ιστορική πραγματικότητα. Εκτός από αυτό, όμως, οι μελετητές επισημαίνουν και ορισμένα άλλα γνωρίσματα της ποίησης αυτής της Γενιάς που τη διαφοροποιούν από την προηγούμενη και προσδιορίζουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της. Ο Δ. Ν. Μαρωνίτης παρατηρεί ότι η ποιητική παραγωγή της μεταπολεμικής περιόδου είναι ποσοτικά μεγάλη. Παρά το γεγονός όμως ότι ο όγκος της μεταπολεμικής ποίησης έχει πολλαπλασιαστεί σε σχέση με αυτόν της προηγούμενης περιόδου, οι ηγετικές μορφές απουσιάζουν. 4 Ο Γ. Π. Σαββίδης προσθέτει ότι οι ποιητές της γενιάς αυτής έχουν στην πλειοψηφία τους μικροαστική και μεσοαστική προέλευση και χαρακτηρίζονται από τις αιρετικές πνευματικές αλλά και πολιτικές τους επιλογές. Επιπλέον, αναφέρει ότι τα ποιήματά τους είναι συνήθως σύντομα, ολιγόλογα και σπάνια μόνο αναπτύσσονται σε πολυσέλιδες 1 Για τα βιογραφικά στοιχεία του ποιητή βλ. χρονολογικά: Αλεξ. Αργυρίου (επιμ.), Η Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά, Η ελληνική ποίηση, τ. Ε, Σοκόλης, Αθήνα, 1982, σ , Ελένη Λαδιά, «Βιοχρονογραφία του Δ. Π. Παπαδίτσα», περ. Τετράδια Ευθύνης, «Πολυφωνία για τον Παπαδίτσα», τχ. 28 (Μάιος 1988), σ , Αλέξης Ζήρας «Δ. Π. Παπαδίτσας ( )» στο Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Πατάκης, Αθήνα, ( ), σ Στην Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά εντάσσονται, σύμφωνα με τα κριτήρια του Αλέξ. Αργυρίου, όσοι γεννήθηκαν στο διάστημα και εξέδωσαν την πρώτη τους συλλογή μετά το 1940, βλ. Αλέξ. Αργυρίου, ό.π., σ Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Θεματογραφία της πρώτης μεταπολεμικής ποιητικής γενιάς», στον τόμο Σωκρ. Λ. Σκαρτσής (επιμ.), Πρακτικά του Α Συμποσίου Νεοελληνικής Ποίησης, Γνώση, Αθήνα, 1981, σ Δ. Ν. Μαρωνίτης, Ποιητική και Πολιτική Ηθική. Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά. Αλεξάνδρου Αναγνωστάκης Πατρίκιος, Κέδρος, Αθήνα, 1984, σ

4 συνθέσεις. Όσον αφορά τον τόνο, αυτός είναι ελεγειακός, χωρίς ωραιοπάθεια, ενώ μερικές φορές γίνεται δηκτικός ή και σαρκαστικός. 5 Η εκφραστική της Γενιάς του 30 συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση της ταυτότητας της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς. Σύμφωνα με τον Αλέξ. Αργυρίου, οι νεωτερικοί εκφραστικοί τρόποι του Σεφέρη, του Ελύτη, του Εγγονόπουλου, του Εμπειρίκου και των άλλων εκπροσώπων της Γενιάς του 30 συνιστούσαν πλέον για τους μεταπολεμικούς ποιητές «δημιουργημένες κατακτήσεις», τις οποίες κατόρθωσαν να αφομοιώσουν και να ανανεώσουν με δημιουργικό τρόπο. 6 Έτσι, ο ελεύθερος στίχος γίνεται το εκφραστικό μέσο των μεταπολεμικών ποιητών που παράλληλα καταφεύγουν στον υπερρεαλισμό και αξιοποιούν τις τεχνικές του στα ποιήματά τους. Ο στόχος των μεταπολεμικών ποιητών είναι, όπως επισημαίνει η Νόρα Αναγνωστάκη, μέσα από τη δυναμικότητα της εκφραστικής «να προσπορίσουν το δυναμισμό της ουσίας της και από τη φλογερή ουσία των πραγμάτων δύναμη ποιητική». 7 Η πρώτη εποπτική-συνθετική μελέτη που έχουμε για τη γενιά με τίτλο «Η περιπέτεια του μοντέρνου ποιητικού λόγου» ανήκει στο Γιάννη Δάλλα και ακολουθεί η μελέτη του Βύρωνα Λεοντάρη «Ιδεολογικοί προσανατολισμοί της μεταπολεμικής ελληνικής ποίησης». 8 Στις μελέτες αυτές επιχειρείται για πρώτη φορά ο προσδιορισμός της ποιητικής φυσιογνωμίας της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς, μέσα από την ανάδειξη των στοιχείων εκείνων που τη διαφοροποιούν από τη Γενιά του 30. Σύμφωνα με το Γιάννη Δάλλα, το ιστορικό βίωμα συνιστά τη σπουδαιότερη διαφορά της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς από την προηγούμενη, γιατί καθορίζει τα βασικά χαρακτηριστικά της. Στη μελέτη του γίνεται επίσης αναφορά για τρεις επιμέρους φάσεις ποιητικής δημιουργίας: την αντιστασιακή ή αγωνιστική, τη φάση της διάψευσης και αυτή της υπαρξιακής αγωνίας. Ο Βύρων Λεοντάρης στη μελέτη του τονίζει την καθοριστική επίδραση της ιδεολογίας στην ποίηση και αναφέρεται στη λεγόμενη «ποίηση της αντίστασης», η οποία είχε ως αφετηρία τα ταραγμένα χρόνια της Κατοχής και στόχευε στην 5 Γ. Π. Σαββίδης, «Το στίγμα της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς» στο Αλέξ. Αργυρίου (επιμ.), Η Πρώτη Μεταπολεμική Γενιά, Η Ελληνική Ποίηση, τ. Ε, Σοκόλης, Αθήνα, 1982, σ Αλέξ. Αργυρίου, Διαδοχικές αναγνώσεις Ελλήνων υπερρεαλιστών, Γνώση, Αθήνα, ( ), σ Νόρα Αναγνωστάκη, «Το παράθυρο προς την ποίηση και ο Δ. Π. Παπαδίτσας», στο Διαδρομή. Δοκίμια κριτικής, Νεφέλη, Αθήνα, 1995, σ Γιάννης Δάλλας, «Η περιπέτεια του μοντέρνου ποιητικού λόγου. Απόψεις», περ. Κριτική, τχ. 4/5 (Ιουλ.- Οκτ. 1959), σ = Πλάγιος λόγος. Δοκίμια κριτικής εφαρμογή, Καστανιώτης, Αθήνα, 1989, σ και Βύρων Λεοντάρης, «Ιδεολογικοί προσανατολισμοί της μεταπολεμικής ελληνικής ποίησης», περ. Κριτική, τχ. 7/8 (Ιαν.- Απρ. 1960), σ = Η ποίηση της ήττας, Έρασμος, Αθήνα, 1983, σ

5 απελευθέρωση του ατόμου από κάθε είδους δεσμά. Σύμφωνα με το Μιχ. Γ. Μπακογιάννη, η υιοθέτηση ιδεολογικών κριτηρίων «υποχρεώνει τον Βύρωνα Λεοντάρη να προχωρήσει σε μια αυστηρή και τυπική διάκριση της μεταπολεμικής ποιητικής παραγωγής, επιδιώκοντας να αναδείξει τον πρωτοποριακό χαρακτήρα της σοσιαλιστικής ποίησης». 9 Σήμερα, έχει πια καθιερωθεί η διάκριση των ποιητών της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς από την κριτική σε τρεις επιμέρους τάσεις. 10 Η πρώτη αφορά την ποίηση που χαρακτηρίζεται από το έντονο πολιτικό και ιδεολογικό της περιεχόμενο. Οι περισσότεροι από τους ποιητές που εντάσσονται σε αυτήν την τάση συμμετέχουν ενεργά στα πολιτικά πράγματα της εποχής, γεγονός που καθορίζει σύμφωνα με τον Δ. Ν. Μαρωνίτη «το βαθύτερο χαρακτήρα της μεταπολεμικής ποίησης: την ιδιάζουσα δηλαδή ποιητική και πολιτική ηθική της». 11 Ειδικότερα, στην τάση αυτή εντάσσονται ποιητές όπως ο Άρης Αλεξάνδρου, ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Γιάννης Δάλλας, ο Δημήτρης Δούκαρης, ο Κλείτος Κύρου, ο Τάσος Λειβαδίτης, ο Τίτος Πατρίκιος και ο Γιώργος Σαραντής. Αντίθετα, στη δεύτερη τάση υπάγονται οι υπαρξιακοί ποιητές που επιδιώκουν να εκφράσουν το άγχος και την αγωνία που χαρακτηρίζει τον τότε σύγχρονο άνθρωπο μπροστά στο πρόβλημα της ζωής, του θανάτου και της καθημερινής φθοράς. Οι ποιητές που θα μπορούσαν να ενταχθούν στην τάση αυτή είναι η Ελένη Βακαλό, η Όλγα Βότση, ο Μηνάς Δημάκης, ο Άρης Δικταίος, ο Νίκος Καρούζος, η Μελισσάνθη, ο Μίλτος Σαχτούρης και ο Τάκης Σινόπουλος. Η τελευταία τάση περιλαμβάνει τους νέοϋπερρεαλιστές. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι οι ποιητές της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς αξιοποίησαν στο έργο τους στοιχεία ποιητικής του υπερρεαλισμού. Ωστόσο, κάποιοι από αυτούς συνδέθηκαν πολύ πιο στενά με 9 Μιχ. Γ. Μπακογιάννης, Το περιοδικό «Κριτική» ( ). Μια δοκιμή ανανέωσης του κριτικού λόγου, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2004, σ Λίνος Πολίτης, Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Αθήνα, 1985, σ Ο Roderick Beaton στη δική του θεώρηση για την ποίηση της μεταπολεμικής περιόδου αναφέρει ότι οι ποιητές αυτής της γενιάς ακολούθησαν διάφορες και πολλές φορές αντικρουόμενες στρατηγικές. Η πρώτη στρατηγική, που χρησιμοποιήθηκε ευρέως από τους «κοινωνικούς» ποιητές της Αριστεράς, επέλεξε την ελεύθερη και δημόσια έκφραση. Μια δεύτερη στρατηγική επιδίωξε «με την εσωτερικευμένη μελαγχολία και το σεβασμό στους παραδοσιακούς τρόπους να εμφυσήσει νέα πνοή στη «μετα-συμβολιστική» ποίηση των δεκαετιών του 1920 και του 1930». Ως κύριοι εκπρόσωποι αυτής της στρατηγικής αναφέρονται ο Κώστας Στεργιόπουλος και ο Άρης Δικταίος. Ορισμένοι άλλοι ποιητές ακολουθώντας μια τρίτη στρατηγική, αξιοποιούν τους μοντερνιστικούς πειραματισμούς της γενιάς του 30 και γράφουν ποιήματα που παραπέμπουν σε μια ερμητική, σχεδόν μυστικιστική ποίηση. Οι ποιητές αυτοί που συνέδεσαν το όνομά τους με την «κληρονομιά του Υπερρεαλισμού» είναι ο Δ. Π. Παπαδίτσας, ο Έκτωρ Κακναβάτος και ο Νίκος Καρούζος βλ. Roderick Beaton, Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία: ποίηση και πεζογραφία, , Νεφέλη, Αθήνα, 1996, σ Δ. Ν. Μαρωνίτης, ό.π., σημ. 4, σ

6 την υπερρεαλιστική ποίηση, ομολογώντας συχνά μια εκλεκτική συγγένεια μαζί της. 12 Πρόκειται, αλφαβητικά, για τους Νάνο Βαλαωρίτη, Τάκη Βαρβιτσιώτη, Έκτορα Κακναβάτο, Δημήτρη Παπαδίτσα, που αφομοίωσαν τις αρχές του υπερρεαλισμού και τις εφάρμοσαν στην ποίησή τους. Αξιοσημείωτη είναι η παρατήρηση του Γιάννη Δάλλα, ότι ο μεταπολεμικός υπερρεαλισμός, αν και είχε πίσω του μια ισχυρή παράδοση, κατόρθωσε να διαμορφώσει τη δική του, εντελώς ξεχωριστή φυσιογνωμία: έγινε έτσι, μια «ποιητική αρχή που βρέθηκε σε ρήξη και με την παράδοση και με το περιβάλλον της. Που είναι ανοιχτή και ταξιδεύει αρμονικά ανανεωμένη από τις επόμενες πρωτοπορίες. Και έτσι ανασχηματισμένη επηρεάζει τα άλλα ρεύματα της ποίησης μεταπολεμικά: την κοινωνική ή πολιτική και την υπαρξιακή ή οντολογική της κίνηση και τάση». 13 Ο Παπαδίτσας, που θεωρείται ένας από κυριότερους εκπροσώπους της Γενιάς του, ξεκίνησε την ποιητική του πορεία ως νεοϋπερρεαλιστής. Στις πρώτες συλλογές του, από το Φρέαρ με τις Φόρμιγγες (1943) και το Εντός Παρενθέσεως Ι (1945) και ΙΙ (1949) ως την Περιπέτεια (1953), ο ποιητής χρησιμοποιεί την υπερρεαλιστική τεχνική και γλώσσα, προκειμένου να εξεγερθεί εναντίον κάθε κοινωνικής καταπίεσης ή άλλης συνθήκης που περιορίζει την ανθρώπινη ελευθερία. 14 Ο Μιχάλης Μερακλής υποστηρίζει ότι ο υπερρεαλιστικός λόγος των πρώτων συλλογών του Παπαδίτσα υπαγορεύονταν από τις συνθήκες του Πολέμου και της Κατοχής, που ευνοούσαν την ανάπτυξη μιας κρυπτικής και υπαινικτικής λογοτεχνίας. Συμπληρώνει, ωστόσο, ότι ο υπερρεαλισμός ανταποκρίνονταν και στην ιδιοσυγκρασία του ποιητή, γιατί έφερε σ αυτόν «τον ορυμαγδό των εικόνων, τον καταιγισμό των αλλεπάλληλων, απροσδόκητων, ασύνδετων, ασυνάρτητων εικόνων που ξαφνιάζουν και προκαλούν τη λογική». 15 Οι εικόνες αποτελούν πράγματι βασικό στοιχείο της ποιητικής του Παπαδίτσα, καθώς συνιστούν τον κύριο άξονα πάνω στον οποίο δομούνται τα ποιήματά του, ενώ χάρη στον υπερρεαλιστικό τους χαρακτήρα, γίνονται άμεσες και δραστικά αποκαλυπτικές. Εξετάζοντας κανείς συνολικότερα το ποιητικό έργο του Παπαδίτσα, εύκολα διαπιστώνει ότι πρόκειται για έναν από τους πιο πολύγραφους εκπροσώπους της Γενιάς του. 12 Μιχάλης Γ. Μερακλής, Η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ( ) Ι. Ποίηση, Κωνσταντινίδης, Θεσσαλονίκη, 1971, σ Γιάννης Δάλλας, «Η μεταπολεμική περιπέτεια του ελληνικού υπερρεαλισμού», στο Ευρυγωνία. Δοκίμια για την ποίηση και την πεζογραφία, Νεφέλη, Αθήνα, 2000, σ Αλέξ. Αργυρίου, ό.π., σημ. 1, σ Μιχάλης Γ. Μερακλής, ό.π., σημ

7 Πιο συγκεκριμένα, από το 1943, που εξέδωσε την πρώτη ποιητική του συλλογή, συνέχισε να γράφει μέχρι και το θάνατό του, το Το ποιητικό του έργο επομένως καλύπτει μια χρονική περίοδο γόνιμης παραγωγής περίπου 45 χρόνων και γι αυτό το λόγο η διάκριση του σε περιόδους κρίνεται όχι μόνο χρήσιμη, αλλά και αναγκαία για τη συστηματική και μεθοδική προσέγγισή του. Ο ίδιος ο ποιητής θέτει ως οριακό σημείο για το έργο του τα βιώματά του από την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου που ακολούθησε. Στηριζόμενος σε αυτό ο Αλέξης Ζήρας διακρίνει στην ποίηση του Παπαδίτσα δύο περιόδους: η πρώτη φτάνει ως το 1963 και ολοκληρώνεται με τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του, Ποίηση 1, ενώ η δεύτερη, που έχει ως αφετηρία τη μεταιχμιακή συλλογή Εν Πάτμω (1964), ολοκληρώνεται με την τελευταία συλλογή του ποιητή, Το Προεόρτιον (1986). 16 Η Γεωργία Μάνιου δέχεται ότι η δεύτερη περίοδος ξεκινά με τη συλλογή Εν Πάτμω και επισημαίνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο που διαδραματίζει η συγκεκριμένη συλλογή στο σύνολο της ποιητικής παραγωγής του Παπαδίτσα, διακρίνει όμως και μία τρίτη περίοδο, η οποία έχει ως αφετηρία το Στην τρίτη και τελευταία αυτή περίοδο εντάσσονται τέσσερις συλλογές (Εναντιοδρομία, Δυοειδής Λόγος, Η Ασώματη, Το Προεόρτιον) οι οποίες ανήκουν σε ένα κλίμα διαφορετικό από αυτό της προηγούμενης περιόδου. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ποιητής είχε την πρόθεση να συγκεντρώσει τις δύο πρώτες συλλογές σε τόμο με τίτλο Ποίηση 3, γεγονός που φανερώνει την εντύπωσή του ότι το 1977 αποτελεί σημαντική τομή στο έργο του και ότι εγκαινιάζει μια νέα περίοδο. 18 Η συγκεντρωτική έκδοση Ποίηση 1, που περιλαμβάνει τις συλλογές Το Φρέαρ με τις Φόρμιγγες (1943), Εντός Παρενθέσεως Ι (1945) και ΙΙ (1949), Η Περιπέτεια (1953), Το Παράθυρο (1955), Τα Νυχτερινά (1956), Ουσίες Ι (1959) και Ουσίες ΙΙ (1961), εκφράζει, σύμφωνα με τα λεγόμενα του ίδιου του ποιητή, τον κατοχικό, τον εμφυλιακό και το μετεμφυλιακό του εαυτό. 19 Στην πρώτη αυτή περίοδο τα ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα της εποχής παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας του ποιητικού 16 Αλέξης Ζήρας, «Το ρίγος του απρόσμενου. Συμβολή στην εξήγηση της ποιητικής του Δ. Π. Παπαδίτσα», περ. Τετράδια Ευθύνης, «Πολυφωνία για τον Παπαδίτσα», τχ. 28 (Μάιος 1988), σ Γεωργία Μάνιου, Ο ποιητής Δ. Π. Παπαδίτσας. Φιλοσοφικές διαστάσεις και εικονοπλασία, ανέκδοτη διδακτορική διατριβή, Ιωάννινα, 2007, σ Σε συνέντευξη του, ο ποιητής αναφέρει για το θέμα: «Δουλεύω σε μια νέα ποιητική συλλογή κι ετοιμάζω την Ποίηση 3, που θα περιλαμβάνει την Εναντιοδρομία και τον Δυοειδή λόγο», Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, «Η ποίησή μου είναι ένα ελεύθερο λυρικό πέταγμα», περ. Διαβάζω, τχ. 133 (18/12/1985), σ Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, ό.π., σ

8 υποκειμένου. Από τη συλλογή Νυχτερινά και κυρίως από τις Ουσίες Ι και ΙΙ διαφαίνεται μια πρώτη προσπάθεια του ποιητή να ανακαλύψει την πηγή της ύπαρξης, αυτό που ο ίδιος αποκαλεί Ον. Σύμφωνα με τον ποιητή και κριτικό Τάκη Σινόπουλο, ο Παπαδίτσας σταδιακά «άγεται σε μία νέα γνώση του κόσμου και ταυτόχρονα στην αυτογνωσία προχωρώντας στην περιοχή μιας ματεριαλιστικής μεταφυσικής». 20 Πιο συγκεκριμένα, στη συλλογή Νυχτερινά τίθενται για πρώτη φορά τα φιλοσοφικά ερωτήματα που σχετίζονται με το αρχικό αίτιο της δημιουργίας. Στη συλλογή που ακολουθεί, τις Ουσίες, εντοπίζονται οι πρώτες απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα και διαφαίνονται τα στοιχεία εκείνα που συνθέτουν την εικόνα του οντολογικού προσανατολισμού του ποιητή, ο οποίος εδώ αναφέρεται ρητά στο Ον, στην πηγή δηλαδή της ύπαρξης όλων των έμψυχων και των άψυχων. Στη συνέχεια επικεντρώνεται στην ανεύρεση της ουσίας των πραγμάτων ενώ με την πάροδο του χρόνου οι αναζητήσεις του στρέφονται ολοένα και περισσότερο σε υπαρξιακούς και οντολογικούς χώρους και η φιλοσοφική διάσταση της ποίησής του γίνεται συνεχώς πιο εμφανής. 21 Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι υπερρεαλιστικές καταβολές εξακολουθούν να καθορίζουν το ποιητικό του έργο και σ αυτή τη φάση των φιλοσοφικών αναζητήσεων. Η δεύτερη περίοδος της ποίησής του έχει ως αφετηρία το 1964 και τη συλλογή Εν Πάτμω. Τα έντεκα ποιήματα αυτής της συλλογής αποτελούν έναν αποφασιστικό σταθμό στην εξέλιξη του ποιητή, καθώς έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των φιλοσοφικών και μεταφυσικών του αναζητήσεων. 22 Η περίοδος αυτή συμπίπτει χρονικά με την περιπλάνηση και τις συνεχείς μετακινήσεις του ποιητή, που κινητοποιούν τη φαντασία του και τροφοδοτούν τις αναζητήσεις του, οι οποίες τώρα επικεντρώνονται στην ανεύρεση της πρώτης αρχής, του Όντος. Η προσπάθεια του ποιητικού υποκειμένου να προσεγγίσει το Ον περνάει από δύο 20 Ευριπίδης Γαραντούδης Δώρα Μέντη (επιμ.), Τάκης Σινόπουλος, Χρονικό αναγνώσεων. Βιβλιοκρισίες για την μεταπολεμική ποίηση, Σοκόλης, Αθήνα, 1999, σ Για τη σχέση της ποίησής του με τη φιλοσοφία ο Παπαδίτσας είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Πραγματικά βλέπω ότι αυτό που θέλω να πω και να εκφράσω, να δώσω ποιητικά ή να υπονοήσω και μεταπλάσω, στο περισσότερο μέρος της ποίησης μου, βρίσκεται σε κάποια σχέση με τη φιλοσοφία, ή, θα έλεγα καλύτερα με το φιλοσοφικώς ατενίζειν ή βιώνειν τα πράγματα, τα γεγονότα, τη φύση, τον κόσμο.» (βλ. Α. Φωστιέρης Θ. Νιάρχος, Σε β πρόσωπο συνομιλίες με 50 συγγραφείς και καλλιτέχνες, Καστανιώτης, Αθήνα, 1990, σ ). 22 Το σπουδαίο ρόλο της συλλογής επισημαίνει και ο ίδιος ο Παπαδίτσας στο κείμενο του «Η Πάτμος, η ποίηση και εγώ», όπου χαρακτηριστικά αναφέρει: «Έτσι λοιπόν η Πάτμος, εκτός από τόπος έγινε τρόπος και τομή στο δρόμο της ποίησης μου», Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, Ως δι εσόπτρου, Αστρολάβος/Ευθύνη (αρ. 39), Αθήνα, 1989, σ 37. Σε άλλο σημείο ο ποιητής γράφει: «Τώρα η άλλη φάση που αρχίζει από το «Εν Πάτμω» είναι η φάση που βρίσκεται πια στα σαράντα μου και συμπίπτει με τις περιπλανήσεις που λέγαμε προηγουμένως. Λέρος, Πάτμος, Σπάρτη, Καλαμάτα όπου αυτά τα μέρη μου έδωσαν άλλες ώσεις και κίνητρα για την ποίησή μου βλ. Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, ό.π., σημ. 18, σ

9 δρόμους: την ελληνική αρχαιότητα και το βίωμα της Πάτμου (Εν Πάτμω), μέσω του οποίου ο ποιητής έλαβε τις πρώτες απαντήσεις στις αναζητήσεις του για το Ον. Οι υπόλοιπες συλλογές που απαρτίζουν την Ποίηση 2 είναι οι εξής: Δύο Ερμηνείες (1966), Όπως ο Ενδυμίων (1970), Διάρκεια και ενδέκατη παραλλαγή (1972) και Αχερουσία ή ένας Μονόλογος του Μενίππου (1974). Ο Αναστάσης Βιστωνίτης προσθέτει ότι αυτό που διαφοροποιεί την Ποίηση 2 από την προηγούμενη ποιητική παραγωγή του Παπαδίτσα είναι οι εκτεταμένες συνθέσεις αλλά και «το προοπτικό κοίταγμα του κόσμου, η προσπάθεια για ενατένιση αλλά περισσότερο πληθωρικά, μια και εδώ η παρουσία του αρχαίου κόσμου είναι πολύ εντονότερη, και κατά τα πρότυπα των μοντερνιστών, στοιχειακά οργανωμένη στο παρόν». 23 Στην τρίτη και τελευταία περίοδο ( ), ο ποιητής εμβαθύνει σε υπαρξιακά και μεταφυσικά θέματα, ενώ έμφαση δίνεται κυρίως στο θέμα της ζωής και του θανάτου. Στην περίοδο αυτή, ο Παπαδίτσας, έχοντας κατασταλάξει στα θέματά του και έχοντας καταφέρει να κυριαρχήσει στα εκφραστικά του μέσα, επιστρέφει στον υπερρεαλισμό της αφετηρίας. Η ελληνική αρχαιότητα εξακολουθεί να τον απασχολεί, σε μεγαλύτερο μάλιστα βαθμό σε σχέση με τις προηγούμενες περιόδους, καθώς θεωρεί ότι εκεί θα βρει απαντήσεις για τις μεταφυσικές του αναζητήσεις. 24 Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Στέλιος Καραγιάννης, αναφερόμενος στο σύνολο της ποίησης του Παπαδίτσα, επισημαίνει τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της: το οντολογικό και μεταφυσικό της περιεχόμενο, την υπερρεαλιστική της δομή και τον «αρχαιοελληνικό της οίστρο». 25 Ειδικά όσον αφορά το τελευταίο αυτό χαρακτηριστικό, παρατηρείται ότι ανάμεσα στους μεταπολεμικούς ποιητές ο Παπαδίτσας είναι εκείνος που ξεχωρίζει για την έντονη παρουσία της ελληνικής αρχαιότητας στους στίχους των ποιημάτων του. Η διαλεκτική σχέση του ποιητή με την αρχαιότητα ξεκινάει από τις συλλογές της αφετηρίας του και φτάνει ως το θάνατό του, ενώ ενδεικτικό της σχέσης αυτής είναι ότι στις επτά από τις δώδεκα συλλογές του ποιητή προτάσσεται ως μότο ένα απόσπασμα κειμένου αρχαίου συγγραφέα από το πρωτότυπο. 23 Αναστάσης Βιστωνίτης, «Για την Ποίηση 2 του Δ. Π. Παπαδίτσα», περ. Τετράδια Ευθύνης, «Πολυφωνία για τον Παπαδίτσα», τχ. 28 (Μάιος 1988), σ Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, ό.π. σημ. 18, σ Στέλιος Καραγιάννης, «Το αλλότριο σώμα, η έκκριση και το μαργαριτάρι», περ. Τετράδια Ευθύνης, «Πολυφωνία για τον Παπαδίτσα», τχ. 28 (Μάιος 1988), σ

10 Ειδικότερα, οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι αποτελούν πηγή έμπνευσης για τον ποιητή, καθώς τροφοδοτούν τις αναζητήσεις του και εκφράζουν τις σκέψεις του. Μετά το 1970, παρατηρείται μια συνειδητή στροφή του προς την αρχαιότητα και τη χρήση μυθικών συμβόλων, γεγονός που συνδέεται άμεσα με τα νέα του ενδιαφέροντα και τα διαβάσματά του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η αγάπη του για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό τον οδήγησε στην απόφαση να μεταφράσει, σε συνεργασία με την Ελένη Λαδιά, τους Ορφικούς ύμνους (1984), τους Ομηρικούς ύμνους (1985) καθώς και την ομηρική Νέκυια που εκδόθηκε μετά το θάνατό του (2004). Ο μύθος στο έργο του Παπαδίτσα παρουσιάζεται κυρίως με τη μορφή μυθικών προσώπων, ενώ σπανιότερα εμφανίζονται και ορισμένοι μυθικοί τόποι (Αχερουσία, Συμπληγάδες, Άδης). Από τους μυθικούς κύκλους αξιοποιούνται ως ένα βαθμό ο αργοναυτικός και ο τρωικός, καθώς ορισμένα ποιήματα βασίζονται σε επεισόδια της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Επιπλέον, πολλά από τα μυθικά πρόσωπα που αναφέρονται προέρχονται από αυτούς τους κύκλους, κυρίως από τον δεύτερο. Η ποικιλία όμως των μυθικών μορφών, που δεν μπορούν να ενταχθούν σε κύκλους, φανερώνει ότι ο ποιητής αντλεί την έμπνευσή του από ένα ευρύτερο πλέγμα της πλούσιας ελληνικής μυθολογίας. Ο Παπαδίτσας έχοντας επίγνωση ότι ο μύθος συνιστά ισχυρό διακείμενο, εντάσσει στο ποιητικό του έργο μυθικές μορφές και τόπους και καλεί τον αναγνώστη να συμμετέχει ενεργά στην παραγωγή του νοήματος. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια του ίδιου του ποιητή στο εισαγωγικό σημείωμα του συγκεντρωτικού τόμου Ποίηση 1: «Στην ποίηση υπάρχει κάποια διαδικασία μεταδόσεως που τελείται κατ αντίστροφη φορά προς τη διαδικασία της δημιουργίας. Και στις δύο περιπτώσεις επενεργεί ένας αυτοματισμός ακόμα κι όταν όλα βαδίζουν βάσει σχεδίου, με την προϋπόθεση ότι το μεταδιδόμενο βλέπεται ποιητικά. Σήμερα δεν υπάρχουν αναγνώστες της ποίησης, υπάρχουν ποιητές που την ποιούν και ποιητές που τη δέχονται». 26 Ο Παπαδίτσας, επομένως, θεωρεί την αλληλεπίδραση κειμένου αναγνώστη πολύ σημαντική στη δημιουργία ενός κειμένου. Ο ικανός αναγνώστης είναι κατά την άποψή του και αυτός «ποιητής», ο οποίος βοηθάει τον δημιουργό στην εξέλιξη του έργου του. Στόχος της εργασίας είναι η ανίχνευση και ο εντοπισμός των διακειμενικών σχέσεων της ποίησης του Παπαδίτσα με την ελληνική αρχαιότητα, με βάση κυρίως την ειδική σχέση του ποιητή με τον αρχαίο ελληνικό μύθο και τον τρόπο με τον οποίο αυτός συγκροτείται μέσα από 26 Δημήτρης Π. Παπαδίτσας, Ποίηση, Μέγας Αστρολάβος Ευθύνη, Αθήνα, 1997, σ

11 την υπερρεαλιστική γραφή. Αξιοποιώντας κυρίως το θεωρητικό πλαίσιο του Δανιήλ Ιακώβ για τις μυθολογικές αναφορές στη νέα ελληνική λογοτεχνία (2000), θα εξετάσουμε με ποιο μέρος του μύθου διαλέγεται κυρίως ο ποιητής ενώ στη συνέχεια, με βάση τη θεωρία του Ζάχου Σιαφλέκη για τη διακειμενικότητα του λογοτεχνικού μύθου (1994), θα προχωρήσουμε στον ερμηνευτικό σχολιασμό των κυριότερων μυθικών μορφών. Για τις ανάγκες του θέματος, η εργασία χωρίζεται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο περιλαμβάνει μια σύντομη επισκόπηση των απόψεων της κριτικής για το ρόλο του μύθου στην ποίηση του Παπαδίτσα καθώς και των θεωρητικών προσεγγίσεων που έχουν αναπτυχθεί γύρω από το θέμα του μύθου στη λογοτεχνία. Στο δεύτερο κεφάλαιο επιχειρείται ο ερμηνευτικός σχολιασμός των μυθικών μορφών που εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα στους στίχους των ποιημάτων του Παπαδίτσα. Οι μορφές αυτές είναι δυνατόν να διακριθούν σε δύο ευρύτερες ομάδες, η πρώτη εκ των οποίων περιλαμβάνει τις μυθικές μορφές και τους τόπους που σχετίζονται με το θέμα του θανάτου (Ενδυμίων, Αχερουσία, Ορφέας, Περσεφόνη, Οδυσσέας, Τιθωνός) ενώ η δεύτερη αυτές που συνδέονται με τους χρησμούς και τη μαντική (Πυθία, Δελφοί, Σίβυλλα, Απόλλων, Κάλχας, Τειρεσίας). Στο τρίτο κεφάλαιο, σχολιάζεται ο τρόπος με τον οποίο ο ποιητής χειρίζεται επεισόδια και μορφές που προέρχονται από δύο μυθικούς κύκλους της αρχαιότητας, τον τρωικό και τον αργοναυτικό. Η εργασία ολοκληρώνεται με το Επίμετρο που περιλαμβάνει με αλφαβητική σειρά τα ονόματα των μυθικών μορφών και τόπων που εμφανίζονται στην ποίηση του Παπαδίτσα. 11

12 1. Ο λογοτεχνικός μύθος 1.1 Η λογοτεχνική κριτική για το μύθο στην ποίηση του Παπαδίτσα Σε όλες σχεδόν τις συνθετικές μελέτες για το έργο του Παπαδίτσα, επισημαίνεται ειδικότερα η παρουσία του μύθου. 27 Πρώτος ο Αντρέας Καραντώνης στο βιβλίο του Προσωπικό (Με την «Ποίηση 2» του Παπαδίτσα), παρατηρεί το 1976 ότι οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι αποτελούν πηγή έμπνευσης για τον ποιητή, ενώ έμφαση δίνει στη σύγχρονη αίσθηση μέσα στην οποία αναβιώνουν οι μύθοι στα ποιήματά του. 28 Τη συνύφανση των αρχαίων ελληνικών μύθων με το σύγχρονο κόσμο στην ποίηση του Παπαδίτσα υπογραμμίζει και ο Γιωργής Κότσιρας (1990), ο οποίος τονίζει τον απροσποίητο και αρμονικό τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι περνούν στη εκφραστική τού ποιητή. 29 Σχετικά με την ειδική σχέση του ποιητή με το μύθο τοποθετείται και ο Αναστάσης Βιστωνίτης (1988). Παρατηρεί ότι από τους μεταπολεμικούς ποιητές, ο Παπαδίτσας είναι ο πρώτος που αναφέρεται τόσο άμεσα στο μύθο και παράλληλα εκφράζει την άποψη ότι «οι μυθολογικές του σηματοδοτήσεις θα πρέπει να θεωρηθούν όχι ως κοινωνιολογικές αναφορές σε σταθερά σχήματα που έχουν ιστορικοποιηθεί μέσα στον πολιτισμό, αλλά σε ζωντανές και καθημερινές πραγματικότητες που υπάρχουν κι ας μοιάζει να έχουν λησμονηθεί». 30 Ο Γιώργος Φρέρης (2000) επισημαίνει την προσπάθεια του ποιητή να συνδέσει τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα με την αρχαία παράδοση. 31 Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι επιχειρείται η αναδόμηση της αρχαίας ελληνικής παράδοσης, καθώς ο μύθος δεν χρησιμοποιείται στην ποίηση του Παπαδίτσα ελληνοκεντρικά. Προς επίρρωση αξίζει να αναφερθεί η άποψη της Ελισάβετ Αρσενίου (2003) που υποστηρίζει ότι ο Παπαδίτσας 27 Σχετικά με την απουσία συνθετικών μελετών για το ποιητικό έργο του Παπαδίτσα η Γεωργία Μάνιου αναφέρει τα εξής: «Έχουμε τη γνώμη ότι η κριτική δεν τόλμησε να ασχοληθεί εις βάθος με το ποιητικό έργο του Δ. Π. Παπαδίτσα, και κύρια αιτία θεωρούμε τον ιδιόμορφο υπερρεαλιστικό λόγο, παράλληλα με τις οντολογικές του αναζητήσεις, αλλά και ευρύτερα, τα υποστασιακά θέματά του, την επικοινωνία του με την αρχαία (προσωκρατική) φιλοσοφία, τους ορφικούς ύμνους και το «σταθμό» του Εν Πάτμω.» Γεωργία Μάνιου, ό.π., σημ. 17, σ. 25. Πράγματι, ο κρυπτικός και δυσκολονόητος ποιητικός λόγος του Παπαδίτσα είναι, ίσως, ο βασικός λόγος που απομάκρυνε τους κριτικούς από τη μελέτη του έργου του. 28 Αντρέας Καραντώνης, Προσωπικό (Με την «Ποίηση 2» του Παπαδίτσα). Αναφορές στον Υπερρεαλισμό, Γνώση, Αθήνα, 1981, σ Γιωργής Κότσιρας, Θεωρητική δοκιμή. Μελέτες ανιχνεύσεων στην τέχνη του λόγου, Εκδόσεις των Φίλων, Αθήνα, 1990, σ Αναστάσης Βιστωνίτης, ό.π., σημ. 23, σ Γιώργος Φρέρης, «Ανιχνεύσεις του μύθου του Ορφέα στην πρώτη ελληνική μεταπολεμική ποιητική γενιά» στο σ (31/05/2014) 12

13 «αντιπαραθέτει στη σεφερική αρχαιοελληνικότητα τη δική του διεθνιστική αρχαιοπρέπεια». 32 Αξιοσημείωτη είναι τέλος και η άποψη της Ελένης Λαδιά (2011), η οποία επισημαίνει τις δυσκολίες εντοπισμού της ειδικής σχέσης του ποιητή με την αρχαία Ελλάδα. Αυτό συμβαίνει, γιατί η αρχαία και η νέα Ελλάδα δεν διαχωρίζονται σαν δύο ξεχωριστές οντότητες στην ποίηση του Παπαδίτσα αλλά αποτελούν μέλη του ίδιου ζώντος οργανισμού, με αποτέλεσμα η σχέση του ποιητή με την αρχαία Ελλάδα να είναι «κάθε στιγμή άλλη, ποικίλη όπως ποικίλες είναι οι εκδηλώσεις του ζωντανού». 33 Εξετάζοντας πάντως κανείς την ποίηση του Παπαδίτσα εκ του σύνεγγυς διαπιστώνει ότι ο μύθος τροφοδοτεί το φιλοσοφικό στοχασμό του ποιητή και τις μεταφυσικές του αναζητήσεις. Πιο συγκεκριμένα, η κατ επανάληψη χρήση του μύθου αρχίζει να παρατηρείται από τη δεύτερη περίοδο της ποίησης του Παπαδίτσα ( ), στην οποία, όπως αναφέρθηκε, διαπιστώνεται μια στροφή σε μεταφυσικά ζητήματα. Θα μπορούσαμε λοιπόν να ισχυριστούμε ότι οι μυθικές αναφορές του ποιητή συνδέονται άμεσα με τη μεταφυσική διάσταση της ποίησής του και το φιλοσοφικό της προσανατολισμό. Εστιάζοντας λοιπόν την έρευνά μας κυρίως στο διάστημα από το 1970 και μετά, θα αναζητήσουμε τις μυθικές μορφές που κυριαρχούν στον ποιητικό λόγο του Παπαδίτσα, καθώς το συγκεκριμένο θέμα δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς. Πριν όμως φτάσουμε εκεί, θα ήταν χρήσιμο να γίνει λόγος για ορισμένες από τις πτυχές του προβληματισμού που έχει αναπτυχθεί, με επίκεντρο τη σχέση του μύθου με τη λογοτεχνία γενικότερα, χωρίς τη φιλοδοξία μια τέτοια σκιαγράφηση να είναι εξαντλητική. 32 Ελισάβετ Αρσενίου, Νοσταλγοί και Πλαστουργοί, Έντυπα, κείμενα και κινήματα στη μεταπολεμική λογοτεχνία, Τυπωθήτω, Αθήνα, 2003, σ Ελένη Λαδιά, Ο Αγαπημένος του Όντος, κείμενα για την ποίηση του Δ. Π. Παπαδίτσα, Λογείον, Αθήνα, 2011, σ

14 1.2 Θεωρητικές προσεγγίσεις Η συνεχώς μεταβαλλόμενη μορφή των μύθων, η διφορούμενη έννοιά τους και η «σκοτεινή» τους προέλευση, 34 σε συνδυασμό με το γεγονός ότι ο όρος «μύθος» στο πέρασμα των χρόνων προσέλαβε διάφορες σημασίες καθιστούν δύσκολο τον ακριβή προσδιορισμό του όρου. 35 Η δυσκολία αυτή επισημαίνεται από τους μελετητές και αντικατοπτρίζεται στους πολλούς και διαφορετικούς ορισμούς που έχουν δοθεί για το μύθο, οι οποίοι, στο μεγαλύτερο μέρος τους, σύμφωνα με τον William Righter, τείνουν να είναι γενικευτικοί. 36 Σε δύο σημεία, πάντως, στα οποία φαίνεται να συγκλίνουν οι μελετητές είναι η αφηγηματική μορφή των μύθων και η σχέση τους με θρησκευτικές τελετουργίες. Με βάση αυτήν την εκτίμηση, θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο μύθος ορίζεται ως ένα αφηγηματικό σύνολο που συνδέεται άμεσα με τη θρησκεία, με το υπερφυσικό στοιχείο να κυριαρχεί. Σταδιακά βέβαια ο μύθος άρχισε να χάνει το θρησκευτικό του χαρακτήρα και να συνδέεται όλο και περισσότερο με τη λογοτεχνία. Η σχέση του μύθου με τη λογοτεχνία είναι μια σχέση σύμφυτη, που ξεκινάει ήδη από την αρχαιότητα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι τα θέματα των αρχαίων τραγωδιών βασίζονταν σε μύθους, ενώ στη διάρκεια των αιώνων που ακολούθησαν, ο μύθος συνέχισε να γονιμοποιεί τη φαντασία των συγγραφέων και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μετατραπεί σε έναν από τους βασικότερους τρόπους ανανέωσης των λογοτεχνικών μορφών. 34 K. Κ. Ruthven, Ο Μύθος (μτφρ. Ιουλιέτα Ράλλη Καίτη Χατζηδήμου), Ερμής, Αθήνα, 1977 (σειρά: «Η Γλώσσα της κριτικής», αρ. 18), σ Ο Abrams ορίζει ως μύθο μια ιστορία που ανήκει σε μια μυθολογία (mythology): ένα σύστημα κληροδοτημένων από την αρχαιότητα ιστοριών, τις οποίες κάποτε μια συγκεκριμένη πολιτισμική ομάδα θεωρούσε αληθινές και οι οποίες χρησίμευαν για να εξηγούν τη φύση και τη λειτουργία του κόσμου, να δίνουν μια λογική βάση στα κοινωνικά ήθη και έθιμα και να επικυρώνουν τους κανόνες που όριζαν τη ζωή των ανθρώπων βλ. M. H. Abrams, «Μύθος», στο Λεξικό Λογοτεχνικών όρων (μτφρ. Γιάννα Δεληβοριά Σοφία Χατζηιωαννίδου), Πατάκης, Αθήνα, 2005, σ Ο Northop Frye θεωρεί το μύθο ως βάση για την τυπολογία ολόκληρου του λογοτεχνικού συστήματος. Σύμφωνα με τη θεωρία του, τα τέσσερα βασικά αφηγηματικά γένη η κωμωδία, το μυθιστόρημα, η τραγωδία και η ειρωνεία (σάτιρα) αποτελούν «μετατοπισμένες» εκδοχές των τεσσάρων στοιχειωδών μορφών του μύθου, οι οποίες σχετίζονται με τον εποχιακό κύκλο της άνοιξης, του καλοκαιριού, του φθινοπώρου και του χειμώνα βλ. Northrop Frye, Ανατομία της κριτικής (μτφρ. Μαριζέτα Γεωργουλέα), Gutenberg, Αθήνα, 1997, σ Ο όρος «μύθος» χρησιμοποιήθηκε επίσης στις γραμματολογικές σπουδές με τη σημασία του αφηγηματικού σχήματος, της πλοκής ενός λογοτεχνικού έργου αλλά και με τη σημασία μιας ουτοπικής πεποίθησης, ενός ευφημισμού δηλαδή για το ψεύδος. Σε αυτές τις χρήσεις του όρου θα πρέπει να προστεθούν και νεότερες που δηλώνουν το φανταστικό κόσμο μιας μυθοπλασίας καθώς και η συχνά ταυτόσημη χρήση των όρων μύθος, αρχέτυπο, θέμα ή μοτίβο στη διεθνή ορολογία για τη διάκριση των συστατικών στοιχείων της λογοτεχνίας βλ. Αντώνης Δεσποτίδης, «Μύθος», στο Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Πατάκης, Αθήνα, ( ), σ William Righter, Myth and Literature, Routledge and Kegan Paul, London and Boston, 1975, σ

15 Η ιδιότητα του μύθου να εξελίσσεται, να εκσυγχρονίζεται και να προσλαμβάνει νέες σημασίες είναι αυτή που τον μετατρέπει από συμβολικό εκφραστικό όργανο σε μέσο έκφρασης και δημιουργικότητας. 37 Όσον αφορά το λόγο για τον οποίο ο αρχαίος μύθος ασκεί τόσο μεγάλη έλξη στη λογοτεχνία, αυτός εντοπίζεται στην ικανότητά του να προσφέρει στον άνθρωπο απλές λύσεις για καταστάσεις και φαινόμενα πανανθρώπινα, καθώς περιλαμβάνει αλήθειες που παραμένουν επίκαιρες. 38 Ο συγγραφέας μπορεί, με βάση το παραδεδομένο υλικό των μύθων, να προβληματιστεί και να σκεφτεί ελεύθερα, να ανακαλύψει νέους εκφραστικούς τρόπους και να επικεντρωθεί στην ερμηνευτική επεξεργασία του μύθου. Σύμφωνα μάλιστα με τον K. Κ. Ruthven, οι μύθοι μπορούν να υποβληθούν σε οποιαδήποτε επεξεργασία. 39 Έτσι, ένας συγγραφέας μπορεί να πρωτοτυπήσει, ανακαλύπτοντας νέους τρόπους γραφής αρχαίων μύθων, παραβλέποντας τα γνωστά σημεία και εστιάζοντας την προσοχή του στα λιγότερο γνωστά. Ο Christopher Robinson συνοψίζοντας τους τρόπους με τους οποίους οι συγγραφείς χρησιμοποιούν τον αρχαίο μύθο, αναφέρει (α) την αναπαραγωγή, κατά την οποία ο συγγραφέας διηγείται απλώς το μύθο, (β) την αλληγορία, στην οποία αναζητείται το βαθύτερο νόημα του μύθου και (γ) την επανερμηνεία, στην οποία παρουσιάζεται μια νέα, διαφορετική οπτική ενός ήδη γνωστού μύθου. 40 Η σχέση επομένως του μύθου με τη λογοτεχνία είναι πολυεπίπεδη, άμεση αλλά και έμμεση και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο καθίσταται αντικείμενο της φιλολογικής έρευνας και επιστήμης. Η σύγχρονη λογοτεχνική κριτική, προκειμένου να δηλώσει τη σχέση αυτή, χρησιμοποιεί τον όρο «λογοτεχνικός μύθος». Τι σημαίνει όμως αυτός ο όρος και ποια είναι η βασική λειτουργία του στα κείμενα; Σύμφωνα με τον ορισμό που δίνει ο Pierre Albouy ο λογοτεχνικός μύθος αποτελεί: την επεξεργασία ενός αρχετυπικού ή παραδοσιακού δεδομένου, ίδιον ενός συγγραφέα και ενός έργου που απελευθερώνει πολλαπλές σημασίες ικανές 37 Σύμφωνα με το Γιώργο Φρέρη, ο μύθος από στοιχείο ιερό, θρησκευτικό και περιχαρακωμένο μετατρέπεται σε ελεύθερη έκφραση και ταυτίζεται με την απόδοση της κεντρικής ιδέας, δηλαδή με το θέμα. (Γιώργος Φρέρης, «Η Λογοτεχνία ως μύθος», περ. Δια-κείμενα, τχ. 1 (1999), σ. 14.) 38 Γιώργος Φρέρης, ό.π. 39 K. K. Ruthven, ό.π., σημ. 34, σ Christopher Robinson, «Helen or Penelope? Women writers, myth and the problem of gender roles», στο συλλογικό τόμο Peter Macridge (επιμ.), Ancient Myth in Modern Greek poetry. Essays in memory of C.A Trypanis, Portland Or, London, 1996, σ

16 να ασκήσουν μια συλλογική δράση ανάτασης και προστασίας ή να εκφράσουν μια κατάσταση πνεύματος ιδιαίτερα σύνθετη. 41 Πολύ σημαντική στον παραπάνω ορισμό είναι η παρουσία των αρχέτυπων και της συλλογικής δράσης, έννοιες που παραπέμπουν στη θεωρία του Jung, σύμφωνα με την οποία ο μύθος δεν συνιστά ατομική δημιουργία αλλά είναι προϊόν του συλλογικού ασυνειδήτου. Οι παραπάνω έννοιες καθορίζουν τη βασική λειτουργία του λογοτεχνικού μύθου που είναι η μετάβαση από το ατομικό στο συλλογικό και τανάπαλιν. 42 Ο μετασχηματισμός μιας μυθικής αφήγησης σε λογοτεχνική μορφή πραγματώνεται με τη βοήθεια των διακειμένων που εξασφαλίζουν τη μετάβαση «από ένα σύστημα σημαινόντων σε ένα άλλο» και συνίστανται από απλές λεκτικές αναφορές σε έργα ή καταστάσεις του παρελθόντος, μέχρι και την αυτούσια παράθεση σημασιολογικών στοιχείων από ένα παλιό σε ένα νεότερο έργο. 43 Έτσι, ακόμη και η απλή αναφορά ενός μυθικού ονόματος αποτελεί μία διακειμενική πράξη, με την προϋπόθεση ότι αυτή καταφέρνει να ανακαλέσει και να δραστηριοποιήσει όχι απλώς ένα κύριο όνομα αλλά μία κυρίαρχη σημασία που αναπτύχθηκε γύρω από αυτό κατά τη διάρκεια των προηγούμενων αιώνων. 44 Η διακειμενικότητα του λογοτεχνικού μύθου πρέπει, σύμφωνα με το Ζάχο Σιαφλέκη, να εννοηθεί ως μια «δημιουργική πράξη» από την πλευρά του συγγραφέα, καθώς του προσφέρει τη δυνατότητα να μεταπλάθει το μύθο σε λόγο, σε αμέτρητες εκδοχές και μέσα σε νέα κάθε φορά επικοινωνιακά πλαίσια. Επιπλέον του δίνει την ευκαιρία να κινείται ανάμεσα στο λογοτεχνικό και τον προσωπικό μύθο και να αξιοποιεί στοιχεία του ενός για την οργάνωση του άλλου. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι στο λογοτεχνικό μύθο, όπου τα διακείμενα είναι περισσότερο ισχυρά από οποιαδήποτε άλλη μορφή κειμένου, ο συγγραφέας μπορεί να επεξεργαστεί το μήνυμά του και να οριοθετήσει τις σημασίες που θέλει να προσδώσει στο έργο του. Από την άλλη πλευρά, το ίδιο γεγονός συμβάλλει στο να δραστηριοποιηθεί ο αναγνώστης και να δείξει τη δύναμη της δικής του επέμβασης στην παραγωγή του νοήματος. 45 Με άλλα λόγια, ο συγγραφέας οργανώνει και προτείνει ένα μήνυμα, αλλά ο αναγνώστης είναι 41 Pierre Albouy, Mythes et mythologies dans la littérature française (μτφρ. Ζάχος, Ι. Σιαφλέκης), Collin, Paris, 1969, σ Ζάχος, Ι. Σιαφλέκης, Η Εύθραυστη αλήθεια. Εισαγωγή στη θεωρία του λογοτεχνικού μύθου, Gutenberg, Αθήνα, 1994, σ. κβ. 43 Ό.π., σ Ό.π., σ Ό.π., σ

17 αυτός που καλείται να το εντοπίσει και να το ερμηνεύσει. Έτσι τα διακείμενα ρυθμίζουν όχι μόνο τη σύνθεση αλλά κυρίως τη νοηματοδότηση του κειμένου. Όσον αφορά τη σχέση του μύθου με τα λογοτεχνικά γένη, ο Ζάχος Σιαφλέκης παρατηρεί ότι η διακειμενική ανάγνωση του λογοτεχνικού μύθου ευνοείται στην ποίηση. 46 Οι βασικές προϋποθέσεις για την ένταξη του μύθου μέσα σε ένα ποιητικό κείμενο δημιουργούνται καταρχάς από την ιδιαιτερότητα της ποιητικής γλώσσας, την ελλειπτικότητα στην έκφραση και το βαθμό απόκλισής της από την κοινή γλώσσα επικοινωνίας. Το πιο σημαντικό όμως από όλα είναι ότι ο λογοτεχνικός μύθος στην ποίηση λειτουργεί με εικόνες. Οι μυθικές μορφές δηλαδή στην ποίηση είναι εικόνες τις οποίες ο δημιουργός καλείται να επεξεργαστεί μορφολογικά, προκειμένου να παραγάγει νέες σημασίες. Έτσι, η μυθική μορφή μετατρέπεται σε συστατικό στοιχείο της δομής ενός ποιήματος. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τη νεοελληνική λογοτεχνία και τη σχέση της με τον αρχαίο ελληνικό μύθο ο Peter Mackridge παρατηρεί ότι ο μύθος ασκεί καθοριστική επίδραση σε όλες τις περιόδους της νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής, με αφετηριακό σημείο την Κρητική λογοτεχνία της Αναγέννησης του 16ου και 17ου αιώνα. Έκτοτε σχεδόν όλοι οι νεοέλληνες ποιητές, από τον Ανδρέα Κάλβο και το Διονύσιο Σολωμό ως τους σημερινούς, αξιοποίησαν λογοτεχνικά το μύθο. 47 Τα κριτήρια πρόσληψης του λογοτεχνικού μύθου στη νεότερη ελληνική κριτική θεσπίζονται, κατά το Ζάχο Σιαφλέκη, από τη φιλολογία και ιδιαίτερα από την κλασική, γιατί το αντικείμενο μελέτης είναι η σχέση της νεοελληνικής παράδοσης με τους αρχαίους μύθους. 48 Ο Δανιήλ Ιακώβ, στη μελέτη του για την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, ορίζει τον εντοπισμό μυθικών αναφορών ως έναν από τους τρεις βασικούς άξονες, με βάση τους οποίους μπορεί να διερευνηθεί η σχέση ενός νεότερου ποιητή με την αρχαία ελληνική παράδοση. Οι άλλοι δύο άξονες είναι: η συγκέντρωση των ρητών αναφορών σε παλαιότερα κείμενα και η διερεύνηση του λεξιλογίου του συγγραφέα για να διαπιστωθεί η οφειλή του στα αρχαία ελληνικά κείμενα. 49 Ο Ζάχος Σιαφλέκης, προσπαθώντας να διευρύνει το παράδειγμα αναφοράς, υποστηρίζει ότι η μελέτη του φαινομένου του λογοτεχνικού μύθου στη χώρα μας περιορίζεται σε μια μόνο 46 Ό.π., σ Peter Mackridge, «Introduction», στο συλλογικό τόμο Peter Macridge (επιμ.), Ancient Myth in Modern Greek poetry. Essays in memory of C.A Trypanis, Portland Or, London, 1996, σ.xvi-xix. 48 Ζάχος, Ι. Σιαφλέκης, ό.π., σημ. 42, σ. κγ. 49 Δανιήλ Ιακώβ, Η αρχαιογνωσία του Οδυσσέα Ελύτη και άλλες νεοελληνικές δοκιμές, Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2000, σ

18 διάστασή του, καθώς εξαντλείται στη γραμματολογική προσέγγισή του, ενώ απαιτείται, λόγω του πολύπλοκου χαρακτήρα του φαινομένου, μια πιο σύνθετη μέθοδος, που θα ξεκινάει βέβαια από τη φιλολογία, αλλά θα λαμβάνει υπόψη τον έντονα κοινωνικά χαρακτήρα του λογοτεχνικού μύθου και παράλληλα θα αναδεικνύει το δίκτυο των μυθικών παραλλαγών σε περισσότερες από μία εθνικές λογοτεχνίες. 50 Ο ίδιος βέβαια, αναγνωρίζοντας τη δυσκολία σφαιρικής αποτίμησης του φαινομένου του λογοτεχνικού μύθου, υπογραμμίζει ότι οι βασικοί άξονες μιας τέτοιας προσπάθειας δεν έχουν καθορισθεί ακόμη πλήρως και τονίζει ότι «η θεωρία της λογοτεχνίας, ως μια πράξη εκ των υστέρων, έρχεται να διαπιστώσει το ανυπέρβλητο της προσωπικής δημιουργίας και το άδηλο της ατομικής σημασιοδότησης». 51 Επομένως, η θεωρία της λογοτεχνίας λειτουργεί συμπληρωματικά στην ερμηνεία του λογοτεχνικού μύθου, αποτελώντας έναν πολύτιμο αρωγό. Δημιουργεί δηλαδή τις προϋποθέσεις για την αναγνώριση των μυθικών μορφών και του ρόλου τους σε ένα κείμενο και θέτει τους όρους για την ανάγνωση και την κατανόησή τους εκ μέρους του δέκτη, γνωρίζοντας πως, αν και ο λογοτεχνικός μύθος είναι ένα φαινόμενο «παγκόσμιο», η ερμηνεία του θα είναι πάντοτε θέμα εποχής, δημιουργού και αναγνωστών Ζάχος, Ι. Σιαφλέκης, ό.π., σημ. 42, σ. κδ. 51 Ό.π., σ Ό.π., σ

19 2. Μορφές και τόποι του θανάτου, της μαντικής και των χρησμών Εξετάζοντας κανείς ποιους μύθους αλλά και ποιες όψεις αυτών των μύθων αξιοποιεί ο Παπαδίτσας στο σύνολο της ποίησής του, διαπιστώνει πως οι μυθικές μορφές που χρησιμοποιεί μπορούν να διακριθούν σε δύο ευρύτερες ομάδες. Στην πρώτη ομάδα εντάσσονται οι μυθικές μορφές που σχετίζονται με την αναζήτηση της αιωνιότητας και την υπέρβαση του θανάτου, ενώ στη δεύτερη οι μορφές που σχετίζονται με το χώρο των Δελφών και το χάρισμα του χρησμού και της μαντείας. Ειδικότερα, οι μυθικές μορφές που ανήκουν στην πρώτη ομάδα, είναι ο Ενδυμίων, η Περσεφόνη, η Εκάτη, ο Ορφέας, ο Οδυσσέας και ο Τιθωνός, ενώ εκτενής αναφορά γίνεται επίσης στον Άδη και στην Αχερουσία που συνδέονται άμεσα με το θάνατο. Οι συγκεκριμένες μυθικές μορφές καθώς και οι τόποι αρχίζουν να εμφανίζονται από το 1970, ενώ η παρουσία τους γίνεται όλο και πιο ευδιάκριτη, φθάνοντας στην τελευταία συλλογή, το Προεόρτιον, στην οποία κυριαρχούν οι μυθικές αναφορές που συνδέονται με το θέμα του θανάτου και την επιθυμία υπέρβασής του. Το κριτήριο με βάση το οποίο κατατάσσονται και παρουσιάζονται οι παραπάνω μυθικές μορφές τόποι είναι η χρονική σειρά με την οποία εμφανίζονται στις ποιητικές συλλογές και έχει ως αφετηρία το μυθικό πρόσωπο του Ενδυμίωνος, πάνω στο οποίο βασίζεται μια ολόκληρη συλλογή του Παπαδίτσα, γραμμένη το Κατόπιν, ακολουθούν οι υπόλοιπες μυθικές μορφές και οι τόποι, σύμφωνα πάντα με τη σειρά που απαντώνται στα ποιήματά του. (α) Ενδυμίων Ο τίτλος και μόνο της ένατης συλλογής του Παπαδίτσα, Όπως ο Ενδυμίων (1970), παραπέμπει στον αρχαίο ελληνικό μύθο. Στη συγκεκριμένη συλλογή ο ποιητής για πρώτη φορά εκμεταλλεύεται σε τόσο μεγάλο βαθμό ένα μύθο, αφού το πρώτο ποίημα, που δάνεισε το όνομά του σε ολόκληρη τη συλλογή, στηρίζεται στην αναλογία του ποιητικού υποκειμένου με τη μυθική μορφή του Ενδυμίωνος. 53 Ποιος ήταν, όμως, ο μυθικός Ενδυμίων; Κατά τον Pierre Grimal, η γενεαλογία του μυθικού Ενδυμίωνος ποικίλλει ανάλογα με το συγγραφέα. Έτσι, πολύ συχνά εμφανίζεται ως γιος του Αέθλιου και της Καλύκης, ενώ σπανιότερα θεωρείται γιος του 53 Γεωργία Μάνιου, ό.π., σημ. 17, σ

20 ίδιου του Δία. Σύμφωνα με μια παραλλαγή του μύθου, ο Ενδυμίων είχε οδηγήσει τους Αιολείς της Θεσσαλίας στην Ηλεία και βασίλευε σε αυτούς. Κατόπιν είχε παντρευτεί και είχε αποκτήσει τρεις γιους, τον Παιόνα, τον Επείο και τον Αιτωλό καθώς και μια κόρη την Ευρυκύδη. Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι ο Ενδυμίων ήταν ένας νέος, πανέμορφος βοσκός τον οποίο ερωτεύτηκε ο Ύπνος και του έδωσε το χάρισμα να κοιμάται με τα μάτια ανοιχτά. Η πιο γνωστή, όμως, από όλες τις παραλλαγές διηγείται πως τον Ενδυμίωνα τον ερωτεύτηκε η Σελήνη, όταν τον είδε να βόσκει το κοπάδι του. Ύστερα από παράκλησή της, ο Δίας υποσχέθηκε στον Ενδυμίωνα να του πραγματοποιήσει μια ευχή. Ο Ενδυμίων τότε επέλεξε να κοιμηθεί έναν αιώνιο ύπνο με τα μάτια ανοιχτά, διατηρώντας για πάντα τη νεότητά του. 54 Την τελευταία αυτή εκδοχή του μύθου υιοθετεί και ο Παπαδίτσας, όπως γίνεται φανερό από τα δύο χωρία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας που προτάσσονται στην αρχή του ποιήματος. Το πρώτο από αυτά είναι ένα σχόλιο του Απολλώνιου του Ρόδιου (Σχ. Απ. Ροδ ): παρά Διός εἰληφότα δῶρον, αὐτόν [Ἐνδυμίωνα] ταμίαν εἶναι θανάτου,/ ὅτε θέλοι ὀλέσθαι. Σύμφωνα με το σχόλιο αυτό, ο Ενδυμίων είχε λάβει από το Δία το δώρο να είναι διαχειριστής του θανάτου του και να πεθάνει όποτε ο ίδιος επιθυμεί. Το δεύτερο χωρίο προέρχεται από τη ραψωδία τ της Οδύσσειας (τ. 547): οὐκ ὂναρ, ἂλλ ὓπαρ ἐσθλόν (= όχι όνειρο αλλά ισχυρό όραμα) και μας οδηγεί, από την αρχή του ποιήματος, στην υπόθεση πως ο ποιητής θα μιλήσει για μια δική του οραματική πραγματικότητα. Η δυνατότητα του Ενδυμίωνος να είναι ταμίας θανάτου, να ορίζει δηλαδή το θάνατό του από μόνος του, είναι το στοιχείο που γοήτευσε κυρίως τον Παπαδίτσα σε αυτόν το μύθο. Το ποιητικό υποκείμενο δηλαδή θα ήθελε να έχει το προνόμιο του Ενδυμίωνος και για αυτό το λόγο «μεταμορφώνεται» σε Ενδυμίωνα και λειτουργεί όπως αυτός, προκειμένου να έρθει σε επαφή με την αιωνιότητα και να ψάξει εκεί απαντήσεις στις αναζητήσεις του γύρω από το Ον. Επιπλέον, η κατάσταση της ύπνωσης στην οποία βρίσκεται ο μυθικός Ενδυμίων δίνει τη δυνατότητα στον ποιητή να προχωρήσει στα δικά του προσωπικά οράματα, τα οποία στη συνέχεια παρουσιάζονται μέσα από μια σειρά υπερρεαλιστικών εικόνων. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίο, όπως εύστοχα επισημαίνει ο Αντρέας Καραντώνης, ότι η ύπνωση υιοθετήθηκε ως μέθοδος απελευθέρωσης και ονειρικής δημιουργίας από τους θεωρητικούς του υπερρεαλισμού. 54 Pierre Grimal, Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας, επιμ. Βασ. Άτσαλος, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991, σ

21 Στο πρώτο ποίημα «[Έξω ούρλιαζαν ]», ο ποιητής μας εισάγει στο θέμα, δίνοντάς μας πληροφορίες για το χώρο και το χρόνο στον οποίο θα δράσει ο δικός του Ενδυμίων. Παράλληλα, φροντίζει να δημιουργήσει ατμόσφαιρα μυστηρίου, για να προετοιμάσει τους αναγνώστες να αφουγκραστούν με προσοχή τα οράματά του: τύλιγα μυστήριο και το ανέβαινα. 55 Όσον αφορά το χώρο, αυτός προσδιορίζεται από την αρχή του ποιήματος: Έξω ουρλιάζαν ζώα φανταστικά. 56 Αμέσως μετά προσδιορίζεται ο συμβατικός χρόνος του ποιήματος που είναι η νύχτα, και ειδικότερα μια νύχτα με φεγγάρι. Το φεγγάρι, βασικό στοιχείο του μύθου, εμφανίζεται στο δεύτερο κιόλας στίχο και συμπληρώνει το σκηνικό. Στη συνέχεια ο ποιητής γίνεται πιο συγκεκριμένος: Κι ήταν η ώρα έξι Έξι στο ένα κι έξι στο άλλο σώμα Έξι ανύπαρχτες πληγές Στη σπηλιά Κι έξω απ τη σπηλιά Θέριευα το ένα κι έχανα το άλλο Σώμα Κάτι μ έλιωνε στη μέση 57 Στους παραπάνω στίχους γίνεται λόγος για δύο σώματα, το ένα από τα οποία αντιστοιχεί στον αρχαίο Ενδυμίωνα, ενώ το άλλο στη σύγχρονη εκδοχή του. Δεν πρόκειται όμως για δύο διαφορετικούς Ενδυμίωνες αλλά για έναν. Η αιωνιότητα, το δώρο που χάρισε ο Δίας στον Ενδυμίωνα του δίνει τη δυνατότητα να διατηρεί τόσο το αρχαίο όσο και το νέο του σώμα. Αξίζει να παραθέσουμε την άποψη της Ελένης Λαδιά πως ο στίχος κάτι μ έλιωνε στη μέση υποδηλώνει το «ενδιάμεσο, το σημείο τομής των δύο κόσμων». 58 Στο σημείο αυτό διακρίνεται ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο μύθος από τον Παπαδίτσα. Ειδικότερα ο ποιητής δεν βλέπει το μύθο σαν ένα απολίθωμα του παρελθόντος, αλλά αντίθετα σαν ένα 55 Π: 129 οι παραπομπές στα αποσπάσματα των ποιημάτων του Παπαδίτσα γίνονται στη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του και δηλώνονται συντομογραφικά με το Π= Δ. Π. Παπαδίτσας, Ποίηση, Μέγας Αστρολάβος Ευθύνη, Αθήνα, 1997 και με τον αριθμό που δηλώνει τη θέση του ποιήματος στη συγκεντρωτική έκδοση. 56 Ό.π. 57 Ό.π. 58 Ελένη Λαδιά, Ποιητές και αρχαία Ελλάδα (Σικελιανός Σεφέρης Παπαδίτσας), Εκδόσεις των φίλων, Αθήνα, 1983, σ

22 «ζωντανό οργανισμό» που έχει την ιδιότητα να είναι πανταχού παρών. Έτσι, μέσα από το μύθο επιχειρείται η γεφύρωση του παρόντος με το παρελθόν και το μέλλον και η επαφή με το «αιώνιο». Το δεύτερο ποίημα «[Κι αυτή τη νύχτα ]» της ποιητικής σύνθεσης Όπως ο Ενδυμίων αρχίζει με μια αναφορά στο χρόνο: κι αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα. 59 Η νύχτα, ο συμβατικός χρόνος του ποιήματος, επανέρχεται στο προσκήνιο, μόνο που εδώ γίνεται φανερό ότι ο ποιητής δεν θα μιλήσει για μια συγκεκριμένη νύχτα, αφού με το στίχο δημιουργείται η εντύπωση της συνέχειας και της διάρκειας. Ο στίχος αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επαναλαμβάνεται τρεις φορές στην ποιητική σύνθεση. Είναι πιθανό η νύχτα να συμβολίζει το σκοτάδι και την άγνοια του ποιητικού υποκειμένου. Μέσα λοιπόν στη νύχτα το ποιητικό υποκείμενο δρασκελίζει ερωτήματα με την καρδιά και με τα μάτια και με το χρώμα κάθε πράξης και προσπαθεί να βρει απαντήσεις στα ερωτήματά του αυτά. Από τις δύο εκδοχές του Ενδυμίωνος, που εντοπίστηκαν στο ποίημα «[Έξω ούρλιαζαν ]», στο δεύτερο ποίημα κυρίαρχη αναδεικνύεται η σύγχρονη εκδοχή: Και κανείς δε με είδε αυτή τη νύχτα και την άλλη νύχτα Όλοι με πήραν για χρηματιστή Άλλοι για συνωμότη μ εκρηκτικά υλικά στα δόντια και στα τακούνια Όμως εγώ ήμουν η ατσάλινη τρίχα ρολογιού και σήμαινα το απρόβλεπτο πάνω απ τη σκέπη ενός θεωρήματος ή μιας Μ όλες τις προφυλάξεις κίνησης που παίζει την οικουμένη και το φόνο της στα ζάρια Ή στο ρυθμό της πλάνης 60 Στους παραπάνω στίχους παρατηρείται επίσης ότι η αναλογία του ποιητή με το μυθικό Ενδυμίωνα, που είχε ήδη διαφανεί από τον τίτλο της ποιητικής σύνθεσης έχει μετατραπεί εδώ σε πλήρη ταύτιση. Η υποκατάσταση του μυθικού προσώπου από το ποιητικό εξασφαλίζεται μέσω της ομιλίας σε πρώτο πρόσωπο. Το ποιητικό υποκείμενο δεν λειτουργεί απλώς όπως ο Ενδυμίων, αλλά ταυτίζεται μαζί του προκειμένου να αναπτύξει μια από τις βασικές ιδέες της ποίησής του, την πίστη στο «απρόβλεπτο». 59 Π: Ό.π. 22

23 Σύμφωνα με την Ελένη Λαδιά, η ιδέα του απρόβλεπτου αποτελεί την «κυριότερη φλέβα ολόκληρης της ποιητικής σύνθεσης». 61 Με το στίχο Όμως εγώ ήμουν η ατσάλινη τρίχα ρολογιού και σήμαινα το απρόβλεπτο πάνω απ τη σκέπη ενός θεωρήματος ο ποιητής- Ενδυμίων αμφισβητεί τη δύναμη των θεωρημάτων και εκφράζει τη βαθιά του πίστη στο απρόβλεπτο, που ανατρέπει τα αξιώματα και τις βεβαιότητες. 62 Το απρόβλεπτο, όπως υπογραμμίζει η Ελένη Λαδιά, υποδηλώνει το φιλοσοφικό, νοητικό χώρο και ισοδυναμεί με το πεπρωμένο στην ανθρώπινη ζωή, το οποίο ο Παπαδίτσας δέχεται μόνο έμμεσα, αφού δηλαδή πρώτα έχουν εξαντληθεί όλες οι πιθανότητες του νου. 63 Όταν ο ανθρώπινος νους δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο, τότε μόνο αφήνεται να δεχτεί συνειδητά το απρόβλεπτο. Έτσι, ο ποιητής-ενδυμίων, αποδεσμευμένος από όλα εκείνα τα θεωρήματα που εγκλωβίζουν το νου και δεν τον αφήνουν να σκεφτεί ελεύθερα, ξεκινάει τις αναζητήσεις του γύρω από το πρώτο γράμμα κάθε πράγματος, 64 γνωρίζοντας όμως καλά τις δυσκολίες αυτού του εγχειρήματος. Αυτό που αναζητά στην πραγματικότητα είναι η πρώτη αρχή όλων των πραγμάτων, αυτό που ο ίδιος αποκαλεί Ον. Διαπιστώνεται, επομένως σ αυτό το σημείο, ότι ο μύθος λειτουργεί για τον Παπαδίτσα ως μέσο έκφρασης βασικών αρχών της φιλοσοφίας του καθώς και ως μέσο πραγμάτωσης των αναζητήσεών του γύρω από το Ον. Ο μύθος του Ενδυμίωνος αποτελεί αναμφίβολα τον πυρήνα της ποιητικής σύνθεσης. Εκτός όμως από αυτόν, στο ποίημα εντοπίζονται και ορισμένες άλλες μυθικές μορφές, οι οποίες έχουν έναν συμπληρωματικό ρόλο. Το τρίτο ποίημα της σύνθεσης «[Και αυτή τη νύχτα ]» είναι αυτό στο οποίο συναντάμε τις περισσότερες μυθολογικές αναφορές. Η πρώτη από αυτές ανήκει στις τρεις Μοίρες, που καθόριζαν το πεπρωμένο του ανθρώπου και λειτουργεί συνδετικά με το προηγούμενο ποίημα: Κι απ το ένα μάτι που το είχαν οι τρεις/ γεννημένες μ άσπρα μαλλιά. 65 Λίγους στίχους πιο κάτω, ο ποιητής αναφέρεται στις Εσπερίδες: Είμαστε η ερημική κουβαρίστρα που ξετυλίγει υφάδια και κέρδη σκοταδιού στα κρύα μάτια των Εσπερίδων. 66 Στη Θεογονία του Ησίοδου, οι Εσπερίδες αναφέρονται ως κόρες της νύχτας, ενώ με αυτήν την 61 Ελένη Λαδιά, ό.π., σημ. 58, σ Π: Ελένη Λαδιά, ό.π., σημ. 33, σ Π: Π: Ό.π. 23

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. Α.1. Πεζολογία: Παρά το γεγονός ότι το ποίημα εκφράζει συναισθηματικές καταστάσεις, αποπνέει έντονη συγκίνηση. Ο λυρισμός, ωστόσο, εκφράζεται μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ. Χειμώνας-Άνοιξη 2010. Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ Χειμώνας-Άνοιξη 2010 Χώρος εκδηλώσεων: Αμφιθέατρο Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών Βασ. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα Διοικητικό Συμβούλιο: Αλέξης Δημαράς Σάββας Κονταράτος Χρυσάνθη Μωραΐτη-Καρτάλη

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνου Καβάφη:

Κωνσταντίνου Καβάφη: 1 Κωνσταντίνου Καβάφη: Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ 595 μ.χ. «Το γήρασμα του σώματος και της μορφής μου είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι. Δεν έχω εγκαρτέρησι καμιά. Εις σε προστρέχω

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά χαρακτηριστικά

Βασικά χαρακτηριστικά ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ Το κίνηµα του ροµαντισµού επηρέασε πολλές τέχνες και κυριάρχησε στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία από τα τέλη του 18ου αιώνα µέχρι τα µέσα του 19ου αιώνα. Ο ροµαντισµός προβάλλει το συναίσθηµα, την

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΠΟΙΗΣΗ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΠΟΙΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Α. ΠΟΙΗΣΗ Για τον ιονύσιο Σολωµό («Ο Κρητικός») ΑΠΟΣΤΟΛΑΚΗΣ Γ., Η ποίηση στη ζωή µας, εκδ. Εστία, Αθήνα χ.χ. FURST L. R., Ροµαντισµός, µτφρ. Ι. Ράλλη - Κ. Χατζηδήµου, εκδ. Ερµής, Αθήνα 2 1988.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής Ἕνας μπαξές γεμάτος αἷμα εἶν ὁ οὐρανός καί λίγο χιόνι ἔσφιξα τά σκοινιά μου πρέπει καί πάλι νά ἐλέγξω τ ἀστέρια

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ http://www.poetrysymposium.gr. Ποίηση και Όνειρο

ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ http://www.poetrysymposium.gr. Ποίηση και Όνειρο ΤΡΙΑΚΟΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ http://www.poetrysymposium.gr Ποίηση και Όνειρο Πάτρα 5 8 Ιουλίου 2012 Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΕΜΠΤΗ ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: 22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΚΑΛΙΔΗ» 1 Παγκόσμια

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. ΛΥΣΙΑΣ, Υπέρ Μαντιθέου: Εισαγωγή (σ.σ. 9-13, 15-20) Εισαγωγή (σ.σ. 79-80) Πρωτότυπο Κείμενο 1-3, 4-8, 9-13, 18-19, 20-21 2. ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, Υπέρ της Ροδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας Τμήμα Φιλολογίας EΚΠΑ Επιστημονικό συνέδριο Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Πέμπτη 28 Νοεμβρίου - Σάββατο 30 Νοεμβρίου 2013 Αίθουσα «Αντώνης Τρίτσης»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΗΣ 2011-2012 Κομοτηνή Νοέμβριος 2013 1 Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130)

Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Κ. Π. Καβάφη: «Νέοι της Σιδώνος 400 µ.χ.» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 129-130) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α Λυκείου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α. Ξενοφῶντος Ἑλληνικά Βιβλίο 2 1. Κεφ. 1, παράγραφοι 16 29, σελ. 46 49 2. Κεφ. 2, παράγραφοι

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Ύφος (συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό, προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ»

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ» ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Βασ. Αλεξάνδρου 1 211 00 ΝΑΥΠΛΙΟ Τηλ.: 27520 28947 Fax: 27520 27960 e-mail education@pli.gr ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι.

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 Β ΕΞΑΜΗΝΟ 9.00 10.00 Γενική Γλωσσολογία ΙΙ Υ

Διαβάστε περισσότερα

«Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου. Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου

«Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου. Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 1 «Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 1) Γιατί τα αρχικώς αρνητικά συναισθήματα του αφηγητή απέναντι στη γυναίκα μετατρέπονται εν τέλει σε θετικά; Τι

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ 1 η ΤΑΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ (Παρουσίαση Λογοτεχνικών Κειμένων) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σαρρή, Ζ., Τα στενά παπούτσια ΠΑΤΑΚΗΣ Τριβιζάς, Ε., Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές ΚΕΔΡΟΣ α. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση

Advanced Subsidiary. Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο. Κατανόηση Advanced Subsidiary Advanced GCE Survival Δεξιότητες Α Β Γ Δ Κατανόηση γραπτού λόγου Μετάφραση Γραπτό κείμενο Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση κειμένων σε προεπιλεγμένα θέματα/κείμενα Functional Operational

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας

Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας Το πρόγραμμα του εργαστηρίου Βασίλης Βασιλειάδης: Εισαγωγή στη θεματική του εργαστηρίου Αλεξάνδρα Γερακίνη: «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει». Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

«Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά

«Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά 1 «Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά Χαμένα πάνε εντελώς τα λόγια των δακρύων. Όταν μιλάει η αταξία η τάξη να σωπαίνει - έχει μεγάλη πείρα ο χαμός. Τώρα πρέπει να σταθούμε στο πλευρό του ανώφελου.

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΡΑΠΤΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους Εκπαιδευτικούς για τον επικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Οι πολλαπλές µεταφράσεις στο Ανθολόγιο Αρχαϊκής Λυρικής Ποίησης Β Ενιαίου Λυκείου: ιδακτική πρόταση. Μίµνερµος απόσπ. υπ αριθ.

Οι πολλαπλές µεταφράσεις στο Ανθολόγιο Αρχαϊκής Λυρικής Ποίησης Β Ενιαίου Λυκείου: ιδακτική πρόταση. Μίµνερµος απόσπ. υπ αριθ. Οι πολλαπλές µεταφράσεις στο Ανθολόγιο Αρχαϊκής Λυρικής Ποίησης Β Ενιαίου Λυκείου: ιδακτική πρόταση. Μίµνερµος απόσπ. υπ αριθ. 11 (D2, 2W) 1 Ελένη Γκαστή, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Περίληψη Αυτή η διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σχοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω τ αστέρια εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ: ΤΑ ΑΝΤΙΚΛΕΙΔΙΑ

ΓΙΩΡΓΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ: ΤΑ ΑΝΤΙΚΛΕΙΔΙΑ ΓΙΩΡΓΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ: ΤΑ ΑΝΤΙΚΛΕΙΔΙΑ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ - 1924: Γεννήθηκε στον Πύργο Ηλείας. Ανήκει στην πρώτη μεταπολεμική γενιά ποιητών. - 1971: Δημοσίευση της πρώτης του ποιητικής συλλογής Το Κατώγι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα