Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ"

Transcript

1 Η ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Ευάγγελος Κωλέττας Επίκουρος Καθηγητής Φυσιολογίας με έμφαση στη Μοριακή Φυσιολογία Εργαστήριο Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και Συμβεβλημένο Μέλος ΔΕΠ Τμήμα Βιοιατρικής Έρευνας Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, Ιωάννινα

2 ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το πεπτικό ή γαστρεντερικό σύστημα: αποτελεί το όριο μεταξύ εξωτερικού και εσωτερικού περιβάλλοντος προετοιμάζει την τροφή να εισαχθεί στο εσωτερικό περιβάλλον εφοδιάζει το σώμα με συνεχή παροχή νερού, αλάτων, θρεπτικών συστατικών και ενέργειας Για το σκοπό αυτό απαιτούνται οι ακόλουθες διαδικασίες: Διακίνηση της τροφής στο γαστρεντερικό σωλήνα Έκκριση των πεπτικών χυμών και Πέψη της τροφής Απορρόφηση των προϊόντων της πέψης, νερού και αλάτων Κυκλοφορία του αίματος στα όργανα του συστήματος Νευρικός και Ορμονικός Έλεγχος όλων αυτών των διαδικασιών

3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το γαστρεντερικό σύστημα είναι μια ομάδα οργάνων που λειτουργούν συλλογικά για να εκπληρώσουν τη διαδικασία της απορρόφησης, που είναι η κύρια λειτουργία του συστήματος. Το κάθε τμήμα του συστήματος είναι προσαρμοσμένο στην εκτέλεση ειδικής λειτουργίας: Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο απλή διέλευση της τροφής εναποθήκευση της τροφής πέψη και απορρόφηση της τροφής Η απορρόφηση είναι η μεταφορά, με διάχυση, διακίνηση με μεταφορέα ή με ενδοκυττάρωση, του νερού, των ηλεκτρολυτών (ανόργανων ιόντων) και των οργανικών θρεπτικών συστατικών που προέρχονται από την τροφή, από τον αυλό του εντέρου στο αίμα της πυλαίας φλέβας και στη λέμφο και από εκεί στα κύτταρα του σώματος.

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Επεξεργασία της τροφής στη στοματική κοιλότητα Μάσηση (τεμαχισμός της τροφής με τα δόντια) και έκκριση σιέλου (έναρξη της πέψης υδατανθράκων από αμυλάση) προετοιμάζουν την τροφή για κατάποση. Κατάποση: Φάρυγγας και οισοφάγος Προώθηση της ημίρρευστης μάζας τροφής διαμέσου του φάρυγγα και του οισοφάγου στο στόμαχο. Στόμαχος: Έναρξη της πέψης των τροφών Ρευστοποίηση της μασημένης τροφής με τις συσπάσεις της άπω μοίρας του στομάχου και παραγωγή οπού. Η έκκριση του HCl διευκολύνει την πέψη των τροφών και ενεργοποιεί την πεψίνη που εκκρίνεται από το γαστρικό βλεννογόνο και αρχίζει την πέψη των πρωτεϊνών. Ο στόμαχος είναι εναποθηκευτικό όργανο και απελευθερώνει τον οπό αργά διαμέσου του πυλωρού στο δωδεκαδάκτυλο (λεπτό έντερο).

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πέψη στο λεπτό έντερο Πάγκρεας εκκρίνει, στο δωδεκαδάκτυλο, HCO - 3 για εξουδετέρωση γαστρικού υγρού, και πεπτικά ένζυμα που σχεδόν ολοκληρώνουν τη πέψη των τροφών. Χολή (εκκρίνεται από το ήπαρ και εναποθηκεύεται στη χοληδόχο κύστη μεταξύ γευμάτων) εκκενώνεται στο δωδεκαδάκτυλο και παίζει σημαντικό ρόλο: (α) γαλακτοματοποίηση του λίπους, (β) διαλυτοποίηση των προϊόντων πέψης του λίπους, και (γ) διευκολύνει την απομάκρυνση χολερυθρίνης, τοξινών, κλπ Απορρόφηση στο λεπτό έντερο Οι μυϊκές κινήσεις του τοιχώματος του λεπτού εντέρου (δωδεκαδάκτυλο, νήστιδα, ειλεός) υποβοηθούν την ανακίνηση, ανάμιξη και προώθηση του οπού, διευκολύνοντας την πέψη και απορρόφηση. Πρακτικά, απορροφούνται όλα τα προϊόντα της πέψης των υδατανθράκων, λιπών και πρωτεϊνών καθώς και νερού και ανόργανων αλάτων

6 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ (ΠΕΠΤΙΚΟΥ) ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Ανατομικά χαρακτηριστικά του γαστρεντερικού συστήματος Δομικά χαρακτηριστικά του γαστρεντερικού σωλήνα Αιμάτωση του γαστρεντερικού συστήματος Λειτουργικά χαρακτηριστικά του γαστρεντερικού σωλήνα

7 Ανατομικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος

8 Δομικά χαρακτηριστικά του γαστρεντερικού σωλήνα Εγκάρσια τομή του γαστρεντερικού σωλήνα δείχνει ότι αποτελείται από 4 στιβάδες. Από τον αυλό (εσωτερική επιφάνεια) προς την εξωτερική επιφάνεια: Βλεννογόνος χιτώνας Υποβλεννογόνιος χιτώνας Εξωτερική μυϊκή στιβάδα Κυκλοτερής μυϊκή στιβάδα Επιμήκης μυϊκή στιβάδα Ορογόνος υμένας

9 Δομικά χαρακτηριστικά του γαστρεντερικού σωλήνα (Στιβάδα συνδετικού ιστού Έκκριση υδαρούς υγρού) (Βλεννογόνιος Μεμβράνη) (Εξωκρινείς Αδένες) (Εξωκρινή κύτταρα: ένζυμα Ενδοκρινή κύτταρα: γαστρεντερικές ορμόνες)

10 Αιμάτωση του πεπτικού συστήματος: Η σπλαχνική κυκλοφορία

11 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος: Οι διαδικασίες του πεπτικού συστήματος Λειτουργικές κινήσεις Προωθητικές κινήσεις: περισταλτισμός Κινήσεις ανάμιξης: περισταλτικές κινήσεις τοπικές συστολές σύσφιγξης Έκκριση Σίελος (αμυλάση, λυσοζύμη, βλέννα) Βλέννα Πεπτικά ένζυμα (αμυλάση, πεψίνη, θρυψίνη, λιπάση) Χολή Πέψη: Αποικοδόμηση σύνθετων μακροθρεπτικών συστατικών σε απλούστερα, απορροφήσιμα μόρια Απορρόφηση: Μεταφορά των μικροθρεπτικών συστατικών στο αίμα και τη λέμφο

12 Πίνακας 1. Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος Πεπτικό όργανο Κίνηση Έκκριση Πέψη Απορρόφηση Στόμα και Σιελογόνοι αδένες Φάρυγγας και Οισοφάγος Στόμαχος Μάσηση Πάγκρεας - Ήπαρ - Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Σίελος Αμυλάση Βλέννα Λυσοζύμη Έναρξη της πέψης των υδατανθράκων από την αμυλάση Κατάποση Βλέννα Καμία Καμία Χάλαση; Περίσταλση Μερισμός; Μεταναστ/τικό σύμπλοκο κίνησης Κολικοκυψέλες Κίνηση μάζας Γαστρικοί χυμοί HCl Πεψίνη Βλέννα Παγκρεατικά πεπτικά ένζυμα Θρυψίνη, Χυμοθρυψίνη, Καρβοξυπεπτιδάση (πωτείνες) Αμυλάση (υδατάνθρακες) Λιπάση (λίπη) NaHCO 3 (εξουδετέρωση) Χολή Χολικά άλατα Αλκαλική έκκριση Χολερυθρίνη Εντερικός χυμός Βλέννα Άλατα (Τα ένζυμα του λεπτού εντέρου δεν εκκρίνονται αλλά λειτουργούν ενδοκυτταρικά στη ψυκτροειδή παρυφή) Βλέννα Πέψη υδατανθράκων συνεχίζεται στο σώμα του στομάχου Πέψη πρωτεϊνών αρχίζει στο πυλωρικό άντρο του στομάχου με τη δράση της πεψίνης Τα παγκρεατικά πεπτικά ένζυμα ολοκληρώνουν την πέψη των υδατανθρακών πρωτεϊνών και λιπών στον αυλό του δωδεκαδάκτυλου Η χολή δεν πέπτει κανένα συστατικό, αλλά τα χολικά άλατα διευκολύνουν την πέψη των λιπών και την απορρόφηση τους στον αυλό του δωδεκαδάκτυλου Στον αυλό με τη δράση των παγκρεατικών ενζύμων συνεχίζεται η πέψη των υδατανθράκων και πρωτεϊνών, και ολοκληρώνεται η πέψη των λιπών; Ολοκληρώνεται η πέψη των υδατανθράκων και πρωτεϊνών στη ψυκτροειδή παρυφή Καμία Δεν απορρoφούνται θρεπτικά συστατικά εκτός από ορισμένα φαρμακευτικά, π.χ. νιτρογλυκερίνη Δεν απορρoφούνται θρεπτικά συστατικά εκτός από ελάχιστες λιποδιαλυτές ουσίες, όπως η αλκοόλη και η ασπιρίνη - - Απορροφούνται όλα τα θρεπτικά συστατικά, οι περισσότεροι ηλεκτρολύτες και νερό Άλατα και νερό, μετατρέποντας το περιεχόμενο σε περιττώματα

13 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος: ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Λειτουργικές κινήσεις Προωθητικές κινήσεις: περισταλτισμός Κινήσεις ανάμιξης: περισταλτικές κινήσεις τοπικές συστολές σύσφιγξης (1. Ανάμιξη περιεχομένου με πεπτικές εκκρίσεις 2. Επαφή του περιεχομένου με επιφάνεια απορρόφησης) Περισταλτισμός: Βασικές προωθητικές κινήσεις του γαστρεντερικού σωλήνα Ερέθισμα: Διάταση εντέρου Συμβολή του μυεντερικού πλέγματος: Μυεντερικό ανακλαστικό του Περισταλτισμού Νόμος του εντέρου

14 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος: ΕΚΚΡΙΣΗ Εξωκρινείς αδένες (στόμα τελικό τμήμα ειλεού) (1) Πεπτική έκκριση: (α) Πεπτικά ένζυμα (στομάχου, σιελογόνων αδένων, παγκρέατος) - αμυλάση, πεψίνη, θρυψίνη, χυμοθρυψίνη, λιπάση (2) Βλέννα (Βλεννογόνιοι αδένες) (β) Νερό (γ) Ανόργανα ιόντα: Ιόντα H + (HCl) (στόμαχος) Διτανθρακικά (HCO 3- ) (πάγκρεας) (δ) Χολικά άλατα από το ήπαρ Σίελος (αμυλάση, λυσοζύμη, βλέννα)

15 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος: Έκκριση Έκκριση - Σίελος (σιελική αμυλάση, λυσοζύμη, βλέννα) - Βλέννα - Πεπτικά ένζυμα (παγκρεατική αμυλάση, πεψίνη, θρυψίνη, λιπάση) - Χολή Αίμα: κύρια πηγή συστατικών για παραγωγή εκκρίσεων

16 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του πεπτικού συστήματος: ΠΕΨΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΑΚΡΟΘΡΕΠΤΙΚΟΥ ςυςτατικου Υδατάνθρακες Πολυσακχαρίτες (άμυλο και γλυκογόνο) ΕΝΔΙΑΜΕςΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΕΨΗς Μαλτόζη ΤΕΛΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΕΨΗς: Απορροφήσιμες Μονάδες Αμυλάση Μαλτάση Μονοσακχαρίτες (γλυκόζη, γαλακτόζη, φρουκτόζη) Δισακχαρίτες Λακτόζη Σακχαράση Πρωτεΐνες Λακτάση Πεπτίδια Αμινοξέα Λίπη Χυμοθρυψίνη, Καρβοξυπεπτιδάση Θρυψίνη Πεψίνη, Αμινοπεπτιδάση Τριγλυκερίδιο Μονογλυκερίδιο Ελεύθερα λιπαρά οξέα Λιπάση Γλυκόζη Φρουκτόζη Γαλακτόζη Γλυκερόλη Λιπαρό οξύ Αμινοξέα Ένζυμα Ενζυμική υδρόλυση πεπτιδικού δεσμού

17 Παράγοντες Ρύθμισης της Λειτουργίας του Γαστρεντερικού Συστήματος Ελάχιστοι μηχανισμοί ρυθμίζουν τις διαδικασίες της πέψης και απορρόφησης Η κινητικότητα και η έκκριση του ΓΣ υπόκειται σε έλεγχο: Αυτόνομη λειτουργία των λείων μυϊκών ινών του γαστρεντερικού σωλήνα Νευρικός έλεγχος του γαστρεντερικού σωλήνα Γαστρεντερικές ορμόνες Κινητικότητα και έκκριση ρυθμίζονται από τη διέγερση αισθητήριων νευράδων που ενεργοποιούν μια σειρά αλυσιδωτών πορειών με αποτέλεσμα συγκεκριμένες αποκρίσεις των λείων μυϊκών ινών και των εξωκρινών αδένων. Τα ερεθίσματα εντοπίζονται στον αυλό του ΓΣ: HCl, προϊόντα πέψης, διόγκωση αυλού (Ερεθίσματα στο κεφάλι: όψη & όσφρηση τροφής)

18 Αυτόνομη λειτουργία των λείων μυϊκών ινών του γαστρεντερικού σωλήνα Οι λείες μυϊκές ίνες λειτουργούν ως βηματοθέτες (ή βηματοδότες) με μεταβλητό μεμβρανικό δυναμικό, το οποίο επηρεάζει την κινητικότητα του γαστρεντερικού σωλήνα. Αυτός ο αυτό-επαγόμενος τύπος ηλεκτρικής δραστηριότητας ονομάζεται βασικός ηλεκτρικός ρυθμός (BER) του πεπτικού συστήματος ή δυναμικό βηματοθέτη (βηματοδότη). Η ηλεκτρική δραστηριότητα εμφανίζεται με δύο βασικούς τύπους ηλεκτρικών κυμάτων: (α) Βραδέα κύματα: Ταλαντούμενες αυξομειώσεις του μεμβρανικού δυναμικού ηρεμίας. Ρυθμός: 3/min (στόμαχος); 12/min (λεπτό έντερο) (β) Οξυκόρυφα κύματα: πραγματικά δυναμικά ενέργειας

19 Αυτόνομη λειτουργία των λείων μυϊκών ινών του γαστρεντερικού σωλήνα: Δυναμικά μεμβρανών Βασικοί τύποι ηλεκτρικών κυμάτων: (α) Βραδέα κύματα και (β) Οξυκόρυφα κύματα Δυναμικό Πυροδότησης (ουδός) ~ >-40 mv

20 Νευρικός έλεγχος του γαστρεντερικού σωλήνα (1) Ενδογενή νευρικά πλέγματα (εντερικό νευρικό σύστημα) a) Εξωτερικό ή μυεντερικό νευρικό πλέγμα ή πλέγμα του Auerbach βρίσκεται μεταξύ της επιμήκους και κυκλοτερούς μυϊκής στιβάδας (ΚΙΝΗΣΗ) b) Εσωτερικό ή υποβλεννογόνιο νευρικό πλέγμα ή πλέγμα του Meissner βρίσκεται στον υποβλεννογόνιο χιτώνα (ΕΚΚΡΙΣΗ) (2) Εξωτερικά νεύρα Αυτόνομο νευρικό σύστημα: Παρασυμπαθητικό και συμπαθητικό

21 Νευρικός έλεγχος του γαστρεντερικού σωλήνα Πνευμονογαστρικά νεύρα (ΕΣ) Συμπαθητικά νεύρα (ΝΜ) Πνευμονογαστρικά νεύρα (Αδρενεργικές NORA) (Χολινεργικές Ach) ΚΙΝΗςΗ (Auerbach) Νευρικές διασυνδέσεις (Meissner) ΕΚΚΡΙςΗ Εντερικό τοίχωμα Αυλός του εντέρου Χημική διέγερση Μεμβράνες επιθηλιακών κυττάρων χημειο-, μηχανο-, και Οσμο-υποδοχείς

22 Νευρικός έλεγχος του γαστρεντερικού σωλήνα: Εξωτερικά νεύρα ΕΠΙΔΡΑςΕΙς ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ςυςτηματος ςε ΔΙΑΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΓΑςΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ ςωληνα ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΓΑςΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ ςωληνα ΕΠΙΔΡΑςΕΙς ΤΟΥ ςυμπαθητικου ΝΕΥΡΙΚΟΥ ςυςτηματος ΕΠΙΔΡΑςΕΙς ΤΟΥ ΠΑΡΑςΥΜΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ςυςτηματος Σιελογόνοι αδένες Στόμαχος (Αδρενεργικές ίνες) Διέγερση έκκρισης μικρού όγκου παχύρρευστης βλέννας και έκκριση νερού και καλίου (Χολινεργικές ίνες) Διέγερση έκκρισης μεγάλου όγκου υδαρούς σιέλου πλούσιου σε ένζυμα Κινητικότητα και τόνος Ελάττωση Αύξηση Σφιγκτήρες Χάλαση (συνήθως) Έκκριση Αναστολή (;) Διέγερση Έντερο Αυλός Σφιγκτήρες Ελάττωση περισταλτισμού και τόνου (Ελάττωση κινητικότητας) Αύξηση τόνου (συνήθως) (Αύξηση συστολής παρεμποδίζοντας την προώθηση του περιεχομένου) Έκκριση Αναστολή (;) Διέγερση Αύξηση περισταλτισμού και Τόνου (Αύξηση κινητικότητας) Χάλαση (συνήθως) (Ελάττωση συστολής επιτρέποντας την προώθηση του περιεχομένου) Ήπαρ Απόδοση γλυκόζης (Γλυκογονόλυση) Ελαφρά σύνθεση γλυκογόνου (Γλυκογονοσύνθεση) Χοληδόχος κύστη και χοληδόχοι πόροι Χάλαση Συστολή Πάγκρεας Αναστολή της εξωκρινούς έκκρισης Διέγερση της εξωκρινούς έκκρισης (σημαντική στην πέψη)

23 Γαστρεντερικές Ορμόνες Εντοπισμός ενδοκρινικών κυττάρων Ερέθισμα για έκκριση Κύριες φυσιολογικές δράσεις Στόμαχος ΓΑςΤΡΕΝΤΕΡΙΚΕς ΟΡΜΟΝΕς Γαστρίνη Χοληκυστοκινίνη(CCK) Εκκριματίνη Άντρο στομάχου Αμινοξέα, πεπτίδια, ACh Βλεννογόνος 12δάκτυλου & άνω μοίρα νήστιδας όταν η τροφή εισέρχεται στο λεπτό έντερο Αμινοξέα, πεπτίδια, λιπαρά οξέα Βλεννογόνος 12δάκτυλου & άνω μοίρα νήστιδας όταν τροφή με υψηλή οξύτητα εισέρχεται στο λεπτό έντερο Οξύ Γαστρικό ανασταλτικό πεπτίδιο (GIP) Βλεννογόνος δωδεκαδάκτυλου Λιπαρά οξέα, γλυκόζη Έκκριση οξέος Διεγείρει Αναστέλλει Αναστέλλει Εκκένωση Διεγείρει Αναστέλλει Αναστέλλει Αύξηση βλεννογόνου Πάγκρεας Έκκριση ενζύμων Έκκριση διτανθρακικών Αύξηση Χοληφόρο σύστημα Έκκριση διτανθρακικών από το ήπαρ Συστολή χοληδόχου κύστης Σφιγκτήρας του Oddi Λεπτό έντερο Κινητικότητα ειλεού Σφιγκτήρας του ειλεού τυφλού εντέρου Αύξηση βλεννογόνου Παχύ έντερο Κινητικότητα Διεγείρει Διεγείρει Χάλαση Διεγείρει Διεγείρει Διεγείρει Διεγείρει Διεγείρει Χάλαση Διεγείρει Διεγείρει

24 Γαστρεντερικές Ορμόνες: Aγγελιοφόρα πεπτίδια Γαστρεντερικά αγγελιοφόρα πεπτίδια: ενδοκρινική, παρακρινική και νευρική προέλευση Ενδοκρινικά γαστρεντερικά αγγελιοφόρα πεπτίδια Μοτιλίνη: εκκρίνεται από επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου του άνω λεπτού εντέρου (δωδεκαδάκτυλο), θεωρείται υποψήφια ορμόνη και φθάνει τα κύτταρα-στόχους μέσου της συστημικής κυκλοφορίας. Διεγείρει τη συσταλτική δραστηριότητα που αρχίζει στο στόμαχο και μεταδίδεται ως το άκρο του λεπτού εντέρου σε επαναλαμβανόμενους κύκλους των 2 ωρών. Αυτός ο τύπος της μυϊκής δραστηριότητας χρησιμεύει στον καθαρισμό του εντέρου από υπόλοιπο τροφής. Παρακρινικά γαστρεντερικά αγγελιοφόρα πεπτίδια: εκκρίνονται και διαχέονται διαμέσου των εξωκυττάριων χώρων ή μεταφέρονται με τη συστημική κυκλοφορία στα κύτταρα-στόχους. Σωματοστατίνη: εντοπίζεται στο τοίχωμα του στομάχου και του λεπτού εντέρου. Αναστέλλει την έκκριση του οξέος από το στόμαχο, την κινητικότητα του στομάχου και του εντέρου και την έκκριση των ενζύμων και των διτανθρακικών ιόντων από το πάγκρεας. Νευρικά γαστρεντερικά αγγελιοφόρα πεπτίδια (ή νευροκρινικά): εκκρίνονται από τις νευρικές απολήξεις των ενδογενών νευρικών πλεγμάτων του γαστρεντερικού σωλήνα και φθάνουν στα κύτταρα-στόχους με διάχυση διαμέσου των συναπτικών συνδέσμων. Αγγειοδραστικό εντερικό πολυπεπτίδιο (VIP): εντοπίζεται στο τοίχωμα του στομάχου και του λεπτού εντέρου. Διεγείρει την έκκριση αλάτων και νερού και να αναστέλλει την έκκριση του οξέος από το στόμαχο και την κινητικότητα του στομάχου και του εντέρου. Ουσία P: εντοπίζεται από το στόμαχο ως το παχύ έντερο και διεγείρει τη συστολή των λείων μυϊκών ινών του γαστρεντερικού σωλήνα. Eγκεφαλίνη: αναστέλλει την κινητικότητα. Βομβεσίνη: είναι ισχυρός διεγέρτης της έκκρισης οξέος από το στόμαχο.

25 ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΕΙΩΝ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΟΡΜΟΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Εξωτερικοί παράγοντες Τοπικές μεταβολές στο ΓΣ Χημικές μεταβολές, Τέντωμα, ένταση οσμωμοριακότητα Υποδοχείς στο γαστρεντερικό σωλήνα Χημο-υποδοχείς Μηχανο-υποδοχείς Οσμω-υποδοχείς Εσωτερικά νευρικά πλέγματα Εξωτερικά Αυτόνομα νεύρα Γαστρεντερικές ορμόνες Ach (+) Λείες μυϊκές ίνες (Συστολή για κίνηση) Εξωκρινή αδενοκύτταρα (Έκκριση πεπτικών χυμών) Ενδοκρινή αδενοκύτταρα (Έκκρισηγαστρεντερικών και παγκρεατικών ορμονών) Βραχείες ανακλαστικές αντιδράσεις Μακρές ανακλαστικές αντιδράσεις Ορμονικές πορείες

26 ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ: Είσοδος της τροφής στο γαστρεντερικό σωλήνα Διαδικασία της μάσησης Κοπτήρες, γομφίοι Σκελετικοί μύες σιαγόνων, χείλη, γλώσσα Νευρικός έλεγχος μάσησης Έλεγχος μασητήρων μυών: Τρίδυμο (κινητικός κλάδος 5 ης εγκεφαλικής συζυγίας) Μηχανισμός της μάσησης Ανακλαστική αντίδραση μασητήρων μυών Λειτουργίες της μάσησης 1.Μηχανική μείωση του μεγέθους των τεμαχιδίων της τροφής (λειοτρίβηση) 2.Κίνηση της τροφής στη στοματική κοιλότητα (διέγερση υποδοχέων γεύσης και όσφρησης)

27 ΣΙΕΛΟΓΟΝΟΙ ΑΔΕΝΕΣ Ορώδεις: Υδαρής σίελος (ηλεκτρολύτες, α-αμυλάση), π.χ. παρωτίδες Βλεννώδεις (βλεννώδη κύτταρα) - Βλέννα Μικτοί (Ορώδη & βλεννώδη κύτταρα): Βλεννώδης σίελος (υδαρής σίελος + βλεννίνες), π.χ. Υπογλώσσιοι, Υπογνάθιοι Σιελογόνοι αδένες σχηματίζουν σύστημα αγωγών που συνδέονται μεταξύ τους

28 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΕΛΕΓΧΟΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΡΟΛΥΤΕΣ ΤΟΥ ΣΙΕΛΟΥ (Α) (Β) [Βλέννα (βλενίνες & αμυλάση) Ηλεκτρολύτες Σύσταση σιέλου Νερό: 99.5% Πρωτεΐνη: 0.5% (Αμυλάση λυσοζύμη, Βλεννίνες) Υπογνάθιος αδένας: Βλεννώδης σίελος (70%) Παρωτίδες: Υδαρής σίελος (25%) Υπογλώσσιος αδένας: Βλεννώδης σίελος (5%) ph σιέλου: Έκκριση σιέλου: ml/24 h Ρυθμός έκκρισης σιέλου: ml/min Ηρεμία: 0.1 ml/min Μέγιστος: 4 ml/min (εξαρτάται από την περιεκτικότητα H 2 O στο σώμα)

29 ΝΕΥΡΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΣΙΕΛΟΥ Ach προκαλεί την αγγειοδιαστολή των σιελογόνων αδένων (Α) Οι αντανακλαστικές οδοί της έκκρισης του σιέλου (Β) Η νευρική ρύθμιση της έκκρισης του σιέλου από το παρασυμπαθητικό σύστημα

30 Κατάποση: Φάρυγγας και Οισοφάγος Όταν η τροφή τεμαχιστεί, αλεσθεί και αναμιχθεί με το σίελο προωθείται γρήγορα από το στόμα διαμέσου του Φάρυγγα και του οισοφάγου στο στόμαχο. Ο βλωμός της τροφής μετακινείται με τη συστολή των σκελετικών λείων μυών διαδοχικά από πάνω προς τα κάτω. Φάσεις κατάποσης 1. Εκούσια φάση κατάποσης, αρχίζει η διαδικασία της κατάποσης 2. Φαρυγγική φάση, ακούσια φάση που συνίσταται στη δίοδο της τροφής από το φάρυγγα στον οισοφάγο 3. Οισοφαγική φάση κατάποσης, μεταφορά της τροφής από τον οισοφάγο προς το στόμαχο Κατάποση: Ανακλαστική αντίδραση Ελέγχεται από το κέντρο κατάποσης στον προμήκη

31 Εκούσια και Φαρυγγική Φάση κατάποσης Βλωμός Γλώσσα Γλωττίδα στην είσοδο του λάρυγγα Ρινικοί δίοδοι Σκληρή υπερώα Μαλθακή υπερώα Σταφυλή Φάρυγγας Επιγλωττίδα Οισοφάγος Τραχεία Κέντρο κατάποσης αναστέλλει το κέντρο αναπνοής στον εγκέφαλο Ανύψωση της σταφυλής παρεμποδίζει την είσοδο της τροφής στις ρινικές διόδους Η θέση της γλώσσας παρεμποδίζει την επανείσοδο της τροφής στο στόμα Η επιγλωττίδα πιέζεται προς τα κάτω πάνω από την κλειστή γλωττίδα ως βοηθητικός μηχανισμός παρεμπόδισης της εισόδου της τροφής στους αεραγωγούς Η τοποθέτηση των φωνητικών χορδών κατά μήκος της γλωττίδας παρεμποδίζει την είσοδο της τροφής στους αεραγωγούς (κάτοψη)

32 Οισοφάγος: Ανατομικά χαρακτηριστικά και κίνηση βλωμού Οισοφάγος: Ευθύς μυϊκός σωλήνας cm (Α) (Β) Περισταλτισμός (2-4 cm/sec)

33 Νευρικός έλεγχος της κινητικής δραστηριότητας του οισοφάγου

34 ΣΤΟΜΑΧΟΣ: Ανατομικά Χαρακτηριστικά (Α) Στόμαχος (Β) Κυτταρικοί τύποι του βλεννογόνου του στομάχου

35 Λειτουργικά χαρακτηριστικά του στόμαχου 1. Αποθηκευτική λειτουργία του στομάχου - Ικανοποιείται από τους λείους μύες του πυθμένα και του σώματος, καθώς αυτές οι λείες μυϊκές στιβάδες είναι σχετικά λεπτές. - Όταν εισέρχεται τροφή στο στόμαχο, με αντανακλαστικό που εξυπηρετείται από τα πνευμονογαστρικά νεύρα, προκαλείται ελάττωση του μυϊκού τόνου, ώστε το τοίχωμα να διογκώνεται προοδευτικά προς τα έξω και να χωρέσει ποσότητα τροφής μέχρι το όριο του 1,5 λίτρα περίπου. 2. Εκκριτική λειτουργία του στόμαχου Έκκριση HCl Ενεργοποίηση πεψινογόνου HCl Έκκριση πεψινογόνου (ανενεργός) πεψίνη (ενεργός) Έκκριση ενδογενή παράγοντα απορρόφηση βιταμίνης B 12 Έκκριση βλέννας Λίπανση και προστασία γαστρικού βλεννογόνου

36 Καταστάσεις πλήρωσης του στομάχου Κατά την είσοδο της τροφής στο στόμαχο, αυτή διατάσσεται κατά συγκεντρικές στιβάδες στο σώμα και στον πυθμένα του στομάχου. Η τροφή που εισέρχεται τελευταία βρίσκεται κοντά στην εκβολή του οισοφάγου (καρδία), ενώ εκείνη που εισήλθε προηγουμένως, διατάσσεται πλησιέστερα προς το τοίχωμα του στομάχου.

37 Κινητικότητα του στόμαχου 1. Γαστρική πλήρωση (α) Πλαστικότητα των λείων μυών (β) Δεκτική χάλαση κατά τη διάρκεια της πλήρωσης που οφείλεται στις πτυχές του στομάχου 2. Γαστρική αποθήκευση Τροφή αποθηκεύεται στο σώμα του στομάχου λόγω των ιδιοτήτων της κυκλοτερούς λείας μυϊκής στιβάδας 3. Γαστρική ανάμιξη Περισταλτικά κύματα ανάμιξης: Ασθενή στο σώμα και ισχυρά στο πυλωρικό άντρο (Ανάμιξη χυμού με γαστρικές εκκρίσεις) 4. Γαστρική κένωση Περισταλτικές κινήσεις και ο ρόλος του πυλωρού στην κένωση Ρυθμίζεται από παράγοντες του στομάχου και δωδεκαδάκτυλου

38 Γαστρική αποθήκευση Σχέση μεταξύ βραδέων κυμάτων, δυναμικών ενέργειας και της δημιουργίας της τάσης στους γαστρικούς λείους μύες Τροφή αποθηκεύεται στο σώμα του στομάχου λόγω των ιδιοτήτων της κυκλοτερούς λείας μυϊκής στιβάδας

39 Γαστρική κένωση και ανάμιξη σαν αποτέλεσμα των περισταλτικών συστολών του πυλωρικού άντρου του στομάχου Γαστρική ανάμιξη Περισταλτικά κύματα ανάμιξης: Ασθενή στο σώμα και ισχυρά στο πυλωρικό άντρο (Ανάμιξη χυμού με γαστρικές εκκρίσεις) Γαστρική κένωση Περισταλτικές κινήσεις και ο ρόλος του πυλωρού στην κένωση Ρυθμίζεται από παράγοντες του στομάχου και δωδεκαδάκτυλου

40 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕς ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΓΑςΤΡΙΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΕΝΩςΗ Παράγοντας Μέσα στο στόμαχο Όγκος του χυμού (επηρεάζει την ισχύ της συστολής και το ρυθμό κένωσης) Βαθμός ρευστότητας (Γαστρίνη εκκρίνεται από κύτταρα G του βλεννογόνου του πυλωρικού άντρου) Μέσα στο δωδεκαδάκτυλο Παρουσία λίπους, οξέος, υπερτονικότητα ή διόγκωση (Λίπος: χαμηλή απορρόφηση HCl: μη επαρκώς εξουδετερωμένος οπός από HCO3 - Ωσμωμοριακότητα: αριθμός μορίων αμινοξέων και γλυκόζης) Έξω από το πεπτικό σύστημα Συγκίνηση (Λύπη και φόβος: αρνητική επίδραση Θυμός και επιθετικότητα: θετική επίδραση) Ισχυρός πόνος Τρόπος ρύθμισης Η διόγκωση έχει μια άμεση επίδραση στην διεγερσιμότητα των γαστρικών λείων μυών (Μηχανο-υποδοχείς), και δρα επίσης μέσω των ενδογενών νευρικών πλεγμάτων, των πνευμονογαστρικών νεύρων και της γαστρίνης Άμεση επίδραση; το περιεχόμενο θα πρέπει να είναι σε ρευστή μορφή για να κενωθεί Διεγείρει εντερογαστρική ανακλαστική αντίδραση ή την απελευθέρωση εντερογαστρόνων [Χοληκυστοκινίνη (CCK), εκκριματίνη, γαστρικό ανασταλτικό πεπτίδιο (GIP)] (Βλεννογόνος δωδεκαδακτύλου) Μεταβάλλει την αυτόνομη ισορροπία (Αύξηση παρασυμπαθητικής δραστηριότητας Ελάττωση παρασυμπαθητικής δραστηριότητας) Αυξάνει τη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος Επιδράσεις στη γαστρική κινητικότητα και κένωση Αύξηση Η αύξηση του όγκου διεγείρει την κινητικότητα και την κένωση (ο στόμαχος κενώνει το περιεχόμενο του με ρυθμό ανάλογο με τον όγκο του χυμού) Η αυξημένη ρευστότητα επιτρέπει ταχύτερη κένωση Αναστολή Αυτοί οι παράγοντες στο δωδεκαδάκτυλο αναστέλλουν περισσότερο τη γαστρική κινητικότητα και κένωση μέχρι το δωδεκαδάκτυλο να αντιμετωπίσει τους παρόντες παράγοντες Διεγείρει ή αναστέλλει την κινητικότητα και κένωση Αναστέλλει την κινητικότητα και κένωση Μειωμένη χρήση γλυκόζης στον υποθάλαμο Αυξάνει τη δραστηριότητα των πνευμονογαστρικών νεύρων Διεγείρει την κινητικότητα; ακολουθείται από πόνους λόγω πείνας

41 Έλεγχος της κένωσης του στομάχου 1. Παράγοντες στο στόμαχο που επηρεάζουν τη γαστρική κένωση (+) (α) Επίδραση του όγκου του χυμού στο ρυθμό κένωσης του στομάχου (β) Επίδραση του βαθμού ρευστότητας του χυμού στο ρυθμό κένωσης του στομάχου (γ) Επίδραση της γαστρίνης στο ρυθμό κένωσης του στομάχου 2. Παράγοντες στο δωδεκαδάκτυλο που επηρεάζουν τη γαστρική κένωση (-) (α) Παρουσία λίπους (β) Βαθμός οξύτητας (γ) Υπερτονικότητα (δ) Διόγκωση

42 Παράγοντες στο στόμαχο που διεγείρουν τη γαστρική κένωση Πάχος κυκλοτερούς μυϊκής στιβάδας πυλωρού % μεγαλύτερο από ότι τα ανώτερα τμήματα του πυλωρικού άντρου, γι αυτό αναφέρεται ως Πυλωρικός σφιγκτήρας. - Επιτρέπει τη διέλευση νερού, υγρών και οπού λόγω της τονικής συστολής του (επηρεάζεται από το βαθμό ρευστότητας του οπού)

43 Ορμονικές και Νευρικές πορείες Ρύθμισης της Γαστρικής Κένωσης Παράγοντες Υποδοχείς πόνου Οξύ Προϊόντα πέψης λίπους Υπεροσμωτικά διαλύματα, Διόγκωση Ενδοκρινή κύτταρα στο βλεννογόνο του δωδεκαδάκτυλου Μειωμένη παρασυμπαθητική δραστηριότητα Κεντρικό νευρικό σύστημα Μακριές ανακλαστικές αντιδράσεις Μειωμένη συμπαθητική δραστηριότητα Οξύ, λίπος Υπεροσμωτικά διαλύματα, Διόγκωση Προϊόν Έκκρισης: Εκκριματίνη (όξινος οπός) Γαστρικό Ανασταλτικό Πεπτίδιο (Λίπος, Υπερτονικότητα Χοληκυστοκινίνη (Λίπος Μειωμένη γαστρική κένωση Γαστροενετρικά νευρικά πλέγματα Χημειο-, Οσμω- Μηχανο- Υποδοχείς δωδεκαδάκτυλου Μεταφορά με το αίμα στο στόμαχο Αναστολή της συστολής του πυλωρικού άντρου Μειωμένη γαστρική κένωση (Α) Ορμονικές πορείες Όξινο περιβάλλον Λίπος Υπερτονικότητα Διάταση/Διόγκωση Βραχείες ανακλαστικές αντιδράσεις (Β) Νευρικές πορείες Ορμονικός και νευρικός έλεγχος Νευρικός έλεγχος

44 Ερεθίσματα, Ρύθμιση και η Διαδικασία του Έμετου Έμετος αναφέρεται στην ισχυρή εξαγωγή του γαστρικού περιεχομένου από το στόμα. Θεωρείται ότι προκαλείται από την ανώμαλη γαστρική κινητικότητα Πυλωρικός σφιγκτήρας, Στόμαχος, Γαστρο-οισοφαγικός σφιγκτήρας, οισοφάγος βρίσκονται σε κατάσταση χάλασης κατά τον έμετο. Η κύρια δύναμη για την εξαγωγή του γαστρικού περιεχομένου προέρχεται από τη συστολή των αναπνευστικών μυών, όπωςτο διάφραγμα (κύριος μυς εισπνοής) οι κοιλιακοί μύες (μυες ενεργής εκπνοής) Κεντρομόλες νευρικές ίνες των πνευμονογαστρικών νεύρων, αλλά και συμπαθητικών νεύρων διεγείρουν

45 Έκκριση: Αδένες του στομάχου Ο στόμαχος παράγει 2 3 lt γαστρικού υγρού ημερησίως. Στόμαχος αποτελείται από τον οξινογόνο βλεννογόνο, την περιοχή των πυλωρικών αδένων και μονόστιβο κυλινδρικό επιθήλιο που εκκρίνει βλέννα και επενδύει όλη την εσωτερική επιφάνεια του στομάχου 1. Οξινογόνοι ή γαστρικοί αδένες - Οξινογόνο βλεννογόνο στον πυθμένα και σώμα (80%) - Λαγηνοειδή βλεννογόνια κύτταρα Βλέννα (+ πεψινογόνο) - Πεπτικά (ή θεμέλια ή κύρια) κύτταρα Πεψινογόνο - Καλυπτήρια (ή οξινογόνα) κύτταρα HCl + Πεψινογόνο + Ενδογενή παράγοντα 2. Πυλωρικοί αδένες - Πυλωρικό άντρο του στομάχου (πυλωρική περιοχή αδένων; PGA) - Πυλωρικά αδενοκύτταρα Βλέννα (+ πεψινογόνο) - Κύτταρα G Γαστρίνη Τα κύτταρα αυτών των σωληνοειδών εξωκρινών αδένων εντοπίζονται στα γαστρικά βοθρία

46 (Α) Αυλός του στομάχου Οξινογόνος (ή Οξιντικός) βλεννογόνος Καλυπτήριο (ή οξινογόνο) κύτταρο Επιφανειακό επιθηλιακό κύτταρο HCl, ενδογενή παράγοντα βλέννα Λαγηνοειδές βλεννογόνιο κύτταρο βλέννα Περιοχή πυλωρικών αδένων Βλεννογόνος Ελασματοειδής ουσία Μυϊκός βλεννογόνος Υποβλεννογόνιος χιτώνας Γαστρικά βοθρία Πεπτικό (ή θεμέλιο ή κύριο) κύτταρο Πεψινογόνο (Β) (Γ)

47 Μηχανισμός της έκκρισης του υδροχλωρικού οξέος (HCl) HCl (ph ) ενεργοποιεί το πεψινογόνο, διευκολύνει την αποδόμηση συνδετικού ιστού, φονεύει μικροοργανισμούς

48 Ενεργοποίηση του πεψινογόνου στον γαστρικό αυλό Κύριοι παραγωγοί πεψινογόνου είναι τα πεπτικά κύτταρα. Αυτοκατάλυση Πεψινογόνο Πεψίνη Πεψινογόνο παράγεται επίσης από τα λαγηνοειδή βλεννογόνια κύτταρα και τα αδενοκύτταρα πυλωρικών αδένων Γαστρικός αυλός Πεπτίδια Γαστρικά βοθρία Πεψινογόνο (βασικό, 42.5 kda) (με υδρόλυση 44 κατάλοιπων από το Ν-τελικό άκρο του πεψινογόνου) Πεψίνη (όξινη, 35 kda) Πεψίνη είναι μια ενδοπεπτιδάση που υδρολύει πεπτιδικούς δεσμούς στην αμιδική πλευρά αρωματικών αμινοξέων, με βέλτιστο ph 2-3

49 Διέγερση της γαστρικής έκκρισης Φάση Κεφαλική φάση Ερέθισμα Ερεθίσματα στο κεφάλι-όραση, οσμή, γεύση, μάσηση, κατάποση της τροφής Διεγερτικός μηχανισμός αύξησης της γαστρικής έκκρισης Πνευμονογαστρικά Ενδογενή νεύρα Πυλωρικοί αδένες Καλυπτήρια και Θεμέλια κύτταρα Γαστρίνη Γαστρική έκκριση Γαστρική φάση Ερεθίσματα στο στόμαχο- Πρωτεΐνη (πεπτίδια), Διόγκωση, καφεΐνη, αλκοόλη Πνευμονογαστρικά Ενδογενή νεύρα Πυλωρικοί αδένες Καλυπτήρια και Θεμέλια κύτταρα Γαστρίνη Γαστρική έκκριση Διεγερτική εντερική φάση Ερεθίσματα στο δωδεκαδάκτυλο- Προϊόντα πέψης πρωτεΐνης Εντερική γαστρίνη Καλυπτήρια και Θεμέλια κύτταρα Γαστρική έκκριση

50 ΕΚΚΡΙΣΗ ΒΛΕΝΝΑΣ Εκκρίνεται από τα επιφανειακά επιθηλιακά κύτταρα και λαγηνοειδή κύτταρα Δρα ως προστατευτικός φραγμός ενάντια διαφόρων βλαβών στο γαστρικό βλεννογόνο: a) προστατεύει το γαστρικό βλεννογόνο από μηχανικές βλάβες λόγω της ιδιότητας της ως λιπαντικού b) συμβάλλει στην προστασία του στομαχικού τοιχώματος από αυτοπέψη c) συμβάλλει στην προστασία από βλάβες που μπορούν να προκληθούν από την έκκριση HCl ΕΚΚΡΙΣΗ ΕΝΔΟΓΕΝΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ Εκκρίνεται από τα καλυπτήρια κύτταρα Είναι απαραίτητος για την απορρόφηση της βιταμίνης Β12 από το λεπτό έντερο Η απουσία του ενδογενούς παράγοντα θα έχει ως αποτέλεσμα την ανεπάρκεια βιταμίνης Β12, που διεγείρει τον μυελό των οστών για την παραγωγή και την ωρίμανση των ερυθροκυττάρων που θα οδηγήσει σε κακοήθη αναιμία

51 Ρύθμιση της γαστρικής έκκρισης του HCl Πνευμονογαστρικές απαγωγές ίνες Κεντρικό νευρικό σύστημα Μακριές ανακλαστικές αντιδράσεις Γεύση, οσμή, όραση, μάσηση Πνευμονογαστρικές απαγωγές ίνες Κεντρικό νευρικό σύστημα Πνευμονογαστρικές κεντρομόλες ίνες Ach Καλυπτήριο κύτταρα HCl Ach HCl Τέντωμα Προϊόντα πέψης πρωτεϊνών Κύτταρο G Ach Εσωτερικό νεύρο Γαστρίνη Ach διεγείρει την έκκριση πεψινογόνου από τα πεπτικά κύτταρα HCl Ach Γαστρίνη διεγείρει επίσης την έκκριση πεψινογόνου από τα πεπτικά κύτταρα Τέντωμα Προϊόντα πέψης πρωτεϊνών Γαστρίνη (A) ΚΕΦΑΛΙΚΗ ΦΑΣΗ (B) ΓΑΣΤΡΙΚΗ ΦΑΣΗ

52 Πορείες έκκρισης και ενεργοποίησης του πεψινογόνου Ακετυλοχολίνη H + HCl Πεψινογόνο Πεψίνη Πρωτεΐνες Πεψίνη (ph 2-3) Πεπτίδια

53 Διεγερτική και ανασταλτική εντερική φάση της γαστρικής έκκρισης Διεγερτική εντερική φάση της γαστρικής έκκρισης HCl Καλυπτήρια και Πεπτικά κύτταρα Ενδοκρινή κύτταρα Βλεννογόνου δωδεκαδακτύλου Εντερική γαστρίνη Πεψινογόνο Εντερογαστρικά ανακλαστικά, εντερογαστρόνες Πρωτεΐνη Λίπος, οξύ, Υπερτονικότητα διόγκωση Ανασταλτική εντερική φάση της γαστρικής έκκρισης Ανασταλτική εντερική φάση της γαστρικής έκκρισης Επικρατέστερη της Διεγερτική εντερική φάση της γαστρικής έκκρισης

54 Αναστολή της γαστρικής έκκρισης Περιοχή Ερέθισμα Διεγερτικός μηχανισμός αύξησης της γαστρικής έκκρισης Σώμα και άντρο Αφαίρεση της πρωτεΐνης και Διόγκωση καθώς ο στόμαχος κενώνεται Ενδογενή νεύρα Πνευμονογαστρικά Πυλωρικοί αδένες Γαστρίνη Γαστρική έκκριση Άντρο Συνάθροιση οξέος Πυλωρικοί αδένες Γαστρίνη Γαστρική έκκριση Δωδεκαδάκτυλο (ανασταλτική Εντερική φάση της Γαστρικής έκκρισης Λίπος Οξύ Υπερτονικότητα διόγκωση Εντερογαστρική ανάκλαση Εντερογαστρόνες (χοληκυστοκινίνη, εκκριματίνη, γαστρικό ανασταλτικό πεπτίδιο Γαστρική έκκριση

55 Φραγμός γαστρικού βλεννογόνου Περιεχόμενο αυλού HCl HCl HCl Στιβάδα βλέννας Μη-διαπερατή στο HCl Πεπτικό κύτταρο Καλυπτήριο κύτταρο Στενός χασμοσύνδεσμος Κύτταρα που επικαλύπτουν τον γαστρικό βλεννογόνο (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που επικαλύπτουν τα γαστρικά βοθρία) Υποβλεννογόνιος χιτώνα Παρεμπόδιση της διόδου Φραγμός γαστρικού βλεννογόνου 1.Τα βλεννογόνια γαστρικά κύτταρα συνδέονται με στενούς χασμοσυνδέσμους που παρεμποδίζουν τη διείσδυση του HCl 2.Η μεμβράνη των κυττάρων του γαστρικού βλεννογόνου από την πλευρά του αυλού είναι μη-διαπερατή στο HCl 3.Η βλεννώδης επιφάνεια του γαστρικού βλεννογόνου επιφέρει επιπλέον προστασία Αυτοί οι προστατευτικοί μηχανισμοί διατηρούνται διότι ολόκληρη η επικάλυψη του γαστρικού βλεννογόνου αντικαθίσταται κάθε 3 ημέρες.

56 Σχηματισμός στομαχικού έλκους HCl HCl, Πεψίνη Περιεχόμενο αυλού Έλκος Επικάλυψη βλεννογόνου Πεπτικό κύτταρο Ach, Γαστρίνη Καλυπτήριο κύτταρο + Ισταμίνη Σιμετιδίνη Αποθήκες Ισταμίνης Υποβλεννογόνιος χιτώνας Ο φραγμός του γαστρικού βλεννογόνου μπορεί να καταστραφεί από: Helicobacter pilori (90%), αιθανόλη, ασπιρίνη, στρες Σοβαρά επακόλουθα: 1. Αιμορραγία τριχοειδών υποβλεννογόνιου χιτώνα 2. Διάτρηση του τοιχώματος του στομάχου από HCl και πεψίνη που οδηγεί στην εκχύλιση του γαστρικού περιεχομένου στην κοιλιακή κοιλότητα Αντι-ισταμινικά φάρμακα: Σιμετιδίνη που αναστέλλει τη δράση των υποδοχέων H2

57 ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 1. Πάγκρεας 2. Χοληφόρο σύστημα (α) Ήπαρ (β) Χοληδόχο κύστη ΠΑΓΚΡΕΑΣ Εξωκρινές πάγκρεας Ενδοκρινές πάγκρεας 1. Ενζυμική έκκριση: Παγκρεατικά ένζυμα 2. Υδατική αλκαλική έκκριση πλούσια σε διτανθρακικό νάτριο (NaHCO 3 ) Νησίδια του Langerhans Ινσουλίνη (β-κύτταρα) Γλυκαγόνη (α-κύτταρα) Σωματοστατίνη (D-κύτταρα) Παγκρεατικό πολυπεπτίδιο (PP-κύτταρα)

58 Το εξωκρινές τμήμα του παγκρέατος αποτελείται από ένα σταφυλοειδές (βοτρυοειδές) σύμπλεγμα εκκριτικών κυττάρων που σχηματίζουν θυλάκια, τα λοβία του αδένα ή κυψελίδες, που συνδέονται με παρεμβαλλόμενους μικρούς αγωγούς που συγκλίνουν στον παγκρεατικό πόρο που κενώνει το περιεχόμενο τους, το παγκρεατικό υγρό που περιέχει τα πεπτικά ένζυμα, στο δωδεκαδάκτυλο. Τα επιθηλιακά κύτταρα των παρεμβαλλόμενων αγωγών εκκρίνουν το παγκρεατικό υγρό πλούσιο σε αλκαλικό διάλυμα διτανθρακικού νατρίου (NaHCO ). Χοληφόρο σύστημα: Ήπαρ και Χοληδόχος κύστη ΠΑΓΚΡΕΑΣ Το πάγκρεας είναι ένας επιμήκης αδένας ο οποίος κείται πίσω και κάτω από το στόμαχο, πάνω από την πρώτη αγκύλη του δωδεκαδάκτυλου. Το πάγκρεας είναι ένας μικτός αδένας ο οποίος περιέχει εξωκρινή και ενδοκρινή ιστό. ή φύμα του Vater

59 Εξωκρινές πάγκρεας (1) Ενζυμική έκκριση: Παγκρεατικά ένζυμα (από λοβιώδη κύτταρα) (Α) Πρωτεολυτικά ένζυμα Πέψη πρωτεϊνών (i) Θρυψινογόνο (ii) Χυμοθρυψινογόνο (iii) Προκαρβοξυπεπτιδάση Θρυψίνη Χυμοθρυψίνη Καρβοξυπεπτιδάση (Β) Παγκρεατική αμυλάση Πέψη υδατανθράκων Πολυσακχαρίτες (Γ) Λιπάσες Πέψη λίπους (i) Παγκρεατική λιπάση Ουδέτερα λίπη (ii) Εστεράση της χοληστερόλης (iii) Φωσφολιπάση Εντεροκινάση Δισακχαρίτες Υδρολύουν 2 λιπαρά οξέα από τα TG Μονογλυκερίδια + Λιπαρά οξέα Υδρολύει τον εστερικό δεσμό στους εστέρες χοληστερόλης Υδρολύει ένα λιπαρό οξύ από τη λεκιθίνη Υδρολύουν πεπτιδικούς δεσμούς στο εσωτερικό των πρωτεϊνών & πεπτιδίων Υδρολύει τελικά αμινοξέα με ελεύθερα καρβοξυλικά άκρα Υδρολύει εσωτερικούς γλυκοζιτικούς δεσμούς στους πολυσακχαρίτες (2) Υδατική αλκαλική έκκριση πλούσια σε NaHCO 3 (από κύτταρα αγωγού ή εκφορητικού πόρου) (1-2 lt ημερησίως)

60 Μηχανισμός παγκρεατικής έκκρισης διτανθρακικών ιόντων Ενεργός μεταφορά; Παθητική μεταφορά

61 Ο μηχανισμός της έκκρισης των παγκρεατικών διτανθρακικών ιόντων από τα κύτταρα του παρεμβαλλόμενου εκφορητικού πόρου ή αγωγού του παγκρέατος. Τα διτανθρακικά σχηματίζονται όταν το CO 2 διαχέεται μέσα στα κύτταρα και μετατρέπεται σε διτανθρακικά ιόντα και ιόντα υδρογόνου με μια αντίδραση που καταλύεται από την καρβονική ανυδράση. Τα διτανθρακικά ιόντα μεταφέρονται με ενεργό μεταφορά από τα κύτταρα του πόρου ή αγωγού στον αυλό του εκφορητικού πόρου, ενώ τα ιόντα υδρογόνου μεταφέρονται ενεργά στο ενδιάμεσο υγρό στη πλευρά του κυττάρου προς το αίμα. Τα ιόντα υδρογόνου αντλούνται έξω από το κύτταρο σε ανταλλαγή με ιόντα νατρίου τα οποία διαχέονται παθητικά μέσα στο κύτταρο από το ενδιάμεσο υγρό. Τα ιόντα νατρίου ακολουθούν παθητικά τα διτανθρακικά ιόντα τα οποία εκκρίνονται με ενεργό μεταφορά μαζί με αρκετή ποσότητα νερού για να σχηματίσουν ένα ισοσμωτικό διάλυμα διτανθρακικού νατρίου. Να θυμηθούμε από την έκκριση του HCl από τα γαστρικά καλυπτήρια κύτταρα ότι τα διτανθρακικά ιόντα εισέρχονται στο αίμα λόγω αυτής της εκκριτικής διαδικασίας, και αλκαλοποιούν το αίμα καθώς εκκρίνονται από το στόμαχο. Όμως, καθώς μια ίση ποσότητα ιόντων υδρογόνου εισέρχονται στο αίμα κατά την έκκριση των παγκρεατικών διτανθρακικών, το ph του αίματος διατηρείται αμετάβλητο κατά την πέψη ενός γεύματος.

62 Ρύθμιση της έκκρισης του παγκρεατικού υγρού Η παγκρεατική έκκριση ρυθμίζεται από τρεις βασικού μηχανισμούς: 1. Ακετυλοχολίνη, προέρχεται από τις νευρικές απολήξεις των παρασυμπαθητικών ινών του πνευμονογαστρικού, και του εντερικού νευρικού συστήματος Διεγείρει τα λοβιώδη κύτταρα να εκκρίνουν παγκρεατικά ένζυμα, αλλά μικρό ποσό υγρού στο οποίο τα ένζυμα βρίσκονται διαλυμένα 2. Η παγκρεατική έκκριση ρυθμίζεται κυρίως από ορμονικούς μηχανισμούς: Δύο εντερογαστρόνες: (α) Χοληκυστοκινίνη εκκρίνεται από το βλεννογόνο του δωδεκαδάκτυλου και της νήστιδας, όταν η τροφή εισέρχεται στο λεπτό έντερο, και ειδικότερα η παρουσία λίπους στο δωδεκαδάκτυλο. Διεγείρει τα λοβιώδη κύτταρα να εκκρίνουν παγκρεατικά ένζυμα στο δωδεκαδάκτυλο, αλλά μικρό ποσό υγρού στο οποίο τα ένζυμα βρίσκονται διαλυμένα (β) Εκκριματίνη εκκρίνεται από το βλεννογόνο του δωδεκαδάκτυλου και της νήστιδας, όταν η τροφή υψηλής οξύτητα εισέρχεται στο λεπτό έντερο. Διεγείρει τα κύτταρα του εκφορητικού πόρου να εκκρίνουν μεγάλη ποσότητα αλκαλικού διαλύματος NaHCO 3, αλλά όχι παγκρεατικά ένζυμα

63 ΗΠΑΡ Το ήπαρ είναι το μεγαλύτερο και το πιο σημαντικό μεταβολικό όργανο του σώματος. Η συμβολή του στο πεπτικό σύστημα είναι η έκκριση της χολής, αλλά επιτελεί και ένα ευρύ φάσμα άλλων λειτουργιών, όπως τα ακόλουθα: 1. Μεταβολική επεξεργασία των κύριων κατηγοριών θρεπτικών συστατικών (υδατάνθρακες, πρωτεΐνες και λιπίδια) μετά την απορρόφηση τους από τον γαστρεντερικό σωλήνα. 2. Αποτοξίνωση ή αποικοδόμηση των αποβλήτων του σώματος και ορμονών καθώς επίσης και φαρμάκων και άλλων ξένων ενώσεων. 3. Σύνθεση των πρωτεϊνών του πλάσματος, όπως εκείνων που εμπλέκονται στην πήξη του αίματος και εκείνων που μεταφέρουν στεροειδικές και θυροειδικές ορμόνες και χοληστερόλη στο αίμα. 4. Εναποθήκευση του γλυκογόνου, λιπών, σιδήρου και χαλκού και πολλών βιταμινών. 5. Ενεργοποίηση της βιταμίνης D, την οποία επιτυγχάνει το ήπαρ σε συνεργασία με τους νεφρούς. 6. Έκκριση χοληστερόλης και χολερυθρίνης, που είναι προϊόν αποδόμησης που παράγεται από την καταστροφή των παλαιών ερυθροκυττάρων. 7. Απομάκρυνση βακτηρίων και παλαιών ερυθροκυττάρων, που οφείλεται στα μακροφάγα του. [1-6] ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΑ; [7] ΚΥΤΤΑΡΑ Kupffer

64 Σχηματική απεικόνιση της ροής του αίματος στο ήπαρ Καρδιά Το ήπαρ λαμβάνει αίμα από δύο πηγές: (1) Φλεβικό αίμα που παροχετεύεται από το γαστρεντερικό σωλήνα μεταφέρεται από την ηπατική πυλαία φλέβα στο ήπαρ για επεξεργασία και αποθήκευση των νέοαπορροφηθέντων θρεπτικών συστατικών, και (2) Αρτηριακό αίμα, το οποίο παρέχει στο ήπαρ O 2 και μεταφέρει μεταβολικά προϊόντα του αίματος για ηπατική επεξεργασία, διανέμεται από την ηπατική αρτηρία. Οι φλέβες που μεταφέρουν αίμα που προέρχεται από το γαστρεντερικό σωλήνα δεν συνδέονται άμεσα με την κάτω κοίλη φλέβα, τη μεγάλη φλέβα η οποία επιστρέφει αίμα στην καρδιά. Αντίθετα, οι φλέβες από το στόμαχο και το έντερο εισέρχονται στην ηπατική πυλαία φλέβα, που μεταφέρει τα προϊόντα που απορροφήθηκαν από το γαστρεντερικό σωλήνα κατευθείαν στο ήπαρ για επεξεργασία, αποθήκευση ή αποτοξίνωση πριν εισέλθουν στη γενική κυκλοφορία. Μέσα στο ήπαρ, η ηπατική πυλαία φλέβα διαχωρίζεται σε ένα δίκτυο τριχοειδών αγγείων, τα κολποειδή του ήπατος, που επιτρέπουν ανταλλαγή μεταξύ του αίματος και των ηπατοκυττάρων πριν διοχετευθούν στην ηπατική φλέβα, που συνδέεται με την κάτω κοίλη φλέβα. Τα ηπατοκύτταρα προμηθεύονται με φρέσκο αρτηριακό αίμα, το οποίο παρέχει οξυγόνο και μεταβολικά προϊόντα του αίματος για ηπατική επεξεργασία. Κάτω κοίλη φλέβα Ηπατική φλέβα Ήπαρ Ηπατική πυλαία φλέβα Τριχοειδή του πεπτικού Γαστρεντερικό σύστημα Κολποειδή ήπατος Αορτή Αρτηρίες του πεπτικού συστήματος Ηπατική αρτηρία

65 Ανατομία του ήπατος Εξάγωνα ηπατικά λοβία

66 Το ήπαρ (1.5 kg, 2% βάρους σώματος) αποτελείται από λειτουργικές μονάδες γνωστές ως εξάγωνα ηπατικά λοβία, που είναι οργανωμένα γύρω από μια κεντρική φλέβα. Στην εξωτερική πλευρά κάθε ηπατικού λοβίου και σε κάθε γωνία του υπάρχουν τρία αγγεία: ένας κλάδος της ηπατικής αρτηρίας, ένας κλάδος της ηπατικής φλέβας και ένας χοληφόρος αγωγός ή πόρος. Αίμα από τους δύο κλάδους της ηπατικής αρτηρίας και της ηπατικής φλέβας ρέει από την περιφέρεια του ηπατικού λοβίου μέσα σε μεγάλα, επεκταμένα διαστήματα τριχοειδών αγγείων που ονομάζονται κολποειδή, τα οποία διατρέχουν μεταξύ σειρών ηπατικών κυττάρων προς μια κεντρική φλέβα. Τα κύτταρα Kupffer επικαλύπτουν την εσωτερική επιφάνεια των κολποειδών και καταστρέφουν με φαγοκυττάρωση τα παλαιά ερυθροκύτταρα και τα βακτήρια που ρέουν στο αίμα. Τα ηπατοκύτταρα οργανώνονται μεταξύ των κολποειδών σε πλάκες ή πετάλια πάχους δύο κυττάρων έτσι ώστε μία από τις πλευρές τους να έρχεται σε επαφή με το αίμα των κολποειδών. Οι κεντρικές φλέβες όλων των ηπατικών λοβίων συγκλίνουν σχηματίζοντας την ηπατική φλέβα, η οποία απομακρύνει το αίμα από το ήπαρ προς την κάτω κοίλη φλέβα και από εκεί στην καρδιά. Ένα λεπτό κανάλι μεταφοράς χολής, το χοληφόρο σωληνοειδές (χολαγγειόλιο) διατρέχει μεταξύ των ηπατικών κυττάρων σε κάθε ηπατική πλάκα. Τα ηπατοκύτταρα εκκρίνουν συνεχώς χολή στα χοληφόρα σωληνοειδή, τα οποία την μεταφέρουν στην περιφέρεια του ηπατικού λοβίου και συγκεκριμένα στους τελικούς χοληφόρους αγωγούς. Οι τελικοί χοληφόροι αγωγοί από κάθε ηπατικό λοβίο συγκλίνουν προοδευτικά και μεταφέρουν τη χολή στον ηπατικό (χοληφόρο) αγωγό ή πόρο και από εκεί στον κοινό χοληφόρο αγωγό ή πόρο, ο οποίος μεταφέρει χολή στο δωδεκαδάκτυλο. Κάθε ηπατοκύτταρο είναι σε επαφή με ένα κολποειδές από τη μια πλευρά και ένα χοληφόρο σωληνοειδές από την άλλη.

67 ΧΟΛΗ Αποτελείται από: 1. Υδατικό αλκαλικό υγρό (όμοιο με την παγκρεατική έκκριση NaHCO 3 ), και άλλα ανόργανα άλατα κύτταρα του αγωγού 2. Οργανικά μόρια: Χολικά άλατα, χοληστερόλη, λεκιθίνη, χολερυθρίνη ηπατοκύτταρα Η σύσταση της ανθρώπινης χολής Συστατικό Χολή ήπατος (%) Χολή χοληδόχου κύστης (%) Νερό Χολικές χρωστικές Χολικά άλατα Λιπαρά οξέα Χοληστερόλη Λεκιθίνη Ανόργανα άλατα

68 ΧΟΛΙΚΑ ΑΛΑΤΑ Χολικά άλατα: Χολικό οξύ, Χηνοδεσοξυχολικό οξύ που συνδέονται με γλυκίνη και ταυρίνη για να σχηματίζουν γλυκινο- και ταυρο-συζευγμένα χολικά οξέα. Τα ηπατοκύτταρα συνθέτουν 0.6 gr χολικών οξέων/24ωρο. Εκκρίνονται ενεργά στη χολή και μεταφέρονται στο δωδεκαδάκτυλο Τα χολικά οξέα βοηθούν την πέψη και απορρόφηση των λιπών μέσου: 1. της απορρυπαντικής ή γαλακτοματοποιητικής δράσης τους 2. του σχηματισμού μικκυλίων (μεταφορά μονογλυκεριδίων, ελεύθερων λιπαρών οξέων, χοληστερόλης) Τα χολικά οξέα ανακυκλώνονται διαμέσου της εντεροηπατικής κυκλοφορίας

69 Εντεροηπατική κυκλοφορίατων χολικών αλάτων Ο κύριος όγκος των χολικών αλάτων ανακυκλώνονται μεταξύ του ήπατος και του λεπτού εντέρου διαμέσου της εντεροηπατικής κυκλοφορίας. Τα χολικά άλατα που εκκρίνονται από το ήπαρ εισέρχονται στο δωδεκαδάκτυλο. Αφού λάβουν μέρος στην πέψη του λίπους, τα περισσότερα χολικά άλατα επαναρροφούνται με ενεργό μεταφορά στον τελικό ειλεό και επιστρέφονται διαμέσου της ηπατικής πυλαίας φλέβας στο ήπαρ, το οποίο τα επανεκκρίνει στη χολή. Ηπατική Κυκλοφορία (Ηπατική πυλαία φλέβα) Χολικά άλατα Ήπαρ Κυστικός πόρος Χοληδόχος κύστη Σφιγκτήρας του Oddi Χοληστερόλη Ηπατικός πόρος Κοινός χοληφόρος πόρος Ο Σφιγκτήρας του Oddi καθορίζει την εισροή της χολής στο δωδεκαδάκτυλο κατά την πέψη (χάλαση), καθώς και την εναποθήκευση της στη χοληδόχο κύστη (συστολή) μεταξύ γεμάτων. Κόλον (Παχύ έντερο) Τελικό άκρο του ειλεού Δωδεκαδάκτυλο

70 Σχηματισμός Χολολίθων

71 ΧΟΛΕΡΥΘΡΙΝΗ Χολικό χρωστικό που παράγεται από την αποικοδόμηση των παλαιών ερυθροκυττάρων: Ερυθροκύτταρα (120 d) Kupffer Αίμη (Hb) Χολερυθρίνη Χολή Αν η χολερυθρίνη σχηματίζεται πιο γρήγορα από ότι μπορεί να αποβάλλεται, τότε συναθροίζεται στο σώμα και προκαλεί μια κατάσταση που ονομάζεται ίκτερος. Ασθενείς με ίκτερο είναι κιτρινόχρωμοι και αυτός ο χρωματισμός είναι πιο εμφανής στο άσπρο (κερατοειδής) του οφθαλμού τους. Ο ίκτερος μπορεί να δημιουργηθεί με τρεις τρόπους: 1. Προηπατικός ή αιμολυτικός ίκτερος (το πρόβλημα εμφανίζεται πριν το ήπαρ): οφείλεται στην υπερβολική αιμόλυση των ερυθροκυττάρων, με αποτέλεσμα το ήπαρ να δέχεται περισσότερη χολερυθρίνη από ότι μπορεί να αποβάλλει. 2. Ηπατικός ίκτερος (το πρόβλημα εμφανίζεται στο ήπαρ) (Ασθένεια ήπατος): δημιουργείται όταν το ήπαρ ασθενεί και δεν μπορεί να επεξεργασθεί ακόμη και φυσιολογικά επίπεδα χολερυθρίνης. 3. Μεταηπατικός ίκτερος ή αποφρακτικός ίκτερος (το πρόβλημα εμφανίζεται μετά το ήπαρ): δημιουργείται όταν χολόλιθος αποφράζει το χοληφόρο αγωγό και χολερυθρίνη δεν αποβάλλεται στα κόπρανα

72 Ρύθμιση της έκκρισης της χολής 1. Χημική διέγερση Χολικά άλατα 2. Ορμονική διέγερση Εκκριματίνη+χολοοκυστοκινίνη 3. Νευρική διέγερση Πνευμονογαστρικά νεύρα Χοληρετικά (1) (2) (3) Κεφαλική φάση πέψης (1) + (2) (2)

73 ΛΕΠΤΟ ΕΝΤΕΡΟ Το λεπτό έντερο είναι η θέση όπου διεξάγεται η περισσότερη πέψη και απορρόφηση. Δεν διεξάγεται επιπλέον πέψη μετά από το σημείο που το περιεχόμενο του αυλού του εντέρου περάσει το λεπτό έντερο, αν και το παχύ έντερο απορροφά ελάχιστες ποσότητες νερού και αλάτων. Το λεπτό έντερο είναι ένας σωλήνας περίπου 6.3 m με μικρή διάμετρο περίπου 2.5 cm. Το λεπτό έντερο κείται σε ελικοειδή μορφή μέσα στην κοιλιακή κοιλότητας και επιμηκύνεται προς το στόμαχο και το παχύ έντερο. Διαιρείται αυθαίρετα σε τρία τμήματα: (α) το Δωδεκαδάκτυλο (20 cm) (β) τη Νήστιδα (2.5 m) (γ) τον Ειλεό (3.6 m)

74 Προωθητικές κινήσεις του εντέρου: I. Κινήσεις κατάτμησης (συστολές ανάμιξης) Η διάταση του λεπτού εντέρου λόγω της παρουσίας χυμού διεγείρει το εντερικό τοίχωμα και προκαλούνται δακτυλιοειδείς περισφίγξεις, κατά μήκος του εντέρου, έκτασης 1cm η καθεμία. Με την κάθε σειρά τέτοιων περισφίγξεων προκαλείται κατάτμηση του λεπτού εντέρου σε αλληλοδιάδοχα τμήματα.

75 Προωθητικές κινήσεις του εντέρου: II. Κινήσεις κατάτμησης (συστολές ανάμιξης) Η κατάτμηση αποτελείται από δακτυλιοειδείς συστολές (ή περισφίγξεις) κατά μήκος του λεπτού εντέρου. Μέσα σε δευτερόλεπτα, η συσταλμένη περιοχή χαλαρώνει και η περιοχή που χαλάρωσε προηγουμένως συστέλλεται. Αυτές οι διακυμάνσεις συστολής αναμιγνύουν καλά το χυμό μέσα στον αυλό του λεπτού εντέρου. Μηχανισμός Η κυκλοτερής μυϊκή στιβάδα συστέλλεται σε οποιοδήποτε σημείο του εντέρου, διαιρώντας μια περιοχή του εντέρου σε μια σειρά κατατμήσεων. Κάθε κατάτμηση διαιρείται στα μεσοδιαστήματα σχηματίζοντας νέες κατατμήσεις, αλλά η προηγούμενη περιοχή χαλαρώνει.

76 Έλεγχος της ειλεοκολικής βαλβίδας/σφιγκτήρα Ο σύνδεσμος μεταξύ του ειλεού και του παχέος εντέρου αποτελείται από την ειλεοκολική βαλβίδα, που περικυκλώνεται από ένα χονδρό λείο μυ, τον ειλεοκολικό σφιγκτήρα. Πίεση από την πλευρά του τυφλού πιέζει τη βαλβίδα να κλείσει και ο σφιγκτήρας συστέλλεται, παρεμποδίζοντας τα βακτήρια του παχέος εντέρου (κόλον) να μολύνουν το λεπτό έντερο. Η βαλβίδα/σφιγκτήρας ανοίγουν και επιτρέπουν την είσοδο του περιεχομένου στο παχύ έντερο ως απόκριση στην πίεση στη βαλβίδα από την πλευρά του ειλεού και στη γαστρίνη που εκκρίνεται με την άφιξη της τροφής στο στόμαχο. Ανιόν κόλον Ειλεοκολική βαλβίδα Πιέζει τη βαλβίδα να κλείσει και συστέλλει το σφιγκτήρα Τυφλό Γαστρίνη Ειλεοκολικός σφιγκτήρας Πιέζει τη βαλβίδα να ανοίξει και χαλαρώνει το σφιγκτήρα Ειλεός Απόφυση

77 Πέψη στο λεπτό έντερο 1. Οι εκκρίσεις του λεπτού εντέρου δεν περιέχουν πεπτικά ένζυμα Οι εξωκρινείς αδένες του λεπτού εντέρου που εντοπίζονται στο βλεννογόνο του εκκρίνουν στον αυλό περίπου 1.5 lt υδατικού διαλύματος και βλέννας που ονομάζεται εντερικό υγρό (ή succus entericus). Τα πεπτικά ένζυμα που συνθέτει το λεπτό έντερο δρουν ενδοκυττάρια στα επιθηλιακά κύτταρα που καλύπτουν τον αυλό του εντέρου. Το νερό που εκκρίνεται στο εντερικό υγρό συμβάλλει στην υδρόλυση των δεσμών των μακροθρεπτικών συστατικών. 2. Η πέψη στο λεπτό έντερο διεξάγεται από παγκρεατικά ένζυμα Η πέψη του λίπους ολοκληρώνεται στον αυλό του λεπτού εντέρου: Τριγλυκερίδια Λιπάσες Μονογλυκερίδια + Ελεύθερα λιπαρά οξέα Η πέψη των πρωτεϊνών και υδατανθράκων ολοκληρώνεται ενδοκυττάρια στα επιθηλιακά κύτταρα του αυλού του εντέρου: Εντεροκινάση, Δισακχαριδάσες και Αμινοπεπτιδάσες

78 Απορροφητική επιφάνεια του λεπτού εντέρου Η επιφάνεια απορρόφησης του λεπτού εντέρου. Δομή λεπτού εντέρου. Κυκλοτερείς πτυχές του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου, που αυξάνουν την επιφάνεια απορρόφησης κατά 3Χ. Μικροσκοπικές προεξοχές γνωστές ως λάχνες. Δομή, ενός επιθηλιακού κυττάρου που φέρει τριχοειδείς προεξοχές, τις μικρολάχνες, στην αυλική πλευρά της μεμβράνης του ή στη ψηκτροειδή παρυφή του; οι μικρολάχνες αυξάνουν την επιφάνεια απορρόφησης κατά άλλες 20 φορές. Όλες μαζί αυτές οι τροποποιήσεις της επιφάνειας αυξάνουν την απορροφητική επιφάνεια του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου κατά 600 φορές. Τα προϊόντα της πέψης των υδατανθρακών, πρωτεϊνών και λιπών, και οι περισσότεροι ηλεκτρολύτες, βιταμίνες και νερό που προσλαμβάνονται με την τροφή, απορροφούνται φυσιολογικά από το λεπτό έντερο. Συνήθως, μόνον η απορρόφηση του ασβεστίου και του σιδήρου ρυθμίζεται με βάση τις ανάγκες του οργανισμού. Η μεγαλύτερη απορρόφηση λαμβάνει χώρα στο δωδεκαδάκτυλο και τη νήστιδα, και ελάχιστη στον ειλεό, όχι βέβαια γιατί ο ειλεός δεν έχει απορροφητική ικανότητα αλλά γατί η περισσότερη απορρόφηση έχει ήδη επιτευχθεί πριν το εντερικό περιεχόμενο φθάσει στον ειλεό. Το λεπτό έντερο έχει άφθονη εφεδρεία απορροφητικής ικανότητας. Στην πραγματικότητα, μπορεί να αφαιρεθεί περίπου το 50% του λεπτού εντέρου με σχετικά ελάχιστη απώλεια της απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών με εξαίρεση. Αν ο τελικός ειλεός αφαιρεθεί, η βιταμίνη B 12 και τα χολικά άλατα δεν απορροφούνται κατάλληλα λόγω του ότι οι εξειδικευμένοι μηχανισμοί απορρόφησης αυτών των δύο ουσιών βρίσκονται μόνον σ αυτήν την περιοχή. Η βλεννώδης εσωτερική επιφάνεια του λεπτού εντέρου είναι πολύ καλά προσαρμοσμένη ώστε να ικανοποιεί τις συγκεκριμένες απορροφητικές λειτουργίες για δύο λόγους: (1) έχει μεγάλη επιφάνεια, και (2) τα επιθηλιακά κύτταρα του βλεννογόνου έχουν διάφορους ειδικούς μηχανισμούς μεταφοράς ουσιών.

79 Πέψη και Απορρόφηση Υδατανθράκων Διατροφικός υδατάνθρακας Πέψη και απορρόφηση υδατανθρακών Οι διατροφικοί πολυσακχαρίτες άμυλο και γλυκογόνο μετατρέπονται στο δισακχαρίτη μαλτόζη με τη δράση της σιελικής και παγκρεατικής αμυλάσης. Η μαλτόζη και οι διατροφικοί δισακχαρίτες λακτόζη και σακχαρόζη μετατρέπονται στους αντίστοιχους μονοσακχαρίτες από τις δισακχαριτάσες (μαλτάση, λακτάση και σακχαράση) που εντοπίζονται στη ψηκτροειδή παρυφή των επιθηλιακών κυττάρων του λεπτού εντέρου. Οι μονοσακχαρίτες γλυκόζη και γαλακτόζη απορροφούνται στο εσωτερικό του κυττάρου και στη συνέχεια εισέρχονται στο αίμα με μηχανισμό συμμεταφοράς με Na + και ενεργό μεταφορά. Ο μονοσακχαρίτης φρουκτόζη απορροφάται και εισέρχεται στο αίμα με διευκολυνόμενη μεταφορά. Άμυλο, Γλυκογόνο Σιελική αμυλάση Παγκρεατική αμυλάση Λακτόζη Μαλτόζη Σακχαρόζη Αυλός Λακτάση Μαλτάση Σακχαράση Na + Na + Na + Γαλακτόζη Γλυκόζη Γλυκόζη Γλυκόζη Γαλακτόζη Επιθηλιακά κύτταρα Εξαρτάται από Na + και ενέργεια Γλυκόζη Διευκολυνόμενη μεταφορά Γλυκόζη Τριχοειδές Φρουκτόζη Φρουκτόζη Απαιτείται ενέργεια Πολυσακχαρίτες Δισακχαρίτες Μονοσακχαρίτες Na +

80 Πέψη και Απορρόφηση Πρωτεϊνών Πέψη και απορρόφηση πρωτεϊνών: Η πρωτεΐνες της διατροφής και οι ενδογενείς πρωτεΐνες υδρολύονται στα αντίστοιχα αμινοξέα τους και σε λίγα μικρά πεπτίδια από τη γαστρική πεψίνη και τα παγκρεατικά πρωτεολυτικά ένζυμα. Τα αμινοξέα απορροφούνται από τα επιθηλιακά κύτταρα του λεπτού εντέρου και στη συνέχεια εισέρχονται στο αίμα με τη συμμεταφορά Na + και ενεργό μεταφορά. Μερικά αμινοξεα μεταφέρονται από ειδικούς, συγκεκριμένους μεταφορείς (διευκολυνόμενη μεταφορά). Τα μικρά πεπτίδια, τα οποία δεσμεύονται από ένα διαφορετικό τύπο μεταφορέων, διασπούνται στα αντίστοιχα αμινοξέα από τις αμινοπεπτιδάσες στις ψηκτροειδείς παρυφές των επιθηλιακών κυττάρων ή από ενδοκυττάριες πεπτιδάσες.

81 Πέψη και απορρόφηση λίπους: Λόγω του ότι το λίπος δεν είναι ευδιάλυτο στο νερό, θα πρέπει να υποστεί μια σειρά μεταβολών για να πεπτεί και να απορροφηθεί. Διατροφικό λίπος στη μορφή τριγλυκεριδίων γαλακτωματοποιείται με την απορρυπαντική δράση των χολικών αλάτων. Το γαλάκτωμα του λίπους παρεμποδίζει τη συνάθροιση των λιποϊκών σταγονιδίων και επομένως αυξάνει την επιφάνεια διαθέσιμη για προσβολή από την παγκρεατική λιπάση. Η λιπάση υδρολύει τα τριγλυκερίδια σε μονογλυκερίδια και ελεύθερα λιπαρά οξέα. Αυτά τα αδιάλυτα στο νερό προϊόντα μεταφέρονται στο ευδυάλυτο στο νερό εσωτερικό των μικυλλίων, τα οποία σχηματίζονται από τα χολικά άλατα και από άλλα συστατικά της χολής, στην αυλική επιφάνεια των επιθηλιακών κυττάρων του λεπτού εντέρου. Αφού απομακρυνθούν από τα μικύλλια και διαχυθούν παθητικά δια μέσου των αυλικών μεμβρανών, τα μονογλυκερίδια και τα ελεύθερα λιπαρά οξέα επανασχηματίζουν τριγλυκερίδια στα επιθηλιακά κύτταρα. Αυτά τα τριγλυκερίδια συναθροίζονται και επικαλύπτονται από ένα στρώμα λιποπρωτεΐνης για να σχηματίσουν ευδιάλυτα στο νερό χυλομικρά, τα οποία μεταφέρονται έξω από τα κύτταρα διαμέσου της βασικής μεμβράνης τους με εξωκύττωση. Τα χυλομικρά δεν μπορούν να διαπεράσουν τη βασική μεμβράνη των αιμοφόρων αγγείων, με αποτέλεσμα να εισέρχονται στα λεμφατικά αγγεία που ονομάζονται κεντρικά λεμφαγγεία. Πέψη και Απορρόφηση Λιπιδίων

82 ΠΑΧΥ ΕΝΤΕΡΟ

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος.

3. Το σχεδιάγραμμα παρουσιάζει τομή ανθρώπινου πεπτικού συστήματος. ΠΕΠΤΙΚΟ 1. Α. Να γράψετε τα είδη των δοντιών Α, Β, Γ, Δ και τα μέρη του δοντιού Ε Μ. Β. Πόσα δόντια έχει ένα παιδί 3 χρόνων; Γ. Ποιοι αδένες αφήνουν το έκκριμά τους στη στοματική κοιλότητα και ποιο το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Πεπτικό σύστημα Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Φυσιολογία του στομάχου Η φυσιολογία του στομάχου εξετάζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης»

Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Πεπτικό σύστημα και το κόστος της «καλοπέρασης» Β. Στεργίου - Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Φυσιολογίας Της Ιατρικής Σχολής του Α.Π.Θ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Διευθυντής ο Καθηγητής Γ.Ανωγειανάκις

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο

Βλέννα, υδαρές υγρό. ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα. βλέννα. ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Στόμαχος Δομή βλεννογόνου στομάχου - Γαστρικοί αδένες Βλέννα, υδαρές υγρό ή τοιχωματικό ή οξυπαραγωγικό = HCl + ενδογενή παράγοντα βλέννα ή ζυμογόνο ή πεπτικό = πεψινογόνο Κύτταρα G = γαστρίνη Διάσπαρτα

Διαβάστε περισσότερα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα

Κύριες υποδιαιρέσεις γαστρεντερικού σωλήνα. Επικουρικά όργανα Πεπτικό σύστημα Οι διαφάνειες προέρχονται από προηγούμενες διαλέξεις του Καθηγητή κ. Ταραβήρα (με μερικές τροποποιήσεις και προσθήκες όπου κρινόταν απαραίτητο). Η συμβολή σας είναι σημαντική για τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις στη. Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα

Σημειώσεις στη. Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα Σημειώσεις στη ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Εργαστήριο Φυσιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ευάγγελος Κωλέττας Επικουρος Καθηγητής Ιούνιος 2010 Ιωάννινα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Να προσλαμβάνουν με την τροφή τους ένα μικρό θερμιδικό πλεόνασμα, δηλαδή λίγο περισσότερες θερμίδες από αυτές που είναι απαραίτητες για τη συντήρηση του σωματικού τους βάρους. Να προτιμούν τα φυτικά (ακόρεστα)

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2011 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Στο πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήματος μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

www.cyprusbiology.com ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ 2013 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Σ πεπτικό σύστημα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς η μετατροπή ς σε απλούστερες. Η λειργία πεπτικού συστήμας μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: (α) πέψη,

Διαβάστε περισσότερα

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Λουκάς Νικολάου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 2007 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Στο πεπτικό σύστηµα γίνεται η επεξεργασία των τροφών καθώς και η µετατροπή τους σε απλούστερες. Η λειτουργία του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος C.D.A. College Limassol 2014/2015 Το πεπτικο συστημα είναι ομαδα οργανων που μετατρεπει ότι τρωμε σε ουσιες οι οποιες μπορει να χρησιμοποιηθουν από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί

Σκελετικό σύστημα. Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία. 2. Σκληροί σκελετοί Σκελετικό σύστημα Λειτουργίες: 1. Στηρικτικό πλαίσιο του σώματος των ζώων 2. Κινητική ποικιλομορφία Τύποι: 1. Υδροστατικοί σκελετοί 2. Σκληροί σκελετοί Ενδοσκελετός Εξωσκελετός Σκελετικό σύστημα υδροστατικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 28-11-05 Μάθημα 8ο ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Ανατομία Στόμα Φάρυγγας Επιγλωττίδα Οισοφάγος Στομάχι Ήπαρ Πάγκρεας Λεπτό Έντερο Παχύ Έντερο Ορθό Απευθυσμένο 1 ΟΙΣΟΦΑΓΟΣ Σωλήνας 22 25 εκ. & διάμετρο

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά)

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Ετεροτροφική Διατροφή ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟTHTA 7: Ετεροτροφική διατροφή. Σελ. 135-151 (Οι σελ. 135-136 απλή αναφορά) Τρεις κατηγορίες οργανικών ενώσεων με θρεπτική αξία: υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ ΤΟΜΕΑΣ ΡΑΔΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ Β ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΙΙ 2 ΟΣΤΕΟΛΟΓΙΑ 3 4 5 ΒΑΣΗ ΚΡΑΝΙΟΥ 6 ΚΡΟΤΑΦΟΓΝΑΘΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ 7 ΠΑΡΑΡΡΙΝΙΟΙ ΚΟΛΠΟΙ 8 9 10 11 ΑΤΛΑΝΤΟΑΞΟΝΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ 12 13 14 15 ΑΡΘΡΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 5. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 5.1 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Η ανάγκη ενέργειας του οργανισμού προκύπτει από το γεγονός ότι η ζωντανή ύλη είναι ένα θερμοδυναμικά ασταθές σύστημα, που θα εξαντληθεί αν δεν προστίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΡΟΣ Α 01/42 Χαρακτηριστικά του τοιχώµατος του γαστρεντερικού σωλήνα Το τοίχωµα του ΓΕΣ από έξω προς τα µέσα αποτελείται από τις εξής στιβάδες: 1. Ορογόνος υµένας 2. Επιµήκης Μυϊκή στιβάδα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Μεταβολισμού

Στοιχεία Μεταβολισμού Στοιχεία Μεταβολισμού Δημ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής ΑΠΘ Είναι μεικτός αδένας Εκκρίνει ορμόνες στο αίμα και πεπτικά υγρά στο 12δάκτυλο Πάγκρεας Ήπαρ Ηπαρ Χημικό εργοστάσιο Μεταβολικός κόμβος - φίλτρο Δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας

Πεπτικό σύστημα. Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Πεπτικό σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Πεπτικοί αδένες Μικροί πεπτικοί αδένες που βρίσκονται διάσπαρτοι σε όλο το τοίχωμα

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κων/νος Ε. Κεραμάρης Δρ. Βιολόγος Κλινικός Βιοχημικός Πεπτικό Σύστημα Στοματική κοιλότητα Φάρυγγας Οισοφάγος Στόμαχος Λεπτό έντερο Παχύ έντερο Ήπαρ Πάγκρεας Σπλήνας Σιελογόνοι αδένες ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗ ΙΑΤΡΟΦΗ 1 7.1 ΜΟΡΦΕΣ ΕΤΕΡΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Οι οργανισµοί, για να µπορούν να επιβιώσουν χρειάζονται συνεχώς ενέργεια. Η ζωντανή ύλη είναι ένα θερµοδυναµικά ασταθές σύστηµα που θα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006

ΚΟΙΛΙΑ ΚΟΙΛΙΑ. Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006 ΚΟΙΛΙΑ Ροβίθης Μιχαήλ Καθηγητής Εφαρμογών ΤΕΙ 2006 ΚΟΙΛΙΑ Η κοιλιά είναι το τμήμα του κορμού που βρίσκεται μεταξύ του θώρακα & της πυέλου & πιο συγκεκριμένα μεταξύ του διαφράγματος & του άνω στομίου της

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ

2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ 2. ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Για να διατηρηθεί η ζωή, να εξασφαλιστούν δηλαδή οι δομές και οι λειτουργίες της, χρειάζεται ενέργεια. Ο άνθρωπος εξασφαλίζει την απαραίτητη γι' αυτόν ενέργεια με τη διάσπαση (οξείδωση)

Διαβάστε περισσότερα

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ:

1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ερωτήσεις Προβλήματα Δραστηριότητες 1. Να αν τιστοιχίσετε τους όρους της στήλης Ι με τις προτάσεις της στήλης ΙΙ: Ι Βιταμίνες Υδατάνθρακες Πρωτεΐνες Λίπη Βοηθούν κυρίως στη δόμηση νέων κυττάρων. Προσφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

Α ΤΑΞΗ Τ.Ε.Ε. ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΑΞΗ Τ... ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ - ΦΥΙΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΟΓΑΜΜΑ ΠΟΥΔΝ ΚΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΥΤΤΑΟ ΚΦΑΛΑΙΟ 2: ΙΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 3: ΜΥΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 4: ΚΥΚΛΟΦΟΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 5: ΑΙΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ 6: ΠΠΤΙΚΟ ΥΤΗΜΑ ΚΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος

Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Έλεγχος της λειτουργίας της εξωκρινούς μοίρας του παγκρέατος Φλεγμονή Ανεπάρκεια ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Φλεγμονή που συνοδεύεται από διάφορα συμπτώματα στο σκύλο και

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Tοπεπτικό σύστηµα του ανθρώπου περιλαµβάνει το στόµα, το φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στοµάχι, το λεπτό έντερο, το παχύ έντερο και τελειώνει στην έδρα.

Tοπεπτικό σύστηµα του ανθρώπου περιλαµβάνει το στόµα, το φάρυγγα, τον οισοφάγο, το στοµάχι, το λεπτό έντερο, το παχύ έντερο και τελειώνει στην έδρα. Πέψη Tο σύνολο των µηχανικών και χηµικών κατεργασιών που υφίστανται οι θρεπτικές ύλες µέσα στο πεπτικό σύστηµα ώστεναµετατραπούνσεουσίεςπουνα µπορούννααπορροφηθούναπότονοργανισµό, αποτελεί την πέψη (digestion).

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα

ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα jk ΒΑΣΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Μάθημα 7 Το κυκλοφορικό μας σύστημα Εισαγωγή στο Κυκλοφορικό μας Σύστημα (ΚΣ) Το ΚΣ αποτελείται από - τα αιμοφόρα αγγεία την καρδιά Αέρας που εισπνέουμε Αέρας που εκπνέουμε

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon

Πεπτικό Σύστημα. Ioannis Lazarettos. MD PhD Orthopaedic Surgeon Πεπτικό Σύστημα Ioannis Lazarettos MD PhD Πεπτικό Σύστημα Πρόσληψη τροφών Πέψη τροφών Αφομοίωση τροφών 2 Πεπτικό Σύστημα Καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα στην περιτοναϊκή κοιλότητα Πεπτικός σωλήνας Ξεκινά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις

Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή ΑΠΘ, Διευθυντής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Ανωγειανάκις 1 Πόσα λίτρα πρόουρο σχηματίζονται ημερησίως; α) 15-18 L β) 1,5-1,7 L γ) 170-180 L δ) 1700-1800 L ε) 100-120 L 2. Ποιο τμήμα του νεφρού ανήκει στον μυελό του νεφρού; α) Τα νεφρικά σωμάτια β) Η κάψα του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα. Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Ισοζύγιο νατρίου Μηχανισμοί που ρυθμίζουν την απέκκριση του Να Βασίζονται στις: μεταβολές της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Α Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΑΠΝΟΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ο όρος αναπνοήαναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΜΑ A: 1 o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 3 o & 4 o A1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις. 1. Η αορτή διακρίνεται σε 3 μέρη: α) την, (β) το και (γ) την. 2. Από το αορτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εμβρυολογία πεπτικού συστήματος

Εμβρυολογία πεπτικού συστήματος Εμβρυολογία πεπτικού συστήματος Υπατία Δούση-Αναγνωστοπούλου Εργαστήριο Ιστολογίας και Εμβρυολογίας AΡΧΕΓΟΝΟ ΕΝΤΕΡΟ : - πρόσθιο έντερο, - μέσο έντερο, - οπίσθιο έντερο. `σχηματίζεται την 4η εβδομάδα (από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό

1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Από το κύτταρο στον οργανισμό 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Από το κύτταρο στον οργανισμό ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι μερικά τρισεκατομμύρια (περίπου 10 13 ) ΚΥΤΤΑΡΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΙ Τα κύτταρα του ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΞΩΚΡΙΝΟΥΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΞΩΚΡΙΝΟΥΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΙΟΥ ` ΠΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ: ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Σ. ΝΟΥΣΙΑ ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό

Από το Κύτταρο στον Οργανισµό ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Από το Κύτταρο στον Οργανισµό Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συµπληρώνει σωστά την πρόταση: 1. Στον ανθρώπινο οργανισµό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων

Απελευθερώνει ορμόνες, που αυξάνουν την πίεση του αίματος στους νεφρούς και επηρεάζουν την παραγωγή ερυθροκυττάρων ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το ουροποιητικό σύστημα (εικ.6.2), αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Στους νεφρούς μικρά μόρια απομακρύνονται από το αίμα. Πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΟΥ ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Α' ΦΑΣΗ ΚΥΡΙΑΚΗ 8 Φεβρουαρίου 2009 Διάρκεια: 3 ώρες.... Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από εκατό (100) ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Για κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα

Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα Κεντρικό νευρικό σύστημα. Το νευρικό σύστημα αποτελείται από ένα κεντρικό και ένα περιφερικό τμήμα. Το κεντρικό τμήμα του νευρικού συστήματος ονομάζεται κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ) και αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΙΙ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΙΙ. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1o Από το κύτταρο στον οργανισμό Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά τη πρόταση Σε ένα ανθρώπινο

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής

Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής Βιταμίνες/ Συμπληρώματα Διατροφής e-catalogue 2012 Βιταμίνες Μέταλλα & Ιχνοστοιχεία Αμινοξέα & Πρωτεΐνες Απαραίτητα Λιπαρά Οξέα Πεπτικά/Προβιοτικά Βοηθήματα Βιταμίνες Οι βιταμίνες είναι απαραίτητες για

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα