Συνεργασία εκπαιδευτικών - οικογένειας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Συνεργασία εκπαιδευτικών - οικογένειας"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ Συνεργασία εκπαιδευτικών - οικογένειας

2

3

4

5

6 ΣΧΟΛΕΣ ΓΟΝΕΩΝ Συνεργασία εκπαιδευτικών - οικογένειας Γιοβαζολιάς Θεόδωρος Επίκουρος Καθηγητής Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης ΕΠιΣτημονιΚη ΕΠιμΕλΕια Γεώργας Δημήτριος ομότιμος Καθηγητής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο αθηνών Γιώτσα Άρτεμις Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο ιωαννίνων YΠΕΥΘΥνη ΣΥντονιΣμοΥ ΠαραΓωΓηΣ Γεωργίου ανδρονίκη - Υπεύθυνη Έργου ΦιλολοΓιΚη ΕΠιμΕλΕια Θεοδοσοπούλου μαρία, μ.sc., Ph.D., μέλος ομάδας Έργου Κωτσάκης Βασίλειος, μ.sc., αναπληρωτής Υπεύθυνος Έργου νταλάκα Ελένη, μ.sc., μέλος ομάδας Έργου αθηνα 2011 ISBN:

7 Περιεχόμενα ΚΕΦαλαιο 1 ΘΕωριΕΣ Και μοντελα Για τη ΣΧΕΣη ΣΧολΕιοΥ οικογενειασ Το.σταδιακό.μοντέλο Το.Οικοσυστημικό.Μοντέλο Το.Σφαιρικό.Μοντέλο Το.μοντέλο.σχέσεων.οικογένειας-σχολείου.των.Ryan.και.Adams...13 ΚΕΦαλαιο 2 η ΣημαΣια τησ ΕΠιΚοινωνιαΣ ΣΧολΕιοΥ - οικογενειασ Τρόποι.επικοινωνίας.σχολείου.-.οικογένειας Πλεονεκτήματα.συνεργασίας.σχολείου..οικογένειας...19 ΚΕΦαλαιο 3 αναπτυξιακα ΧαραΚτηριΣτιΚα/αναΓΚΕΣ ΠαιΔιων Και ΕΦηΒων Τα.πρώτα.χρόνια.της.ζωής Λανθάνουσα.περίοδος Εφηβεία Ο.έφηβος.σε.σχέση.με.τον.εαυτό.του..και.το.σώμα.του Η.γλώσσα.του.εφήβου Ο.έφηβος.σε.σχέση.με.τους.γονείς.του Η.σχέση.του.εφήβου.με.το.σχολείο...21 ΚΕΦαλαιο 4 ΓονΕΪΚη ΕμΠλοΚη Η.σημαντικότητα.της.γονεϊκής.εμπλοκής.στο.σχολείο Συνεργασία.εκπαιδευτικών.και.γονέων.στο.σχολείο Συμβολή.των.γονέων.στη.διεξαγωγή.του.μαθήματος. στη.σχολική.τάξη Συμμετοχή.των.γονέων.στη.λήψη.των.σχολικών.αποφάσεων Εμπόδια.για.την.εμπλοκή.των.γονέων.στην.εκπαιδευτική. διαδικασία.των.παιδιών

8 ΚΕΦαλαιο 5 ΨΥΧιΚη ανθεκτικοτητα ΠαιΔιων Και ΕΦηΒων Ορισμός..Ζητήματα.κατανόησης.της.ψυχικής.ανθεκτικότητας Ψυχική.Ανθεκτικότητα.και.Παράγοντες.Ευαλωτότητας Ψυχική.ανθεκτικότητα.και.προστατευτικοί.παράγοντες...46 ΚΕΦαλαιο 6 ΠροΒληματα ΠροΣαρμοΓηΣ Στο ΣΧολΕιο: αντιμετωπιση απο ΓονΕιΣ Και ΕΚΠαιΔΕΥτιΚοΥΣ Τι.δυσκολεύει.την.προσαρμογή.του.παιδιού.στο.σχολείο; Πότε.το.άγχος..αποχωρισμού.γίνεται.διαταραχή; Μελέτη.περίπτωσης...56 ΚΕΦαλαιο 7 ΕΠαΓΓΕλματιΚοΣ ΠροΣανατολιΣμοΣ Στόχοι..Διαδικασία.του.Επαγγελματικού.Προσανατολισμού Αυτογνωσία Χαρακτηριστικά.Προσωπικότητας Επαγγελματικές.Αξίες Ικανότητες.και.Δεξιότητες Άλλες.επιθυμίες.και.ανάγκες.που.σχετίζονται.με.το.επάγγελμα Εμπόδια...68 ΚΕΦαλαιο 8 ΕΠιΘΕτιΚοτητα ΣΧολιΚοΣ ΕΚΦοΒιΣμοΣ Εννοιολογικός.Προσδιορισμός.της.Επιθετικότητας Οι.θεωρίες.για.την.επιθετικότητα Φροϋδικές/.Ψυχαναλυτικές..θεωρίες Εθολογικές.θεωρίες Θεωρία.πρόκλησης.επιθετικότητας.μετά.από.ματαίωση Θεωρία.της.Κοινωνικής.Μάθησης Σχολικός.Εκφοβισμός.-.Θυματοποίηση Αντιμετώπιση.από.τους.Γονείς Αντιμετώπιση.από.τους.Εκπαιδευτικούς Συνεργασία.Σχολείου..Οικογένειας Αντιμετώπιση.του.φαινόμενου.της.επιθετικότητας.στα.σχολεία Ο.ρόλος.των.παριστάμενων Ενδυνάμωση.των.παριστάμενων.για.παρέμβαση στα.φαινόμενα.εκφοβισμού

9 ΚΕΦαλαιο 9 ΣΧολιΚη αποτυχια Ορισμός.της.σχολικής.αποτυχίας Γλώσσα.και.σχολική.αποτυχία Eπίδραση.του.οικογενειακού.περιβάλλοντος Τα.κίνητρα.των.μαθητών.για.μάθηση Τρόποι.αντιμετώπισης.της.σχολικής.αποτυχίας Σχολική.Άρνηση..Σχολική.Φοβία Λόγοι.της.σχολικής.άρνησης Πρόληψη Αντιμετώπιση...96 ΚΕΦαλαιο 10 μαθησιακεσ ΔΥΣΚολιΕΣ Τι.είναι.οι.Μαθησιακές.Δυσκολίες; Ποια.είναι.τα.αίτια.των.Μαθησιακών.Δυσκολιών; Λειτουργίες.και.δεξιότητες.απαραίτητες.. για.την.κατάκτηση.της.γραφής: Προϋποθέσεις.για.την.εκμάθηση.της.Ανάγνωσης: Μαθησιακές.δυσκολίες.στις.πρωτομαθηματικές.έννοιες Ψυχολογικά.συμπτώματα Παρέμβαση Διαταραχή.Ελλειματικής.Προσοχής..Υπερκινητικότητας.. ή.υπερκινητικό.σύνδρομο.(δεπ-υ) Χαρακτηριστικά.της.ΔΕΠ-Υ Τεχνικές.διαχείρισης.συμπεριφοράς.για.άτομα.με.ΔΕΠ-Υ Εκπαιδευτικές.Παρεμβάσεις Παραρτημα...109

10 1 1ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Θεωρίες Θεωρίες και μοντέλα για τη σχέση σχολείου - οικογένειας Το παιδί, όταν εισέρχεται στο σχολικό πλαίσιο, αρχίζει να κινείται ανάμεσα σε δύο συστήματα που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους: την οικογένεια και το σχολείο Όπως συχνά υποστηρίζεται, το σχολείο είναι μετά την οικογένεια το πιο σημαντικό πλαίσιο με το οποίο το παιδί έρχεται σε επαφή και το οποίο επιδρά στην κοινωνικο-συναισθηματική του ανάπτυξη Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι τα δύο αυτά συστήματα δεν είναι απομονωμένα το ένα από το άλλο, αλλά βρίσκονται σε μια δυναμική αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση, δηλαδή, οι αλλαγές και τα γεγονότα που συμβαίνουν στα μέλη του ενός επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τα μέλη του άλλου (Γιώτσα, 2006) Βεβαίως, το σχολείο και η οικογένεια έχουν ως σημείο τομής και ως κοινό ενδιαφέρον τους το παιδί Η πολύπλευρη ανάπτυξη του και εξέλιξή του απασχολεί και ενδιαφέρει και τα δύο αυτά συστήματα Είναι γενικά αποδεκτό ότι οι παραπάνω στόχοι επιτυγχάνονται με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν υπάρχει μια καλή σχέση συνεργασίας μεταξύ σχολείου και οικογένειας Για αυτό το λόγο τα τελευταία χρόνια γίνεται πολύ συζήτηση και αναπτύσσονται ποικίλα μοντέλα με στόχο την ανάπτυξη και βελτίωση αυτής της σχέσης Η πολυπλοκότητα της όλης κατάστασης και τα καλώς νοούμενα συμφέροντα του παιδιού απασχολούν τόσο τους γονείς όσο και τους εκπαιδευτικούς, όπως αναφέρθηκε παραπάνω Όπως είναι φυσικό, οι δύο προαναφερθέντες 9

11 «σημαντικοί άλλοι» διεκδικούν συγκεκριμένο ρόλο στην προσπάθεια παροχής της δυνατόν καλύτερης εκπαίδευσης του παιδιού, με αποτέλεσμα αυτό το κοινό ενδιαφέρον να αποτελεί κάποιες φορές σημείο τριβής μεταξύ τους και να δημιουργεί συνθήκες αντιπαράθεσης Σε επίπεδο θεωρητικό είναι γενικά παραδεκτό ότι ανάμεσα στο σχολείο και στην οικογένεια πρέπει να αναπτύσσεται μια αμφίδρομη σχέση επικοινωνίας και συνεργασίας, η οποία θα αποβαίνει προς όφελος του παιδιού Βέβαια, συχνά αυτή η θεωρητική παραδοχή δεν έχει και πρακτικό ή συμπεριφορικό αντίκρισμα, εντούτοις είναι σημαντική η ύπαρξή της ως σημείο εκκίνησης Στη συνέχεια παραθέτονται ενδεικτικά τρία από τα κυριότερα θεωρητικά μοντέλα που έχουν επηρεάσει ζητήματα πολιτικής αλλά και καθημερινής πρακτικής που διαμορφώνουν τη σχέση μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικών 1.1. Το σταδιακό μοντέλο Το σταδιακό μοντέλο, επηρεασμένο από τις θεωρίες του Erikson και του Piaget, βασίζεται σε στάδια ανάπτυξης χρονικά καθορισμένα Η συγκεκριμένη θεωρία υποστηρίζει ότι η ευθύνη για την ανάπτυξη του παιδιού αναλαμβάνεται με την εξής σειρά: πρώτα από την οικογένεια, ύστερα από το εκπαιδευτικό σύστημα και τέλος από το ίδιο το άτομο το οποίο εν τω μεταξύ έχει ενηλικιωθεί Πρόκειται ίσως για το πρώτο θεωρητικό μοντέλο που οριοθέτησε τη σχέση σχολείου και οικογένειας του μαθητή Η κριτική η οποία ασκείται στο συγκεκριμένο μοντέλο είναι ότι η ανάπτυξη του παιδιού ακολουθεί γραμμική πορεία, δηλαδή ότι το πλήρωμα του χρόνου (είσοδος στη σχολική ηλικία) είναι αυτό που καθορίζει την παράδοση της ευθύνης από την οικογένεια στο σχολείο, χωρίς να λαμβάνει υπόψη ή να επιτρέπει την αλληλεπίδραση μεταξύ των δύο αυτών συστημάτων (Γεωργίου, 2000) 1.2. Το Οικοσυστημικό μοντέλο Το συγκεκριμένο μοντέλο προέρχεται από το ευρύτερο επιστημολογικό πεδίο της Συστημικής Προσέγγισης Θα ήταν χρήσιμο θεωρούμε, στο σημείο αυτό, να παραθέσουμε κάποια στοιχεία για την προέλευση-ανάπτυξη του συστημικού τρόπου σκέψης Η συστημική προσέγγιση είναι ένας ολιστικός τρόπος σκέψης, που από τα μέσα περίπου του 20ου αιώνα διαμορφώθηκε ως μια ευρύτερη επιστημολογική θέση (Παπαδιώτη-Αθανασίου, 2000) Τους προηγούμενους αιώνες η παραδοσιακή επιστημονική σκέψη ήταν βασισμένη στην αρχή της ανάλυσης των φαινομένων για την ανακάλυψη της λειτουργίας τους Στα μέσα όμως περί- 10

12 που του 20ου αιώνα, παρατηρήσεις από το χώρο της βιολογίας αλλά και από άλλες επιστήμες οδήγησαν στη νέα βασική αρχή λειτουργίας των φαινομένων ότι το Όλο είναι διαφορετικό από το άθροισμα των μερών του Αυτό συμβαίνει γιατί ένα σύστημα, περιλαμβάνει, εκτός από το σύνολο των ενοτήτων του, και τις μεταξύ των ενοτήτων σχέσεις Έτσι λοιπόν, θεωρείται ότι το Όλο είναι διαφορετικό από το σύνολο των επιμέρους στοιχείων του Συχνά, αυτή η αρχή απεικονίζεται με την εικόνα του ψωμιού Τα υλικά που απαρτίζουν το ψωμί είναι διαφορετικά από το τελικό αποτέλεσμα που προκύπτει με την ένωσή τους Εκείνο που καθορίζει το τελικό αποτέλεσμα της σύνθεσης είναι τόσο το σύνολο των επιμέρους μερών όσο και η μεταξύ τους οργάνωση Βασικές αρχές της συστημικής προσέγγισης είναι η ολιστική αντιμετώπιση των φαινομένων, η αλληλεπίδραση, η οργάνωση μεταξύ των ενοτήτων ενός συστήματος και η εξέλιξη Επιπλέον, ή υποκειμενική αντίληψη της πραγματικότητας, η διαπίστωση δηλαδή ότι το κάθε άτομο μπορεί να βλέπει «μια διαφορετική όψη της πραγματικότητας», να βλέπει δηλαδή διαφορετικά μια κατάσταση, θεωρείται επίσης μια βασική αρχή της συστημικής προσέγγισης καθώς και βασικό στοιχείο για μια καλή επικοινωνία (Παπαδιώτη-Αθανασίου, 2000) Μέσα στα πλαίσια του συγκεκριμένου επιστημολογικού πεδίου, το οικοσυστημικό μοντέλο του Bronfenbrenner (1986) προτείνει ότι το άτομο ζει και λειτουργεί ταυτόχρονα σε διάφορα υποσυστήματα, τα οποία το επηρεάζουν, άλλα σε μεγαλύτερο και άλλα σε μικρότερο βαθμό Το μοντέλο αποτελείται από μια σειρά ομόκεντρων κύκλων, επίκεντρο των οποίων αποτελεί το ίδιο το άτομο (βλ Σχήμα 1) Για παράδειγμα, όλοι οι άνθρωποι είμαστε μέλη κάποιων μικροσυστημάτων, όπως η οικογένεια, το σχολείο, οι φιλικές παρέες Τα βασικά χαρακτηριστικά των μικροσυστημάτων είναι: οι πιο κοντινές σχέσεις, η πιο άμεση επικοινωνία, η ύπαρξη συνδετικών εμπειριών, μια άτυπη δομή και λειτουργία Τα μεσοσυστήματα αποτελούνται από διάφορους οργανισμούς στους οποίους ανήκουμε, όπως οι επαγγελματικοί, πολιτικοί σύνδεσμοι, αθλητικές ή πολιτιστικές οργανώσεις, κλπ Τα βασικά χαρακτηριστικά των μεσοσυστημάτων είναι: Η επικοινωνία των μελών είναι πιο απρόσωπη Οι σχέσεις είναι πιο τυπικές 11

13 Η αλληλεπίδραση ρυθμίζεται με συγκεκριμένους κανονισμούς Επιπλέον, κάθε άτομο ανήκει και σε διάφορα εξωσυστήματα, όπως το κράτος, το έθνος, κλπ Τα βασικά χαρακτηριστικά των εξωσυστημάτων είναι: Οι σχέσεις είναι περισσότερο συμβολικές παρά ουσιαστικές Η επικοινωνία των μελών είναι έμμεση Οι συναισθηματικοί δεσμοί είναι πιο χαλαροί Το σχολείο συγκεκριμένα αποτελεί ένα από τα μικροσυστήματα στα οποία κινείται το άτομο-μαθητής, δεχόμενο ταυτόχρονα επιδράσεις από άλλα συστήματα όπου είναι μέλος Τα μικροσυστήματα ασκούν μεγαλύτερη επίδραση στο άτομο απ ότι τα μεσοσυστήματα ή τα εξωσυστήματα Έτσι, για παράδειγμα, η οικογένεια, οι ομάδες των συνομιλήκων και το σχολείο ασκούν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού Βεβαίως, η επίδραση από τα πιο «απομακρυσμένα» υποσυστήματα μπορεί να ελλατώνεται, όμως δεν μηδενίζεται Η επίδραση που δεχόμαστε από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης ή από διάφορα γεγονότα σε εθνικό ή παγκόσμιο επίπεδο αποτελούν απόδειξη της παραπάνω διαπίστωσης Σχήμα 1 Το οικοσυστημικό μοντέλο της σχέσης σχολείου-οικογένειας (Γεωργίου, 2000) 1.3. Το Σφαιρικό μοντέλο Μια ειδική περίπτωση του οικοσυστημικού μοντέλου αποτελεί το σφαιρικό μοντέλο ή το μοντέλο των επικαλυπτόμενων σφαιρών Το μοντέλο αυτό θεωρεί ότι η οικογένεια, το σχολείο και η κοινότητα (3 βασικές σφαίρες), βρίσκονται 12

14 σε μια δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ τους, με κοινό τόπο το ίδιο το παιδί (βλ σχήμα 2) Οι σφαίρες αυτές μπορεί να πλησιάζουν ή να απομακρύνονται η μία από την άλλη ανάλογα με την επίδραση παραγόντων όπως η ηλικία του παιδιού, οι στάσεις των δασκάλων, καθώς και χαρακτηριστικών των γονέων, όπως πχ ο βαθμός εμπλοκής τους στην εκπαιδευτική διαδικασία του παιδιού Για παράδειγμα, φαίνεται ότι γονείς παιδιών που φοιτούν σε μικρότερες τάξεις εμπλέκονται συνήθως περισσότερο σε σχέση με τους γονείς παιδιών σε μεγαλύτερες τάξεις Για το ζήτημα της εμπλοκής των γονέων θα γίνει εκτενής αναφορά σε επόμενο κεφάλαιο Σχήμα 2 Το Σφαιρικό μοντέλο της σχέσης οικογένειας σχολείου (από Γεωργίου, 2000, σελ 24) 1.4. Το μοντέλο σχέσεων οικογένειας-σχολείου των Ryan και Adams Το συγκεκριμένο μοντέλο έχει προκύψει μετά από έρευνες πάνω στις επιπτώσεις της συνεργασίας σχολείου και οικογένειας στην σχολική επίδοση των παιδιών αλλά και στην ομαλή κοινωνική προσαρμογή τους Τα βασικά σημεία στα οποία επικεντρώνεται είναι: στο ίδιο το παιδί-μαθητή στα μέλη του άμεσου οικογενειακού περιβάλλοντός του στις διαπροσωπικές του σχέσεις στην επίδραση των σχέσεών του στην σχολική επιτυχία αλλά και στην συνολικότερη λειτουργία του 13

15 Οι Ryan και Adams (1995) παραθέτουν τρεις βασικές παραδοχές: 1 Το σύνολο των ατομικών χαρακτηριστικών των μελών κάθε οικογένειας αλλά και οι διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στο περιβάλλον της, λειτουργούν αμφίδρομα σε σχέση με το παιδί και την ανάπτυξή του 2 Ορισμένες παράμετροι επηρεάζουν σε διαφορετικό βαθμό τη συμπεριφορά αλλά και τις επιδόσεις του παιδιού 3 Υπάρχει ιεράρχηση κατά την αλληλεπίδραση διαφορετικών παραμέτρων Οι παράμετροι, ανάλογα με την «εγγύτητα επίδρασης» που ασκούν στην συμπεριφορά και την προσαρμοστικότητα του παιδιού στο σχολείο, ιεραρχούνται σε έξι επίπεδα σε σχέση με το παιδί το οποίο είναι τοποθετημένο στη βάση, δηλ στο επίπεδο μηδέν (βλ σχήμα 3) Κάθε επίπεδο εμπεριέχει ένα συγεκριμένο σύνολο από μεταβλητές και αντιπροσωπεύεται από έναν αριθμό, ο οποίος δηλώνει την απόσταση μεταξύ τους Στο μηδενικό επίπεδο εμπεριέχονται μεταβλητές που σχετίζονται με τις γενικότερες επιδόσεις του παιδιού στο σχολείο, όπως πχ η βαθμολογία του Στο 1 ο επίπεδο περιέχονται μεταβλητές-χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του παιδιού, όπως η νοημοσύνη, η αυτοεκτίμησή του, η ικανότητα έκφρασης των συναισθημάτων του, τα οποία έχουν τη μεγαλύτερη συσχέτιση με τις επιδόσεις του παιδιού Στο 2 ο επίπεδο περιλαμβάνονται μεταβλητές που σχετίζονται με την εμπλοκή των γονιών στις σχολικές δραστηριότητες του παιδιού, όπως η παρακολούθηση των μαθημάτων, η κατ οίκον εργασία, κλπ Στο 3 ο επίπεδο υπάρχουν μεταβλητές σχετικές με τις αλληλεπιδράσεις των γονιών και των παιδιών σε εξωσχολικές δραστηριότητες Στο 4 ο επίπεδο περιέχονται μεταβλητές που σχετίζονται με τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στα μέλη του ευρύτερου οικογενειακού περιβάλλοντος, όπως η επικοινωνία, η συνεργασία, η επιθετικότητα, η συνοχή, κλπ Στο 5 ο επίπεδο περιλαμβάνονται παράμετροι που περιγράφουν χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του γονιού, όπως ο γονικός τύπος συμπεριφοράς του, οι προσδοκίες για την επίδοση του παιδιού, οι στάσεις του απέναντι στην έννοια της εκπαίδευσης, κά Στο 6 ο επίπεδο υπάρχουν μεταβλητές σχετικές με το κοινωνικό, το οικονομικό και το πολιτισμικό περιβάλλον της οικογένειας, όπως πχ το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, η κοινωνική θέση της οικογένειας, η οικονομική κατάστασή της, κλπ Όπως είναι προφανές, το συγκεκριμένο μοντέλο έχει ένα συστημικό προσανατολισμό, μπορεί να καλύψει ένα ευρύ φάσμα μεταβλητών και είναι ιδι- 14

16 αίτερα χρήσιμο για την κατανόηση μιας δεδομένης κατάστασης αλλά και για τον καθορισμό συγκεκριμένων κανόνων δράσης Σχήμα 3 Το μοντέλο σχέσεων οικογένειας-σχολείου των Ryan και Adams (1995) 15

17 Βιβλιογραφία Γεωργίου, Σ (2000) Σχέση σχολείου-οικογένειας και ανάπτυξη του παιδιού Αθήνα:Ελληνικά Γράμματα Γιώτσα, Α (2006) Παιδί και σχολείο Στο Σχέσεις Σχολείου Οικογένειας Αθήνα: ΙΔΕΚΕ Μπρούζος, Α (2001) Η συνεργασία σχολείου-οικογένειας: Προβλήματα και δυνατότητες ανάπτυξής της Επιστημονική Επετηρίδα του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 15, Παπαδιώτη-Αθανασίου, Β (2000) Οικογένεια και όρια:συστημική προσέγγιση Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Ryan, B A & Adams, G R (1995) The family-school relationships model Στο B A Ryan, G R Adams, T P Gullotta, R P Weissberg, & R L Hampton (Eds), The Family-School Connection: Theory, Research, and Practice (pp 3-28) Newbury Park, CA: Sage 16

18 2 2ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Η Η σημασία της επικοινωνίας σχολείου - οικογένειας 2.1. Τρόποι επικοινωνίας σχολείου - οικογένειας Υπάρχουν διάφορες μορφές τρόποι με τους οποίους μπορούν να επικοινωνήσουν τα δύο υποσυστήματα, οικογένεια και σχολείο Η πιο αποδεκτή κατηγοριοποίηση έχει προταθεί από την Epstein (1995) και περιλαμβάνει τους ακόλουθους έξι τύπους σχέσεων: 1 Επικοινωνία σχολείου - οικογένειας Αναφέρεται στη δημιουργία ενός συστήματος επικοινωνίας με διπλή κατεύθυνση, όπου από τη μια οι γονείς ενημερώνονται για τα σχολικά προγράμματα και την πρόοδο του παιδιού τους, ενώ από την άλλη το σχολείο ενημερώνεται για το κλίμα και τις συνθήκες που επικρατούν στο οικογενειακό πλαίσιο και σχετίζονται με τη μάθηση του παιδιού 2 Εθελοντική βοήθεια των γονιών στο σχολείο Εδώ αναφερόμαστε στην εθελοντική προσφορά υπηρεσιών από τους γονείς σε δραστηριότητες του σχολείου κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, είτε ευκαιριακά (πχ συγκεκριμένες σχολικές εκδηλώσεις), είτε σε πιο συστηματική βάση (πχ προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης) 3 Βοήθεια του σχολείου στο σπίτι Η οικογένεια δημιουργεί ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στο σπίτι, όπου διευκολύνεται η μάθηση από την πλευρά του παιδιού Το σχολείο μπορεί να βοηθήσει με ιδέες προς αυτή την κατεύθυνση, αν οι γονείς αδυνατούν να το κάνουν μόνοι τους 17

19 18 4 Βοήθεια στην κατ οίκον εργασία του παιδιού Σε συνεργασία με τον δάσκαλο, οι γονείς μπορούν να προσφέρουν πρόσθετη βοήθεια στο σπίτι, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο 5 Συμμετοχή σε θέματα διοίκησης του σχολείου Στην συγκεκριμένη περίπτωση οι γονείς μετέχουν ενεργά στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων σε θέματα που σχετίζονται με την καθημερινότητα (ή και γενικότερα) των παιδιών τους στο σχολικό πλαίσιο 6 Συνεργασία σχολείου οικογένειας κοινότητας Στο συγκεκριμένο τύπο καταβάλλεται προσπάθεια για την χρησιμοποίηση πόρων και υπηρεσιών από την ευρύτερη κοινότητα για την κάλυψη σημαντικών αναγκών του σχολείου (πχ καθαριότητα, θέρμανση, κλπ) Όσον αφορά τους παράγοντες οι οποίοι επηρεάζουν τη συχνότητα και την ένταση της σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ του σχολείου και της οικογένειας, αυτοί μπορούν να διακριθούν σε 3 κατηγορίες: 1 Παράγοντες που αφορούν τους γονείς 2 Παράγοντες που αφορούν το παιδί 3 Παράγοντες που αφορούν το σχολείο Πιο συγκεκριμένα: 1. Παράγοντες που αφορούν τους γονείς: Από έρευνες φαίνεται ότι το φύλο του γονέα αλλά και το κοινωνικο-οικονομικό του επίπεδο επηρεάζουν το είδος της σχέσης που θα αναπτύξει με το σχολείο Ειδικότερα, οι μητέρες φαίνεται ότι εμπλέκονται περισσότερο από τους πατέρες στα σχολικά θέματα, ενώ άτομα από κατώτερα κοινωνικο-οικονομικά επίπεδα φαίνεται ότι εμπλέκονται λιγότερο, συχνά λόγω πρακτικών ή/και ψυχολογικών λόγων (πχ αδυναμία παρακολούθησης ακαδημαϊκών υποχρεώσεων του παιδιού) 2. Παράγοντες που αφορούν το παιδί: Αυτοί σχετίζονται κυρίως με την ηλικία αλλά και την επίδοση του παιδιού Η επαφή του γονιού με το σχολείο φαίνεται να είναι πιο έντονη κατά τα πρώτα χρόνια του παιδιού στο σχολείο, ακολουθώντας μια φθίνουσα πορεία όσο αυτό προχωράει στις τάξεις του δημοτικού Η επίδοση του παιδιού στα μαθήματα αυξομειώνει την εμπλοκή του γονιού, ανάλογα με την ανατροφοδότηση που δέχεται ο γονιός από τον δάσκαλο αναφορικά με την επίδοση αλλά και τη συνολικότερη συμπεριφορά του παιδιού στο σχολικό πλαίσιο 3. Παράγοντες που αφορούν το σχολείο: Πολλές φορές οι εκπαιδευτικοί είναι αρνητικοί και αντιδρούν στην (κυρίως υπερβολική) διάθεση των γονιών για εμπλοκή στη μαθησιακή διαδικασία Αυτό εντείνεται περισσότερο όταν θεωρούν ότι κάποια από τα κεκτημένα τους βρίσκονται σε κίνδυνο, ή όταν νιώθουν ότι ασκείται υπερβολικός έλεγχος στις εκπαιδευτικές μεθόδους που

20 χρησιμοποιούν Παράγοντες όπως η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού αλλά και το γενικότερο κλίμα του σχολείου φαίνεται επίσης να επηρεάζουν τη συγκεκριμένη διάσταση Παρ όλα αυτά, αναγνωρίζεται και από τις δύο πλευρές (γονείς εκπαιδευτικούς) ότι η καλή συνεργασία παράγει μόνο θετικά αποτελέσματα για το παιδί 2.2. Πλεονεκτήματα συνεργασίας σχολείου οικογένειας Η συμμετοχή των γονιών στην εκπαιδευτική διαδικασία φαίνεται ότι παρουσιάζει ένα εύρος πλεονεκτημάτων για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη Ειδικότερα, η συνεργασία σχολείου οικογένειας επιδρά θετικά: στην ακαδημαϊκή επίδοση των μαθητών στη συμπεριφορά του μαθητή στο σχολείο στην αλλαγή των απόψεων του μαθητή σχετικά με το σχολικό κλίμα (ιδίως όταν αυτό είναι προβληματικό για το παιδί) στην αύξηση των κινήτρων για μάθηση στην καλλιέργεια υγιών διαπροσωπικών σχέσεων στη βελτίωση της σχέσης γονιού-μαθητή στη βελτίωση της σχέσης εκπαιδευτικού-μαθητή Όσον αφορά στους γονείς, η συνεργασία τους με το σχολείο παρουσιάζει τα εξής οφέλη: συναναστρέφονται περισσότερο τα παιδιά τους έχουν την ευκαιρία να τα γνωρίσουν καλύτερα κατανοούν τις αδυναμίες και τις ικανότητές τους μαθαίνουν χρήσιμες τεχνικές αντιμετώπισης προβλημάτων βελτιώνουν την επικοινωνία τους με το παιδί τους ισχυροποιούν και ενθαρρύνουν τις προσπάθειες των παιδιών αξιολογούν πιο θετικά τους εκπαιδευτικούς Με τη συνεργασία οι σχέσεις ανάμεσα στο σπίτι και το σχολείο βελτιώνονται σε σημαντικό βαθμό, το εκπαιδευτικό περιβάλλον εμπλουτίζεται και αποκτά ποικιλία, καθώς οι γονείς μεταφέρουν στο σχολείο καινούριες ιδέες, ενδιαφέροντα, εμπειρίες, γνώσεις και ενδεχομένως μια διαφορετική κουλτούρα Η συγκεκριμένη συνεργασία μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα χρήσιμη και αποτελεσματική, καθώς δημιουργεί συνθήκες για έγκαιρη παρέμβαση σε προβλήματα τα οποία μπορεί να συνδέονται είτε με τη μάθηση, είτε με τη συναισθηματική κατάσταση, είτε με τη συμπεριφορά του παιδιού Παρ όλα αυτά, θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η συνεργασία σχολείου και οικογένειας δεν είναι πάντα μια εύκολη υπόθεση, καθώς υπάρχει έλλειψη προηγούμενης εμπειρίας (βασικά όσον αφορά τον ελλαδικό χώρο) Είναι 19

21 20 αλήθεια ότι δεν υπάρχει κάποιο επίσημο πρόγραμμα από τη μεριά της Πολιτείας σχετικά με τους τρόπους και τις μεθόδους προσέγγισης, επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ σχολείου και οικογένειας Έτσι, λοιπόν, το πλαίσιο συνεργασίας καθορίζεται κατά βάση από τις διαθέσεις, πρωτοβουλίες και ευαισθησίες των εκάστοτε ανθρώπων (γονέων και εκπαιδευτικών) Η νομοθεσία βέβαια (1566/85, άρθρο 53), προβλέπει τη συμμετοχή των γονέων σε διοικητικά και διαδικαστικά ζητήματα της σχολικής κοινότητας και υπογραμμίζει την ανάγκη συνεργασίας του εκπαιδευτικού με την οικογένεια του μαθητή σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς σε ώρες εκτός διδακτικού ωραρίου για την ενημέρωσή τους Επίσης, στα νέα Προγράμματα Σπουδών για την υποχρεωτική εκπαίδευση (ΔΕΠΠΣ), προτείνονται νέες μεθοδολογικές προσεγγίσεις όπου ενθαρρύνεται η κριτική σκέψη, η έρευνα, η ενεργοποίηση του ατόμου, ώστε, καλλιεργώντας την αυτονομία του και την ικανότητα επεξεργασίας του, να οδηγείται στην αποτελεσματική επίλυση των προβλημάτων Σε αυτές τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις, τονίζεται ιδιαίτερα η αλλαγή του ρόλου του εκπαιδευτικού και το «άνοιγμα» του σχολείου στην κοινωνία Μέσα σε αυτό λοιπόν το πλαίσιο μπορεί να αναδειχθεί και η συνεργασία μεταξύ σχολείου και οικογένειας Επιπλέον, η συγκεκριμένη πρακτική συμφωνεί πλήρως με το γενικότερο θεσμικό πλαίσιο όπως αυτό εκφράζεται μέσα από το κείμενο της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (βλ Παράρτημα, πχ άρθρο 28)

22 Βιβλιογραφία Dowling, E & Osborne, E (2001) Η οικογένεια και το σχολείο Αθήνα: Gutenberg Epstein, JL (1986) Parents reactions to teacher practices of parent involvement The Elementary School Journal, 86, Μπρούζος, Α (2001) Η συνεργασία σχολείου-οικογένειας: Προβλήματα και δυνατότητες ανάπτυξής της Επιστημονική Επετηρίδα του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 15, Παπαδιώτη-Αθανασίου, Β (2000) Οικογένεια και όρια:συστημική προσέγγιση Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα 21

23 3 3ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Αναπτυξιακά Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά/ ανάγκες παιδιών και εφήβων Η οργάνωση του ψυχισμού του βρέφους γίνεται σταδιακά στη ζωή του μέσω των σχέσεων που αναπτύσσει με την μητέρα του, τον πατέρα του και σημαντικά πρόσωπα που συμμετέχουν στη φροντίδα του Η αλληλεπίδραση που αναπτύσσεται γίνεται εφικτή χάρη στις ικανότητες αντίληψης και επικοινωνίας που διαθέτει το βρέφος από πολύ νωρίς, οι οποίες εμπλουτίζονται με το πέρασμα των μηνών Σταδιακά, χτίζεται ένα σύστημα επικοινωνίας το οποίο επιτρέπει στους γονείς να αρχίσουν σιγά-σιγά να κατανοούν αντιδράσεις, επιθυμίες και τη συναισθηματική κατάσταση του μωρού Η ανάπτυξη αποτελεί μια δυναμική διαδικασία, η οποία δεν είναι ομοιόμορφη Υπάρχουν διαφορές από παιδί σε παιδί Η ανάπτυξη δεν αφορά την μηχανική εκτέλεση πράξεων, οι κατακτήσεις προσφέρουν συγχρόνως ικανοποίηση και ευχαρίστηση στο βρέφος Οι γονείς είναι σημαντικό να προσφέρουν ποικίλα και διαφορετικά ερεθίσματα στο μωρό Η ποσότητα και η ποικιλία θα πρέπει να σχετίζονται επίσης με την νευρολογική και τη γνωστική του ωριμότητα (πχ ένα μωρό δεν μπορεί να αρχίσει να περπατά στους έξι μήνες) Παράλληλα, για την καλή του ανάπτυξη είναι αναγκαία όχι μόνο η ικανοποίηση των σωματικών του αναγκών (πείνα, δίψα) αλλά και η ικανοποίηση των συναισθηματικών του αναγκών Το μωρό χρειάζεται συναισθηματική σταθερότητα, η έλλειψη της οποίας μπορεί να έχει ως 22

24 αποτέλεσμα δυσκολίες στον ύπνο, στο φαγητό καθώς και άλλες ψυχοσυναισθηματικές συνέπειες Στο κεφάλαιο αυτό, θα δούμε τη σταδιακή ανάπτυξη του παιδιού δίνοντας έμφαση σε τρεις περιόδους: 1. Τα πρώτα χρόνια της ζωής 2. λανθάνουσα περίοδος 3. Εφηβεία 3.1. Τα πρώτα χρόνια της ζωής Κάθε παιδί γεννιέται και μεγαλώνει σε ένα πλαίσιο προκαθορισμένο Ήδη πριν τη γέννησή του, τα άτομα που αποτελούν αυτό το πλαίσιο, το έχουν φανταστεί μιλάνε γι αυτό, το περιμένουν Με τον τρόπο αυτό, ο γονιός δίνει μία θέση στον κόσμο στο παιδί του και αυτή η θέση είναι μοναδική Ο άνθρωπος στη διάρκεια της ζωής του βιώνει διαφορετικούς αποχωρισμούς οι οποίοι καθορίζουν τη στάση που υιοθετεί απέναντι στους άλλους και στον εαυτό του (Ντολτό, 1999) Ο πρώτος αποχωρισμός γίνεται ήδη κατά τη γέννησή του Η γέννηση αποτελεί μία τραυματική εμπειρία για το βρέφος, αφού περνά βίαια από τον προστατευμένο χώρο της μήτρας στον κόσμο Η αίσθηση είναι τελείως διαφορετική (ήχοι, αέρας, βαρύτητα ) Το όνομα και το φύλο (αγόρι ή κορίτσι) καθορίζουν την είσοδό του στην πραγματικότητα (δήλωση στο ληξιαρχείο) Το συναισθηματικό υπόβαθρο, το πώς οι γονείς υποδέχονται το παιδί, αν είναι καλοδεχούμενο ή όχι, θα το επηρεάσει θετικά ή αρνητικά στην μετέπειτα εξέλιξή του Τους πρώτους μήνες της ζωής του, το βρέφος θα συνεχίσει να έχει μία συμβιωτική σχέση με τη μητέρα Σιγά σιγά όμως θα αρχίσει να διαφοροποιείται Η σχέση του μωρού με τους γονείς ξεκινάει από μία ανάγκη Το παιδί πεινάει και κλαίει Η ανάγκη δημιουργεί ένα αίτημα του παιδιού προς το γονιό Οι γονείς ερμηνεύουν αυτή την ανάγκη και βάζουν λόγια πάνω σ αυτό, συναισθήματα, αγγίγματα Έτσι οι γονείς εντάσσουν το παιδί τους σταδιακά στο λόγο, στην κοινωνία Η εμφάνιση του κοινωνικού χαμόγελου γύρω στον 3 ο μήνα (απάντηση σε ένα γνώριμο πρόσωπο) αποτελεί μια μορφή επικοινωνίας και συναισθηματικής απάντησης στο περιβάλλον, η οποία συμβάλλει καθοριστικά στην ενίσχυση του δεσμού με τους γονείς του Γύρω στον 6 ο με 8 ο μήνα κάνει την εμφάνιση του το «άγχος των ξένων» Το μωρό δε χαμογελά πια, ούτε προσεγγίζει όποιον ενήλικα το πλησιάζει, αλλά πα- 23

25 24 ρουσιάζει συμπεριφορές αποφυγής Η συμπεριφορά αυτή σηματοδοτεί το γεγονός ότι το μωρό μπορεί πια να διαφοροποιήσει τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του και συγχρόνως ότι έχει εγκαταστήσει ένα στέρεο δεσμό με τους γονείς του Ο απογαλακτισμός αποτελεί ορόσημο στη ζωή του παιδιού καθώς βάζει τέλος στην αποκλειστική, συμβιωτική σχέση που μέχρι εκείνη την στιγμή το βρέφος είχε με την μητέρα του και αποτελεί έτσι το πρώτο βήμα προς την εξατομίκευσή του Ουσιαστικά, το παιδί, μέσα από τον απογαλακτισμό αντικαθιστά το θηλασμό με τις λέξεις, το νόημα Ο απογαλακτισμός συμβολικά οδηγεί στη δυνατότητα ομιλίας Το επόμενο μεγάλο βήμα στη σχέση των γονιών με το παιδί τους είναι ο έλεγχος των σφιγκτήρων Με άλλα λόγια, να μπορεί το παιδί να ελέγχει πότε θα πάει στην τουαλέτα Το παιδί, σ αυτό το στάδιο, μαθαίνει να ελέγχει μόνο του όλη του την κινητικότητα Συνεπώς, αρχίζει να αυτονομείται Τα χέρια παίρνουν αξία στόματος Το παιδί κρατά πράγματα, τα δοκιμάζει, τα σκίζει Επιβεβαιώνεται Το παιδί κάνει πράγματα, αντλεί χαρά από τα παιχνίδια του Οι γονείς μερικές φορές δίνουν μεγαλύτερη σημασία στο θέμα της καθαριότητας από τις δραστηριότητες του παιδιού, γεγονός που μπορεί να έχει ως συνέπεια την μείωση της αυτονομίας του παιδιού, τη στιγμή που παλεύει να κάνει πράγματα και να επιβεβαιωθεί μέσα από αυτά Το παιδί αρχίζει λοιπόν να έχει περισσότερο την αίσθηση του σώματός του και της κινητικότητάς του Αρχίζει να διαφοροποιεί τον εαυτό του από τους άλλους Το παιδί παρατηρεί το σώμα του και αρχίζει να αισθάνεται συνοχή Υπό την καθοδήγηση των γονιών αναγνωρίζει τον εαυτό του στον καθρέφτη (6-18 μηνών) Παρατηρεί επίσης, το σώμα των άλλων, παρατηρεί τη διαφορά άνδρα και γυναίκας, τα διαφορετικά γεννητικά όργανα Οι γονείς καλούνται να του εξηγήσουν με απλές λέξεις όσα αφορούν στη σεξουαλικότητα, τον έρωτα, την αγάπη Εξηγούν επίσης την έννοια της οικογένειας η οποία προκύπτει από τη συνεύρεση δύο ανθρώπων Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να τονιστεί η συναισθηματική πλευρά των σχέσεων, ως βασική προϋπόθεση της συνύπαρξης μεταξύ των ανθρώπων Σε ηλικία μεταξύ 3-5 ετών και αφού το παιδί έχει την αίσθηση του σώματός του και έχει κατανοήσει τη διαφορά των φύλων, περνά το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα Το Οιδιπόδειο σημαίνει αγάπη για τον ένα γονιό (του άλλου φύλου) και εχθρικά συναισθήματα για τον άλλο (του ίδιου φύλου) Το οιδιπόδειο δηλώνει την αποδοχή του φύλου στο οποίο το παιδί ανήκει και ολοκληρώνεται όταν το παιδί παραιτείται από την επιθυμία για τον ένα γονιό και ταυτίζεται με τον

26 άλλο Τα παιδιά, αγόρι ή κορίτσι, επιθυμούν καταρχάς τη μητέρα Το παιδί θέλει πάντα τη μητέρα και θεωρεί αντίζηλο τον πατέρα, ανεξάρτητα από το φύλο (απλά η εξέλιξη είναι διαφορετική για τον άνδρα και τη γυναίκα) Για το αγόρι, το οιδιπόδειο σημαίνει επιθυμώ τη μητέρα και έχω εχθρικά συναισθήματα για τον πατέρα Για το κορίτσι, είναι πιο πολύπλοκο Επιθυμεί τη μητέρα (νοσταλγώντας τη συμβιωτική σχέση μαζί της) και θα προσπαθήσει να «σαγηνεύσει» τον πατέρα, ο οποίος είναι το αντικείμενο αγάπης της μητέρας Κερδίζοντας τον πατέρα, θεωρεί ότι κερδίζει ταυτόχρονα και την αγάπη της μητέρας Σημαντικό ρόλο στο οιδιπόδειο παίζει ο πατέρας, ο οποίος βάζει ένα όριο στη σχέση μητέρας - παιδιού Εκεί είναι που εμφανίζεται και πρέπει να εμφανίζεται το ταμπού της αιμομιξίας, η απαγόρευση Γι αυτό και η σχέση μεταξύ των γονιών (αγάπη, σεξουαλικότητα, επικοινωνία) είναι τόσο σημαντική για το παιδί Αν το παιδί παραμείνει σ αυτή τη σχέση με τη μητέρα, η οποία πρέπει να είναι απαγορευμένη, ψάχνει σε όλη του τη ζωή σχέσεις που τελικά θα αναπαράγουν το ίδιο μοντέλο: παραμένω εξαρτημένη από την οικογένεια 3.2. λανθάνουσα περίοδος Η περίοδος από πέντε μέχρι δέκα ετών λέγεται «λανθάνουσα» Ο όρος αυτός είχε δοθεί καταρχάς από τον Φρόιντ, o οποίος θεώρησε την περίοδο αυτή της σχολικής ηλικίας σχετικά ηρεμότερη από τις προηγούμενες και τις επόμενες Η παρατήρηση των παιδιών αυτής της ηλικίας δείχνει ότι υπάρχει πράγματι σημαντική διαφορά στη συμπεριφορά τους συγκριτικά με παιδιά μικρότερης ηλικίας Υπάρχει καλύτερος έλεγχος της παρορμητικότητας, των εκδηλώσεων επιθετικής και σεξουαλικής συμπεριφοράς και αυξημένη ικανότητα για συγκέντρωση και μάθηση Ο κόσμος του παιδιού διευρύνεται, αναπτύσσει ενδιαφέροντα και δραστηριότητες ποικίλης φύσεως Επίσης, οι σχέσεις του διευρύνονται από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον προς άλλα πρόσωπα έξω από την οικογένεια, όπως φίλους, δασκάλους κλπ Η περίοδος αυτή διαχωρίζεται στην αρχική λανθάνουσα, από τα πεντέμισι μέχρι τα οχτώ χρόνια, και στην τελική λανθάνουσα, από τα οχτώ μέχρι τα δέκα χρόνια, οι οποίες παρουσιάζουν ορισμένες διαφορές μεταξύ τους Στην αρχική λανθάνουσα το παιδί συχνά παρουσιάζει στη συμπεριφορά του έντονη εναλλαγή υπακοής και εναντίωσης Το παιδί αυτής της περιόδου δύσκολα ανέχεται κριτική απ έξω, αλλά και προβάλλει συχνά τα δικά του αισθήματα ενοχής στους άλλους («Δε φταίω εγώ, οι άλλοι φταίνε») Στην τελική λανθάνουσα περίοδο, το παιδί παρουσιάζει περισσότερη σταθερότητα και ισορροπία συμπεριφοράς, καλύτερο έλεγχο και δυνατότητες προσαρμογής 25

27 26 Τα εξωοικογενειακά ενδιαφέροντα του παιδιού διευρύνονται ακόμα περισσότερο Υπάρχει ελάττωση της εντύπωσης ότι οι γονείς είναι παντοδύναμοι και το παιδί είναι σε θέση να περιμένει και να αναβάλλει κάποια πράξη για το μέλλον Η αρχή της πραγματικότητας αντικαθιστά την αρχή της ηδονής στη ζωή του, δηλαδή αξιολογεί τις συνθήκες που επικρατούν και μπορεί να περιμένει για την ικανοποίηση των επιθυμιών του, χωρίς να αποζητά άμεση ικανοποίηση, ανεξάρτητα από τις συνθήκες Κατά τη λανθάνουσα περίοδο παρατηρείται σημαντική πρόοδος στην ανάπτυξη και διαφορετική οργάνωση της προσωπικότητας και της συμπεριφοράς Η σωματική υγεία είναι συνήθως ικανοποιητική, μειώνονται οι λοιμώξεις, η θρέψη είναι καλή και παρατηρείται φυσιολογική σωματική διάπλαση Ο έλεγχος των αδρών κινητικών λειτουργιών γίνεται σχεδόν τέλειος, ενώ των λεπτών κινήσεων βελτιώνεται πάρα πολύ Υπάρχει μια ιδιαίτερη χάρη και ευλυγισία στις κινήσεις, ικανότητα για ισορροπία και επίδοση σε αθλήματα και γυμναστικές ασκήσεις Οι σχέσεις του παιδιού διευρύνονται από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον προς το εξωοικογενειακό και το παιδί αναπτύσσει ενδιαφέροντα και πρωτοβουλία στις δραστηριότητές του Ενδιαφέρεται για γνώσεις: παιδιά αυτής της ηλικίας συχνά μας εκπλήσσουν με την παρατηρητικότητα, τη μνήμη και τις γνώσεις που είναι δυνατό να έχουν για κάποια θέματα Είναι η περίοδος που κατεξοχήν συνδέεται με τη σχολική μάθηση, την ανάπτυξη των γνωστικών λειτουργιών και για πρώτη φορά εμφανίζονται στη σκέψη στοιχεία επιστημονικής προσέγγισης Το παιδί μπαίνει στο κοινωνικό σύνολο κυρίως με τις ομάδες των συνομηλίκων και προσαρμόζεται στις απαιτήσεις του Η περίοδος αυτή είναι ένα ενδιάμεσο βήμα από την εξάρτηση της προσχολικής ηλικίας προς την ωρίμανση και ανεξαρτητοποίηση που ακολουθεί τη διαδικασία της εφηβείας Προκειμένου το παιδί να μπει στην εφηβεία καλά εξοπλισμένο, πρέπει στα χρόνια αυτά, από τα πέντε μέχρι τα δέκα, να ολοκληρώσει ορισμένα βήματα Αυτά είναι: η γνώση του σωστού και του λάθους η ικανότητα να λέει την αλήθεια το να είναι μέλος μιας ομάδας φίλων η απόκτηση καλών φίλων του ίδιου φύλου η αποφυγή του άλλου φύλου η γνώση των κανόνων των παιχνιδιών και η ικανότητα να ακολουθεί κανόνες η ικανότητα να διαβάζει και η ευχαρίστηση από το διάβασμα Ο ρόλος των γονέων και γενικότερα του περίγυρου, είναι να ελέγχουν και να καθοδηγούν, περιβάλλοντας το παιδί με αγάπη, ώστε να διευκολύνουν

28 την πορεία του προς ανεξαρτητοποίηση και γνώση Η πορεία αυτή μπορεί να μην είναι πάντα ήπια και ομαλή Οι γονείς, εξάλλου, είναι αναγκαίο να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις αυτής της ηλικίας Πρέπει να καταλάβουν και αυτοί ότι το παιδί τους ξεφεύγει από την άμεση επίδρασή τους και ότι δεν μπορούν πια να το ελέγχουν, όπως προηγουμένως Είναι γι αυτούς μια προετοιμασία για την πολύ εντονότερη ανεξαρτητοποίηση και απομάκρυνση του παιδιού, που θα συμβεί στην εφηβεία 3.3. Εφηβεία Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές, σωματικές και ψυχολογικές μεταβολές, που επηρεάζουν και διαμορφώνουν τη στάση του εφήβου απέναντι στον εαυτό του και τους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους, καθώς και τις απόψεις και τις ιδέες του απέναντι σε αρχές και αξίες που επικρατούν στην κοινωνία όπου ζει Η εφηβεία είναι μία περίοδος αναζήτησης ταυτότητας, ατομικότητας, προσωπικών επιλογών, στάσης ζωής και σήμερα αυτό γίνεται όλο και πιο δύσκολο λόγω των κοινωνικών συνθηκών Η ρευστότητα της σημερινής οικογενειακής δομής δημιουργεί αντιφάσεις και ασυνέχειες στον τρόπο που οι γονείς και τα παιδιά βιώνουν τους ρόλους τους Όπως ο έφηβος βρίσκεται σε φάση αναζήτησης ταυτότητας, έτσι και ο γονιός βρίσκεται σε φάση αναζήτησης του γονεϊκού του ρόλου (πολλές φορές δυσκολεύεται να βάλει όρια) Η ταυτότητα του εφήβου κρυσταλλώνεται γύρω από δύο βασικούς άξονες: Ο πρώτος αφορά την «ταυτότητα του φύλου» δηλαδή την αναγνώριση και την αποδοχή για τον εαυτό του των σωματικών, ψυχολογικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών που διακρίνουν το φύλο στο οποίο ανήκει βιολογικά Η ταυτότητα του φύλου αναφέρεται άμεσα στη σεξουαλικότητα του ατόμου Ο δεύτερος αφορά την «κοινωνική ταυτότητα», δηλαδή τη διαμόρφωση της ιδεολογίας, των ηθικών αξιών, των κοινωνικών στάσεων, των επαγγελματικών επιλογών Η κοινωνική ταυτότητα αναφέρεται άμεσα στη θέση, στις ενέργειες και στη λειτουργία του ατόμου ως μέλους της κοινωνίας Προς το τέλος της εφηβείας ο έφηβος έχοντας πλέον επαναπροσδιορίσει τις σχέσεις του με τους γονείς και τ αδέλφια του, έχοντας δοκιμαστεί στις σχέσεις του - βαθιάς φιλίας, αντιπαλότητας, εχθρότητας, αγάπης - με τους συνομηλίκους του, έχοντας υιοθετήσει ηθικές αξίες και ιδεολογικά πρότυπα, 27

29 αισθάνεται ικανός για να προχωρήσει στην επιλογή του ερωτικού του συντρόφου αλλά και να ενεργεί ως μέλος της κοινωνίας των ενηλίκων 331 Ο έφηβος σε σχέση με τον εαυτό του και το σώμα του Ο μέσος όρος ηλικιακής έναρξης της εφηβείας προσδιορίζεται για τα κορίτσια μεταξύ 10 ½ και 11 ετών και στα αγόρια μεταξύ 12 ½ και 13 ετών Τα όρια αυτά δεν είναι αυστηρά και πολύ συχνά παρατηρείται ανακολουθία μεταξύ χρονολογικής ηλικίας και έναρξης της εφηβείας Η βιολογική είσοδος στην εφηβεία σηματοδοτείται από σταδιακές αλλαγές στα χαρακτηριστικά του σώματος (εμφάνιση τριχοφυΐας, αύξηση του σωματικού βάρους και ύψους, διόγκωση των μαστών, αλλαγή της χροιάς της φωνής, διεύρυνση των ώμων και του στέρνου, αλλαγές των έξω γεννητικών οργάνων, εκσπερμάτιση κα) Η διαδικασία μεταβολών του σώματος διαρκεί περίπου μέχρι την ηλικία των ετών, παρατεινόμενη αρκετά συχνά και μέχρι του 20ου - 21ου έτους Οι ηλικιακές αποκλίσεις σχετίζονται με τις ατομικές διαφορές μεταξύ των εφήβων αλλά και με τις πολιτισμικές διαφορές Η εφηβεία αρχίζει «βιολογικά» με τις μεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει «ψυχολογικά» με την τελική οργάνωση της σεξουαλικότητας Τότε το άτομο είναι πλέον σε θέση να αναζητήσει το σεξουαλικό του σύντροφο εκτός των ορίων της οικογένειας, έχοντας διαφοροποιήσει τους σεξουαλικούς στόχους του κάθε φύλου Η εικόνα του σώματος που μεταβάλλεται ανατρέπει την εικόνα που ο ίδιος ο έφηβος είχε για το σώμα του, το οποίο μέχρι τότε ήταν ένα σταθερό σημείο αναφοράς κι ένα μέτρο αξιολόγησης του περιβάλλοντα κόσμου Οι αλλαγές στο σώμα οδηγούν τον έφηβο στην αναζήτηση μιας νέας ταυτότητας Το σώμα σεξουαλικοποιείται Ο νέος μπορεί να αισθάνεται εγκλωβισμένος σε ένα σώμα το οποίο απεχθάνεται, ντρέπεται γι αυτό ή αντίθετα του αρέσει Το αποδέχεται, το αρνείται, το κακοποιεί, το περιποιείται, το αναδεικνύει, το στολίζει, το κρύβει, κάνει τατουάζ, τρυπήματα, ουλές, βάζει στολίδια, ξυρίζει το κεφάλι, κάνει διάφορα χτενίσματα, βάφεται Πίσω από αυτό μπορεί να κρύβεται η μη αποδοχή της σεξουαλικότητας και των δυσκολιών στις σχέσεις Κάθε νέος βιώνει διαφορετικά το σώμα του και αυτό εξαρτάται και από το πώς ο γονιός έχει επενδύσει στο σώμα του παιδιού Πχ είσαι χοντρός, είσαι άσχημος, είσαι όμορφος Η ανορεξία και η βουλιμία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της σχέσης των εφήβων με το σώμα τους Η ανορεξική έφηβη προσπαθεί να 28

30 κρύψει το γυναικείο σώμα της πίσω από ένα ανορεξικό παιδικό σώμα χωρίς καμπύλες Η άρνηση της σεξουαλικότητας και της γυναικείας ταυτότητας είναι σε πρώτο πλάνο Αντίθετα, η βουλιμική έφηβη κρύβει το γυναικείο της σώμα πίσω από το πάχος Το τατουάζ, επίσης, αποτελεί ένα αναγνωριστικό στοιχείο για την ταυτότητα του εφήβου Είναι αναλλοίωτο και κάνει την εικόνα του σώματος πιο συγκεκριμένη Μέσα από το τατουάζ αυτοαναγνωρίζεται και τον αναγνωρίζει και ο άλλος Τα αξεσουάρ, τατουάζ, βάψιμο κτλ μπορεί να είναι μία επαναδημιουργία του σώματος γιατί δεν είναι αποδεκτό έτσι Πχ τα unisex ρούχα κρύβουν την ταυτότητα 332 Η γλώσσα του εφήβου Ο έφηβος αισθάνεται αποκλεισμένος γιατί δεν μπορεί να μεταφράσει με λέξεις τις υπερβολικές αισθήσεις που αισθάνεται στο σώμα του. Ενώ κατακλύζεται από ορμές, δεν μπορεί να πει τι αισθάνεται Είναι η πρώτη φορά που έρχεται αντιμέτωπος με το άλλο φύλο και δεν ξέρει πώς να τοποθετηθεί «Ο έφηβος πρέπει να βρει μία γλώσσα» Α Rimbeau Πολλοί έφηβοι δεν διστάζουν να τροποποιήσουν την ομιλία τους, να βρίσουν, να έχουν συμπεριφορές που δεν δείχνουν σεβασμό, ενώ παράλληλα ζητούν το σεβασμό Η «αναστάτωση των παραγωγικών μηχανισμών» και η «παραμόρφωση» της γλωσσικής δομής αντανακλούν τις δικές τους εσωτερικές αναστατώσεις και (δια)ταραχές αλλά και την «επιθετική» πολλές φορές διάθεσή τους για ανατροπή των δεδομένων και για επιβολή της δικής τους προσωπικής «κοσμοαντίληψης» και «κοσμοθεωρίας» (Κορντιέ, 1995) Οι νεωτερισμοί, οι παραφθορές, οι μετατροπές, οι παραλλαγές, οι προσθαφαιρέσεις δεν έχουν να κάνουν με γλωσσική πενία ή με έλλειψη ικανότητας για μάθηση, αλλά κυρίως με εφηβικές ανησυχίες για αλλαγή, αμφισβήτηση, επιβεβαίωση, διαχωρισμό από τους άλλους και άρνηση να δεχθούν κάτι ήδη «μασημένο» Και η χρήση ύβρεων εκφράζει μία λανθάνουσα σεξουαλικότητα η οποία κατακλύζει τον έφηβο (πχ «άντε γ, ρε μ») Η γλώσσα των εφήβων εκφράζει τις αντιφάσεις, τα κενά, τις αμφιταλαντεύσεις, τις αναζητήσεις και την ανάγκη ανανέωσης και επαναδόμησης του ψυχισμού και της ταυτότητας του εφήβου 29

31 Στάσεις / Συμπεριφορές Οι συμπεριφορές ή στάσεις που παρατηρούμε πιο συχνά στον έφηβο είναι (Κουρκούτας, 2001): Επιθυμία να μείνει μόνος Αποστροφή για την εργασία Ανία Αμηχανία για το σώμα Νευρικότητα-ανησυχία Ευσυγκινησία Αντιδραστική εχθρική στάση προς τους άλλους Αντιδραστική εχθρική στάση προς το άλλο φύλο Υπεραπασχόληση με το σεξ Έλλειψη αυτοπεποίθησης Ονειροπόληση Ασκητισμός (πχ ανορεξία) Διανοητικοποίηση Υπερπροσαρμογή Ψέμα Επαναστάτης ή ταραξίας έφηβος Δημοφιλής έφηβος (αποσκοπεί στην κοινωνική αναγνώριση και δυσκολεύεται με τις σχέσεις) Η σεξουαλικότητα στην εφηβεία: πειραματισμός, ομοφυλοφιλία, αμφισεξουαλικότητα Ο έφηβος έχει ανάγκη να του συμπεριφέρονται ως ενήλικα, να του αναγνωρίζουν ελευθερία και αυτονομία Χρειάζεται το δικό του χώρο ο οποίος συμβολίζει την ατομικότητα και τη διαφορετικότητά του Το ντύσιμο, η διευθέτηση του προσωπικού χώρου και χρόνου, η επιλογή των φίλων, του τρόπου διασκέδασης, της ελευθερίας λόγου και πράξεων, της ανάληψης ορισμένων ευθυνών και της αναγνώρισης από τους γονείς των ικανοτήτων του, είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την αλλαγή της σχέσης του παιδιού με τους γονείς του και την απόκτηση ξεχωριστής αυτόνομης ταυτότητας απέναντι στους γονείς 333 Ο έφηβος σε σχέση με τους γονείς του Στην εφηβεία, ο νέος αποχωρίζεται ουσιαστικά τους γονείς και εγκαταλείπει σταδιακά την παντοδυναμία του παιδιού Ενώ ήταν πάντα στο επίκεντρο της προσοχής των γονιών, τώρα θα πρέπει να αναλάβει ο ίδιος ευθύνες Η προσκόλληση στην οικογένεια (Θα τα καταφέρω μόνος μου; Θα είναι η οικογένειά 30

32 μου καλά ;) μαρτυρά τη δυσκολία αποχωρισμού και αυτό έχει επιπτώσεις στις κοινωνικές συναναστροφές του νέου Στο άλλο άκρο βρίσκεται η ψευδοωριμότητα Δηλαδή, η αίσθηση ότι ο έφηβος είναι πολύ ώριμος και μπορεί να τα αντιμετωπίσει όλα Η απομάκρυνση των νέων προκαλεί επίσης, κρίση στους γονείς οι οποίοι δεν ξέρουν πώς να την διαχειριστούν Αν οι γονείς είναι υπερπροστατευτικοί (έλεγχος του παιδιού) και δεν έχουν μία προσωπική ζωή αλλά η ζωή τους εξαρτάται από τη ζωή των παιδιών, αυτό μπορεί να προκαλέσει συγκρούσεις μέσα στην οικογένεια Ο έφηβος δοκιμάζει συμπεριφορές διαφορετικές από των γονιών του για να εδραιώσει έτσι τη δική του ταυτότητα Έρχεται σε σύγκρουση μαζί τους όταν αυτοί θέλουν να τον συμβουλέψουν Στην εφηβεία υπάρχει απομυθοποίηση των γονέων Ο έφηβος αρνείται μία γνώση (των γονιών) που την βρίσκει παλιά και όχι αυθεντική Θέλει να δημιουργήσει τη γνώση Δεν θέλει συμβουλές, οι οποίες υπονοούν «εσύ δεν ξέρεις» Στην εφηβεία ο γονιός θα πρέπει να είναι σταθερός αλλά ευέλικτος Όπως αλλάζει το παιδί, έτσι θα πρέπει και η στάση του γονιού να διαφοροποιείται σιγά-σιγά αλλά προσφέροντας πάντα μία σταθερότητα Πχ η αδυναμία της μητέρας ή του πατέρα μπορούν να παγιδεύσουν τον έφηβο και να μην τον αφήσουν να προχωρήσει προς την αυτονομία γιατί θα νιώσει ενοχές ότι τους εγκαταλείπει 334 Η σχέση του εφήβου με το σχολείο Αναφέρθηκε ήδη ότι ο έφηβος περνά μία περίοδο αμφισβήτησης της γνώσης και των σχέσεων του με τους άλλους Αναζητώντας μία νέα ταυτότητα, επαναπροσδιορίζει τις σχέσεις του με τους άλλους και προσπαθεί να δημιουργήσει τη δική του γνώση Το γεγονός αυτό δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστες τις σχέσεις του εφήβου με το σχολείο, τόσο σε επίπεδο καθηγητών όσο και συμμαθητών Στην εφηβεία η έννοια της ομάδας είναι πολύ σημαντική Ο νέος επικοινωνεί και κοινωνικοποιείται Η ομάδα λειτουργεί υποστηρικτικά ως προς την ταυτότητα του νέου Ταυτίζεται με τα διαφορετικά άτομα της ομάδας Αποκτά μία συλλογική ταυτότητα πέρα από την προσωπική Μέσα από την ομάδα ο έφηβος πειραματίζεται Γνωρίζει τα όρια του εαυτού του και των άλλων Έρχεται πιο κοντά στην πραγματικότητα και τη διαχωρίζει από τη φαντασία Ο συνομήλικος μπορεί να λειτουργεί σαν καθρέφτης για τον έφηβο Μέχρι 31

33 τώρα ήταν το βλέμμα των γονιών ο καθρέφτης του, τώρα γίνεται το βλέμμα του συνομήλικου Από την άλλη πλευρά, ο καθηγητής μπορεί να πάρει τη θέση του γονιού και να συγκρουστεί με τον έφηβο, αν μπει σε μία καθοδηγητική (πατροναριστική) διαδικασία μαζί του Ο νέος έχει ανάγκη να τον ακούσουν και να νιώσει ότι δημιουργεί τη γνώση μέσα από τα εφόδια που μπορεί να του προσφέρει το σχολείο Η ουσιαστική σχέση με τον εκπαιδευτικό μπορεί να αποδειχθεί κινητήριος δύναμη για τον έφηβο αν του επιτρέπει να μιλήσει για την εμπειρία του και μέσα από αυτή να δημιουργήσει τη γνώση που επιθυμεί 32

34 Βιβλιογραφία Κορντιέ, Α (1995) Κουμπούρες δεν υπάρχουν Ψυχανάλυση και σχολική αποτυχία (μτφ Α Αλεξιάδη) Αθήνα: Εκδόσεις Ολκός Κουρκούτας, Η (2001) Η ψυχολογία του εφήβου, Θεωρητικά ζητήματα και κλινικές περιπτώσεις Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα Ντολτό, Φ (1993) Μεγαλώστε σωστά το παιδί σας Αθήνα: Εκδόσεις Γιαλλέλη Ντολτό, Φ (1995) Έφηβοι Αθήνα: Εκδ Πατάκης Ντολτό, Φ (1999) Η ασυνείδητη εικόνα του σώματος, (μτφ Ε Κούκη), Αθήνα: Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της «Εστίας» 33

35 4 4ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Γονεϊκή Γονεϊκή εμπλοκή Η «γονεϊκή εμπλοκή» αποτελεί έναν όρο «ομπρέλα» που αναφέρεται στην συμμετοχή των γονέων στη σχολική διαδικασία Αρκετοί μελετητές έχουν ασχοληθεί με το συγκεκριμένο θέμα, ωστόσο εννοούν ή ορίζουν διαφορετικά τη γονεϊκή εμπλοκή, όπως πχ μια απλή επίσκεψη στο σχολείο, τις γονεϊκές προσδοκίες ή την εποπτεία της καθημερινής σχολικής εργασίας Ενώ σε άλλες έρευνες παρατηρείται θετική συσχέτιση της γονεϊκής εμπλοκής στην σχολική επίδοση του παιδιού (που είναι κυρίως το ζητούμενο στις δυτικές τουλάχιστον κοινωνίες), σε άλλες οι απόψεις για τη γονεϊκή εμπλοκή αμφισβητούν τη σημαντικότητα της επίδρασής της Από την επισκόπηση της βιβλιογραφίας φαίνεται ότι παράγοντες όπως το κοινωνικο-μορφωτικό επίπεδο των γονέων, οι προσδοκίες και οι στάσεις τους, η ηλικία, το φύλο, η νοημοσύνη του παιδιού κά παίζουν σημαντικό ρόλο στο αποτέλεσμα της γονεϊκής εμπλοκής, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν και οι ευρύτερες αξίες μιας κοινωνίας και ο βαθμός που αυτή τείνει να αποδίδει την αποτυχία γενικά σε εξωτερικούς παράγοντες (όπως η τύχη) ή σε εσωτερικούς παράγοντες (όπως η προσωπική προσπάθεια) Είναι, ωστόσο, επιβεβαιωμένο ότι η γονεϊκή εμπλοκή σχετίζεται θετικά με την ανάπτυξη κάποιων ενδοατομικών χαρακτηριστικών του παιδιού όπως: εσωτερικό κέντρο ελέγχου, αυτοεικόνα, υψηλές προσδοκίες, θετικές στάσεις απέναντι στο σχολείο, ψυχοκοινωνική ικανότητα για προσαρμογή, αντίσταση στην κατάχρηση ουσιών και αποφασιστικότητα για τη σχολική επίδοση 4.1. η σημαντικότητα της γονεϊκής εμπλοκής στο σχολείο Η αναγκαιότητα της συστηματικής γονεϊκής εμπλοκής στο σχολείο συνίσταται στο γεγονός ότι οι γονείς των μαθητών σε αρκετές περιπτώσεις θα μπο- 34

36 ρούσαν να υποστηρίξουν το έργο των εκπαιδευτικών, βοηθώντας τους μέσα από τακτικές συναντήσεις μαζί τους να κατανοήσουν καλύτερα τις ατομικές ανάγκες των παιδιών τους Μπορούν επίσης να προτείνουν βελτιώσεις για τα σχολεία και να τις υποστηρίξουν με όποιο τρόπο διαθέτουν ή ακόμα και να βοηθήσουν τους αδύνατους μαθητές Πραγματικά, πολλές έρευνες δείχνουν ότι οι μαθητές με χαμηλή σχολική επίδοση προέρχονται, κατά κανόνα, από οικογένειες όπου οι γονείς: Χρησιμοποιούν αυστηρές μεθόδους πειθαρχίας Είναι απορριπτικοί ή τιμωρητικοί Επιρρίπτουν συστηματικά την ευθύνη για την αποτυχία αποκλειστικά στα παιδιά Παραγνωρίζουν τις δικές τους ευθύνες Δεν εμπλέκονται με την σχολική ζωή του παιδιού τους Έχουν αρνητικές στάσεις απένταντι στο εκπαιδευτικό προσωπικό Από την άλλη μεριά, μαθητές με υψηλή σχολική επίδοση φαίνεται να έχουν γονείς οι οποίοι: Έχουν υψηλές προσδοκίες για το μέλλον του παιδιού τους Διατηρούν τακτική επικοινωνία με το σχολείο και τους εκπαιδευτικούς Εμπιστεύονται την κρίση των παιδιών τους και τους παρέχουν ευκαιρίες ανάληψης πρωτοβουλιών Ασκούν εποπτεία στην κατ οίκον εργασία του παιδιού Έχουν ενεργό συμμετοχή στην καθημερινότητα του παιδιού Πιστεύουν στην εκπαίδευση και την μόρφωση ως αξίες Διατηρούν, ως οικογένεια, μεγάλη συνοχή Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφέρουμε την ανάπτυξη διαφόρων ψυχομετρικών εργαλείων τα οποία χρησιμοποιούνται για την μέτρηση της αντιλαμβανόμενηςαπό το παιδί γονικής αποδοχής και απόρριψης, καθώς και της εμπλοκής των γονέων στην καθημερινότητα του παιδιού Τα εργαλεία αυτά (δηλ οι ερωτήσεις που περιέχουν) πολλές φορές μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν αφορμές συζήτησης-ενδοσκόπησης των γονέων σχετικά με τη συμπεριφορά τους προς τα παιδιά τους Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, η γονεϊκή εμπλοκή ποικίλει Ο τρόπος οργάνωσης του σχολείου περιορίζει πολλές φορές τις ευκαιρίες για την ουσιαστική συνεργασία των εκπαιδευτικών με τους γονείς καθώς και για την πρόσβαση των τελευταίων στην πληροφόρηση αναφορικά με την επίδοση των παιδιών τους Η άσκηση αποτελεσματικής γονεϊκής εμπλοκής στο σχολείο αναδεικνύει τις ακόλουθες βασικές περιοχές εστίασης: 35

37 1) Τη συνεργασία εκπαιδευτικών και γονέων στο σχολείο 2) Την εμπλοκή των γονέων στη διεξαγωγή του μαθήματος στη σχολική τάξη 3) Τη συμμετοχή των γονέων στη λήψη των σχολικών αποφάσεων 4.2. Συνεργασία εκπαιδευτικών και γονέων στο σχολείο Η επικρατούσα μορφή επικοινωνίας σχολείου-οικογένειας καθορίζεται κυρίως από τις παγιωμένες εβδομαδιαίες αλλά και άτυπες συναντήσεις ή τηλεφωνικές επικοινωνίες των γονέων με τους εκπαιδευτικούς των παιδιών τους, από τις δραστηριότητες των συλλόγων γονέων και κηδεμόνων, από τις εκδηλώσεις του σχολείου για τους μαθητές και τις οικογένειές τους, η έκταση των οποίων εξαρτάται από την κουλτούρα του σχολείου, την προσωπικότητα του εκπαιδευτικού και τη διάθεση των γονέων να συμμετέχουν σε αυτές (Symeou, 2007) Ειδικότερα, οι συναντήσεις εκπαιδευτικών και γονέων αναφέρονται στη βασική υποχρέωση του σχολείου για προκαθορισμένη τακτική επικοινωνία ανάμεσα στους εκπαιδευτικούς και τους γονείς των μαθητών τους Στην περίπτωση αυτή, η ενδυνάμωση των σχέσεων εκπαιδευτικών και γονέων επιτυγχάνεται: μέσα από την παροχή βοήθειας προς όλους τους γονείς, ώστε να διαμορφώσουν στο σπίτι ένα υποστηρικτικό περιβάλλον μάθησης για τα παιδιά τους, την τακτική ενημέρωσή τους για τη σχολική επίδοση των παιδιών, την παροχή πληροφοριών αναφορικά με τις σχολικές δραστηριότητες και τις εργασίες (Sheldon & Van Voorhis, 2004) Οι τρέχουσες μεταρρυθμίσεις των αναλυτικών προγραμμάτων παρέχουν πράγματι «πλούσιες» ευκαιρίες για τη συνεργασία γονέων-σχολείου Έρευνες αποδεικνύουν πως τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι γονείς επιθυμούν μεγαλύτερη γονεϊκή εμπλοκή, αλλά το είδος και ο βαθμός των επιθυμητών σχέσεων εξαρτάται και ορίζεται από τη σχολική κουλτούρα, από τους γονείς καθώς και από το κοινωνικο-οικονομικό κύρος του σχολείου και των γονέων Οι περισσότεροι γονείς επιθυμούν μεγαλύτερη πληροφόρηση από τους εκπαιδευτικούς καθώς και περισσότερες ευκαιρίες συνάντησης μεταξύ τους, διότι πιστεύουν ότι η εκπαίδευση των παιδιών τους αποτελεί κοινή ευθύνη και αναγνωρίζουν ότι τα υποστηρίζουν με διάφορους τρόπους Έτσι, οι ίδιοι θα πρέπει να είναι συνεργάτες με τους εκπαιδευτικούς στην προαγωγή της προόδου τους 36

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;»

«Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» «Εφηβεία: Μια καταιγίδα στη ζωή;» Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Εφηβεία (4596)

Κείμενο. Εφηβεία (4596) Κείμενο Εφηβεία (4596) Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές,

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Ο έφηβος σε σχέση με τους γονείς του (4608)

Κείμενο Ο έφηβος σε σχέση με τους γονείς του (4608) Κείμενο Ο έφηβος σε σχέση με τους γονείς του (4608) Στην εφηβεία ο νέος αποχωρίζεται ουσιαστικά τους γονείς και εγκαταλείπει σταδιακά την παντοδυναμία του παιδιού. Ενώ ήταν πάντα στο επίκεντρο της προσοχής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ

Εφηβεία. Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφηβεία Πώς επιδρά η σημερινή κοινωνία την ανάπτυξη του εφήβου; ΤΜΗΜΑ Α1, ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ν. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 21 ΓΕΛ ΑΘΗΝΑΣ 1.Χαρακτηριστικά Εφηβεία 2.Δραστηριότητες 3.Κοινωνικοποίηση 1.Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου. Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc

Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου. Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc Κορίτσι ή Αγόρι: Η Ανάπτυξη της Ταυτότητας Φύλου Ίλια Χατζή Ψυχολόγος MSc Τι είναι Ταυτότητα; Περιγράφει τα χαρακτηριστικά που μας προσδιορίζουν και μας διαφοροποιούν ή μας ταξινομούν σε ομάδες ή υποομάδες.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Εφηβεία

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Εφηβεία ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο Εφηβεία Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εξελικτική Ψυχολογία

Εξελικτική Ψυχολογία Εξελικτική Ψυχολογία Ενότητα 12: Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της εφηβικής ηλικίας ΙII Ασημίνα Ράλλη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας Εφηβική Ηλικία ΙΙΙ Αναπτυξιακά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ο εαυτός ως αντικείμενο συνειδητής σκέψης αποτελεί κεντρικό θέμα διερεύνησης από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Η άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας και τις

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

«Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας»

«Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και συνεργασίας» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Το σχολείο και η οικογένεια: δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία των μαθητών

Βαθμολογία των μαθητών Βαθμολογία των μαθητών Τι σημαίνει βαθμολογία Η βαθμολογία ως παιδαγωγική ενέργεια ισοδυναμεί με τη διαδικασία απόδοσης βαθμού Βαθμός σημαίνει συγκεκριμενοποίηση της αξιολόγησης με έναν αριθμό ή χαρακτηρισμό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Αικατερίνη Φλώρου Εκπαιδευτικός Νοµικός Σύµβουλος ΣΕΠ ΓΕΛ Αναβύσσου Το σχολείο βασικός φορέας κοινωνικοποίησης Οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση

Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο. Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Εκπαιδευτική Ψυχολογία Μάθημα 2 ο Γνωστικές Θεωρίες για την Ανάπτυξη: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Αντιπαράθεση φύσης ανατροφής η ανάπτυξη είναι προκαθορισμένη κατά την γέννηση από την

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής Εισαγωγικά Η παιδαγωγική του Σχεδίου Εργασίας ή μέθοδος Project βασίζεται στην

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα «Εnablenable-ΕνΔυναμώνω» Κολλέγιο ΑLΒΑ, Α 27-28 Nοεμβρίου 2015 Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδ.-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ.

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση 3 Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum Συνοπτική Έκθεση Συνοπτική Έκθεση Η παρούσα έκθεση αναλύει και αξιολογεί τις τρέχουσες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής ΜΚ 208, Διάλεξη 12 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Συγχρηματοδότηση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (Ε.Κ.Τ.) Ευρωπαϊκό Ταμείο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση , Matrix, Ελληνική έκδοση Matrix Ελληνική Έκδοση Συντάχθηκε από: LMETB Μεταφράστηκε από: CARDET , Matrix Εισαγωγικό Επίπεδο (για μαθητές ηλικίας 12 14 χρονών) Προσωπικό προφίλ ( ) (να θεωρηθούν από τη

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951)

Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Κείμενο Εφηβεία: Συμβουλές για... γονείς σε απόγνωση (1951) Έχετε περάσει την αγωνία των πρώτων ημερών της ζωής του παιδιού σας. Έχετε (ξε)περάσει εκείνες τις νύχτες που έπρεπε να σηκώνεστε στις 3 τα ξημερώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΚΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: Παράγοντες χαρακτηριστικά αποτελεσματικού σχολείου Διδάσκων: Νίκος Ανδρεαδάκης ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 3: Θεωρίες-μοντέλα κοινωνικοποίησης Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος Εφηβεία, μία δυστοπία Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος 2012-13 Τομείς έρευνας: Συμπεριφορά των εφήβων Τρόπος ζωής και καθημερινότητα Ασχολίες και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΥΣ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ ΓΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η εφηβεία είναι μια περίοδος μεταξύ της παιδικής και της ενήλικης ζωής στην οποία γίνεται ο σχηματισμός της προσωπικής μας ταυτότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: Οικογένεια και Μεταβάσεις: Η ενδυνάμωση

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: Οικογένεια και Μεταβάσεις: Η ενδυνάμωση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο. Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Αγωγής στο Λύκειο Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Η μετάβαση από το Πρόγραμμα Σπουδών του 1990 στο νέο Πρόγραμμα Σπουδών του 2015 Σύνταξη του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ. ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα. Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΙΙ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αναπτυξιακά επιτεύγματα Καλλιρρόη Παπαδοπούλου και Λήδα Αναγνωστάκη ΤΕΑΠΗ/ΕΚΠΑ 2016-17 Βάδιση, έλεγχος σφιγκτήρων, το «όχι» του παιδιού, γλωσσική ανάπτυξη Βάδιση

Διαβάστε περισσότερα

Ευχάριστο διάβασμα στο σπίτι. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Καθηγήτρια Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου

Ευχάριστο διάβασμα στο σπίτι. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Καθηγήτρια Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Ευχάριστο διάβασμα στο σπίτι Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Καθηγήτρια Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Βασική Αρχή!!! Ο ενήλικας καθοδηγεί το παιδί κατά τη φοίτηση του στην Α τάξη του Δημοτικού Σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Ε Δημοτικού

Μαθηματικά Ε Δημοτικού Μαθηματικά Ε Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης 2014 Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Οι σχέσεις των εφήβων

Οι σχέσεις των εφήβων Οι σχέσεις των εφήβων «Το πρόσωπο με τις πολλές στιγμές, συγκινήσεις και φορτίσεις, που ζει το σήμερα» Δρ. Θάνος Ε. Ασκητής Νευρολόγος-Ψυχίατρος Πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη

Συναισθηματική Νοημοσύνη Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Συναισθηματική Νοημοσύνη E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ & ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «ΕΛΠΙΔΑ» Σε συνεργασία με τον ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ (ΟΚΑΝΑ) ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΒΑΣΩ ΑΣΚΗΤΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621)

Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Κείμενο Μια νέα σχέση με τους συνομηλίκους (6621) Καθώς τα παιδιά μπαίνουν στην εφηβεία, οι σχέσεις με τους συνομηλίκους τους μεταβάλλονται. Στις σύγχρονες κοινωνίες τέσσερις είναι οι βασικές αλλαγές που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Θεματική Ενότητα 2: Βιολογική και φυσιολογική βάση των κινήτρων Θεματική Ενότητα 2 Στόχοι: Η κατανόηση, εκ μέρους των φοιτητών, της βιολογικής και φυσιολογικής βάσης των κινήτρων, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών «Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών Ρωτώ τον εαυτό μου Κάνε αυτήν την απλή ερώτηση στον εαυτό σου, κάθε πρωί στην πορεία σου για το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα