ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑΣ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑΣ Ταυτοποίηση, ποσοτικός προσδιορισμός & εποχικές μεταβολές φαινολικών ενώσεων μεταξύ & εντός ποικιλιών ελιάς & μοριακή ταυτοποίησηιχνηλασία των προϊόντων ελιάς ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2012

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΕΝΔΡΟΚΟΜΙΑΣ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ & ΕΝΤΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΕΛΙΑΣ & ΜΟΡΙΑΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΧΝΗΛΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Επιβλέπουσα Μαριάννα Χατζηδημητρίου Επίκουρος Καθηγήτρια Γ.Π.Α. Μέλη Μανόλης Σταυρακάκης Καθηγητής Γ.Π.Α. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Γ.Π.Α. Επταμελής Εξεταστική Επιτροπή Μαριάννα Χατζηδημητρίου Επίκουρος Καθηγήτρια Γ.Π.Α. Μανόλης Σταυρακάκης Καθηγητής Γ.Π.Α. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Γ.Π.Α. Μιχαήλ Κωμαΐτης Καθηγητής Γ.Π.Α. Ανδρέας Κατσιώτης Αναπληρωτής Καθηγητής Γ.Π.Α. Βασιλική Ευαγγελίου Επίκουρος Καθηγήτρια Γ.Π.Α. Χρυσούλα Τζουτζούκου Λέκτορας Γ.Π.Α. ii

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα μελέτη διεξήχθη στο εργαστήριο Δενδροκομίας του τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής και στο εργαστήριο Χημείας και Ανάλυσης Τροφίμων του τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών υπό την επίβλεψη της Επίκουρου Καθηγήτριας Μαριάννας Χατζηδημητρίου. Ευχαριστώ θερμά την κ. Χατζηδημητρίου για την ανάθεση της μελέτης, το αμείωτο ενδιαφέρον, την πολύτιμη καθοδήγηση, το χρόνο που αφιέρωσε καθώς και για τις ουσιαστικές κατευθύνσεις που μου έδωσε καθ όλη τη διάρκεια του πειράματος. Ευχαριστώ ιδιαίτερα, τον Καθηγητή κ. Μανόλη Σταυρακάκη και τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Σταύρο Βέμμο που αποτέλεσαν μέλη της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής. Επίσης, θέλω να ευχαριστήσω τον κ. Μιχάλη Κωμαΐτη, Καθηγητή του τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων για την παραχώρηση των εγκαταστάσεων του εργαστηρίου Χημείας και Ανάλυσης Τροφίμων, στο οποίο διεξήχθη μέρος του πειράματός μου. Η καθοδήγηση του Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Ανδρέα Κατσιώτη του τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής και της Επίκουρου Καθηγήτριας κ. Βασιλικής Ευαγγελίου του τμήματος Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων κατά την διεξαγωγή του πειράματος ήταν πολύτιμη. Τους ευχαριστώ για την συμμετοχή τους στην εξεταστική επιτροπή και πολύ περισσότερο για την αμεσότητα της συνεργασίας τις συμβουλές και τον χρόνο που αφιέρωσαν κατά την διεξαγωγή της παρούσας διατριβής. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλα τα μέλη Δ.Ε.Π. του εργαστηρίου Δενδροκομίας για την συμπαράσταση, τις συμβουλές, και την φιλική διάθεση στο πρόσωπό μου. Ακόμη, ευχαριστώ θερμά τους διδάκτορες Αθανάσιο Λίνο, Νικόλαο Νικολουδάκη, Βασιλική Παπαγεωργίου, Χρυσαυγή Γαρδέλη και Αναστάσιο Κατσιλέρο για την πολύτιμη καθοδήγηση και βοήθειά τους κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου και την προθυμία τους να απαντήσουν σε κάθε μου ερώτηση. Οι αμέτρητες ώρες στο εργαστήριο δεν θα μπορούσαν να είναι τόσο ευχάριστες χωρίς την παρουσία των μεταπτυχιακών και προπτυχιακών συναδέλφων του εργαστηρίου Δενδροκομίας με τους οποίους μας έδεσαν όχι μόνο η αγωνία για iii

4 την επιτυχή έκβαση των ερευνών μας, αλλά και μια βαθιά φιλία που ελπίζω να κρατήσει για πολλά χρόνια ακόμη. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω ολόψυχα τους γονείς μου Στέλιο και Βασιλική, του αδελφό μου Νίκου και την οικογένεια του, τον Θείο μου Γρηγόρη και τη θεία μου Σοφία, οι οποίοι στέκονται στο πλευρό μου και με στηρίζουν σε κάθε μου προσπάθεια. iv

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ x xiii xv ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ xxiii ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ xxiv ΠΕΡΙΛΗΨΗ xxv ABSTRACT xxviii ΠΡΟΟΙΜΙΟ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ 3 Ι.1. Καταγωγή & Εξάπλωση της Ελιάς 3 Ι.2. Η Ελαιοκαλλιέργεια και η Σημασία της 4 Ι.3. Βοτανική Ταξινόμηση 7 Ι.4. Ποικιλίες ελιάς 7 Ι.4.1. Arbequina 8 Ι.4.2. Κορωνέικη 9 Ι.4.3. Λιανολιά Κερκύρας 10 Ι.4.4. Μαστοειδής 11 Ι.4.5. Αδραμυττινή 11 Ι.4.6. Μεγάρων 12 Ι.4.7. Γαϊδουρελιά 12 Ι.4.8. Καλαμών 13 Ι.4.9. Κονσερβολιά 13 Ι Χαλκιδικής 14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΜΟΡΙΑΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΧΝΗΛΑΣΙΑ Μορφοποιήθηκε: Γραμματοσειρά: Όχι Πλάγια ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ ΙΙ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΙΙ.2. Μορφολογικοί Δείκτες 16 ΙΙ.3. Καρυοτυπικοί Δείκτες 16 ΙΙ.4. Βιοχημικοί Δείκτες 18 ΙΙ.5. Μοριακοί Δείκτες 19 v

6 ΙΙ.6. ΙΙ.5.1. Δείκτες RFLP 20 ΙΙ.5.2. Δείκτες που χρησιμοποιούν τεχνολογία PCR 21 Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης (PCR Polymerase Chain Reaction) ΙΙ.7. Μοριακοί δείκτες που χρησιμοποιήθηκαν στο παρόν πείραμα. ΙΙ.7.1. RAPDs (Random Amplified Polymorphic DNA): Τυχαίως Πολλαπλασιαζόμενα Πολυμορφικά Τμήματα DNA. ΙΙ.7.2. SSRs (Simple Sequence Repeats): Απλές Επαναλαμβανόμενες Αλληλουχίες ή Μικροδορυφορικό DNA ΙΙ.8. Μελέτη της Γενετικής Παραλλακτικότητας στην Ελιά 31 II.9. Σκοποί του πειράματος 35 ΙΙ.10. ΥΛΙΚΑ & ΜΕΘΟΔΟΙ 36 ΙΙ Φυτικό υλικό 37 ΙΙ Συλλογή υλικού 38 ΙΙ Απομόνωση DNA 39 ΙΙ Καθαρισμός DNA 40 ΙΙ Ποσοτικός Προσδιορισμός του DNA 40 ΙΙ Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης PCR 42 ΙΙ Αντιδράσεις Τυχαίας Ενίσχυσης Πολυμορφικού DNA (RAPD) ΙΙ Αντιδράσεις Απλών Επαναλαμβανόμενων Αλληλουχιών (SSR) ΙΙ Ηλεκτροφόρηση 45 ΙΙ Αριθμητική Ανάλυση των Δεδομένων 46 ΙΙ.11. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ 48 ΙΙ.12. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 62 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ & ΕΝΤΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΕΛΙΑΣ ΙΙΙ.1. vi ΕΙΣΑΓΩΓΗ 64

7 ΙΙΙ.2. Φαινολικές Ενώσεις ως Αποτέλεσμα Δευτερογενούς Μεταβολισμού 64 ΙΙΙ.3. Ορισμός Φαινολικών Ενώσεων 65 ΙΙΙ.4. Βιοσύνθεση Φαινολικών Ενώσεων 66 ΙΙΙ.5. Κατηγοριοποίηση Φαινολικών Ενώσεων 69 ΙΙΙ.6. Κύριες Κατηγορίες Φαινολικών Συστατικών 71 ΙΙΙ.6.1. Απλές Φαινόλες C6 71 ΙΙΙ.6.2. Φαινολικά Οξέα (C6C1 & C6C3) 71 ΙΙΙ.6.3. Σύνθετες φαινόλες βασισμένες στο σκελετό C6C3 74 ΙΙΙ.6.4. Φλαβονοειδή C6C3C6 74 ΙΙΙ.6.5. Ταννίνες 77 ΙΙΙ.6.6.Σεκοϊριδοειδείς Ενώσεις 77 ΙΙΙ.7. Κύριες Φαινολικές Ενώσεις της Ελιάς Φαινολικές Ενώσεις στον Ελαιόκαρπο ΙΙΙ.8. Φαινολικές Ενώσεις στο Φύλλο της Ελιάς ΙΙΙ.9. Παράγοντες που Επηρεάζουν την Βιοσύνθεση των Φαινολικών Ουσιών ΙΙΙ.10. Ο Ρόλος των Φαινολικών Ενώσεων στα Ανώτερα Φυτά 84 ΙΙΙ.11. Ο Ρόλος των Φαινολικών Ενώσεων στην Ανθρώπινη Υγεία 87 ΙΙΙ.12. Ο Ρόλος των Φαινολικών Ενώσεων ως Συντηρητικά Τροφίμων 88 ΙΙΙ.13. Ελεύθερες Ρίζες 90 ΙΙΙ.14. Οξειδωτικό Στρες 93 ΙΙΙ.15. Μηχανισμός Δράσης Ελευθέρων ριζών. 94 ΙΙΙ.16. Αντιοξειδωτικά 95 ΙΙΙ.17. Κατάταξη Αντιοξειδωτικών Ουσιών 98 ΙΙΙ Πρωτοταγή αντιοξειδωτικά 98 ΙΙΙ Δευτεροταγή αντιοξειδωτικά 99 ΙΙΙ.18. Η αντιοξειδωτική ικανότητα των φαινολικών ενώσεων 100 ΙΙΙ.19. Η αντιοξειδωτική ικανότητα των φλαβονοειδών 101 ΙΙΙ.20. Προοξειδωτική & συνεργός δράση των Φαινολικών Ενώσεων 102 ΙΙΙ.21. Ανάλυση και Μελέτη Φαινολικών Ενώσεων 103 ΙΙΙ Προσδιορισμός Συγκέντρωσης Συνολικών Φαινολικών Συστατικών: Μέθοδος FOLIN CIOCALTEU ΙΙΙ Προσδιορισμός Αντιοξειδωτικής Ικανότητας: Mέθοδος DPPH vii

8 ΙΙΙ Ταυτοποίηση και Ποσοτικός Προσδιορισμός των Φαινολικών Ουσιών: Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Πίεσης 106 (HPLC) ΙΙΙ Μηχανισμοί στη Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Πίεσης ΙΙΙ Οργανολογία Υγρής Χρωματογραφίας Υψηλής Πίεσης ΙΙΙ.22. Σκοποί του πειράματος 113 ΙΙΙ.23. ΥΛΙΚΑ & ΜΕΘΟΔΟΙ 114 ΙΙΙ Συλλογή Αποθήκευση Φυτικού Υλικού 114 ΙΙΙ Παραλαβή Φαινολικών Συστατικών Εκχύλιση 115 ΙΙΙ Φασματοφωτομετρικές Αναλύσεις 116 ΙΙΙ Προσδιορισμός ολικού φαινολικού περιεχομένου με την μέθοδο FolinCiocalteu ΙΙΙ Εκτίμηση αντιοξειδωτικής ικανότητας με τη μέθοδο DPPH (Diphenyl2picrylhydrazyl radical) ΙΙΙ Προσδιορισμός Συγκέντρωσης Φαινολικών Συστατικών με Υγρή Χρωματογραφία Υψηλής Ανάλυσης (HPLC) ΙΙΙ Ποσοτικοποίηση φαινολικών συστατικών 122 ΙΙΙ Παρασκευή πρότυπων φαινολικών διαλυμάτων 122 ΙΙΙ Στατιστική Ανάλυση 123 ΙΙΙ.24. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΙΙ Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών και αντιοξειδωτική ικανότητα ΙΙΙ Ποιοτικός και ποσοτικός προσδιορισμός φαινολικών ενώσεων με HPLC ΙΙΙ.25. ΣΥΖΗΤΗΣΗ 172 ΙΙΙ.26. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 181 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I 183 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II 187 ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 200 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 221 viii

9 Μορφοποιήθηκε: Αγγλικά (Η.Π.Α.) ix

10 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΜΟΡΙΑΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΧΝΗΛΑΣΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ Πίνακας ΙΙ1 Ποικιλίες που χρησιμοποιήθηκαν, αριθμός ελαιόδεντρων, χώρα καταγωγής, μέγεθος και χρήση καρπού. Πίνακας ΙΙ2 Μείγματα της αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης για τα RAPDs και για τα SSRs. Πίνακας ΙΙ3 Εκκινητές που χρησιμοποιήθηκαν για τις αντιδράσεις των RAPDs και αλληλουχία των βάσεων. Πίνακας ΙΙ4 10 ζεύγη εκκινητών που χρησιμοποιήθηκαν για τις αντιδράσεις των SSRs και αλληλουχία των βάσεων. Πίνακας ΙΙ Δείγματα φύλλων ποικιλιών ελιάς που χρησιμοποιήθηκαν. Οι αριθμοί αντιπροσωπεύουν τις ποικιλίες στις Εικόνες 49 ΙΙ4 και ΙΙ5. Πίνακας ΙΙ6 Ο συντελεστής ομοιότητας των δειγμάτων όπως προέκυψε με τη χρήση του συντελεστή του Jaccard για τα SSR. Πίνακας ΙΙ7 50 Εκκινητές που χρησιμοποιήθηκαν για τις αντιδράσεις των RAPDs και SSRs και ο αριθμός των πολυμορφικών τμημάτων ανά εκκινητή RAPD και αλληλομόρφων ανά 57 SSR εκκινητή. Πίνακας ΙΙ8 Δείγματα φύλλων και καρπών ποικιλιών ελιάς που χρησιμοποιήθηκαν στο ηλεκτρογράφημα της Eικόνας 58 ΙΙ8. Πίνακας ΙΙ9 Δείγματα φύλλων και καρπών ποικιλιών ελιάς που χρησιμοποιήθηκαν στα ηλεκτρογραφήματα των Eικόνων 59 ΙΙ9 και ΙΙ10. Πίνακας ΙΙ10 Δείγματα φύλλων και καρπών ποικιλιών ελιάς που χρησιμοποιήθηκαν στα ηλεκτρογραφήματα των Eικόνων ΙΙ11 και ΙΙ12. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ x 60

11 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ & ΕΝΤΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΕΛΙΑΣ Πίνακας ΙΙΙ1 Κατηγοριοποίηση των φαινολικών ενώσεων ανάλογα με 70 τον αριθμό των ατόμων άνθρακα στο μόριο τους. Πίνακας ΙΙΙ2 Τα κυριότερα φαινολικά οξέα. 72 Πίνακας ΙΙΙ3 Ταξινόμηση Φλαβονοειδών. 76 Πίνακας ΙΙΙ4 Οι σημαντικότερες δραστικές μορφές οξυγόνου. 92 Πίνακας ΙΙΙ5 Δεδομένα συλλογής των υπό μελέτη φυτικών δειγμάτων Πίνακας ΙΙΙ6 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε νέα φύλλα 114 Απριλίου του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 155 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ7 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε νέα φύλλα Απριλίου του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 157 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ8 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε ετήσια φύλλα Σεπτεμβρίου του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα 159 γράμματα, παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ9 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε ετήσια φύλλα Δεκεμβρίου του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 161 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ10 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε πράσινους καρπούς του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 163 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. xi

12 Πίνακας ΙΙΙ11 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε πράσινους καρπούς του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 165 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ12 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε μαύρους καρπούς του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 167 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ13 Συγκεντρώσεις φαινολικών συστατικών σε μαύρους καρπούς του Μ.Ο.: Μέσος Όρος (mg/g φρέσκου ιστού), S.D.: Standard Deviation. Με έντονα γράμματα, 169 παρουσιάζονται οι φαινολικές ουσίες που εμφάνισαν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Πίνακας ΙΙΙ14 Διακύμανση της συγκέντρωσης των φαινολικών συστατικών στους διαφόρους ιστούς ανάλογα το έτος και την εποχή σε mg/g ν.φ.ι. Με έντονα γράμματα παρουσιάζεται η διακύμανση της συγκέντρωσης των κυριότερων φαινολικών συστατικών στους διαφόρους ιστούς ανάλογα το έτος και την εποχή. xii 171

13 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Μορφοποιήθηκε: Γραμματοσειρά: 14 pt Μορφοποιήθηκε: Στοιχισμένο στο κέντρο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΜΟΡΙΑΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΧΝΗΛΑΣΙΑ Σελίδα ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ Σχήμα ΙΙ1 Το πρόγραμμα PCR που χρησιμοποιήθηκε στις PCR που χρησιμοποιήθηκε στις 43 αντιδράσεις RAPD. Σχήμα ΙΙ2 Το πρόγραμμα 45 αντιδράσεις SSR. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ & ΕΝΤΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΕΛΙΑΣ Σχήμα ΙΙΙ1 Βιοσυνθετική οδός σικιμικού οξέος. Σχήμα ΙΙΙ2 Βιοσυνθετική οδός 66 φαινυλαλανίνης και 67 φαινυλοπροπανοειδών. Σχήμα ΙΙΙ3 Αντίδραση σχηματισμού του φαινοξειδίου ΑrO 68 Σχήμα ΙΙΙ4 Φαινολική οξειδωτική σύζευξη. 68 Σχήμα ΙΙΙ5 Κατηγοριοποίηση των φαινολικών ενώσεων ανάλογα με 70 τον αριθμό των φαινολικών δακτυλίων. Σχήμα ΙΙΙ6 Απλές Φαινόλες (διυδρόξυ ενώσεις): κατεχόλη, 71 ρεσορκινόλη και υδροκινόνη. Σχήμα ΙΙΙ7 Υδροξυβενζοϊκά παράγωγα: γαλλικό οξύ, σαλικυλικό οξύ 72 και βανιλλικό οξύ. Σχήμα ΙΙΙ8 Υδροξυκιναμμωμικά παράγωγα: καφεϊκό και η εστεροποιημένη του μορφή χλωρογενικό οξύ, 73 πκουμαρικό, φερουλικό οξύ. Σχήμα ΙΙΙ9 Βασική δομή των φλαβονοειδών. Σχήμα ΙΙΙ10 Χημική δομή της ελευρωπαΐνης και των παραγωγών της: 75 (1) ελευρωπαΐνη (2) άγλυκο της ελευρωπαΐνης και 77 (3) υδροξυτυροσόλη. Σχήμα ΙΙΙ11 Βιοσύνθεση ελευρωπαΐνης. 78 Σχήμα ΙΙΙ12 Χημική δομή τυροσόλης και υδροξυτυροσόλης. 79 xiii

14 Σχήμα ΙΙΙ13 Χημική δομή ρουτίνης και 7Ογλυκοζίτη λουτεολίνης. της 80 Σχήμα ΙΙΙ14 Χημική δομή βερμπασκοζίτη. 80 Σχήμα ΙΙΙ15 Κατάταξη αντιοξειδωτικών ουσιών. 98 Σχήμα ΙΙΙ16 Ελεύθερη (Ι) και Δεσμευμένη (ΙΙ) ρίζα DPPH. 105 Σχήμα ΙΙΙ17 Ανιχνευτής με συστοιχία διοδίων (DAD). 112 xiv

15 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ Γράφημα Ι1. Σελίδα Εξέλιξη παραγωγής ελαιόλαδου και βρώσιμων ελιών 5 στην Ελλάδα (σε χιλιάδες τόνους). Γράφημα Ι2. Αριθμός ελαιόδεντρων επιτραπέζιων και ελαιοποιήσιμων 5 ελιών στην Ελλάδα ανά έτος (σε εκατομμύρια). Γράφημα Ι3. Εξέλιξη καλλιεργούμενης έκτασης ελαιόδεντρων στην 6 Ελλάδα (σε εκτάρια) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΠΟΣΟΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ & ΕΠΟΧΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ & ΕΝΤΟΣ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΕΛΙΑΣ Γράφημα ΙΙΙ1 Πρότυπη καμπύλη γαλλικού οξέος Γράφημα ΙΙΙ2 Υπολογισμός IC50 δείγματος με τη βοήθεια γραφικής παράστασης Γράφημα ΙΙΙ3 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου, πράσινους και μαύρους καρπούς έτους ανά ποικιλία.. Τα διαφορετικά γράμματα δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ4 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC 50) εκφρασμένη σε ppm σε νέα φύλλα Απριλίου, πράσινους και μαύρους καρπούς του 2008 ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα 126 δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ5. Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ 127 τους στατιστικώς σημαντικά (p < 0,05). xv

16 Γράφημα ΙΙΙ6 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε 127 νέα φύλλα Απριλίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικώς σημαντικά (p < 0,05). Γράφημα ΙΙΙ7 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού 128 οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου του 2008 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ8 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε πράσινους διαφορετικά καρπούς του γράμματα, διαφέρουν Ποικιλίες μεταξύ με 129 τους στατιστικώς σημαντικά (p < 0,05). Γράφημα ΙΙΙ9 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε πράσινους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικώς 129 σημαντικά (p < 0,05). Γράφημα ΙΙΙ10 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού 130 οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε πράσινους καρπούς του 2008 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ11 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε μαύρους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους 131 στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ12 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε μαύρους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν σημαντικά (p<0,05). xvi μεταξύ τους στατιστικώς 131

17 Γράφημα ΙΙΙ13 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) 132 εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε μαύρους καρπούς του 2008 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ14 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου, φύλλα Σεπτεμβρίου, φύλλα Δεκεμβρίου, πράσινους και μαύρους καρπούς του ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ15 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε νέα φύλλα Απριλίου, φύλλα Σεπτεμβρίου, φύλλα Δεκεμβρίου, πράσινους και μαύρους καρπούς του ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ16 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ 135 τους στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ17 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε νέα φύλλα Απριλίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους 135 στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ18 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής εκφρασμένη σε ppm ικανότητας (IC50) και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού 136 οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου του 2009 (p<0,01). Μορφοποιήθηκε: Αγγλικά (Η.Β.) xvii

18 Γράφημα ΙΙΙ19 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg 137 ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε φύλλα Σεπτεμβρίου διαφορετικά γράμματα, του διαφέρουν Ποικιλίες μεταξύ με τους στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ20 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε φύλλα Σεπτεμβρίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικώς 137 σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ21 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε 138 φύλλα Σεπτεμβρίου του 2009 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ22 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε φύλλα Δεκεμβρίου διαφορετικά γράμματα, του διαφέρουν Ποικιλίες μεταξύ με 139 τους στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ23 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε φύλλα Δεκεμβρίου του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικώς 139 σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ24 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε 140 φύλλα Δεκεμβρίου του 2009 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ25 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε πράσινους διαφορετικά καρπούς γράμματα, του διαφέρουν στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). xviii Ποικιλίες μεταξύ με τους 141

19 Γράφημα ΙΙΙ26 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε 141 πράσινους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ27 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού 142 οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε πράσινους καρπούς του 2009 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ28 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε μαύρους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους 143 στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ29 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε μαύρους καρπούς του Ποικιλίες με διαφορετικά γράμματα, διαφέρουν μεταξύ τους 143 στατιστικώς σημαντικά (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ30 Συσχέτιση αντιοξειδωτικής ικανότητας (IC50) εκφρασμένη σε ppm και συγκέντρωσης συνολικών φαινολικών εκφρασμένης σε mg ισοδύναμα γαλλικού 144 οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε μαύρους καρπούς του 2009 (p<0,01). Γράφημα ΙΙΙ31 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε νέα φύλλα Απριλίου, των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, 145 δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ32 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε νέα φύλλα Απριλίου των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς 145 σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). xix

20 Γράφημα ΙΙΙ33 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg 146 ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε πράσινους καρπούς των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ34 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε πράσινους καρπούς των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς 147 σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ35 Συγκέντρωση συνολικών φαινολικών εκφρασμένη σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (G.A.E.) ανά γραμμάριο ν.φ.ι. σε μαύρους καρπούς των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς 148 σημαντική διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ36 Αντιοξειδωτική ικανότητα (IC50) εκφρασμένη σε ppm σε μαύρους καρπούς των ετών ανά ποικιλία. Τα διαφορετικά γράμματα, δείχνουν στατιστικώς σημαντική 148 διαφορά μεταξύ των ιστών σε κάθε ποικιλία (p<0,05). Γράφημα ΙΙΙ37 HPLC χρωματογράφημα σε νέα φύλλα Απριλίου του 2008 ποικιλίας «Μεγάρων». Κορυφή: 1. χλωρογενικό οξύ, 2. μκουμαρικό οξύ, 3. άγνωστη ουσία (Ι) 4. ελευρωπαΐνη, 5. 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, ρουτίνη, 7. 7Ογλυκοζίτης της απιγενίνης, 8. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 9. λουτεολίνη. Γράφημα ΙΙΙ38 HPLC χρωματογράφημα σε νέα φύλλα Απριλίου του 2009 ποικιλίας «Γαϊδουρελιά». Κορυφή: 1. υδροξυτυροσόλη, 2. χλωρογενικό οξύ, 3. μκουμαρικό οξύ, 4. άγνωστη ουσία (Ι), 5. ελευρωπαΐνη, 6. 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 7. ρουτίνη, 8. 7Ογλυκοζίτης της απιγενίνης, 9. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 10. λουτεολίνη. xx 158

21 Γράφημα ΙΙΙ39 HPLC χρωματογράφημα φύλλα Σεπτεμβρίου του ποικιλίας «Μαστοειδής». Κορυφή: 1. χλωρογενικό οξύ, 2. φερουλικό οξύ, 3. οκουμαρικό οξύ, 4. ελευρωπαΐνη, 5. 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 6. ρουτίνη, 7. 7Ογλυκοζίτης της απιγενίνης, 8. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 9. λουτεολίνη Γράφημα ΙΙΙ40 HPLC χρωματογράφημα φύλλα Δεκεμβρίου του 2009 ποικιλίας «Arbequina». Κορυφή: 1. χλωρογενικό οξύ, 2. πκουμαρικό οξύ, 3. φερουλικό οξύ, 4. οκουμαρικό 162 οξύ, 5. ελευρωπαΐνη, 6. 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 7. ρουτίνη, 8. 7Ογλυκοζίτης της απιγενίνης, 9. 4Ο γλυκοζίτης της λουτεολίνης, 10. λουτεολίνη. Γράφημα ΙΙΙ41 HPLC χρωματογράφημα πράσινων καρπών του 2008 ποικιλίας «Λ. Κερκύρας». Κορυφή: 1. χλωρογενικό οξύ, πκουμαρικό οξύ, 3. βερμπασκοζίτης, 4. άγνωστη ουσία (Ι), 5. ελευρωπαΐνη, 6. ρουτίνη. Γράφημα ΙΙΙ42 HPLC χρωματογράφημα πράσινων καρπών του 2009 ποικιλίας «Λ. Κερκύρας». Κορυφή: 1. υδροξυτυροσόλη, 2. βερμπασκοζίτης, 3. ελευρωπαΐνη, ρουτίνη, 5. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης. Γράφημα ΙΙΙ43 HPLC χρωματογράφημα μαύρων καρπών του 2008 ποικιλίας «Μαστοειδής». Κορυφή: 1. άγνωστη ουσία (ΙΙ), 2. βερμπασκοζίτης, 3. ελευρωπαΐνη, 4. 7Ογλυκοζίτης 168 της λουτεολίνης, 5. ρουτίνη, 6. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, 7. λουτεολίνη. Γράφημα ΙΙΙ44 HPLC χρωματογράφημα μαύρων καρπών του 2009 ποικιλίας «Κορωνέικη». Κορυφή: 1. άγνωστη ουσία (ΙΙ), 2. βερμπασκοζίτης, 3. ελευρωπαΐνη, ρουτίνη, 5. 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης. xxi

22 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΙΚΟΝΩΝ Μορφοποιήθηκε: Γραμματοσειρά: 14 pt ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΜΟΡΙΑΚΗ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΙΧΝΗΛΑΣΙΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΛΙΑΣ Εικόνα ΙΙ1 Εκθετικός πολλαπλασιασμός του DNAστόχου. Εικόνα ΙΙ2 Τα τρία στάδια ενός κύκλου της PCR: (1) Αποδιάταξη, 24 (2) Υβριδισμός ή Αναδιάταξη και (3) Επιμήκυνση ή 25 Πολυμερισμός. Εικόνα ΙΙ3 Απεικόνιση γνωστών και άγνωστων συγκεντρώσεων DNA σε ηλεκτροφορηγράφημα πηκτής αγαρόζης. Εικόνα ΙΙ4 41 Ηλεκτρογράφημα SSR αλληλόμορφων των εκκινητών GAPU 101, GAPU 103, GAPU 59 και GAPU (Αριθμοί όπως στον Πίνακα ΙΙ5). Εικόνα ΙΙ5 Ηλεκτρογράφημα SSR αλληλόμορφων των εκκινητών GAPU 47, GAPU 71Β, GAPU 12 και GAPU 71Α. 49 (Αριθμοί όπως στον Πίνακα ΙΙ5) Εικόνα ΙΙ6 Δενδρόγραμμα SSR με τη μέθοδο UPGMA Εικόνα ΙΙ7 Ενδοποικιλιακή παραλλακτικότητα τεσσάρων ποικιλιών 51 ελιάς χρησιμοποιώντας τους SSR εκκινητές GAPU και GAPU 89. Εικόνα ΙΙ8 Ηλεκτρογράφημα RAPD προϊόντων των εκκινητών RAPD14 και OPA9. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις 58 ποικιλίες όπως αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα ΙΙ8 Εικόνα ΙΙ9 Ηλεκτρογράφημα RAPD προϊόντων του εκκινητή RAPD14. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις ποικιλίες όπως 59 αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα ΙΙ9. Εικόνα ΙΙ10 Ηλεκτρογράφημα SSR αλληλόμορφων του εκκινητή GAPU 103. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις ποικιλίες όπως 59 αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα ΙΙ9. Εικόνα ΙΙ11 Ηλεκτρογράφημα SSR αλληλόμορφων του εκκινητή GAPU 103. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις ποικιλίες όπως αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα ΙΙ10. xxii 60

23 Εικόνα ΙΙ12 Ηλεκτρογράφημα SSR αλληλόμορφων του εκκινητή GAPU 101. Οι αριθμοί αντιστοιχούν στις ποικιλίες όπως 60 αυτές παρουσιάζονται στον Πίνακα ΙΙ10. Εικόνα ΙΙ13 Δενδρόγραμμα με την μέθοδο UPGMA για τους RAPD 61 δείκτες ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Διάγραμμα ΙΙΙ1 Συσχέτιση πρωτογενούς και Μορφοποιήθηκε: Γραμματοσειρά: 14 pt δευτερογενούς 65 μεταβολισμού των φυτών xxiii

24 Μορφοποιήθηκε: Αγγλικά (Η.Π.Α.) ΠΕΡΙΛΗΨΗ Για πολλούς αιώνες η ιστορία της ελιάς και των προϊόντων της είναι άρρηκτα δεμένη με την ιστορία της Ελλάδας. Τα προϊόντα της ελιάς, επιτραπέζιες ελιές και ελαιόλαδο, παίζουν σημαντικό κοινωνικοοικονομικό ρόλο στη χώρα μας. Η συνεχής απαίτηση του αγοραστικού κοινού τόσο για βελτίωση και διασφάλιση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων της ελιάς όσο και για πιστοποίηση της προέλευσής τους, ειδικά όταν πρόκειται για προϊόντα ονομασίας προέλευσης (π.χ ελιές Καλαμών), έχει οδηγήσει στην ανάγκη ταυτοποίησης των διαφόρων ποικιλιών και ιχνηλασίας των προϊόντων τους. Επίσης, τα προϊόντα της ελιάς, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της Μεσογειακής δίαιτας, μιας δίαιτας με υψηλή περιεκτικότητα σε βιοενεργές ουσίες όπως βιταμίνες, φλαβονοειδή και πολυφαινόλες. Είναι γνωστό ότι οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν συστατικά πολλών φυτών και έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας καθώς προάγουν την υγεία των καταναλωτών κυρίως λόγω της αντιοξειδωτικής τους ικανότητας. Σκοπός του πρώτου μέρους της παρούσας εργασίας, ήταν ο διαχωρισμός δέκα ποικιλιών («Κορωνέικη», «Λιανολιά Κερκύρας», «Μαστοειδής», «Arbequina», «Αδραμυττινή», «Μεγαρείτικη», «Γαϊδουρελιά», «Καλαμών», «Κονσερβολιά», «Χαλκιδικής») και η μελέτη της ενδο ποικιλιακής παραλλακτικότητας των τεσσάρων πιο διαδεδομένων στον Ελλαδικό χώρο ποικιλιών («Κορωνέικη», «Καλαμών», «Κονσερβολιά» και «Λ. Κερκύρας») με την χρήση SSR εκκινητών. Επίσης μελετήθηκε η ταυτοποίηση και η ιχνηλασία των προϊόντων των δέκα ποικιλιών ελιάς χρησιμοποιώντας νέα φύλλα, πράσινους και μαύρους καρπούς και εφαρμόζοντας δύο διαφορετικές μοριακές μεθόδους, εκείνες των δεικτών RAPDs και SSRs. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η εφαρμογή της μεθόδου των μοριακών δεικτών SSR προκειμένου να διαχωριστούν οι δέκα προς μελέτη ποικιλίες κρίθηκε αποτελεσματική. Οι ποικιλίες διαχωρίστηκαν μεταξύ τους και ομαδοποιήθηκαν σε δύο ομάδες σύμφωνα με το μέγεθος του καρπού και την χρήση τους. Επίσης, οι εκκινητές SSR, ενδοποικιλιακά, ομαδοποίησαν τα ελαιόδεντρα της κάθε ποικιλίας δίνοντας πανομοιότυπα αλληλόμορφα προφίλ. Τέλος στην παρούσα μελέτη επιτεύχθηκε, για πρώτη φορά σε Ελληνικές ποικιλίες, η ταυτοποίηση πράσινων και μαύρων καρπών με την χρήση RAPD και SSR εκκινητών. Οι RAPD εκκινητές έδωσαν προϊόντα με παρόμοια πρότυπα ενώ οι SSR εκκινητές έδωσαν πανομοιότυπα xxiv

25 πρότυπα αλληλομόρφων μεταξύ φύλλων και καρπών της ίδιας ποικιλίας. Και οι δύο μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην ταυτοποίηση και ιχνηλασία των καρπών της ελιάς, αλλά οι δείκτες SSR, που έδωσαν πανομοιότυπα πρότυπα κρίνονται πιο αξιόπιστοι. Στο δεύτερο μέρος της παρούσας μελέτης, οι ίδιες δέκα ποικιλίες ελιάς μελετήθηκαν ως προς την συγκέντρωση των συνολικών φαινολικών καθώς επίσης και ως προς την αντιοξειδωτική ικανότητα φύλλων και καρπών τους διαφορετικών εποχών και ετών. Επίσης, πραγματοποιήθηκε ταυτοποίηση και ποσοτικός προσδιορισμός των φαινολικών ουσιών. Η συγκέντρωση των ολικών φαινολικών εκφράστηκε σε mg ισοδύναμα γαλλικού οξέος (GAE) ανά gr νωπού φυτικού ιστού και η αντιοξειδωτική δράση εκφράστηκε σε ppm με τη μορφή του δείκτη IC50 (Inhibition Concentration) ο οποίος δηλώνει τη συγκέντρωση εκείνη του δείγματος που απαιτείται για να μειωθεί η αρχική συγκέντρωση του διαλύματος DPPH κατά 50%. Η ταυτοποίηση και η ποσοτικοποίηση των επιμέρους φαινολικών συστατικών πραγματοποιήθηκε με τη χρήση συστήματος υγρής χρωματογραφίας υψηλής απόδοσης (HPLC). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της παρούσας μελέτης η συγκέντρωση των συνολικών φαινολικών διέφερε τόσο μεταξύ των ποικιλιών όσο και μεταξύ των ιστών ανά ποικιλία. Οι διαφορετικές ποικιλίες παρουσίασαν διαφορετική συγκέντρωση συνολικών φαινολικών αλλά παρόμοιο φαινολικό προφίλ. Και για τις δύο χρονιές, , οι περισσότερες ποικιλίες παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών στα νέα φύλλα από ότι στους πράσινους και μαύρους καρπούς. Στα νέα φύλλα Απριλίου του 2008 η συγκέντρωση συνολικών φαινολικών κυμάνθηκε μεταξύ 10,1 20,6 mg GAE/g ν.φ.ι. ενώ στους πράσινους και μαύρους καρπούς του ιδίου έτους κυμάνθηκε μεταξύ 5,9 19,8 mg GAE/g ν.φ.ι. και 5,4 9,9 mg GAE/g ν.φ.ι. αντίστοιχα. Στα νέα φύλλα Απριλίου του 2009 η συγκέντρωση συνολικών φαινολικών κυμάνθηκε μεταξύ 12,5 18,7 mg GAE/g ν.φ.ι. ενώ στους πράσινους και μαύρους καρπούς κυμάνθηκε μεταξύ 4,1 13,9 mg GAE/g ν.φ.ι. και 5,6 10,1 mg GAE/g ν.φ.ι. αντίστοιχα. Τα νέα φύλλα Απριλίου του 2009 παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών (12,5 18,7 mg GAE/g ν.φ.ι.) από τα φύλλα Σεπτεμβρίου (10,6 και 15,3 mg GAE/g ν.φ.ι.) Δεκεμβρίου (10,3 και 17,0 mg GAE/g ν.φ.ι.) του ιδίου έτους. Συγκρίνοντας τις δύο χρονιές, , για τις περισσότερες ποικιλίες, τα νέα φύλλα Απριλίου του 2009 παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών από τα νέα φύλλα Απριλίου του 2008 ενώ οι πράσινοι καρποί, για τις περισσότερες ποικιλίες, παρουσίασαν υψηλότερη συγκέντρωση συνολικών φαινολικών το 2008 από ότι το xxv

26 2009. Βρέθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ της συγκέντρωσης των συνολικών φαινολικών και της αντιοξειδωτικής ικανότητας. Το φαινολικό προφίλ ήταν παρόμοιο μεταξύ των ποικιλιών διέφερε όμως ως προς τις συγκεντρώσεις της κάθε φαινολικής ουσίας. Oι κυριότερες φαινολικές ουσίες στα φύλλα ήταν η ελευρωπαΐνη, η ρουτίνη, ο 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης, ο 4Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης και ο 7Ογλυκοζίτης της απιγενίνης, ενώ στους πράσινους και στους μαύρους καρπούς η ελευρωπαΐνη, η ρουτίνη, ο 7Ογλυκοζίτης της λουτεολίνης και ο βερμπασκοζίτης. xxvi

27 Μορφοποιήθηκε: Αγγλικά (Η.Π.Α.) ABSTRACT Since the dawn of Hellenic history, olive tree and its products are present as a vital and essential socioeconomical element. The constant demand by the consumers not only for improving the quality of olive tree products but also for ascertaining their origin, particularly if these products have been defined as products of specific geographical origin (i.e. Kalamon Olives), has led to the necessity for identification of the different olive tree cultivars and traceability of their products. At the same time, olive products (olive oil and table olives) play a fundamental part to the Mediterranean diet, a diet with high content of bioactive substances such as vitamins, flavonoids and polyphenols. It is well known that phenolic compounds are constituents of many plants and they have attracted a great deal of public and scientific interest because of their health promoting effects as antioxidants. The purpose of the first part of this study was the identification of ten olive varieties ( Koroneiki, Adramytini, Lianolia Megaritiki, Kerkyras, Gaidourelia, Mastoidis, Kalamon, Arbequina, Konservolia and Chalkidiki ) and the study of intra varietal variability of the four most common varieties in Greece ( Koroneiki, Kalamata, Konservolia and L. Kerkyras ) using SSR primers. Furthermore, molecular markers originating from two different molecular techniques, RAPD and SSR, were used for the identification and traceability of the products of the ten varieties of olive using new season leaves, green and black drupes. According to the results, SSR molecular markers, effectively separated the varieties grouping according to the size of the fruit and their use. In the intravarietal level, SSR markers, grouped the trees of each variety giving identical allelic profiles. Identification of green and black drupes using RAPD and SSR primers was performed for the first time for Greek varieties. The RAPD primers gave products with similar patterns while the SSR primers gave identical allelic patterns between leaves and drupes of the same variety. Both methods can be used for identification and traceability of the olive drupes, with SSR primers, being more reliable. In the second part of this study, the same ten olive varieties, were studied for total phenolic concentration, as well as for the antioxidant capacity of leaves and fruits of different seasons and years. Total phenolic concentration was expressed as milligrams of gallic acid equivalents (GAE) per gram of fresh tissue and the antioxidant activity was expressed xxvii

28 through index IC50 (Inhibition Concentration, mg/l of extract) which indicates the extract concentration required to reduce the initial DPPH concentration by 50%. Separation and identification of phenolic compounds was carried out with an analytical HPLC system. According to the results, total phenolic concentration varied among varieties and among different tissues. Different varieties showed different total phenolic concentration but similar phenolic profile. For both years, , most varieties had a higher total phenolic concentration in young leaves than in green and black drupes. In the new leaves of April 2008, total phenolic concentration varied between 10,1 20,6 mg GAE / g F.W. while in the green and black drupes ranged between 5,9 19,8 mg GAE / g F.W. and 5,4 9,9 mg GAE / g F.W. respectively. In the new leaves of April 2009, total phenolic concentration varied between 12,5 18,7 mg GAE / g F.W. and in the green and black drupes ranged between 4,1 13,9 mg GAE / g F.W. and 5,6 10,1 mg GAE / g F.W. respectively. New leaves of April 2009 had a higher total phenolic concentration (12,5 18,7 mg GAE / g F.W.) than of September (10.6 and 15,3 mg GAE / g F.W.) and December (10.3 and 17,0 mg GAE / g F.W.). Comparing the two years ( ), for most varieties, new leaves of April 2009 had a higher total phenolic concentration than the new leaves in April 2008 while green drupes, for most varieties, had a higher total phenolic concentration in 2008 than in A positive correlation was found between the concentration of total phenolics and antioxidant capacity. The phenolic profile was similar between varieties but the concentrations of each phenolic compound was different. The main phenolic compounds in the phenolic profile of leaves were oleuropein, rutin, 7Oglycoside of louteolin, 4Oglycoside of louteolin and 7Oglycoside of apigenin, while in green and black drupes the main phenolic substances were oleuropein, rutin, 7Oglycoside of louteolin and verbascoside. xxviii

29 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Προοίμιο Όλοι γνωρίζουν πως κάθε δέντρο πάνω στη γη αποτελεί για τον άνθρωπο, πηγή ζωής, απόλαυση ομορφιάς και ευλογία. Απ όλα όμως αυτά τα ζωοδότα δέντρα του κόσμου μας, ένα είναι αυτό που ξεχώρισε ανά τους αιώνες και κέρδισε δίκαια την καρδιά όλων των ανθρώπων, η ΕΛΙΑ, το ιερό δέντρο, που υμνήθηκε και τιμήθηκε όσο κανένα άλλο δέντρο πάνω στη γη, από τους ποιητές της φυλής μας. Δοξάστηκε, λατρεύτηκε και αγαπήθηκε, όχι μόνο από τον ίδιο τον άνθρωπο, αλλά ακόμα και από Θεούς, αφού ο ίδιος ο Χριστός λίγο πριν σταυρωθεί, ζήτησε να αναπαυθεί, κάτω από τον πλατύ γεμάτο ασήμια ίσκιο της!. Κατά τη Βιβλική παράδοση, με κλάδο ελαίας το περιστέρι μήνησε στον Νώε το τέλος του κατακλυσμού. Γνωστή από την αρχαιότητα η ελιά, λατρεύτηκε για τον, μεγάλης διατροφικής αξίας, πολύτιμο καρπό της. Γι αυτό και θεωρείτο απ τους αρχαίους πρόγονούς μας άρρηκτα συνδεδεμένη, με τη ζωή και το θάνατο. Ταυτόχρονα τιμούσαν το πανάρχαιο τούτο δέντρο, και εξέφραζαν την ευγνωμοσύνη τους σ αυτό, στεφανώνοντας τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων με κλάδο ελαίας. Η παράδοση, θέλει τον Ηρακλή να φέρνει στην αρχαία Ολυμπία την Ιερή Καλλιστέφανο Ελαία από τους κλάδους της οποίας κατασκευάζονταν οι στέφανοι των ολυμπιονικών. Ο Αριστοτέλης αναφέρει, ότι όποιος έκοβε ήμερη ελιά τιμωρούνταν με θάνατο. Οι νόμοι του Σόλωνα καθόριζαν την απόσταση φύτευσης της ελιάς και απαγόρευαν το ξερίζωμα περισσότερων από δύο δένδρων ανά έτος για κάθε ιδιοκτήτη (Μπαλατσούρας, 1994). Στην Αττική, σύμφωνα με την Ελληνική μυθολογία, η θεά Αθηνά σε διαγωνισμό που έγινε μεταξύ αυτής και του θεού Ποσειδώνα, για το ποιος απ τους δυο τους θα δώσει το όνομά του στη πόλη του Κέκροπα, τη σημερινή Αθήνα, κέρδισε η Αθηνά, και έδωσε στη πόλη το όνομά της, απλά φυτεύοντας, ένα δέντρο Ελιάς στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης. Ως αποτέλεσμα, το δέντρο της ελιάς καθιερώθηκε ως το Ιερό Δέντρο της θεάς Αθηνάς και συμβόλιζε Ειρήνη, Ευφορία και Σοφρωσύνη. Κατά τον Ελβετό ερευνητήκαθηγητή της Βοτανολογίας Alfonso De Candolle ( ), η καλλιέργεια της Ελιάς είναι γνωστή εδώ και τέσσερες χιλιάδες χρόνια, παραδέχεται δε πως η Ελιά είχε κοιτίδα τη Μ. Ασία. Από κει, μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο και στη συνέχεια ήρθε στην Στερεά Ελλάδα. Από την Στερεά Ελλάδα πήγε στην Εύβοια, και σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, το μεγάλο αυτό νησί, έμοιαζε με 1

30 ΠΡΟΟΙΜΙΟ απέραντο ελαιώνα. Από την Εύβοια η ελιά διαδόθηκε στα νησιά του Αιγαίου. Αναφέρεται επίσης πως, κατά την αρχαιότητα, τα νησιά Δήλος και Σάμος ήταν καλυμμένα ολόκληρα από ελαιώνες. Κατόπιν, μέσω των ελληνικών αποικιών η ελιά μεταφέρθηκε και στον ευρύτερο Μεσογειακό χώρο. Το θαυματουργό λάδι της ελιάς ήταν γνωστό στους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους οι οποίοι απέδιδαν την ανακάλυψή του, στον ημίθεο Αρίσταιο. Την εποχή της αρχαιότητας το λάδι της ελιάς χρησιμοποιείτο ευρύτατα σαν καύσιμη ύλη, σαν θρεπτική ουσία, σαν καταπόσιμο φάρμακο, σε ιεροτελεστίες, για επάλειψη σώματος μετά το λουτρό, σε αγώνες, σε άσκηση και τέλος για την παρασκευή μύρων. Το πολύτιμο τούτο αγαθό καθιερώθηκε επίσης και στη λειτουργική της Χριστιανικής Εκκλησίας, όπως στη τελετή του βαπτίσματος, του ευχέλαιου, του Χρίσματος και της ταφής των νεκρών. 2

31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ ΕΛΙΑ Ι.1. Καταγωγή & Εξάπλωση της Ελιάς Η ελιά (Olea europea L.) αποτελεί μία από τις πιο παραδοσιακές και σημαντικές δενδρώδεις καλλιέργειες, στην περιοχή της Μεσογείου. Το δένδρο της ελιάς είναι στενά συνυφασμένο με τις θρησκείες, τον πολιτισμό, την ιστορία αλλά και με την οικονομία και την ευημερία των μεσογειακών λαών, ενώ τα προϊόντα της αποτελούν αναπόσπαστο βασικό στοιχείο της μεσογειακής δίαιτας. Πολλοί ιστορικοί συγγραφείς θεωρούν ως πιθανότερο τόπο καταγωγής της ελιάς την περιοχή της Συρίας και της Μικράς Ασίας. Ένδειξη του τόπου καταγωγής της ελιάς είναι η ύπαρξη μεγάλης γενετικής παραλλακτικότητας που απαντάται στις περιοχές της Συρίας και της Παλαιστίνης καθώς και της Ελλάδας ως δευτερογενούς περιοχής καταγωγής της ελιάς (Μπαλατσούρας, 1994; Damania, 1995). Όπως επισημαίνουν οι Rubio et al., (2002), η παρουσία άγριων ελαιόδεντρων θεωρείται ο καλύτερος βιοδείκτης προσδιορισμού των περιοχών που καλύπτονται από τη Μεσογειακή χλωρίδα. Όσον αφορά στον Ελλαδικό χώρο, οι αρχαιότερες ενδείξεις ύπαρξης της ελιάς προέρχονται από απολιθώματα φύλλων στις Μυκήνες, στη Θήρα, και στην Κνωσό. Σύμφωνα με τους Friedrich & Velitzelos (1986), τα απολιθώματα φύλλων χρονολογούνται πριν από χρόνια. Mε βάση ιστορικά στοιχεία και αρχαιολογικά ευρήματα, η καλλιέργεια της ελιάς στην Ελλάδα χρονολογείται από τα Μινωικά και Μυκηναϊκά χρόνια (Fooks, 1995). Στις ημέρες μας η καλλιέργεια της ελιάς έχει μεταφερθεί και σε περιοχές που δεν αυτοφύεται, εκτός της λεκάνης της Μεσογείου, όπως στην Αυστραλία, την Κίνα, την Ιαπωνία, την βόρεια και νότια Αμερική και την νότια Αφρική. 3

32 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ Ι.2. Η Ελαιοκαλλιέργεια και η Σημασία της Το 98 % των ελαιώνων παγκοσμίως καλλιεργείται στη λεκάνη της Μεσογείου κυρίως λόγω των άριστων εδαφοκλιματικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή οι οποίες και ευνοούν την ανάπτυξη του υποτροπικού είδους της ελιάς (Ποντίκης, 2000). Σήμερα η Ελλάδα κατέχει μια από τις πρώτες θέσεις τόσο στην παραγωγή όσο και στην κατανάλωση λαδιού και επιτραπέζιων ελιών καθώς είναι η τρίτη σημαντικότερη παραγωγός χώρα ελαιόλαδου παγκοσμίως μετά την Ισπανία και την Ιταλία και η δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγός χώρα επιτραπέζιων ελιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων). Στη χώρα μας, η ελαιοκαλλιέργεια αντιστοιχεί στο 70% των δενδρωδών καλλιεργειών και καλύπτει το 21,2% του συνόλου της γεωργικής γης (Ε.Σ.Υ.Ε., 2006). Η καλλιέργειά της είναι σημαντική αφού το ελαιόδεντρο μπορεί να αξιοποιήσει εκτάσεις ακατάλληλες για άλλες καλλιέργειες, προστατεύει το έδαφος από τη διάβρωση και προσφέρει ικανοποιητικό εισόδημα στο 1/3 του αγροτικού πληθυσμού της χώρας (Ε.Σ.Υ.Ε). Η διακύμανση της ελληνικής παραγωγής ελαιόλαδου και βρώσιμων ελιών κατά τα έτη φαίνεται στο Γράφημα Ι1 ενώ ο συνολικός αριθμός ελαιόδεντρων επιτραπέζιων και ελαιοποιήσιμων ελιών για το ίδιο διάστημα, παρουσιάζεται στο Γράφημα Ι2. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις ακολουθούν τα τελευταία χρόνια φθίνουσα πορεία. Το ελαιοκομικό έτος 2004/05 στην Ελλάδα καλλιεργήθηκαν εκτάρια. (Γράφημα Ι3). 4

33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ & ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (tn) ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΕΣ ΕΛΙΕΣ ΕΛΑΙΟΠΟΙΗΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ ΕΤΟΣ Γράφημα Ι1. Εξέλιξη παραγωγής ελαιόλαδου και βρώσιμων ελιών στην Ελλάδα (σε χιλιάδες τόνους). (http://www.minagric.gr/greek/agropol/ladi.htm) ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΛΑΙΟΔΕΝΡΩΝ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΩΝ ΚΑΙ ΕΛΑΙΟΠΟΙΗΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΛΑΙΟΔΕΝΔΡΩΝ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΕΣ ΕΛΙΕΣ ΕΛΑΙΟΠΟΙΗΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ ΕΤΟΣ Γράφημα Ι2. Αριθμός ελαιόδεντρων επιτραπέζιων και ελαιοποιήσιμων ελιών στην Ελλάδα ανά έτος (σε εκατομμύρια). (http://www.minagric.gr/greek/agropol/ladi.htm) 5

34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΗ ΕΚΤΑΣΗ ΕΛΑΙΟΔΕΝΔΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΚΤΑΣΗ (ha) /05 03 /04 02 /03 01 /02 00 /01 99 /00 98 /99 97 /98 96 /97 95 /96 94 /95 93 /94 92 / ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ Γράφημα Ι3. Εξέλιξη καλλιεργούμενης έκτασης ελαιόδεντρων στην Ελλάδα (σε εκτάρια) [Ο.Π.Ε.Κ.Ε.Π.Ε. / (αρχείο Α.Υ.Μ.Ε.Ε.Ε.)] Η υψηλή διατροφική αξία των ελαιοκομικών προϊόντων, οι ευεργετικές ιδιότητές τους στην υγεία καθώς και η ευχάριστη γεύση τους οδηγούν σε έντονα ανοδική τάση την κατανάλωση τους σε παγκόσμιο επίπεδο. Όλο και περισσότεροι μη Μεσογειακοί καταναλωτές εντάσσουν το ελαιόλαδο στη διατροφή τους, ειδικά στην Αμερική, τον Καναδά, την Ιαπωνία, την Κίνα, την Αυστραλία, την Ν. Αφρική, αλλά και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ενδεικτικό της αναγνώρισης της αξίας του ελαιόλαδου στην ανθρώπινη διατροφή είναι ότι ο Oργανισμός Tροφίμων και Φαρμάκων των Η.Π.Α. (FDA) δέχτηκε να αναφέρεται, στη συσκευασία των προϊόντων που περιέχουν ελαιόλαδο, η ευεργετική επίδρασή του στις καρδιαγγειακές παθήσεις. Έτσι, η παγκόσμια αγορά διευρύνεται, καθιστώντας την ελαιοκαλλιέργεια βασική πηγή εσόδων για τις χώρες της Μεσογείου. Παρόλα αυτά, δεν είναι μόνο ο καρπός της ελιάς που την κάνει να είναι τόσο σημαντική και πολύτιμη για τον άνθρωπο. Το ξύλο της, θεωρείται ένα απ τα καλύτερα καύσιμα, όπως επίσης και για την παραγωγή ξυλανθράκων. Ακόμα και το φύλλωμα του δέντρου είναι χρήσιμο, αφού αποτελεί δελεαστική τροφή για τα μηρυκαστικά ζώα. 6

35 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ Ι.3. Βοτανική Ταξινόμηση Η ελιά είναι αιωνόβιο, αγγειόσπερμο, δικότυλο, αειθαλές δέντρο της τάξης των Scrophulariales και ανήκει στην οικογένεια Οleaceae (Ελαϊδες). Η επιστημονική της ονομασία είναι Olea europaea. Τα φυτά αυτά διαχωρίζονται σε 30 γένη με 600 περίπου είδη, είναι είδος διπλοειδές και ο αριθμός των χρωματοσωμάτων της είναι 2n=46. Τα χαρακτηριστικά της οικογένειας των Ελαιιδών είναι ο μικρός ή ελλείπων κάλυκας, η άστροφη στεφάνη, οι δύο στήμονες και η δίχωρη ωοθήκη. Τα άνθη βρίσκονται σε ταξιανθία φόβη (Στεφανάκη Νικηφοράκη, 1999). H αγριελιά (Olea europaea subsp. europaea var. sylvestris) και η καλλιεργούμενη ήμερη ελιά (Olea europaea subsp. europaea var. europaea) ανήκουν στο γένος Olea και στην υποοικογένεια Oleoideae (Green, 2002). Ι.4. Ποικιλίες ελιάς Υπολογίζεται ότι σε ολόκληρη τη Γη υπάρχουν 600 και πλέον διαφορετικές ποικιλίες ελαιόδεντρων, που προκαλούν διαφωνίες ανάμεσα στους επιστημονικούς κύκλους σχετικά με τους τρόπους και τις μεθόδους κατηγοριοποίησής τους. Οι ποικιλίες των ελαιόδεντρων διαφέρουν κατά τα χαρακτηριστικά κορμών και φύλλων, αλλά και τη μορφολογία καρπούπυρήνα, θα πρέπει δε να συνυπολογισθούν και οι επιδράσεις του εδάφους και του τοπικού μικροκλίματος στην ανάπτυξή τους. H βιοποικιλότητα του ελλαδικού χώρου προσφέρει τις ιδανικές συνθήκες για την καλλιέργεια 45 περίπου διαφορετικών ποικιλιών, οι οποίες ταξινομούνται περισσότερο με βάση τη χρήση, τους διαύλους πώλησης και διακίνησης, παρά με επιστημονικά κριτήρια. Ο Αναγνωστόπουλος (1939) ταξινόμησε τις διάφορες ποικιλίες ελιάς, με κριτήριο το βάρος των καρπών, στις εξής τρεις κατηγορίες: Μικρόκαρπες (1,2 2,6 g) ή 500 ελιές ανά kg Μεσόκαρπες (2,7 4,2 g) ή 280 ελιές ανά kg Αδρόκαρπες (4,6 10,5 g) ή 130 ελιές ανά kg Οι καρποί των ελιών της πρώτης κατηγορίας συνήθως οδηγούνται στην παραγωγή λαδιού. Στην κατηγορία αυτή οι πιο γνωστές ποικιλίες είναι η Κορωνέικη 7

36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ ή Κρητικιά ή Βάτσικη της οποίας ο καρπός περιέχει 27% άριστης ποιότητας λάδι, η «Μαστοειδής» με 20% άριστης ποιότητας λάδι, η «Λιανολιά Κερκύρας» με 19% πολύ καλό λάδι, η Κουτσουρελιά ή Λαδολιά με 25 % μέτριας ποιότητας λάδι, και άλλες μικρότερης σημασίας. Στις λαδοελιές, το ζητούμενο είναι προφανώς η μεγάλη περιεκτικότητα σε λάδι, το μέγεθος του καρπού και τα γευστικά χαρακτηριστικά του λαδιού, δηλαδή το άρωμα, το χρώμα και η επίγευσή του. Οι καρποί των δέντρων της δεύτερης κατηγορίας μπορούν και να καταναλωθούν ως βρώσιμοι αλλά και για παραγωγή λαδιού για αυτό οι καρποί αυτοί ονομάζονται και διπλής χρήσης. Στην κατηγορία αυτή οι πιο γνωστές ποικιλίες είναι η Θρούμπα και η «Μεγάρων». Οι καρποί των δέντρων της τρίτης κατηγορίας προορίζονται κυρίως για βρώση και για αυτό είναι γνωστές και ως επιτραπέζιες ελιές. Εδώ οι σημαντικότερες ποικιλίες είναι η «Κονσερβολιά» ή Στρογγυλή από την οποία παίρνουμε όλους τους χρωματικούς τύπους ελαιών (πράσινες, ξανθές και μαύρες), η «Καλαμών» ή Νυχάτη την οποία συνήθως την συναντούμε χαρακωτή με λίγο ξύδι και πάντα μαύρη στο χρώμα και η «Χαλκιδικής» από την οποία παίρνουμε καρπούς πράσινους ή ελαφρά κοκκινωπούς αλλά ποτέ μαύρους. Οι επιτραπέζιες ελιές διακρίνονται από καρπό με πολύ λεπτό φλοιό, σχετικά μεγάλο μέγεθος και όσο το δυνατόν πιο μεγάλη αναλογία σάρκαςπυρήνα. Το ζητούμενο στις επιτραπέζιες ελιές είναι να έχουν πολύ μεγάλη περιεκτικότητα σε σάκχαρα, ώστε να μπορούν να συντηρηθούν καλύτερα. Ι.4.1. Arbequina Η ποικιλία «Arbequina» είναι η σημαντικότερη ποικιλία της Καταλονίας στη βορειοανατολική Ισπανία. Χρησιμοποιείται ευρέως σε νέες φυτείες στην Αργεντινή και σε μικρότερο βαθμό στη Χιλή. Θεωρείται ανθεκτική στον παγετό και προσαρμόζεται καλά στους διαφορετικούς εδαφολογικούς τύπους. Ταυτόχρονα, είναι ευαίσθητη στο δάκο ενώ η ριζοβολία της υπό υδρονέφωση είναι υψηλή. Είναι ένα σχετικά μικρό δέντρο με μικρά φρούτα. Το δένδρο ανταποκρίνεται καλά στο αυστηρό κλάδεμα και αν απαιτηθεί μπορεί να κρατηθεί σε σχετικά μικρό μέγεθος. Τα φύλλα είναι μικρά, περίπου 4cm, συμμετρικά, με την ευρύτερη διάμετρο στο κέντρο περίπου 1,2cm, με ελλειπτικό σχήμα. Η άνω επιφάνεια είναι σκούρα πράσινη και η κάτω επιφάνεια γκριζωπή. Οι ταξιανθίες είναι μακριές και στενές με 22 έως 27 λουλούδια. 8

37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΛΙΑ Οι καρποί είναι μικροί (1.51.8g) με την περιεκτικότητα τους σε λάδι να κυμαίνεται μεταξύ 2022% σε ξερικές συνθήκες. Το σχήμα τους είναι γενικά στρογγυλευμένο με μια μικρή οβάλ και ασύμμετρη τάση. Η ευρύτερη διάμετρος μετατοπίζεται ελαφρώς από το κέντρο προς την πλησιέστερη πλευρά. Στην ωρίμανσή τους τα φρούτα παρουσιάζουν ομοιόμορφο μαύρο χρώμα ενώ η αλλαγή του χρώματος πραγματοποιείται βαθμιαία. Ο πυρήνας είναι σχετικά μεγάλος (1820%), επιμήκης, με τραχιά επιφάνεια και η ακίδα στην άκρη του εμφανίζεται στρογγυλευμένη. Παραδοσιακά φυτεύονται μέχρι 200 δέντρα ανά εκτάριο. Σε νέους και σύγχρονους οπωρώνες, ενδείκνυται ακόμη πιο πυκνή φύτευση. Επισημαίνεται όμως ότι στη περίπτωση της πυκνής φύτευσης, η ελιά συγκομίζεται δύσκολα αν ακολουθηθούν συμβατικές μέθοδοι συγκομιδής. Η μηχανοποίηση της συγκομιδής με συμβατικούς δονητές δεν είναι πολύ αποδοτική (αφαίρεση φρούτων 85%). Πρόσφατα, στην Καταλονία, για αυτή τη ποικιλία εφαρμόσθηκε η υπερυψωμένη συγκομιδή με πολύ θετικά αποτελέσματα. Το παραγόμενο λάδι θεωρείται υψηλής ποιότητας με φρουτώδη γεύση αλλά όχι πολύ σταθερό σε ότι αφορά τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης. Η παραγωγή αρχίζει πρώιμα και χαρακτηρίζεται από υψηλές αποδόσεις. (http://www.agrolive.com.au/olivetreedetail.asp?tree=1) Ι.4.2. Κορωνέικη Μικρόκαρπη ποικιλία με πιθανές συνωνυμίες: Ψιλολιά, Κρητικιά, Κορώνι, Λιανολιά, Λαδολιά. Είναι διαδομένη στην Πελοπόννησο (Αχαΐα, Μεσσηνία, Λακωνία), στην Κρήτη (Χανιά, Ρέθυμνο), στη Ζάκυνθο, στο Μεσολόγγι, στα νησιά Σάμο, Μήλο κλπ. Τα πολλά ονόματα της ποικιλίας οφείλονται στη μεγάλη εξάπλωσή της στη χώρα και το διαφορετικό μέγεθος που αποκτά ο καρπός ανάλογα με τις καλλιεργητικές περιποιήσεις και τις εδαφικές συνθήκες που επικρατούν ανά περιοχή. Είναι δένδρο οριζοντιόκλαδο ύψους 57m και η κόμη της έχει σχήμα ημισφαιρικό συμμετρικό ή κύπελλο. Τα φύλλα είναι βαθυπράσινα, μικρά, λογχοειδή, μήκους 5,47±0,52cm περίπου και πλάτους 1,03±0,12cm περίπου ενώ το μήκος του μίσχου είναι 0,20,6cm. Ο καρπός είναι κυλινδροκωνικός με βάρος περίπου 1,3 g και φέρει μικρή θηλή. Ο ποδίσκος είναι πολύ ισχυρός και η ομφαλική κοιλότητα πολύ μικρή. Ο πυρήνας έχει όμοιο σχήμα με τον καρπό και απολήγει σε οξεία ακίδα. Έχει μέσο 9

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας

Ελένη Μιλή. Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας Ελένη Μιλή Λειτουργός Γεωργίας Α Τμήμα Γεωργίας To ελαιόδεντρο Η ελιά και τα προϊόντα της στην Κύπρο Olea europea, Oleaceae Αειθαλές, υποτροπικό. Σχήμα και μέγεθος σε δέντρο ή θάμνο Υπεραιωνόβιο Ριζικό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΕΣΠΕΡΙΔΟΕΙΔΩΝ ΠΟΥ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΙΑΚΟΥ ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΙΚΟΣΙ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ-ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία. Θέμα: «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Υποθέμα: Είδη και Ποικιλίες Ελιάς - Ελαιοπαραγωγικές περιοχές

Ερευνητική Εργασία. Θέμα: «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Υποθέμα: Είδη και Ποικιλίες Ελιάς - Ελαιοπαραγωγικές περιοχές Ερευνητική Εργασία Θέμα: «Ελαιόλαδο το χρυσάφι στο πιάτο μας» Υποθέμα: Είδη και Ποικιλίες Ελιάς - Ελαιοπαραγωγικές περιοχές Μέλη Ομάδας: Κώστας Αθανασίου Θάνος Βασιλόπουλος Στέφανος Βασιλόπουλος Νίκος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΗΓΑΝΙΣΜΑ Χριστοφόρου Ανδρέας Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες

Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Μοριακή ταυτοποίηση Ελαιολάδων Κρήτης σε σχέση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες Α. Ντούλης, Ινστιτούτο Αμπέλου, Λαχανοκομίας & Ανθοκομίας Ηρακλείου (ΙΑΛΑΗ), Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ) και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών

Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Ελληνικά Αρωματικά Φυτά Αξιοποίηση των ελληνικών φυτών Δρ. Ελένη Μαλούπα τακτική ερευνήτρια ΕΛ.Γ.Ο.- ΔΗΜΗΤΡΑ (ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε.) Δράμα, 10 και 11

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΦΥΤΟΧΗΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΡΙΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ ΜΗΛΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΨΥΧΡΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης

Ελαιόλαδο. από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Ελαιόλαδο από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης Γιατί Ελαιόλαδο και γιατί από Φιλοπεριβαλλοντικά Συστήματα Διαχείρισης; Δεν υποβαθμίζει: - το περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους - τη βιολογική αξία

Διαβάστε περισσότερα

«Συντήρηση αχλαδιών σε νερό. υπό την παρουσία σπόρων σιναπιού (Sinapis arvensis).»

«Συντήρηση αχλαδιών σε νερό. υπό την παρουσία σπόρων σιναπιού (Sinapis arvensis).» ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΛΕΝΗ Π. ΠΑΠΑΤΣΑΡΟΥΧΑ Πτυχιούχος Τεχνολόγος Τροφίμων της Γεωπονικής Σχολής (Α.Π.Θ.) «Συντήρηση αχλαδιών σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙ- ΚΑ ΚΑΡΠΩΝ ΑΠΟ 29 ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΥΒΡΙ ΙΑ ΒΕΡΙΚΟΚΙΑΣ

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙ- ΚΑ ΚΑΡΠΩΝ ΑΠΟ 29 ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΥΒΡΙ ΙΑ ΒΕΡΙΚΟΚΙΑΣ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΝΤΙΟΞΕΙ ΩΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙ- ΚΑ ΚΑΡΠΩΝ ΑΠΟ 29 ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΥΒΡΙ ΙΑ ΒΕΡΙΚΟΚΙΑΣ Παυλίνα ρογούδη, Γ. Παντελίδης, Ειρήνη Καραγιάννη-Σγουρού Ινστιτούτο Φυλλοβόλων ένδρων, Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους

Πτυχιακή Εργασία. Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Παραδοσιακά Προϊόντα Διατροφική Αξία και η Πιστοποίηση τους Εκπόνηση:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙKO ΕΛΑΙOΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛHΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΞIΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚOΣΜΙΑ ΑΓΟΡA

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙKO ΕΛΑΙOΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛHΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΞIΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚOΣΜΙΑ ΑΓΟΡA ΤΟ ΕΛΛΗΝΙKO ΕΛΑΙOΛΑΔΟ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛHΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΞIΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΠΑΓΚOΣΜΙΑ ΑΓΟΡA Εισηγητής: Αλκιβιάδης Καλαμπόκης, Πρόεδρος Δ.Σ. & Διευθύνων Σύμβουλος Ελληνικού Οργανισμού Εξωτερικού Εμπορίου ΟΠΕ Βρυξέλλες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πτυχιακή εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΠΟΛΥΦΑΙΝΟΛΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΟΚΟΛΑΤΑΣ Αναστασία Σιάντωνα Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ»

«ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΩΝ» I ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΝΟΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΝΟΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΝΘΕΤΑ ΝΟΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΚΑΣΚΑΦΕΤΟΥ ΣΩΤΗΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Ο.Α.Ε.Ε. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΩΣ Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Όνομα φοιτήτριας ΚΑΛΑΠΟΔΑ ΜΑΡΚΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ *

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ ΒΡΩΣΙΜΩΝ ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ * ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ * Διαπιστώσεις Διαπίστωση Ι: Ο όγκος και η αξία των εξαγωγών ελληνικών ελιών στην Ιαπωνία -αν και σε αυξητική πορεία την τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΟΝΙΔΙΑΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ACAA2 ΣΤΟ ΕΞΩΝΙΟ 10 ΣΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΧΙΟΥ Μύρια Χατζηκώστα Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής

Ελαιόλαδο και Καταναλωτής Ελαιόλαδο και Καταναλωτής ΕΘΙΑΓΕ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΛΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΧΑΝΙΩΝ INTERNATIONAL OLIVE COUNCIL ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΧΑΝΙΩΝ PREFECTURE OF CHANIA Το ελαιόλαδο είναι ένας φυσικός χυμός που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Διπλωματική Εργασία ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΚΛΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΙΣΗΓΜΕΝΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Του ΚΩΣΤΟΥΛΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ

Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΑΣΘΜΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΛΟΙΖΟΥ ΑΡΙΘΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

3000 B.C. Organic Extra Virgin Olive Oil

3000 B.C. Organic Extra Virgin Olive Oil Το Κτήµα Κοτσώνη βρίσκεται στη Βορειοανατολική Πελοπόννησο, στην περιφέρεια των Αρχαίων Μυκηνών και του Άργους. Μια λοφώδης περιοχή που από την αρχαιότητα φηµίζεται για το φυσικό της κάλλος αλλά και την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Bioyiiudac & Βιοτετνολονίας «Βιοτεχνολογία - Ποιότητα Διατροφής & Περιβάλλοντος» υγγιατ'1 '-ε,λχ-βε0τ Χ ϊο4ο Γ/4ΐ/ '****f*tf*wftieg{

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΜΝΩΝ ΦΥΛΗΣ ΧΙΟΥ ΓΙΑΝΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Λεμεσός 2014 ii

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΛΑΤΟΣ ΑΘ. ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής Νεότερα συστήματα καλλιέργειας της ελιάς Σταύρος Βέμμος Αναπλ. Καθηγητής, Δ/ντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπ. Αθηνών Για αύξηση της απόδοσης και μείωση του κόστους παραγωγής ελαιολάδου γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και

Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τομέας Ανάπτυξης και Προγραμματισμού Χρηματοοικονομική Ανάπτυξη, Θεσμοί και Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ ΑΝΔΡΕΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑ Λεμεσός 2012 i ii ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας

4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 4 ο Συνέδριο Αγροτεχνολογίας 2015 Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η ΜΕΛΙΣΣΑ ΚΙΚΙΖΑΣ ΑΒΕΕ ΤΡΟΦΙΜΩΝ δραστηριοποιείται από το 1947 στην παραγωγή ζυμαρικών Διαθέτει καθετοποιημένο συγκρότημα Μύλου & Μακαρονοποιείου στη Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης

Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης Δρ. Νικόλας Παπανικολάου Υπεύθυνος παρακολούθησης: Δρ. Αντρέας Ντούλης Κίνητρο έργου Στο πεδίο της αγροτικής έρευνας στην Ελλάδα υπάρχει μεγάλη ποσότητα δεδομένων (μοριακών, μορφολογικών, αγρονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά ελαιολάδου στο Ισραήλ.

Η αγορά ελαιολάδου στο Ισραήλ. ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ 3 Daniel Frisch 64731 Tel Aviv, Israel Tel. 00972 3 6055299 Fax. 6055296 e-mail: ecocom-telaviv@mfa.gr Η αγορά ελαιολάδου στο

Διαβάστε περισσότερα

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase

Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Επισκεφτήκαμε το ινστιτούτο νευρολογίας και γενετικής όπου μας μίλησε ο κύριος Βάσος Νεοκλέους και η κ. Αλέξια Φαίδωνος για τη μηχανή Polymerase Chain Reaction (pcr)- Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης.η

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του φουντουκιού:

Η ιστορία του φουντουκιού: ΤΟ ΦΟΥΝΤΟΥΚΙ : Η ιστορία του φουντουκιού: Σύμφωνα με ιστορικά ευρήματα, τα φουντούκια πρωτοεμφανίστηκαν στις περιοχές της Σουηδίας, Δανίας και Γερμανίας κατά τη Μεσολιθική και Νεολιθική εποχή. Η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΜΣ ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΤΗΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑ ΚΛΑΔΟΣ III: ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΧΗΜΙΚΗΣ ΣΥΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η

ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η ΒΡΩΣΙΜΕΣ ΕΛΙΕΣ Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ - Π Α Ρ Α Σ Κ Ε Υ Η - Σ Υ Ν Τ Η Ρ Η Σ Η Σύμβολο της ειρήνης, της σοφίας και της νίκης. Mε κλάδο ελιάς (με κότινο ελαίας) στεφάνωναν τους αθλητές και τους Oλυμπιονίκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση:

ΚΑΣΤΑΝΙΑ. Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: ΚΑΣΤΑΝΙΑ Καταγωγή: Μ. Ασία Βοτανική ταξινόμηση: Οικ.: Faqgaceae Castanea mollissima (κινέζικη Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. crenata (Ιαπωνική Καστανιά) Α: έλκος και μελάνωση C. sativa (Ευρωπαϊκή Καστανιά)

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 9 & 10 Μαΐου 2015 Στάδιο Ειρήνης & Φιλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ

ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 9 & 10 Μαΐου 2015 Στάδιο Ειρήνης & Φιλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ 9 & 10 Μαΐου 2015 Στάδιο Ειρήνης & Φιλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕ ΡΙΟΥ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Ν. Κατσαρός, Επιστ. Συνεργάτης ΕΚΕΦΕ ΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, π. Πρόεδρος ΕΦΕΤ Γ. Οικονόµου, Γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος... ιάγραμμα περιεχομένων... Πίνακας περιεχομένων... Συντομογραφίες... Βιβλιογραφία... ΙΧ ΧΙ XV LI LV ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έννοια και σημασία του κληρονομικού δικαίου... 1 2. Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Μεταπτυχιακές σπουδές στον τομέα Αστικού, Αστικού Δικονομικού και Εργατικού Δικαίου ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΑΣΕΙΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΠΙΚΤΗΤΗΣ ΑΝΟΣΟΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (AIDS) Αλέξης Δημήτρη Α.Φ.Τ: 20085675385 Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ AΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΠΙΕΣΕΩΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ: «Σύγχρονες Προσεγγίσεις στη γλώσσα και στα κείμενα» ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Το φωνηεντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΙΑ Καταγωγή: Μεσόγειος

ΕΛΙΑ Καταγωγή: Μεσόγειος ΕΛΙΑ Καταγωγή: Μεσόγειος Οικονοµική σηµασία ελιάς τεράστια Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Oleaceae Olea europaea Βοτανικοί Χαρακτήρες Κορµός Κυλινδρικός και λείος στα νεαρά δένδρα, µε εξογκώµατα στα γηραιότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Δημήτριος Κουρέτας Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Τα φυτά αποτελούν ιστορικά τη σημαντικότερη

Διαβάστε περισσότερα

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Εργαστήρι Προϊόντα Ελιάς: Βελτίωση Ποιότητας Και Οργανοληπτική Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων καθηγητής: Δρ Βασίλειος Ραφτόπουλος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΤΙΚΑ ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Εφαρμογές των μαθηματικών θεωριών πολέμου

Διαβάστε περισσότερα

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο EΛΛΗΝΙΚΟΣ ΑΥΤΟΦΥΗΣ ΛΥΚΙΣΚΟΣ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΛΥΚΙΣΚΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΛΥΚΙΣΚΟΣ ( HUMULUS LUPULUS) (γερμανικά HOPFEN και αγγλικά HOPS. Ο Γεωπόνος Παύλος Καπόγλου αναφέρθηκε στις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρεσβεία της Ελλάδος στο Βέλγιο Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων ΒΕΛΓΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΩΝ ΕΛΙΩΝ

Πρεσβεία της Ελλάδος στο Βέλγιο Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων ΒΕΛΓΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΩΝ ΕΛΙΩΝ Πρεσβεία της Ελλάδος στο Βέλγιο Γραφείο Οικονομικών & Εμπορικών Υποθέσεων ΒΕΛΓΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΩΝ ΕΛΙΩΝ Βρυξέλλες, Δεκέμβριος 2013 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή Διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Η ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΛΚΟΟΛ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗΣ, ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΤΟ ΕΜΒΡΥΟ ΣΤΕΦΑΝΗ ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΥ Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ»

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ Π.Μ.Σ. «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΘΕΜΑ» «Εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ

Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Πανελλήνιος Μαθητικός Διαγωνισμός για την επιλογή στη 10η Ευρωπαϊκή Ολυμπιάδα Επιστημών - EUSO 2012 Σάββατο 21 Ιανουαρίου 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα μαθητών: 1) 2). 3) 1 Προετοιμασία νωπού παρασκευάσματος

Διαβάστε περισσότερα

15PROC002628326 2015-03-10

15PROC002628326 2015-03-10 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΗΜΟΣ ΙΩΑΝΝΙΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ- ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΗΣ Διεύθυνση: Καπλάνη 7 (3 ος όροφος) Πληροφορίες: Δεσ. Μπαλωμένου Τηλ. 26513-61332

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 1: Κεφάλαιο 2: Κεφάλαιο 3:

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 1: Κεφάλαιο 2: Κεφάλαιο 3: 4 Πρόλογος Η παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «ιερεύνηση χωρικής κατανοµής µετεωρολογικών µεταβλητών. Εφαρµογή στον ελληνικό χώρο», ανατέθηκε από το ιεπιστηµονικό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοεξυγίανση εδάφους από Cd και Pb με τα αλόφυτα: Halimione portulacoides(l.) Aellen, Tamarix parviflora (DC) και Limoniastrum monopetalum (L.

Φυτοεξυγίανση εδάφους από Cd και Pb με τα αλόφυτα: Halimione portulacoides(l.) Aellen, Tamarix parviflora (DC) και Limoniastrum monopetalum (L. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Π.Μ.Σ.: Περιβαλλοντική και Υγειονομική Μηχανική Μεταπτυχιακή Διατριβή Φυτοεξυγίανση εδάφους από Cd και Pb με τα αλόφυτα: Halimione portulacoides(l.) Aellen,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα