ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Γιάννης Βαρβέρης: Προβληματισμοί ποιητικής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Γιάννης Βαρβέρης: Προβληματισμοί ποιητικής"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (Α ΚΥΚΛΟΣ) ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Γιάννης Βαρβέρης: Προβληματισμοί ποιητικής Τριμελής εξεταστική επιτροπή: ΦΡΑΝΤΖΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΑΝΤΕΙΑ (επιβλέπουσα καθηγήτρια) ΚΕΧΑΓΙΟΓΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΑΡΑΜΠΑΤΖΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Καταβούτα Ουρανία Α. Ε. Μ.: 997 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΙΟΥΝΙΟΣ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος Εισαγωγή Βιογραφία και έργο του Γιάννη Βαρβέρη 5 3. Μορφές και αλληγορίες θανάτου Οι μεταμορφώσεις του έρωτα Το αστικό τοπίο Οι στοχασμοί του ακίνητου ταξιδιώτη Η μουσική στην ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη Η «υπέρβαση του ρεαλισμού» Οι ποιητικές διασταυρώσεις Επίλογος Βιβλιογραφία εργασίας Παράρτημα-Ενδεικτική βιβλιογραφία για τον Γιάννη Βαρβέρη Περίληψη Summary 84 2

3 1. Πρόλογος Ο Γιάννης Βαρβέρης ανήκει στους νεαρότερους ηλικιακά εκπροσώπους της ποιητικής γενιάς του 1970, αλλά, παρόλο που έχει έντονη παρουσία στην πνευματική ζωή του τόπου μέχρι σήμερα με ποιητικές συλλογές, κριτικές, δοκίμια και μεταφράσεις, το έργο του έχει μελετηθεί ελάχιστα, πέρα από άρθρα που έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά κατά καιρούς από μελετητές, όπως ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου και ο Αλέξης Ζήρας. Το γεγονός αυτό, από τη μια πλευρά, αποτέλεσε ερέθισμα για την επιλογή του ποιητικού του έργου ως θέματος για την παρούσα μεταπτυχιακή εργασία και έπειτα από υπόδειξη της επιβλέπουσας καθηγήτριας, Άντειας Φραντζή, από την άλλη πλευρά, όμως, αποτέλεσε τη βασική δυσκολία κατά τη διάρκεια της μελέτης μας. Η απουσία ικανοποιητικής βιβλιογραφίας μάς οδήγησε ορισμένες φορές σε επαναλήψεις στη χρήση της. Επίσης, καθώς το ποιητικό έργο του Γιάννη Βαρβέρη είναι ιδιαίτερα πλούσιο, θεωρήσαμε σκόπιμο να το εξετάσουμε με βάση τρεις άξονες: τα θέματα περιεχομένου που επαναλαμβάνονται με χαρακτηριστικό τρόπο, συγκεκριμένα θέματα μορφής και τις κύριες επιρροές που δέχτηκε από προγενέστερούς του ποιητές. Μέσα από αυτούς τους άξονες στόχος μας είναι να αναδείξουμε ορισμένους προβληματισμούς ποιητικής πάνω στο έργο του, ώστε η εργασία αυτή να αποτελέσει μια πρώτη εμπεριστατωμένη προσέγγιση σε ακαδημαϊκό επίπεδο στηριγμένη στην υπάρχουσα κριτικογραφία, χωρίς βέβαια να είναι μια αναλυτική, συνολική μελέτη της ποίησης του Βαρβέρη. Παράλληλα, όμως, συνιστά έναυσμα για την εκδήλωση ενδιαφέροντος για μελλοντική έρευνα. Τέλος, πολλές ευχαριστίες οφείλονται στην καθηγήτρια, κυρία Άντεια Φραντζή, για την υπόδειξη του θέματος, την υπομονή και τη συμπαράστασή της καθ όλη την πορεία συγγραφής. 3

4 2. Εισαγωγή Πριν προχωρήσουμε στο κύριο μέρος της εργασίας, θα παρουσιάσουμε συνοπτικά τον τρόπο οργάνωσης του υλικού μας. Μετά την παράθεση περιληπτικών βιογραφικών και εργογραφικών στοιχείων του Γιάννη Βαρβέρη ακολουθεί η ανάλυση ανά κεφάλαιο των βασικών θεμάτων περιεχομένου. Αυτά είναι η πολυπρόσωπη, κατά βάση αλληγορική, παρουσία του θανάτου, που αποτελεί δεσπόζον θέμα, οι μεταμορφώσεις του έρωτα, η κυριαρχία του αστικού τοπίου και η ανεστραμμένη μορφή του Φιλέα Φογκ. Στη συνέχεια, όσον αφορά τα θέματα μορφής, εξετάζουμε τη ρυθμικότητα που χαρακτηρίζει την ποίηση του Βαρβέρη και την υπέρβαση του ρεαλισμού μέσα από τη χρήση της μεταφοράς και της μετωνυμίας. Τέλος, βλέπουμε τις κύριες ποιητικές του διασταυρώσεις με τον Κ. Π. Καβάφη, τον Μίλτο Σαχτούρη και τον Κώστα Καρυωτάκη και κλείνουμε με μια γενική θεώρηση της εργασίας και την παράθεση της βιβλιογραφίας. Για την τεκμηρίωση των παραπάνω στηριχτήκαμε σε όλες τις ποιητικές συλλογές του Βαρβέρη, εκτός από την τελευταία με τον τίτλο Ο άνθρωπος μόνος, καθώς το περιεχόμενό της διαφοροποιείται σημαντικά σε σύγκριση με τις προηγούμενες. Ωστόσο, συνυπολογίζεται στο κεφάλαιο για τις ποιητικές διασταυρώσεις, καθώς είναι ιδιαίτερα εμφανής η επιρροή του Καβάφη. Στο σημείο αυτό θεωρούμε σκόπιμο να αναφερθούμε σύντομα στη συλλογή αυτή, ώστε να γίνει αντιληπτό για ποιους λόγους δεν εξετάζεται. Η δέκατη συλλογή του Γιάννη Βαρβέρη εκδίδεται το και αποτελεί την πρόσφατη ποιητική του κατάθεση. Το περιεχόμενο αντλείται κατά κύριο λόγο από την Αγία Γραφή, την Παλαιά και Καινή Διαθήκη και η συλλογή αρχίζει με μια προμετωπίδα του Léo Ferré: Et si vraiment dieu existait/ -Comme disait Bakounine/ Ce camarade vitamine- Il faudrait s en débarrasser 2. Στη συλλογή αυτή «ο αθεϊσμός του Λέο Φερρέ συμμαχεί με τον αθεϊσμό του Μπακούνιν. Ο Βαρβέρης κινείται στο δραματικό υπόστρωμα της διπλής αυτής αθεϊστικής διακήρυξης, οχυρωμένος πίσω από τον προμαχώνα της, επιμένοντας, κυρίως, στην αξιοπρέπεια της ανθρώπινης μοναξιάς, ως περήφανης αντίδρασης στην κυριαρχική επέμβαση του θεού της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης στα ανθρώπινα» 3. Κατά τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου «ο ποιητής μπαίνει στην περιοχή της χριστιανικής μυθολογίας όχι για να αναζητήσει λυτρωτικό καταφύγιο στα ονόματά της, αλλά, αντιθέτως, για να υποδείξει το κενό το οποίο συσσωρεύεται και μόνον διά της εκφοράς τους. Σκοπός, ωστόσο, του Βαρβέρη δεν είναι να καταλήξει σε ένα κήρυγμα αθεΐας, που φιλοσοφικά 1 Γιάννης Βαρβέρης, Ο άνθρωπος μόνος, (Ο άνθρ. μ. στο εξής), εκδ. Κέδρος, Αθήνα, «Και αν στ αλήθεια ο Θεός υπήρχε -όπως έλεγε ο Μπακούνιν, αυτός ο γεμάτος ζωντάνια σύντροφος- θα έπρεπε να τον ξεφορτωθούμε». Η ελεύθερη απόδοση της μετάφρασης προέρχεται από το άρθρο της Τιτίκας Δημητρούλια «Κλειδιά ποιητικής ωριμότητας», εφημ. Η Καθημερινή, 12/04/ Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης, «Ένα κι ένα (2)», εφημ. Το Βήμα, 12/04/

5 [ ] ελάχιστα διαφέρει από την οποιαδήποτε θρησκευτική πίστη, αλλά να αναρωτηθεί γύρω από την αστάθεια και τη ρευστότητα των πραγμάτων» 4. Από τη μία πλευρά, λοιπόν, υπάρχει ο άνθρωπος μόνος του απέναντι σε ένα Θεό που εξουσιάζει, διαμορφώνει τα ανθρώπινα και από την άλλη πλευρά, υπάρχει η ρευστότητα που συμβαδίζει με την ανθρώπινη φύση. Για να καταδείξει αυτή τη στάση, ο Βαρβέρης αποδομεί την ιστορία των βιβλικών προσώπων και την προσαρμόζει στα ανθρώπινα μέτρα, θέτοντας πάνω απ όλα το αυτεξούσιο της ύπαρξης Βίος και έργο του Γιάννη Βαρβέρη Ο Γιάννης Βαρβέρης γεννήθηκε στην Αθήνα το Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάζεται από το 1981 στο Υπουργείο Εξωτερικών. Εκτός από ποιητής, είναι κριτικός θεάτρου από το 1976 στα περιοδικά Η Λέξη, Τομές και στην εφημερίδα Η Καθημερινή από το 1989 έως σήμερα. Αρθρογραφεί κατά καιρούς στο περιοδικό Εντευκτήριο, ενώ είναι μέλος της επιτροπής σύνταξης του περιοδικού Κ. Εμφανίστηκε πρώτη φορά στην πνευματική ζωή του τόπου τον Νοέμβριο του 1972 με τη δημοσίευση ποιήματός του στο περιοδικό Νέα Εστία, (τχ. 1088). Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο δοκιμίου-κριτικής το 1996 για το βιβλίο Η κρίση του θεάτρου, Γ, με το Βραβείο Καβάφη το 2001 για τη συγκεντρωτική ποιητική έκδοση και με το Βραβείο ποίησης του περιοδικού Διαβάζω, (τχ. 433) τον Οκτώβριο του 2002 για τη συλλογή Στα ξένα. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Συγγραφέων. Συγκεκριμένα, τα ποιητικά του έργα είναι τα εξής: Εν φαντασία και λόγω (1975), Το ράμφος (1978), Αναπήρων πολέμου (1982), Ο θάνατος το στρώνει (1986), Πιάνο βυθού (1991), Ο κύριος Φογκ (1993), Άκυρο θαύμα (1996), Ποιήματα, (2000), Στα ξένα (2001), Πεταμένα λεφτά (2005), Ο άνθρωπος μόνος (2009). Ταυτόχρονα, έγραψε βιβλία θεατρικής κριτικής και δοκίμια: Η κρίση του θεάτρου Α, (1985), Β, (1991), Γ, (1995), Δ, (2003), Πλατεία θεάτρου. Περίπατοι σε πρόσωπα και απρόσωπα της σκηνής (1994), Ποιητικές (σ)τάσεις στον Γ. Θ. Βαφόπουλο. Κείμενο ομιλίας (1995), Για τον Τάσο Κόρφη, μαζί με τον Ορ. Αλεξάκη (1997), Σωσίβια λέμβος (1999), Κρίτων Αθανασούλης (2000). Επίσης, επιμελήθηκε μαζί με τον Κ. Γ. Παπαγεωργίου την Ελληνική ποιητική ανθολογία θανάτου του 20 ού αιώνα (1996) και το 2007 κυκλοφόρησε την ανθολογία «Σα μουσική, την νύχτα». Γαλλικά ποιήματα αποχαιρετισμού. Σημαντικό είναι το μεταφραστικό του έργο, ειδικά στον χώρο του θεάτρου, καθώς οι μεταφράσεις του έχουν χρησιμοποιηθεί σε αρκετές παραστάσεις αρχαίου δράματος. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ενδογλωσσικές μεταφράσεις από τα αρχαία ελληνικά των έργων Όρνιθες, Λυσιστράτη, Ειρήνη και Πλούτος του Αριστοφάνη και Σαμία, Επιτρέποντες και Δύσκολος του Μενάδρου. Παράλληλα, έχει μεταφράσει δράμα και κωμωδία, όπως Σλ. Μρόζεκ (Δεύτερη 4 Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Συγκρατημένος, ηρωικός θρήνος», εφημ. Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 24/05/

6 υπηρεσία, 1985), Μολιέρο (Ζωρζ Νταντέν, 1991) και Μαριβώ (Η ψευτοϋπηρέτρια, 1998). Μετάφρασε ακόμα γαλλική και αγγλόφωνη ποίηση και πεζογραφία, όπως Λέο Φερρέ (Μια πρώτη παρουσίαση, 1976), Ζ. Πρεβέρ, (Θέαμα και ιστορίες, 1982), Λ. Κάρινγκτον (Η αρχάρια και άλλα διηγήματα, 1982), Ζ. Μπρασένς, (Ο γορίλας και άλλα ποιήματα, 1983), Μπλ. Σαντράρ (Πάσχα στη Νέα Υόρκη, 1987) και Ο. Ουίτμαν (Στη γαλάζια όχθη της Οντάριο, 1992). Τέλος, έχει γράψει και έναν οδηγό χαρτοπαιξίας με τίτλο Κόψε, (2004) Μορφές και αλληγορίες θανάτου Ο θάνατος στην ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη είναι κυρίαρχος 6 και παρουσιάζεται κυρίως με δύο τρόπους, είτε μέσα από ποικίλα αλληγορικά πρόσωπα είτε μέσα από τη φθορά που προκαλεί. Ωστόσο, το χαρακτηριστικότερο γνώρισμά του αποτελεί ο εξανθρωπισμός του, η «ανθρωποποίηση του θανάτου» 7, που εμφανίζεται από την αρχή, αλλά διαμορφώνεται κυρίως στη συλλογή Ο θάνατος το στρώνει. Αρχικά, θα εξετάσουμε τα αλληγορικά προσωπεία και το πώς στην ποίηση του Βαρβέρη «ο θάνατος ορίζεται ως διασπειρόμενο γεγονός. Μετενσαρκωμένος σε απρόσωπο θεό (προς τον οποίο απευθύνεται αδιάλειπτα, οργισμένος και έμφοβος ο δημιουργός), επιλέγει και υφαρπάζει πάντα κατά τη δική του παντοδύναμη θέληση. Δεν τρέφει τον παραμικρό σεβασμό για τη φθορά του γηράσκοντος σώματος, παριστάνει τον αγαθό περί των πάντων ανεύθυνο, θριαμβεύει πάνω στον έρωτα. Ο ποιητής υποστασιώνει συνεχώς τον επίβουλο αυτό Κύριο. Με μυθολογικά ονόματα και καθημερινές εικόνες, με πυκνά συμβάντα και τελεσίδικες αποφάσεις. Ανατρεπτικές αλληγορίες, τολμηρά παιχνίδια ανάμεσα στα οικεία τοπωνύμια και τα σύμβολα του θανάτου, επώδυνοι ζωομορφισμοί υποστηρίζουν αποτελεσματικά τη δύσκολη προσέγγισή του» 8. Έτσι, λοιπόν, άλλοτε εμφανίζεται ως Σαλώμη, ως Μπεν Χουρ, ως Γκιούλιβερ και άλλοτε «παίρνει διάφορες όψεις του αρχετυπικού σατανά με την μπέρτα, ίδιος Μεφιστοφελής δράκουλας με κυνόδοντες εραστής παράφορος της δυσωδίας και της σήψης» 9. Κατά τον Βαγγέλη Χατζηβασιλείου ο Βαρβέρης «μεταφέρει το παραδεδομένο (εκφραστικό και νοηματικό) τυπικό [προσώπων άλλης εποχής και διαφορετικής γλώσσας] στον σκηνικό χώρο του παρόντος και αποδίδει στα καθιερωμένα στοιχεία τους την υγρασία του σύγχρονου ποιητικού ήθους, 5 Οι περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Γιάννη Βαρβέρη αντλήθηκαν από το Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, εισαγωγή: Αλέξης Ζήρας, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2007, σ Οι παραπομπές στα ποιήματα του Γιάννη Βαρβέρη γίνονται από το τόμο Ποιήματα , εκδ. Κέδρος, Αθήνα Πρόκειται για συλλογικό τόμο με τις πρώτες επτά συλλογές του ποιητή. Στο εξής θα γίνεται παραπομπή κατευθείαν στον τίτλο της ποιητικής συλλογής που μας ενδιαφέρει σε κάθε περίπτωση. Η σελιδαρίθμηση προέρχεται από εκεί. 7 Αλέξ. Ζήρας, «Φαντασία θανάτου. Γιάννης Βαρβέρης, Ο Θάνατος το Στρώνει», περ. Γράμματα και Τέχνες, τχ. 48, Β περ. Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1986, σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Οι κραδασμοί της ζωής και του θανάτου», εφημ. Η Αυγή, 3/6/ Λύντια Στεφάνου, «Το πιο υπεύθυνο παιχνίδι», Γενικά και ειδικά για την ποίηση, εκδ. Σοκόλη, Αθήνα, 1993, σ

7 αποδεικνύοντας την ικανότητα του συγκινησιακού νου να εφευρίσκει τα ατομικά μυθολογικά του πρότυπα» 10. Η πρώτη αλληγορική μορφή του θανάτου είναι στη συλλογή Το ράμφος όπου λαμβάνει το πρόσωπο της Σαλώμης, η εμφάνιση της οποίας εκπέμπει έντονη θηλυκότητα και είναι σαρωτική για το ποιητικό υποκείμενο: «Όλα τα πράγματα της κάνω/ έχουν ένα λαιμό γι αυτό το χέρι/ να χει να πνίγει κάτι το πρωί που γίνεται η φωνή/ να χει να πνίγει και το βράδυ που δε γίνεται τίποτε./ Σφήνωσες ένα ντέφι στο τσιγγάνικο λαρύγγι σου/ να με πτοήσεις/ αλλά τι να πτοήσεις από μια θήκη μέσα/ σε χοντρό παλτό./ Έλα καλύτερα μέσα στις τσέπες και στις φόδρες μου/ όλοι θα λένε τότε: να ένας σοφός/ που έκανε τόπο μες στο ρούχο του» 11. Η αλληγορία αυτή υπάρχει και στη συλλογή Ο θάνατος το στρώνει. Εκεί στο ποίημα «Η παραβολή της Σαλώμης και του Ασώτου» η Σαλώμη καταδυναστεύει το ποιητικό υποκείμενο λαμβάνοντας ταυτόχρονα τον ρόλο του Ασώτου και του Ιωάννη του Βαπτιστή. Παρατηρούμε την αμφισημία που προκύπτει από το όνομα «Γιάννης», καθώς παραπέμπει και στο ίδιο το ποιητικό υποκείμενο αλλά και στον Ιωάννη Βαπτιστή: «Δεν έμεινε από τη Σαλώμη/ παρά τ όνομά της./ Με το βαμμένο νύχι της/ στη ζώνη μου τρύπες ανοίγει / έτσι παχαίνω έτσι αδυνατίζω/ έτσι μια μέρα παίρνει ένα ταξί/ σκύβει τα χείλη της στον ταξιτζή/ και προσκυνάει το γκάζι του με λύσσα./ Κάποτε με θυμάται. Κατεβαίνει./ Στην πίσω λαμαρίνα αιμόφυρτο Έκτορα/ μου δίνει απ το βυζί της μια γουλιά/ ν αντέξω. Ύστερα: Πάμε/ τον προστάζει ξανασκύβοντας./ Έκλαιγε τρύπες δάκρυα/ η χλαίνη μου/ σαν φτάσαμε στο σπίτι./ Με το κεφάλι μόνο/ στην κρεβατοκάμαρα./ Απ το λαιμό κι απάνω ξεπροβάλλω/ βυζαίνοντας λίγη δροσιά στο κρύο σεντόνι./ Ω τι θεσπέσιο σώμα κι εγώ ασώματος./ Να τη σκοτώσω/ με τι χέρια/ να την τρυπήσω μες στον ύπνο της/ με τι με τι / αργά κι αθόρυβα/ γλιστρώντας κάτω απ τα σεντόνια/ τι Γιάννης Βαπτιστής/ τι Γιάννης Βαπτιζόμενος/ ούρλιαξε τώρα, ουρλιάζω/ πιες τον αρχαίο χορό σου/ τον τελευταίο φαλλό μου/ το κεφάλι μου» 12. Στους πρώτους στίχους ο ποιητής αναγνωρίζει ότι το μόνο που έχει μείνει γνωστό από τη Σαλώμη είναι το όνομά της και αυτό γιατί συνδέθηκε με την ιστορία του Ιωάννη Βαπτιστή, ακόμη και αν δεν ήταν αυτή η ηθική αυτουργός του αποκεφαλισμού του Ιωάννη. Αν λάβουμε υπόψη το ότι η Σαλώμη ήταν αυτή που ζήτησε το κεφάλι του Ιωάννη του Βαπτιστή, θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε εδώ μια αναλογία για το ρόλο της. Το ποιητικό υποκείμενο παραδίνεται εξ ολοκλήρου στην απόλυτη κυριαρχία της, καθώς κάθε προσπάθεια να την αντιμετωπίσει αποβαίνει μάταιη. Έτσι, πέρα από μια αλληγορία θανάτου, θα μπορούσαμε να την ερμηνεύσουμε ως ένα ερωτικό σύμβολο που καταδυναστεύει το ποιητικό υποκείμενο, τόσο σε σωματικό επίπεδο, καθώς ο φαλλός ταυτίζεται σεξουαλικά με το «κεφάλι», αλλά και σε πνευματικό, αφού το τελευταίο πράγμα που δυναστεύει είναι το κεφάλι του, τον «τελευταίο φαλλό του». Από τη συλλογή Ο θάνατος το στρώνει εντοπίζεται «η ιδιοσυγκρασιακή σχέση του ποιητή με την αίσθηση και την ιδέα του θανάτου. [ ] Ιδιοσυγκρασιακή όχι γιατί παραπέμπει μέσω του 10 Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ό. π. σημ Γ. Β., Το ράμφος (Το ρ. στο εξής), «Ο λαιμός της Σαλώμης», σ Γ. Β., Ο θάνατος το στρώνει (Ο θ. το στρ. στο εξής), σ

8 ποιητικού λόγου σε μια σωματικότητα της απώλειας, αλλά περισσότερο γιατί ο θάνατος, είτε με το πραγματικό του πρόσωπο, είτε με τις αλληγορικές του εκδοχές, φαίνεται πως δεν έχει πάψει να εξάπτει, να δαιμονίζει και να συναρπάζει τη φαντασία του ποιητή έως σήμερα. [ ] Ο Γ. Βαρβέρης έχει αρχίσει να αναπτύσσει ένα μυθολογικό σύμπαν μέσω, κυρίως, μιας σειράς αλληγοριών. Ως πυρήνα αυτού του σύμπαντος εντοπίζουμε την πανταχού παρούσα αίσθηση της φθοράς, η οποία εξακτινώνεται και διαπερνά, αποδυναμώνοντας την κάθε -στιγμιαία έστω- πρόσδεση σε συμβατικές καταστάσεις ζωής, προσωπικής και συλλογικής» 13. Στο ποίημα «Γράμμα πριν απ την κούρσα στον Μπεν Χουρ» βλέπουμε την ανατροπή της γνωστής ιστορίας και παρατηρούμε την εκ των προτέρων παραδοχή της ήττας του Μεσσάλα και την παράκλησή του προς τον Μπεν Χουρ να τον βοηθήσει να ηττηθεί με αξιοπρεπή τρόπο, ώστε να μη γελοιοποιηθεί: «/ / Όμως Μπεν Χουρ/ οι δυο μας πριν βρεθούμε στην εκκίνηση/ ισότιμοι για το ηλίθιο πλήθος που αλαλάζει/ μόνον αυτός ο λίγος χρόνος μένει που σου γράφω/ για να σου πω για τη γενναία ψυχή σου/ για να σου πω πως ίσως θα μπορούσες/ αν όχι να νικήσεις μ ένα φίνις/ / τουλάχιστον δήθεν τυχαία/ να τρίψεις μια στιγμή/ επάνω στον τροχό μου/ τον τροχό σου/ το άρμα να κουτσαθεί ν ανατραπώ/ να τσακιστώ στο χώμα./ Ικέτης σου λοιπόν τι σου ζητώ/ μια σύμπτωση αναπότρεπτη μια ευπρόσωπη ήττα/ μέσα στη δόξα που ήδη πια σε στεφανώνει/ λυπήσου Μπεν έναν πατρίκιο, εσύ/ εσύ που μόνο το μπορείς/ σ ευχαριστώ/ πιστός στη βέβαιη νίκη σου, Μεσσάλας» 14. Θα μπορούσε εδώ ο Μπεν Χουρ να είναι μια αλληγορία του θανάτου, έτσι όπως παρουσιάζεται δυνατός και χωρίς να αμφισβητείται η νίκη του σε μια αναμέτρηση ζωής-θανάτου. Ο Μεσσάλας θα μπορούσε να είναι ο άνθρωπος που τελικά συντρίβεται απ αυτόν, έχει επίγνωση της συντριβής και παραδέχεται την ήττα, αλλά ζητά να γίνει αυτή με αξιοπρεπή τρόπο, ώστε να μην γελοιοποιηθεί στα μάτια όσων παρακολουθούν την αναμέτρηση, δηλαδή την πορεία του βίου του. Ένα άλλο μυθοπλαστικό σύμβολο που δανείζεται ο Βαρβέρης, για να ονομάσει τον θάνατο, είναι ο Γκιούλιβερ στο ποίημα «Κοιμήσου Γκιούλιβερ»: «Είσαι λοιπόν ο Γκιούλιβερ/ ο αγαθός κι ηλίθιος γίγαντας που ροχαλίζει./ Ζούμε πατώντας/ στα χέρια στην κοιλιά στο τριχωτό Σου στήθος/ διανύουμε αποστάσεις αποστάσεων./ Εσύ δε νιώθεις./ Κουνάς καμιά φορά φαγούρα/ το δαχτυλάκι του ποδιού ή το χέρι/ και σκορπίζονται/ όσοι έτυχε να βρίσκονται κοντά./ Κανείς δεν ξέρει που πατά/ κανείς δεν ξέρει/ πως απ τη μια στιγμή στην άλλη/ μπορεί και να βρεθεί/ πάνω στο στόμα ή στο ρουθούνι Σου/ κι εσύ να φταρνιστείς ή να χασμουρηθείς/ κι όλα να τιναχτούν στον αέρα/ μια ανύποπτη ζωή να τιναχτεί/ στον αέρα/ έτσι/ μόνο και μόνο/ γιατί Σε γαργάλησε./ Κοιμήσου Γκιούλιβερ κοιμήσου/ εμείς σαν ύπνος πάντα Σε τυλίγουμε/ είμαστε ο ύπνος Σου που ζει/ όσο κοιμάσαι» 15. Στο ποίημα αυτό ο Γκιούλιβερ εκφράζει την παντοδυναμία του θανάτου. Το ποίημα δομείται πάνω σε μια ειρωνική αντίθεση: από τη μία η δύναμη του θανάτου και από την άλλη εκφράζεται η αδυναμία των ανθρώπων. Ο θάνατος παρουσιάζεται χλευαστικά ως «αγαθός κι ηλίθιος γίγαντας που ροχαλίζει», ενώ την ίδια στιγμή οι άνθρωποι δείχνουν να τον περιγελούν αμέριμνοι μέχρι όμως να αντιδράσει ο ίδιος και τότε φαίνεται πόσο απρόβλεπτος και πόσο δυνατός μπορεί να είναι. Οι άνθρωποι, λοιπόν, είναι 13 Αλέξ. Ζήρας, ό. π. σημ. 7, σ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ

9 ο ύπνος που τυλίγει τον θάνατο όσο αυτός κοιμάται. Παρουσιάζεται ένα ειρωνικό δίπολο: ο ύπνος του Γκιούλιβερ-θανάτου είναι η ζωή των ανθρώπων και το αντίστροφο. Με τη μορφή του Δράκουλα ή του Μεφιστοφελή, του εραστή της σήψης και της δυσωδίας, όπως επισημάνθηκε πιο πάνω 16, που σφραγίζει με το επιθανάτιο φιλί το υποψήφιο θύμα του, εμφανίζεται ο θάνατος στο ποίημα «Το φιλί»: «Λιώνοντας μήνες στο νοσοκομείο/ σε κώμα λίγο πριν από το τέλος/ ανοίγει το παράθυρο μια νύχτα/ κι αυτοκρατορικά οι κουρτίνες κάνουν τόπο./ Πηδάς πετάς την μπέρτα/ και με το τέλειο σώμα Σου γυμνό γλιστράς/ μες στα σεντόνια στα ούρα στους ορούς/ την αποξεχασμένη σάρκα ανάβεις/ κορώνουνε τα μέλη της/ ξυπνούν τα μάτια/ κι εκεί που παίρνουνε κουράγιο οι συγγενείς/ το σύμπλεγμά Σου εκσπερματώνει/ μες στους σπασμούς του επιθανάτιου ρόγχου./ Μετά ηρεμία. Χαμογελάει./ Όλος βεβαιότητα σηκώνεσαι απαλά/ σκύβεις πριν φύγεις/ και στο μέτωπο ακουμπάς/ το αγνό πελώριο και υστερόγραφο/ φιλί Σου» 17. Πέρα από τα μυθοπλαστικά σύμβολα, ο θάνατος μετενσαρκώνεται και σε παντοδύναμο, απρόσωπο θεό, όπως τόνισε πιο πάνω και ο Β. Χατζηβασιλείου 18. Ο ποιητής δεν φοβάται να αναμετρηθεί μαζί του. Αναγνωρίζει τη δύναμή του, στέκεται απέναντί του και ρισκάρει, όπως στα τυχερά παιχνίδια, μόνο που εδώ γνωρίζει από την αρχή ποιος είναι ο ηττημένος. Στο ποίημα «Μπαρμπούτι» διακρίνεται αυτή η αναμέτρηση: «Μια ζαριά εγώ/ μια Εσύ/ μια εγώ/ μια τα συντρίβεις μ ένα κρακ-/ και με κοιτάς στα μάτια» 19. Επιπρόσθετα, αυτή τη μετενσάρκωσή του σε απρόσωπο θεό τη συναντάμε και στο ποίημα «Όποιος φοβάται το έγκλημα»: «Όποιος φοβάται τους εχθρούς του/ καταφεύγει στο έγκλημα./ Όποιος φοβάται το έγκλημα/ καταφεύγει στη φθορά/ όπως Εσύ που αργά χτυπάς/ όσους κοιτάζουν ώρες τους κιρσούς τους ή τα δάχτυλα/ με δυο χαμένα μάτια/ όσους μασούν αργά και ήμερα σαν μικρά ζώα -/ αν τους δώσεις/ όσους σταμάτησαν να ιδρώνουν πια/ γιατί το σμήγμα στέρεψε/ κι όσους μυρίζουν μόνο/ μια άσπρη φαρμακίλα/ μια περίεργη καθαριότητα/ λες και το σώμα τους αγιάζεται/ για να ετοιμάσει την υποδοχή Σου./ Τι τους χτυπάς εκείνους μες στο δυάρι/ ή στο ξενοδοχείο των θερμών πηγών/ τι τους χτυπάς/ μετρήσου αν θες/ με μαρμαρένια στήθη και με τέλεια δέρματα/ που Σε χλευάζουν στις ακτές./ Δεν έχεις μέσα Σου καρδιά/ δεν έχεις δικαιοσύνη/ γι αυτά τα σώματα να Σου φωνάξουν: χτύπα χτύπα!» 20. Εδώ ο θάνατος θεοποιείται και πάλι, ενώ το ποιητικό υποκείμενο τον προκαλεί αμφισβητώντας την παντοδυναμία του. Αυτό συμβαίνει, όταν έμμεσα τον κατηγορεί ως δειλό που δεν τολμά να αναμετρηθεί απευθείας με τους εχθρούς του, κάτι που συμβαίνει στο έγκλημα ως μια άμεση πράξη. Αντίθετα, επιβάλλει την κυριαρχία του προκαλώντας σταδιακά σωματική φθορά, κάτι που συνιστά μια σίγουρη νίκη γι αυτόν. Έτσι, οι ηλικιωμένοι είναι ευάλωτα θύματα του θανάτου: «Εσύ που αργά χτυπάς/ όσους κοιτάζουν ώρες τους κιρσούς τους ή τα δάχτυλα/ με δυο χαμένα μάτια», καθώς δείχνουν να έχουν σχεδόν εξοικειωθεί με την προσμονή του: «λες και το σώμα τους αγιάζεται/ για να ετοιμάσει την υποδοχή Σου». Για τον λόγο αυτό το ποιητικό υποκείμενο προκαλεί με σαρκαστικό τόνο τον θάνατο να αναμετρηθεί με τους νέους, οι οποίοι τον χλευάζουν επιδεικνύοντας την υγεία τους. Αυτούς πιθανόν ονομάζει εχθρούς του στον πρώτο στίχο: «Όποιος 16 Λύντια Στεφάνου, ό. π. σημ. 9, σ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ό. π. σημ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ

10 φοβάται τους εχθρούς του/ καταφεύγει στο έγκλημα./ / μετρήσου αν θες/ με μαρμαρένια στήθη και με τέλεια δέρματα/ που Σε χλευάζουν στις ακτές». Από το πρώτο ποίημα της ενότητας «Ο θάνατος το στρώνει» θα μπορούσαμε να διακρίνουμε μια παραπομπή στο χαρτοπαίγνιο ή στις κλιματολογικές συνθήκες, μια ακόμη αλληγορία του θανάτου, καθώς «ο θάνατος μεταμορφώνεται και συντροφεύει αγαπημένους νεκρούς αναδεικνύοντας την τραγικότητα της ήττας των βροτών στις αναμετρήσεις τους μαζί του. Η εισβολή στην επικράτεια του θανάτου παρουσιάζεται αντίστροφα ως είσοδος του θανάτου στον κόσμο των ζωντανών. [ ] Ο τίτλος της συλλογής, που περιλαμβάνει την τύχη αλλά και το πέρασμα του χρόνου, παραπέμπει στο χαρτοπαίγνιο σε ένα επίπεδο μακάβρια μεταφορικό, εφόσον στις αναμετρήσεις με το θάνατο παραδοσιακά ο άνθρωπος είναι ο χαμένος» 21 : «Μαύρες κουκκίδες/ Διάττοντες στο χιόνι/ Σήμα μικρό που χάνεται στη θέα/ Να κάνει σκι πάνω σε μια νιφάδα/ Το βρίσκει άλλη νιφάδα και το λιώνει/ Λιώνει κι αυτή/ Χιόνι στο χιόνι/ Βέρμιο Φτερόλακκα ψηλά βουνά/ Ο χρόνος-/ Κι ο θάνατος το στρώνει» 22. Με την ειρωνική χρήση της γλώσσας αναδεικνύεται η παρουσία του θανάτου. Ο ποιητής εδώ κάνει ένα λογοπαίγνιο με το ρήμα στρώνω, καθώς υπάρχει μια αντίστοιχη φράση που λέμε για τον καιρό, π.χ. «ο καιρός στρώνει» ή «έστρωσε το χιόνι» και υποκαθιστά το χιόνι με τον θάνατο, ενώ με την αναφορά στα βουνά και τον χρόνο υποδηλώνει πιθανόν την αέναη παρουσία του. Οι νιφάδες που λιώνουν θα μπορούσαν να είναι η αναπόφευκτη φθορά που φέρνει ο θάνατος, ενώ δίνοντας θέση υποκειμένου στο θάνατο (στη φράση «ο θάνατος το στρώνει») θα μπορούσε να εννοεί ότι αυτός καθορίζει το παιχνίδι, την αναμέτρηση, έχοντας ως αντίπαλο το ποιητικό υποκείμενο ή γενικότερα τον άνθρωπο. Ταυτόχρονα, η φράση θα μπορούσε να παραπέμπει και σε ένα παιχνίδι ανάμεσα στον άνθρωπο και το Θάνατο, όπως συμβαίνει στην ταινία «Έβδομη σφραγίδα» του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Ένα ποίημα με αλληγορική σημασία για τη διαδικασία του θανάτου είναι «Ο τοκετός του θανάτου»: «Ένας άνθρωπος ήτανε/ τον είχανε/ σε μία κατάψυξη/ πάγος ήτανε./ Άνοιξε το ψυγείο της/ η μάνα του/ απόψυξη/ κρακ κρακ/ τσακίστηκε/ κάτω έξω/ και/-συναισθηματικός-/ πάει/ έλιωσε/ ο άνθρωπος» 23. Το ποίημα θα λέγαμε ότι διηγείται μια σύντομη παράλογη ιστορία με απόλυτα φυσικό ύφος. Ένας άνθρωπος είναι πάγος στην κατάψυξη και λιώνει στην απόψυξη. Το λιώσιμο επιταχύνεται από το γεγονός ότι είναι παράλληλα και συναισθηματικός. Έτσι, θα μπορούσε να υπονοηθεί ότι όσο είναι «πάγος», ο άνθρωπος είναι ψυχρός και συναισθηματικά. Η «απόψυξή» του αρχίζει, όταν αρχίζει να αποκτά τα συναισθήματά του, καθώς τότε ζεσταίνεται και λιώνει,. Η ειρωνεία του ποιήματος έγκειται στην αντίθεση αυτή «πάγου»-«απόψυξης», καθώς, όταν ο άνθρωπος αρχίζει να ζει, να νιώθει, τότε λιώνει, πεθαίνει. Το αποτέλεσμα είναι η εκμηδένιση του ανθρώπου, η απώλεια της ζωής σε 21 Ελισάβετ Αρσενίου, «Επισκέψεις νεκρών: ομιλία, επέμβαση και ανθρωπομορφισμοί του θανάτου στη σύγχρονη ποίηση», από το ηλεκτρονικό λογοτεχνικό περιοδικό 16/10/ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ

11 αντίθεση με «τον τοκετό του θανάτου». Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσε να δικαιολογηθεί και ο τίτλος του ποιήματος. Η «σωματικότητα της απώλειας» αισθητοποιείται σε πολλά ποιήματα, όπως στο ποίημα «Η αργή εκδίκηση των αγκώνων». Εκεί η φθορά του σώματος αποδίδεται με εικόνες που προκαλούν την αίσθηση της φρίκης: «Ζώντας/ ξεχνάς τους αγκώνες σου/ δε γυρίζεις να τους κοιτάξεις/ ξέρεις/ γερά δοκάρια/ κρατάνε καλά/ σαν γωνιές από χωριάτικα καρβέλια./ Όμως οι αγκώνες κάνουν τη δουλειά τους./ Λίγο λίγο το κρέας/ νερουλιάζει/ τα οστά ξεχωρίζουν/ ορμάνε/ τρυπάνε τις σάρκες/ ξεσκίζουν τις πέτσες/ με λύσσα πετάγονται/ ουρλιάζοντας/ και ψοφάς» 24. Με το λεξιλόγιο που επιλέγει ο ποιητής: «Λίγο λίγο το κρέας/ νερουλιάζει/ τα οστά ξεχωρίζουν/ ορμάνε/ τρυπάνε τις σάρκες/ ξεσκίζουν τις πέτσες/ με λύσσα πετάγονται» αισθητοποιεί την εικόνα της αποσύνθεσης. Οι λέξεις τοποθετούνται στο τέλος του ποιήματος, έτσι ώστε να σχηματίζουν ένα κενό, μεταφέροντας την εικόνα της τρύπας που προκύπτει από τη φθορά του σώματος. Επιπλέον, ο Βαρβέρης επιλέγει να μιλήσει για τους αγκώνες, ένα σημείο του σώματος που δεν προσέχουμε ιδιαίτερα, καταφέρνει όμως να αναδείξει τη σημασία του μέσα από την ειρωνική υπονόμευση. Η φθορά των αγκώνων, που παρομοιάζονται με «γερά δοκάρια», αναδεικνύει τη συνολικότερη σωματική φθορά που καταλήγει σε ένα βίαιο και επώδυνο τέλος: «με λύσσα πετάγονται/ ουρλιάζοντας/ και ψοφάς». Ο Βαρβέρης τηρεί συχνά μια κυνική στάση απέναντι στο γεγονός του θανάτου, ακόμα και του δικού του. Όπως υπογραμμίζει και ο Χατζηβασιλείου «φίλα προσκείμενος προς τους χαμένους του παρελθόντος, ο Βαρβέρης καταστέλλει τον φόβο του κενοταφίου, που περιμένει μακάρια τον μελλοντικό του ένοικο, με τον σαρκασμό και με την ένταση της εικόνας» 25. Αυτό γίνεται εμφανές στο ποίημα «Μελαγχολία νωχελικού»: «Αγαπητέ Μίλωνα/ και Σπύρο Λούη/ γηπεδούχοι και μη/ και των εν γένει στίβων/ διεθνείς παιδαράδες/ άρα και θεοί των ακτών/ όπου σε συναντήσεις μας φευγαλέες/ μουσείων τηλεοράσεων εκδρομών/ η πίκρα μένει μόνο/ σαν από χέρια που αγγίχτηκαν/ σε διόδια/ αν εμένα τα πόδια μου/ είναι σαν κρεμ καραμελέ/ και προφίλ η κοιλιά μου σαν μύτη γρυπή/ ένα μονάχα με παρηγορεί/ ενώ για σας βαθύτατα με θλίβει/ που με τέτοιο σκαρί/ θα σας πάρει καιρό/ των σκωλήκων το πάρτι/ ενώ εγώ/ θα λιώσω συντομότατα» 26. Παρατηρούμε εδώ μια ειρωνική σύγκριση του ποιητικού υποκειμένου με τα υγιή, αθλητικά σώματα. Από τον τίτλο του ποιήματος υποβάλλεται ήδη η ειρωνεία του. Αρχικά, η «μελαγχολία» του «νωχελικού» ποιητικού υποκειμένου προκύπτει, όταν συγκρίνει τον εαυτό του με τα υγιή σώματα. Το υποκείμενο αυτοσαρκάζεται σκιαγραφώντας μια κωμική εικόνα του εαυτού του, του ασθενούς σωματότυπού του σε αντίθεση με τα άλλα υγιή. Η δεύτερη σημασία της «μελαγχολίας» του ποιητικού υποκειμένου αφορά την τύχη που περιμένει τα υγιή και γεμάτα σφρίγος αθλητικά σώματα, όταν πεθάνουν. Η «μελαγχολία» αυτή υπονομεύεται ειρωνικά, αφού τελικά προκύπτει 24 Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Το πιάνο και ο θάνατος», εφημ. Η Καθημερινή, 26/4/ Γ. Β., Πιάνο βυθού (Π. β. στο εξής), σ

12 κέρδος για το ποιητικό υποκείμενο, το οποίο θα έρθει κατά τη διάρκεια του θανάτου, «αφού θα λιώσει συντομότατα» σε αντίθεση με τα άλλα σώματα που θα δυσκολευτούν. Η κύρια μορφή του θανάτου είναι ο «εξανθρωπισμός» του, η απόδοση δηλαδή στους νεκρούς ιδιοτήτων που έχουν οι ζωντανοί, η εμφάνισή του μέσα από «ζώντες» νεκρούς ή μέσα από αντικείμενά τους. Συχνά οι νεκροί αυτοί προέρχονται από το οικείο περιβάλλον του ποιητή. Ήδη από τις πρώτες συλλογές ο θάνατος λαμβάνει την ιδιότητα ενός «ζώντος» νεκρού που εισβάλλει και εξουσιάζει τη μοίρα των ζωντανών. Αυτό φαίνεται στο ποίημα «Ο θάνατος μεγαλώνει», το οποίο φέρει ως επιγραφή τους στίχους του Γ. Θ. Βαφόπουλου: «Ο θάνατος υπάρχει. Είναι ο μεγάλος πατέρας που μας φύτεψε στη μήτρα της ανυπαρξίας». Ο θάνατος κυριαρχεί, οι νεκροί είναι αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις και εξουσιάζουν τη μοίρα των ζωντανών: «Είναι στο χέρι των νεκρών/ κάθε απόφαση/ κάθε προμελέτη/ πηγάζει από το μίσος τους/ κι ενσωματώνεται στην ανάμνηση της κάθε μέρας» 27. Σε άλλο σημείο η παρουσία των νεκρών μάς υπενθυμίζει πόσο κοντά βρίσκεται η ζωή με τον θάνατο και τους ακούμε να λένε ειρωνικά: «ΧΙΙ. Εμάς του Δεύτερου Νεκροταφείου/ δίπλα μας φευγαλέα/ όταν το τρένο σας περνά/ εμάς τα καντηλάκια των μνημάτων/ κάθε φορά/ ένας υπόγειος άνεμος/ άνεμος σκοτεινός/ μας σπρώχνει το κεφάλι/ και προς το μέρος σας μας γέρνει/ πιο πολύ...» 28. Ο Βαρβέρης συχνά καταφεύγει στην ανατροπή των οικείων παραστάσεων, όπως στο παρακάτω ποίημα, όπου αντικαθιστά τους ανθρώπους με «φρέσκους νεκρούς» συντελώντας στη δημιουργία μιας παράδοξης σκηνής, «στην αναβίωση ενός ποιήματος-παραμυθιού στον χώρο του εφιάλτη» 29 : «Τα βράδια οι άνθρωποι ξαπλώνουνε να κοιμηθούν./ Μόνον αυτοί που ξενυχτούν αγριεύονται/ μα δεν τους παίρνεις λέξη το πρωί./ Τα βράδια κάτι γέρικα μωρά πουδραρισμένα/ βαριανασαίνουν πίσω από σκισμένα χείλη χάλκινα/ φορούν μαύρα κουστούμια μικροσκοπικά/ και περιφέρονται στους νοτισμένους δρόμους./ Είναι φρέσκοι νεκροί που τίναξαν με δύναμη/ τα χώματα από πάνω τους/ μπαίνουν στην πόλη ψάχνουν τα μαιευτήρια/ κρυφά τρυπώνουν στις θερμοκοιτίδες/ πνίγουν τα βρέφη χώνονται στα κρεβατάκια τους/ και το ξημέρωμα προσμένουνε τη διανομή/ στις στοργικές και ανυποψίαστες ρώγες» 30. Ο Γ. Μαρκόπουλος παρατηρεί εδώ «μια ανοικτιρμοσύνη και μια έμμεση άρνηση της φυσικής διαιώνισης της ζωής. Το ποίημα αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα ποιήματα μοχθηρίας, και αν πετυχαίνει, πετυχαίνει λόγω του ότι οδηγείται στα άκρα» 31. Η εξέλιξη αυτής της μορφής του θανάτου αποτυπώνεται στο ποίημα «Οι συνέπειες ενός παλαιού ποιήματος», το οποίο συνδιαλέγεται με το αντίστοιχο «Ο θάνατος μεγαλώνει» της πρώτης συλλογής του Βαρβέρη. Εδώ «η μνήμη τρέφεται από τον συνεχή διάλογο με τους οικογενειακούς 27 Γ. Β., Εν φαντασίᾳ καί λόγῳ (Εν φ. καί λ. στο εξής), «Ο θάνατος μεγαλώνει», σ Γ. Β., Αναπήρων πολέμου (Α. π. στο εξής), «Ο ηλεκτρικός», σ Γιώργος Κ. Καραβασίλης, «Κατάφαση και άρνηση του τεχνικού πολιτισμού», περ. Γράμματα και Τέχνες, τχ. 7-8, Ιούλιος-Αύγουστος 1982, σ Γ. Β., Α. π., «Μικρή συμβολή στη διαιώνιση», σ Γιώργος Μαρκόπουλος, Εκδρομή στην άλλη γλώσσα, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1991, σ

13 νεκρούς» 32, που κάνουν αισθητή την παρουσία τους μέσω των αγαπημένων αντικειμένων και καταλαμβάνουν το ποιητικό υποκείμενο ολοκληρωτικά: «Στην αρχή δεν φαντάστηκα.../ 28 Δεκεμβρίου: η γιαγιά./ Με τη φουρκέτα, που καθάριζε βύσσινα./ Μετά, 17 Ιουλίου: η χρυσή καδένα του πατέρα./ Λίγο λίγο ήρθαν κι άλλοι. Διακριτικά./ Μ ένα ξενόκουμπο, μ ένα δίσκο της Μένδρη/ με κάτι. Την ορισμένη μέρα/ ξέθαβα το θυμητάρι/ κλειδωνόμουνα στο δωμάτιο/ και πενθούσα καπνίζοντας./ Έξω οι φίλοι παντρεύονταν, κάναν παιδιά./ Εγώ, ούτε είδηση. Τακτοποιούσα μονάχα:/ 6 Μαρτίου, 16 Αυγούστου, 30 Νοεμβρίου.../ Αγύρτες, άγιοι κι ωραίες/ παίρναν τη θέση τους/ και σφάλιζαν τις μέρες./ Κι έτσι μ έκλεισαν πια στο δωμάτιο/ σαν τα βρέφη/ που σφίγγουνε κάτι στο χέρι τους/ και κανείς κανείς δεν μπορεί να τους το πάρει/ με κρατάνε στη φούχτα τους/ κι έχω γίνει εδώ μέσα/ ο τρυφερότερος/ όλων σας» 33. Ο Α. Ζήρας παρατηρεί ότι «με τη συλλογή Αναπήρων πολέμου, ο ποιητής αρχίζει να εγκαθιστά στο έργο του πρόσωπα του οικείου περιβάλλοντός του, επινοεί φανταστικούς διαλόγους μ αυτά, κατευθύνει δραματουργικά την ανέλιξη των ποιημάτων εξιστορώντας κάθε φορά την κάθοδό του με οδηγό τη μνήμη σ ένα δαντικό limbo, όπου επικοινωνεί με τις ψυχές των προσφιλών. Με λίγα λόγια, αρχίζει και συνθέτει μια παράξενη, προσωπική και οικογενειακή, αλλά πάντοτε πλουτώνεια σάγκα, ένα ποιητικά αφηγημένο μυθικό σύμπαν» 34. Αυτή η πλουτώνεια, προσωπική και οικογενειακή, σάγκα είναι ευδιάκριτη σε πολλά ποιήματα και κυρίως έχει να κάνει είτε με προσωπικά βιώματα είτε με τη μορφή του νεκρού πατέρα. Στο ποίημα «Μασκότ των λουτροπόλεων, Β» ο ποιητής γίνεται αφηγητής ενός νοσταλγικού βιώματος, αλλά ταυτόχρονα «σε μια αλυσίδα θανάτου ο πατέρας εμφανίζεται μόνο ως προσωποποίηση του θανάτου και όχι ως αγαπημένος νεκρός, αφού δεν έρχεται να επισκεφτεί το γιο του, τον οποίο έχει ξεχάσει μέσα από το θάνατο» 35 : «Με μια ριχτή ζακέτα πιθανής ψυχρούλας/ έμενα εδώ μέχρι το τέλος του Σεπτέμβρη./ Καμένα Βούρλα όπου σαν τράπουλες φυλλορροούν οι ζωές/ το ξενοδοχείο Γαλήνη ένας προθάλαμος/ σαφούς υπαινιγμού, χρόνια και χρόνια./ Περαστικός από εκδρομή τα ξαναβρίσκω/ κι οι χώροι διαμορφώθηκαν αλλιώς/ στη θέα μου το γκαρσόνι κοντοστέκεται/ το δίσκο ισορροπεί/ και συνεχίζει./ Σ έχουν ξεχάσει πια, πατέρα./ Νέοι γέροι συμπλήρωσαν στα καρέ/ τους γέρους που έφυγαν./ Απόψε δεν αφήσατε παρτίδα / λένε σαν τότε σ έναν πρώην τραπεζικό/ καθώς έχουν νυστάξει από αίμα/ τα κουνούπια και καληνυχτίζουνε/ οι εσάρπες. Αύριο πάλι./ Κι εγώ μένω εκστατικός/ γιατί σε βλέπω τώρα από τον κήπο να εμφανίζεσαι/ λινό λευκό κοστούμι/ να μη με χαιρετάς να προχωρείς, πατέρα/ τον γέροντα να παίρνεις αγκαζέ/ και ν αποσύρεστε μαζί/ να σβήνετε/ σαν σε καντρίλια αθόρυβη/ στο βάθος της αλέας» 36. Στο ποίημα ταυτόχρονα γίνεται και ένα σχόλιο για το πέρασμα του χρόνου. Ενδεικτικά η χρήση του μεταφορικού λόγου στο σημείο: «Καμένα Βούρλα όπου σαν τράπουλες φυλλορροούν οι ζωές» αποτυπώνει το πέρασμα αυτό, ενώ με το λογοπαίγνιο που κάνει στον στίχο: «το ξενοδοχείο Γαλήνη ένας προθάλαμος/ σαφούς υπαινιγμού, χρόνια και χρόνια» η λέξη «γαλήνη» αναφέρεται στο όνομα του ξενοδοχείου ή μπορεί και να παραπέμπει σε ένα γνωστό ψυχιατρικό θεραπευτήριο στο οποίο 32 Αλέξης Ζήρας, «Οι μεταμορφώσεις της Νέκυιας στην ποίηση του Γιάννη Βαρβέρη», περ. Εντευκτήριο, τχ. 55, Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2001, σ Γ. Β., Α. π., «Οι συνέπειες ενός παλαιού ποιήματος», σ Αλέξ. Ζήρας, ό. π. σημ. 32, σ Ελισάβετ Αρσενίου, ό. π. σημ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ

14 νοσηλεύονται κατά καιρούς πολλοί λογοτέχνες. Παράλληλα, πιθανόν να υπαινίσσεται και την κατάσταση του θανάτου. Στο ποίημα «Καθαρή Δευτέρα» η μορφή του πατέρα επανέρχεται μέσα από την ανάμνηση του πετάγματος του χαρταετού: «Το χείλι μου/ σαλιώνοντας το φάκελο/ ματώνει λίγο / πίκρα του παραλήπτη-/ ενός αγνώστου/ σ άλλη γη/ που δε θα λάβει./ Το γράμμα σαν μισό πουλί/ βαφτίζω στο κιβώτιο / το ράμφος ήδη πέταξε/ σαν χαρταετός/ κι η ουρά ικετεύει το ύψος της/ με μορς/ στα παιδικά μου δάχτυλα./ Απ τους αγέρες/ όταν με το καλό γυρίσει ο φάκελος/ που πάνω του έχω γράψει τ όνομά μου/ να πάλι του πατέρα η μακρινή φωνή: Σουρούπωσε Γιαννάκη/ μάζευε λίγο λίγο τον αετό σου/ να πηγαίνουμε» 37. Η αποστολή ενός γράμματος παρομοιάζεται με το πέταγμα του χαρταετού. Ο αποστολέας δίνει τα χαρακτηριστικά του χαρταετού στο γράμμα, πιθανόν για να πετάξει και να φτάσει πιο εύκολα και πιο γρήγορα στον παραλήπτη. Αυτό όμως ακυρώνεται στη συνέχεια, καθώς αναφέρει πως πρόκειται για έναν άγνωστο που δε θα λάβει το γράμμα. Από αυτό οδηγούμαστε στο να υποθέσουμε ότι το γράμμα στέλνεται προς κάποιον νεκρό, ενώ πιθανόν εδώ ο ποιητής υπαινίσσεται το νεκρό του πατέρα. Το ποιητικό υποκείμενο προσδοκά απάντηση και αυτή που έρχεται είναι ουσιαστικά η ανάμνηση των λόγων του πατέρα του ίδιου του ποιητικού υποκειμένου. Από τη συλλογή Ο θάνατος το στρώνει και εξής η εμφάνιση του θανάτου με ανθρώπινα χαρακτηριστικά γίνεται όλο και πιο συχνή. Ο Αλ. Ζήρας αναφέρει σε άρθρο του ότι «όλος αυτός ο νυχτερινός κόσμος και ο κόσμος του θανάτου στο Ο θάνατος το στρώνει που αναδεύουν απειλητικά, όπως σε εφιαλτικό ύπνο, παρ όλο που τυπικά είναι κόσμοι αδιαπέραστοι, αδιαφανείς, δημιουργοί φόβου, μας παρουσιάζονται απόλυτα ανθρώπινοι. Αυτή η ανθρωποποίηση του θανάτου, αυτή η γείωσή του από τον κόσμο του υπερφυσικού και του άυλου σ έναν κόσμο που ορίζεται με ανθρώπινες διαστάσεις και μέτρα, είναι που ακριβώς δίνει ζωή στον νεκρό» 38. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στο ακόλουθο ποίημα που το ειρωνικό περιεχόμενο γίνεται εμφανές ήδη από τον τίτλο «Η ζωή»: «Κάτω απ το χώμα εδώ η ζωή/ μακραίνει/ κι όλο χτενίζουμε/ του διπλανού μας τα μαλλιά/ κι ο ένας του άλλου/ κόβουμε τα νύχια./ Και κάθε νύχτα οι πιο παλιοί/ νιώθουν του φρέσκου διπλανού ν ανασηκώνονται/ τα δάχτυλα βαριά/ να ψηλαφούνε για ένα χάδι τρυφερό/ τη σάρκα που έμεινε» 39. Βλέπουμε, λοιπόν, να υπάρχει πλήρης δραστηριότητα στον χώρο των νεκρών, η οποία εκδηλώνεται με πράξεις της καθημερινότητας των ζωντανών. Επιπλέον, οι νεκροί διαθέτουν αισθήματα και επιζητούν την τρυφερότητα, κάτι που αποτυπώνεται με σαρκαστικό ύφος: «τα δάχτυλα βαριά/ να ψηλαφούνε για ένα χάδι τρυφερό/ τη σάρκα που έμεινε» και ίσως έτσι με την «ανθρωποποίηση του θανάτου [ ] υλοποιείται η 37 Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Αλέξ. Ζήρας, ό. π. σημ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ

15 αρχέγονη ανάγκη να αντιστραφούν σε στιγμές κρίσης οι όροι του συμβατικού παιχνιδιού, εξορκίζοντας μια ζωή-θάνατο μ ένα θάνατο που είναι στην ουσία πιο ζωοποιός από τη ζωή» 40. Μια ακόμη μορφή ανθρώπου παίρνει ο θάνατος στο ποίημα «Εθνική οδός»: «Όμως μπορεί και να σαι τρυφερός / μπορεί να μοιάζεις με τις άσχημες του κόσμου/ γεμάτες πόνο κλειδωμένες μια ζωή/ πίσω από τα παντζούρια/ γιατί φοβούνται αν βγουν στο φως/ την έκφραση στο πρόσωπό μας./ Μπορεί να μοιάζεις με τις σιωπηλές αυτές/ που αν μας μιλούσαν/ δε θα γράφαμε πια ποιήματα/ που αν μας φιλούσαν το φιλί τους/ δε θα στέγνωνε στους αιώνες/ που αν κάναμε έρωτα ποτέ/ θα τανε για να γίνουμε/ ολόκληροι έρωτας για πάντα./ Κάτι μου λέει πως είσαι σαν αυτές/ κι απόψε έχεις τολμήσει/ ω αποτρόπαιη σιωπηλή μου Δεσποινίς/ και τρέχεις τώρα στην απέναντι λωρίδα/ με τα εκτυφλωτικά Σου φώτα μες στη νύχτα/ κάτι μου λέει/ γιατί μια δύναμη αρωματική σπρώχνει το χέρι μου/ να στρίψει το τιμόνι και να ρθω/ μετωπικά να τσακιστώ/ στην αγκαλιά Σου» 41. Ο θάνατος μεταμορφώνεται εδώ σε γυναίκα, δείχνει τη «θηλυκή φύση του και προκαλεί την ελκτική συντριβή» 42. Το ποιητικό υποκείμενο ελκύεται από τη μεταμορφωμένη φύση του θανάτου, μια ανεξήγητη δύναμη τον ωθεί να συγκρουστεί μετωπικά μαζί του, σαν να πρόκειται για την ερωτική έλξη που ασκεί μια γυναίκα σ έναν άντρα. Από τη συλλογή Πιάνο βυθού η παρουσία του θανάτου συμβαδίζει με τη ζωή. Ο θάνατος προκύπτει μέσα από τη φθορά, την ασθένεια, το γήρας, προβάλλει μέσα από ανύποπτες στιγμές της καθημερινότητας και τελικά κυριαρχεί. Ο Βαρβέρης συχνά αντιμετωπίζει υπό ειρωνικό πρίσμα τη συνύπαρξη αυτή, για να καταλήξει σε μια κυνική, σαρκαστική στάση στο τέλος της συλλογής που υποδηλώνει την υιοθέτηση ή την υπέρβαση της απόγνωσης, έχοντας πλέον κατακτήσει «την ασφάλεια πλήρους ναυαγίου/ και ιδίως/ μακριά επιτέλους/ από κάθε προοπτική πνιγμού» 43. Για τη θεματική του βιβλίου αυτού γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη: «Η θεματική του βιβλίου αναπτύσσεται γύρω από το διφυές ζωή-θάνατος, όπου τα δύο μεγέθη λειτουργούν ως παραπληρωματικά, επιβάλλεται, όμως, η δεσμευτική ισχύς του θανάτου. Στον κειμενικό κόσμο του βιβλίου ο χρόνος μετράται κυρίως ως παρελθόν ίσον πολύτιμο περιεχόμενο μνήμης. Το Εγώ ειρωνεύεται, σαρκάζει, ακόμα και αυτοσαρκάζεται, ενίοτε, όμως, απελπίζεται κυρίως απέναντι στο κενό που ορίζει η απώλεια» 44. Στο ποίημα «Κρεβατοκάμαρες» ο Βαρβέρης με κυνικό τρόπο παραλληλίζει τη ζωή με τον θάνατο παρουσιάζοντας έναν οικογενειακό τάφο ως συζυγική κρεβατοκάμαρα: «Αγάπη μου, μου κάνει εντύπωση λοιπόν/ με πόση ευχέρεια πια/ ανάμεσα σε τόσους τάφους μες στο Δεύτερο/ βρίσκουμε τον δικό μας. Σαν υπνωτισμένοι./ Έχουμε γίνει δε ξεφτέρια και στις εργασίες: καντήλι, ξεχορτάριασμα, νερό στ ανθοδοχεία./ Είναι διθέσιος οικογενειακός, γι αυτό τόση φροντίδα εσύ με απορρυπαντικό και με σφουγγάρι/ εγώ από δίπλα με το ποτιστήρι/ να λάμψουνε τα δυο μαρμάρινα οστεοφυλάκια στην κορφή/ και ο σταυρός που υπέρκειται τόσων κεκοιμημένων./ Τέτοια ομοιότητα όμως πώς δεν σε ξενίζει;/ Ένα φωτάκι πάντοτε αναμμένο μην αλαφιαστείς/ άσπρα σεντόνια με διακόσμηση λουλούδια/ τα μαξιλάρια μας μιας πάλλευκης σκληρότητας/ και από πάνω εικόνισμα για να ευλογεί τον ύπνο./ Σκοτάδι 40 Αλέξ. Ζήρας, ό. π. σημ Γ. Β., Ο θ. το στρ., σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ό. π. σημ Γ. Β., Π. β., σ Άλκηστις Σουλογιάννη, «Γιάννης Βαρβέρης, Πιάνο βυθού», περ. Γράμματα και Τέχνες, τχ. 66, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1992, σ

16 ανάμεσα στις δυο κρεβατοκάμαρες./ Δεν είναι πόθος. Πρέπει. Έλα, πλησίασε./ Πρέπει. Να ξέρουμε από το να βράδυ στο άλλο/ σε ποια απ τις δυο κρεβατοκάμαρες βρισκόμαστε» 45. Ο παραλληλισμός που κάνει ανάμεσα στα δύο δείχνει μια προσπάθεια εξοικείωσης με το γεγονός του θανάτου, έναν τρόπο για να αντιμετωπιστεί ο υπαρξιακός αυτός φόβος κάθε ανθρώπου. Οι δραστηριότητες στον τάφο παραπέμπουν σε σκηνές της καθημερινότητας, δίνοντας έτσι μια διάσταση «εξανθρωπισμού» στον θάνατο. Ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου επισημαίνει ότι στη συλλογή αυτή «το αξίωμα του θανάτου που σφράγισε την προηγούμενη συλλογή, εξακολουθεί να ισχύει επιμερισμένο όμως σε τέσσερις σαφώς διακριτικούς -αν και ομόκεντρους- κύκλους. Μεταφορικά θα τους κατέτασσα σε δύο ζεύγη: νέκυια και νεκροφιλία από τη μία πλευρά ο φόβος του κενοταφίου και η μουσική του καταποντισμένου καραβιού από την άλλη. Ως προς τη νέκυια, ο ποιητής διαγράφει αντίστροφη διαδρομή. Αντί να επισκεφθεί τους νεκρούς του, τους προσκαλεί στο όνειρο και στη φαντασία. Και οι νεκροί του δεν ανήκουν στην ιστορία, όπως συμβαίνει συχνά στα βιβλία των εκπροσώπων της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, ούτε έπεσαν ηρωικώς μαχόμενοι σε κάποιο πεδίο της πολιτικής ή του πολέμου. Είναι άνθρωποι ατομικοί και αγαπημένοι, πρόσωπα που στοίχειωσαν την παιδική και την εφηβική ηλικία. Εξ αυτού και η σχεδόν ερωτική ένταση της μνήμης, το αίσθημα βαθιάς και γνήσιας εξοικείωσης με τον κόσμο των φαντασμάτων, που κατακλύζει τον αφηγητή» 46. Οι νεκροί στα ποιήματα του Βαρβέρη κατά κύριο λόγο δεν είναι ήρωες, δε θυσιάστηκαν για κάποια πολιτική, κοινωνική ή άλλη ιδεολογία. Τα ποιήματά του και σ αυτή τη συλλογή έχουν μια υπαρξιακή διάσταση, χωρίς ωστόσο να πραγματεύονται αφηρημένα την έννοια του θανάτου ή της ζωής και ο Βαρβέρης «δεν διαπραγματεύεται ιδέες ή σύμβολα, αποφεύγοντας, ταυτοχρόνως, αυτό που ονομάζουμε βιωματική καταγραφή» 47. Από την αρχή σχεδόν επισημαίνεται η ματαιότητα του παρόντος βίου, η αγωνία για την αναπόφευκτη φθορά και τον θάνατο των αγαπημένων προσώπων. Μέσα από τη μνήμη και την παρατήρηση των αγαπημένων προσώπων στο ποίημα «Εγώ κοιτάζω το μέλλον μου» ο ποιητής αναφέρεται στο παρελθόν και πώς αυτό διαπλέκεται με το μέλλον ή πώς το υπονομεύει: «Σε βλέπω τώρα που γερνάς/ και είσαι η μόνη εναπομείνασα/ με τις παλιές εκείνες πούδρες που αντιστέκονται/ με το κουμκάν της Τρίτης/ τα κολιέ τα σκουλαρίκια του 50/ και μου θυμίζεις τις καλές εποχές/ που όλοι οι δικοί μας ζούσαν/ και ρυθμίζατε το μέλλον μου/ με τόση ασφάλεια ανυποψίαστη./ Σε βλέπω και με πιάνει πανικός/ να, ότι ζεις/ κι απ ώρα σ ώρα/ ότι ραγίζεις/ και σου το λέω σαν να φταιγες εσύ/ και μου απαντάς/ διώχνε τις μαύρες σκέψεις όλοι κάποια μέρα/ άντε σινεμαδάκι να ξεσκάσεις/ κοίταξε το μέλλον σου./ Έλα λοιπόν, φύγε κι εσύ λοιπόν/ φύγε να μείνω μόνος με το μέλλον μου/ μια και το μόνο μέλλον μου είναι/ να γίνουν όλα γύρω παρελθόν» 48. Το ποιητικό υποκείμενο παρατηρεί μια γυναικεία μορφή (πιθανόν ένα συγγενικό πρόσωπο) και με βάση την εικόνα αυτή κάνει ορισμένους συνειρμούς. Το ποίημα δομείται με βάση δύο απόψεις. Η μία είναι του ποιητικού υποκειμένου που αναγνωρίζει το πέρασμα του χρόνου και πως αυτό οδηγεί 45 Γ. Β., Π. β., σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ό. π. σημ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, ό. π. σημ Γ. Β., Π. β., σ

17 αναμφίβολα στο τέλος, στο θάνατο και από την άλλη υπάρχει η κάπως πιο αισιόδοξη, πιο ανέμελη άποψη που παρακινεί το υποκείμενο να διασκεδάσει, να κοιτάξει το μέλλον του. Στην παρότρυνση αυτή η ειρωνική απάντηση του ποιητικού υποκειμένου είναι πως το μόνο μέλλον είναι το παρελθόν, αφού ο θάνατος των αγαπημένων τού επιφυλάσσει ένα μοναχικό μέλλον. Ξανά, λοιπόν, εδώ εμφανίζεται ο φόβος της απώλειας των αγαπημένων, μάλιστα σε ανύποπτο χρόνο («Σε βλέπω και με πιάνει πανικός/ να, ότι ζεις/ κι απ ώρα σ ώρα/ ότι ραγίζεις») και ο οποίος καταλήγει κυνισμός, όταν πια το υποκείμενο συνειδητοποιεί τη ματαιότητα και την απώλεια που φέρνει το μέλλον. Η κυνική στάση απέναντι στο γεγονός του θανάτου ισχύει και στο επιγραμματικό Savoir mourir : «Αν έρθετε στην κηδεία μου/ θα ρθω κι εγώ στη δική σας» 49. Ο σαρκασμός, το μαύρο χιούμορ με το οποίο αντιμετωπίζεται ο θάνατος, ορίζονται ως στάση ζωής για το ποιητικό υποκείμενο. Στο ποίημα «Το σύμπτωμα σε αποδρομή» η εξοικείωση με την ιδέα του θανάτου και του πένθους γίνεται μέρος της καθημερινότητας. Έχει επέλθει απόλυτη συμφιλίωση και μάλιστα σε βαθμό εξοργιστικό για το ποιητικό υποκείμενο, το οποίο καταλήγει να υποβαθμίζει τη σημασία του θανάτου ως γεγονότος: «Το πένθος έχει νόημα όταν ακόμα/ ο άλλος ζει για τα καλά./ Όσο γερνάς/ τόσο υψώνω τις κακίες σε ακακίες/ κι η τρυφερότητά μου τεμπελόσκυλο που λιάζεται/ κουνώντας την ουρά του./ / Θέλω να κοιμηθώ/ το βράδυ είναι δικαίωμα./ Θέλω να κοιμηθώ/ δικαίωμά μου πια να με ποντάρω/ στη ρώσικη ρουλέτα του ύπνου./ Παράτα με λοιπόν. Και πέθανε./ Αν θες. Ή μην πεθαίνεις. Ό,τι θες./ Μακροημερεύεις όπως όταν/ έχουνε κουραστεί οι οικοδεσπότες/ δεν προφταίνω / πρέπει σιγά σιγά και να φροντίσω/ τα του πένθους μου./ Αν το κατάλαβες:/ θέλω να γίνεις μια πετρούλα/ που την κλοτσάει κανείς στο δρόμο αφηρημένα/ σαν να φταίει» 50. Από την αρχή διακρίνεται η ειρωνεία, καθώς το ποιητικό υποκείμενο αναμένει τη στιγμή του θανάτου και προετοιμάζει το πένθος, όσο ακόμα ο άλλος είναι ζωντανός. Η αναμονή αυτή αναστατώνει την καθημερινότητά του, εξοργίζεται που παρατείνεται αυτή η αγωνία, καθώς προσμένει τη στιγμή που ο άλλος πια δεν θα τον απασχολεί και θα έχει χάσει την αξία του («θέλω να γίνεις μια πετρούλα/ που την κλοτσάει κανείς στο δρόμο αφηρημένα/ σαν να φταίει»). Η στάση αυτή απέναντι στο πένθος εξηγείται από τον ίδιο τον Βαρβέρη, ο οποίος υποστηρίζει ότι έτσι «μπορείς να παλέψεις με το ενδεχόμενο να πονέσεις για γεγονός μέλλον και βέβαιο και ταυτόχρονα να παρηγορηθείς μια και το αγαπημένο πρόσωπο ζει ακόμη. Η τελεσιδικία του θανάτου του, όταν αυτός επισυμβεί, δε δικαιολογεί το πένθος. Το πένθος είναι παθητική κατάσταση, χωρίς νόημα, καταδικασμένη να εκφυλιστεί έτσι κι αλλιώς με τον καιρό. Ίσως κάτι που δικαιολογεί ο θάνατος στους απομένοντες είναι η οργή για την όλη φάρσα» 51. Αξίζει να επισημάνουμε ότι και τα θέματα της συλλογής Άκυρο θαύμα επικεντρώνονται στο δίπολο ζωή-θάνατος. Όπως υποστηρίζει και η Άλκηστις Σουλογιάννη: «Την ποιητική του Βαρβέρη προσδιορίζει στη διάσταση της θεματικής το δίπτυχο ζωή-θάνατος, όπου τα δύο μεγέθη δηλώνονται ως αντίθετα, συνδηλούται όμως και η συσχέτισή τους ως δύο όψεων του ίδιου 49 Γ. Β., Π. β., σ Γ. Β., Π. β., σ Γ. Β. «Η αλαζονεία είναι αντιαισθητική», συνέντευξη στη Δήμητρα Παυλάκου, εφημ. Αυγή, 1/1/

18 αρχέγονου θεού» 52. Στη συλλογή αυτή οι δύο έννοιες είναι αλληλένδετες, καθώς υπάρχει μια ατέρμονη κίνηση μεταξύ ζωής και θανάτου, ανάμεσα σε ζωντανούς και νεκρούς, «το σχήμα ζωήθάνατος αντιπροσωπεύει δύο δυνάμεις, στις οποίες (αποδεικνύεται ότι) έχει αναλυθεί μια αρχετυπική ενιαία μονάδα» 53. Αυτή την κυκλική σχέση ζωής-θανάτου και πόσο μπορεί το ένα να λάβει τη θέση του άλλου φανερώνει η ίδια η συλλογή με το πρώτο και το τελευταίο ποίημα. Στην αρχή διαβάζουμε: «Χρόνια πολλά/ λεν οι ζωντανοί./ Χιόνια πολλά/ απαντούν οι πεθαμένοι» 54. Εδώ «τα δύο μεγέθη κατέχουν τις διακεκριμένες, συμβατικές κατά την κοινή αντίληψη θέσεις τους» 55. Στο τέλος η συλλογή κλείνει με την αντιστροφή των όρων: «Χιόνια πολλά/ λεν οι ζωντανοί./ Χρόνια πολλά/ απαντούν οι πεθαμένοι» 56. Έτσι, το ποίημα αυτό αφενός δείχνει τις δύο όψεις του σχήματος ζωή-θάνατος, αφετέρου «αντιπροσωπεύει την ανατροπή της κοινής, συμβατικής τάξης των πραγμάτων και την εξίσωση των μεγεθών ζωή-θάνατος διά της αλληλοακύρωσης αυτών» 57. Η σχέση του δίπολου αυτού σκιαγραφείται στα ποιήματα που ακολουθούν. Αρχικά, το ποίημα «Ο πατέρας 18 χρονώ» δομείται έτσι, ώστε ο τίτλος να παραπέμπει στην ενηλικίωση του πατέρα, κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν. Διαβάζοντάς το, όμως, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναφέρεται στα δεκαοκτώ χρόνια που πέρασαν από το θάνατό του. Αυτό υποστηρίζει και ο Μ. Γ. Μερακλής: «Στο Άκυρο θαύμα [είναι] εξάρχουσα πάλι η μορφή του πατέρα, που ολοένα μεγαλώνει έχει γίνει τώρα δεκαοχτώ χρόνων νεκρός!» 58 : «Δεν μπορεί είπαμε/ ενώ μπορούσε/ πρώτες και δεύτερες/ σαράντα μέρες/ έτσι είναι είπαμε/ ενώ δεν ήταν/ χρόνια πολλά/ δηλαδή ο καιρός/ ώσπου έγινες πια/ δεκαοχτώ χρονώ χρόνος/ και κανείς δεν μπορεί να μου πει/ πως δε σε μεγάλωσα σωστά/ πως δεν επέζησα/ πως δε συμβιβάστηκα/ πως δε σε ξέχασα/ αλλά έως εδώ/ δε γίνεται άλλο/ δώσε ένα σήμα» 59. Στο ποίημα «6 Δεκεμβρίου, Νικολάου, επισκόπου Μύρων» η σχέση ζωής-θανάτου αποτυπώνεται πάνω στο κοινό όνομα δύο διαφορετικών προσώπων, τα οποία έχουν συγγενικούς δεσμούς: «Εν μέσω δύο Νίκων/ ενός νεκρού/ κι ενός μικρού/ δέχομαι τις ευχές σας/ φυσικά για τον δεύτερο./ Σαν να επρόκειτο να ναι ποτέ πολλά τα χρόνια/ από τα χρόνια σας πολλά/ και σαν να χρειάζεται/ ευχές δικές σας για να ζήσει ένας μικρός / θα ζήσει/ το παν θα κάνει/ για να ζήσει./ Ενώ ο νεκρός;/ Κανείς σας δεν ευχήθηκε για κείνον/ που ήταν ωστόσο η προϋπόθεση/ της έστω ευχής σας./ Καθώς έσβηνα πάντοτε/ κεράκια αποδημίας/η ευχή τους σήμερα/ «χρόνια πολλά» και «να μου ζήσει»/ είναι κρυφά/ υπόμνηση αυστηρότατη μονάχα/ προς τη μνήμη μου,/ Πατέρα» 60. Οι ευχές για την ονομαστική εορτή των προσώπων γίνονται αφορμή για τη σύνθεση του ποιήματος και δείχνουν τον κύκλο της ζωής και του θανάτου. Τα δύο πρόσωπα, όπως καταλαβαίνουμε, είναι ο 52 Άλκηστις Σουλογιάννη, «Το δίπτυχο ζωή-θάνατος», περ. Διαβάζω, τχ. 380, Νοέμβριος 1997, σ Άλκηστις Σουλογιάννη, ό. π. σημ. 52, σ Γ. Β., Άκυρο θαύμα (Ά. θ. στο εξής), σ Άλκηστις Σουλογιάννη, ό. π. σημ. 52, σ Γ. Β., Ά. θ., σ Άλκηστις Σουλογιάννη, ό. π. σημ. 52, σ Μ. Γ. Μερακλής, «Η μυθιστορία του Γιάννη Βαρβέρη», περ. Εμβόλιμον, τχ , Φθινόπωρο 2001-Χειμώνας 2002, Άσπρα Σπίτια Βοιωτίας, σ Γ. Β., Ά. θ., σ Γ. Β., Ά. θ., σ

19 παππούς και ο εγγονός με αφηγητή το ποιητικό υποκείμενο. Ο μικρός υπενθυμίζει την απουσία του νεκρού και έμμεσα υποδεικνύει τη μελλοντική κατάληξη του ποιητικού υποκείμενου. Αυτή η αλληλένδετη και ταυτόχρονα υπονομευτική σχέση των δύο μεγεθών ζωής-θανάτου σκιαγραφείται και στο ποίημα «Δωρεά εν ζωή»: «Αυτό το κρεβάτι σου ανήκε./ Εδώ συνέλαβες την ιδέα/ μου./ Το θάνατο/ σε ζωή μου εκτέλεσες./ Κι εδώ επέστρεψες/ τη ζωή σου/ σε θάνατο./ Είναι διπλό. Όπως ήθελες και ήσουν./ Πονηρά, τα σεντόνια σου στρώνω./ Πονηρά και το άλλο κορμί οδηγώ/ στη μεριά σου. Εγώ δίπλα./ Με τα φώτα σβηστά/ η άλλη λεία σκιά/ δε θα δει τη σκιά σου / πάρε ό,τι μπορείς/ έλα/ πάρε, Πατέρα» 61. Ανάλογο είναι και το ποίημα «Θάνατος στον έρωτα»: «Κι αν πέσει/ ο σύντροφός σας θύμα/ μιας υψηλής αισθητικής/ και κάποτε προβιβαστεί/ στη βίαιη διακοπή/ της αμαρτίας που έγινε ρουτίνα;/ Ναι, φανταστείτε τον, κυρία, νεκρόν,/ επάνω στην προσπάθεια./ Μην τον αφήσετε γυμνό και ξεχυθείτε/ σαν τρελή στους δρόμους/ ή μην τηλεφωνήσετε/ και προπαντός μην κινηθείτε:/ μείνετ εκεί/ για πολύ λίγο/ με καρφωμένο το κορμί του/ στο κορμί σας/ ώσπου να νιώσετε/ αργά και μαλακά/ πως είναι/ να γεννάς/ τον πεθαμένο» 62. Ο ποιητής σκόπιμα συγχέει τα όρια ζωής-θανάτου, προκρίνοντας ειρωνικά για το θάνατο πράξεις που συνδέονται με τη ζωή. Η σύνδεση νεκρών-ζωντανών συνεχίζεται στο ποίημα με τον ειρωνικό τίτλο «Παίζουμε τους ζωντανούς;»: «Ξαπλώνω απόψε πάλι στη μεριά σου./ Και με φωνάζω από το διπλανό δωμάτιο/ μ αγκαλιάζω με φιλάω/ είμαι περήφανος για τους βαθμούς σου/ το Σάββατο θα πάμε σινεμά/ την Κυριακή θα φάμε έξω/ και σε σφίγγω στη σκιά μου/ αυτήν που έχω στους πνεύμονες/ και δε θα σε προλάβουν/ μονάχα μην υποπτευθείς/ γι αυτό/ ανάβω και τσιγάρο:/ Μπαμπά, πάλι τσιγάρο;/ μ ακούω να λέω/ αλλά δεν ξέρω πια/ ποιος απ τους δυο/ καπνίζει/ και ποιος κλαίει» 63. Στα ποιήματα της συλλογής αυτής «νεκροί και ζωντανοί γίνονται ένα. Οι ζωντανοί πεθαίνουν και οι νεκροί ζωντανεύουν» 64. Εδώ τα πρόσωπα ταυτίζονται, σκόπιμα ο Βαρβέρης δεν κάνει διακριτό πότε μιλά ο ζωντανός και πότε ο νεκρός. Πρόκειται στην ουσία για ένα «ενιαίο ον που λειτουργεί ως προσωπείο του κεντρικού Εγώ του βιβλίου» 65. Είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλης της συλλογής ότι «τα πάντα βασίζονται στο εγώ: ένα εγώ μονοφωνικό και μονότροπο, αν περιοριστούμε στην κυριολεξία των φράσεων που εκστομίζει, αλλά πλουραλιστικό και πολυδύναμο, αν προσέξουμε τις ποιητικές μεταμορφώσεις. Ο ποιητικός ήρωας του βιβλίου βλέπει συνεχώς τον εαυτό του μέσα στα πρόσωπα των άλλων» 66. Κατά τον ίδιο τρόπο λοιπόν «την ποιητική συλλογή «Άκυρο θαύμα» διαπερνά [ ] η μορφή του νεκρού πατέρα. Ο ποιητής διαλέγεται τρυφερά με τον πατέρα. [ ] Είναι σημαντικό να υπομνήσουμε τα υπόγεια νήματα που δένουν τον κόσμο των ζωντανών με τον πληθυσμό των νεκρών. [ ] Μ αυτό τον κόσμο διαλέγεται επίμονα ο ποιητής» 67. Στον κόσμο αυτό λοιπόν το ποιητικό υποκείμενο λαμβάνει τα ποικίλα προσωπεία του, τα οποία πάντοτε συνδέονται με τα στενά συγγενικά του πρόσωπα. 61 Γ. Β., Ά. θ., σ Γ. Β., Ά. θ., σ Γ. Β., Ά. θ., σ Μ. Γ. Μερακλής, ό. π. σημ. 58, σ Άλκηστις Σουλογιάννη, ό. π. σημ. 52, σ Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, «Παιχνίδια στον καθρέφτη», εφημ. Ελευθεροτυπία, 12/2/1997, σ Νίκος Ορφανίδης, «Γιάννης Βαρβέρης, Άκυρο θαύμα», περ. Ακτή, τχ. 38, Άνοιξη 1999, σ

20 Στις συλλογές Στα ξένα και Πεταμένα λεφτά η παρουσία του θανάτου τροποποιείται σε ένα βαθμό. Το πνεύμα της συλλογής Στα Ξένα κατά κύριο λόγο έχει να κάνει με τον θάνατο, με τον «θάνατο σαν απολύτως ξένο και ταυτόχρονα σαν απολύτως οικείο, τον θάνατο και τη μέγιστη πρόκληση: πώς θα μπορέσουμε με τον στοχασμό να σταθούμε απέναντί του, όρθιοι, όταν το αίσθημά μας μάς βεβαιώνει ότι βρισκόμαστε ανήμποροι κάτω από τα πόδια της αδιάφορης παντοδυναμίας του» 68. Το πρώτο δίστιχο ποίημα της συλλογής «Στην υγειά σας/ πεθαμένοι» 69 «λειτουργεί σαν ενδεικτική προκαταβολή του πνεύματος που διέπει τη σαρκαστικά μελάγχολη ποίηση του Βαρβέρη και σαν δείκτης της συνέχειάς της, εφόσον αναλαμβάνει και χρησιμοποιεί σαν σκυτάλη την τελευταία λέξη της προηγούμενη συλλογής του Χιόνια πολλά/ λεν οι ζωντανοί./ Χρόνια πολλά/ απαντούν οι πεθαμένοι (Άκυρο θαύμα)» 70. Στη συλλογή αυτή ο Βαρβέρης καταπιάνεται με τη σχέση θανάτου-ξενιτειάς, με την έννοια ξενιτειά να μη δηλώνει απαραίτητα τη μετανάστευση σε μια άλλη χώρα, αλλά το θάνατο, ενώ «ο ποιητής έρχεται ενώπιος ενωπίω όχι πια με μια μοίρα θανάτου που τον διεκδικούσε ως φανταστική εκδοχή ενός μακάβριου αλλά πάντως γοητευτικού παιχνιδιού, αλλά με αυτό τούτο το βίωμα του θανάτου. Και από αυτή την πλευρά, τα Ξένα σχηματοποιούν για πρώτη φορά, με ώριμη συναίσθηση των πραγμάτων, έναν τόπο εξορίας, ένα πέρασμα στην «άλλη» ζωή, από όπου όταν η ύπαρξη επιστρέφει αισθάνεται να μην είναι πια η ίδια» 71. Αυτό το βίωμα του θανάτου, το πέρασμα στην «άλλη» ζωή προκύπτει μέσα από το ποίημα «Πρόβα»: «Ζούμε καλά/ σ αυτό το απόμερο νεκροταφείο./ Στους ευάερους τάφους/ κάνουμε πρόβα ξαπλωμένοι/ ενώ φυσάει από παντού ζωή/ και μας γεμίζει νιάτα./ Όταν τελειώνει η πρόβα σηκωνόμαστε/ γεμάτοι αισιοδοξία και δύναμη. Αύριο πάλι./ Οι πρόβες συνεχίζονται επ αόριστον/ και μας μικραίνουν/ σιγά σιγά ξαναγυρίζουμε στη γέννησή μας/ και παραδινόμαστε/ ετοιμοθάνατα νεογέννητα/ γεμάτα σφρίγος./ Ζούμε καλά/ σ αυτό το απόμερο νεκροταφείο./ Ποτέ σας δε θα μάθετε/ πως μεγαλώνει ένας άνθρωπος/ σε βρέφος/ που δεν κλαίει» 72. Το πρώτο ποίημα που αφορά τη σχέση ξενιτειάς-θανάτου και που ως ξενιτειά εννοείται η μετακίνηση σε άλλα μέρη είναι το ομώνυμο «Στα ξένα»: «Όπως η κοντινή θαλάσσια διαδρομή/ δεν είναι σαν παλιά ένα σύμβολο/ μόνον απόσταση πραγματική/ και θέλει πλοίο/ όπως αυτοί που φύγανε το 60 για τη Γερμανία/ και οι γονείς τους έχουν γίνει/ χάρτης/ στων παιδιών τους τα σχολειά/ όπως ο Κολόμβος/ του Βαρθολομαίου Ντιάζ/ και ο Ντιάζ του Βάσκο ντα Γκάμα/ τα θαυμαστά κατορθώματα/ ο ένας του άλλου/ τα ζήλευε κρυφά/ όχι πολύ/ αλλά λίγο/ ιδίως όμως/ όπως απαρηγόρητος τις νύχτες/ ανάμεσα στα γραψίματα/ έπρεπε ανούσιες γι αυτόν/ αλλά σημαντικότατες για το imperium/ να παίρνει αποφάσεις/ ο μελαγχολικός αυτοκράτωρ/ Μάρκος Αυρήλιος/ έτσι ακριβώς/ τώρα από δω/ μ αυτά ακριβώς τα κιάλια πια/ κοιτάζω την πατρίδα» 73. Το ποιητικό υποκείμενο εδώ παρακολουθεί τόπους και 68 Παντελής Μπουκάλας, «Πατρίδα πια η νοσταλγία της εξορίας», εφημ. H Kαθημερινή, 11/12/ Γ. Β., Στα ξένα (Στα ξ. στο εξής), εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2001, σ Παντελής Μπουκάλας, ό. π. σημ Αλέξης Ζήρας, «Γιάννης Βαρβέρης, Στα ξένα», περ. Διαβάζω, τχ. 433, Οκτώβριος 2002, σ Γ. Β., Στα ξ., ό. π. σημ. 69, σ Γ. Β., Στα ξ., ό. π. σημ. 69, σ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση Κατερίνα Κατράκη Παράθυρο Ποίηση ΠΑΡΑΘΥΡΟ Κατερίνα Κατράκη Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Χαρακτικό εξωφύλλου - Προμετωπίδα: Βάσω Κατράκη Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript 1. Announcement Καλημέρα, παιδιά. Θα ήθελα να δώσετε μεγάλη προσοχή σε ό,τι πω σήμερα, γιατί όλες οι ανακοινώσεις είναι πραγματικά πολύ σημαντικές. Λοιπόν ξεκινάμε: Θέμα πρώτο: Αύριο η βιβλιοθήκη του σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ

Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ Α ΒΡΑΒΕΙΟ Το άσπρο του Φώτη Αγγουλέ Σε γέννησε η σιωπή και σ έθρεψε η δίψα, μα βρέθηκες γυμνός, γερτός και πονεμένος στα δίχτυα τού «γιατί». Ρυάκι ήταν ο λόγος σου τραγούδι στην ψυχή σαν βάλσαμο κυλούσε

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σημείο Αναγνωρίσεως άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. Στολίζεις κάποιο πάρκο. Από μακριά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ ΡΟ ΧΟΥΑΝ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ

ΠΕ ΡΟ ΧΟΥΑΝ ΓΚΟΥΤΙΕΡΕΣ Ηµερολόγιο 2016 28 ΔΕΥΤΕΡΑ iανουaριος 29 ΤΡΙΤΗ 30 ΤΕΤΑΡΤΗ 31 ΠΕΜΠΤΗ 51 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 62 Πρωτοχρονιά (αργία) ΣΑΒΒΑΤΟ ρεϊμοντ καρβερ dfsfsdfsdfsdfdsfsd Απέκτησες τελικά, έστω κι έτσι, αυτό που ήθελες από τούτη

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12.

Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. 13/06/12. Αρχάγγελος Ζακχιήλ. Ανάγκη για Κάθαρση. Προετοιμασία για Εκλογές 17/06/12. Υπό την καθοδήγηση και αιγίδα του Άγιου Γερμανού. Εκδόσεις: ΤΟ ΜΩΒ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΓΙΟΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ Copyright 2012 Εκδόσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω.

Και ο μπαμπάς έκανε μία γκριμάτσα κι εγώ έβαλα τα γέλια. Πήγα να πλύνω το στόμα μου, έπλυνα το δόντι μου, το έβαλα στην τσέπη μου και κατέβηκα να φάω. 1 Εδώ και λίγες μέρες, ένα από τα πάνω δόντια μου κουνιόταν και εγώ το πείραζα με τη γλώσσα μου και μερικές φορές με πονούσε λίγο, αλλά συνέχιζα να το πειράζω. Κι έπειτα, χτες το μεσημέρι, την ώρα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Σε ποια κατηγορία τραγουδιών ανήκει το συγκεκριμένο τραγούδι; Ανήκει στα δημοτικά τραγούδια και συγκεκριμένα στις παραλογές. Τι είναι οι παραλογές;

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σχοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω τ αστέρια εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα