ΚΑΠΝΟΣ, ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΠΝΟΣ, ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ"

Transcript

1 Ελληνική Δημοκρατία ΤΕΙ Καβάλας Τμήμα Νοσηλευτικής Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Τμήμα Νοσηλευτικής Τομέας Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας ΚΑΠΝΟΣ, ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΡΑΜΔΑΝΟΓΛΟΥ ΙΣΜΑΗΛ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 5 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ....7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΚΑΠΝΟΣ Ιστορική αναδρομή της εξέλιξης του καπνού Χημική σύσταση του καπνού Φάσεις του καπνού ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΒΛΑΠΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΥΣΕΩΣ ΤΟΥ TΣΙΓΑΡΟΥ Νικοτίνη Η δράση της νικοτίνης Η φαρμακολογική δράση της νικοτίνης στο Κ.Ν.Σ Πίσσα Μονοξείδιο του άνθρακα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΑΠΝΙΣΜΑ: ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟΣ Επιδημιολογικά χαρακτηριστικά Ποσοστά καπνιστών Ελληνική Αντικαπνιστική Εταιρεία Αποτελέσματα της αντικανιστικής εκστρατείας 26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Γενική θεώρηση καρκινογένεσης Είδη καρκίνου Καρκίνος του πνεύμονα Καρκίνος στοματοφάρυγγα και οισοφάγου Καρκίνος λάρυγγα Καρκίνος ουροδόχου κύστεως Καρκίνος τραχήλου της μήτρας Καρκίνος παγκρέατος Καρκίνος ήπατος..33 3

3 4.2.8 Καρκίνος στομάχου Αιμοποιητικός καρκίνος 33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΚΑΡ ΙΟΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Καρδιακή ανεπάρκεια Αρτηριοσκλήρυνση Εμφραγμα μυοκαρδίου Αγγειοσπαστική στηθάγχη Στεφανιαία νόσος Εγκεφαλικό επεισόδιο Αρτηριακή υπέρταση 38 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ Χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια Βρογχικό άσθμα Χρόνια βρογχίτιδα Πνευμονικό εμφύσημα. 42 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το κάπνισμα πριν την εγκυμοσύνη Επιδράσεις του καπνίσματος προ της γονιμοποιήσεως Επιδράσεις του καπνίσματος στην κύηση και το έμβρυο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ...45 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9. ΤΟ ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10. ΑΙΤΙΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΣΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ..55 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Ψυχολογικοί παράγοντες που συμβάλλουν στο κάπνισμα.60 4

4 11.2 Παράγοντες που επιδρούν στο άτομο για το ξεκίνημα του καπνίσματος Παράγοντες που επηρεάζουν τη συνέχιση του καπνίσματος Στερητικά συμπτώματα από την διακοπή του καπνίσματος...67 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. Η ΧΡΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΜΕΘΟ ΩΝ ΣΤΗ ΙΑΚΟΠΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ...69 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ Ο ρόλος του νοσηλευτή στην προώθηση διακοπής του καπνίσματος Νοσηλευτικές παραμβάσεις για την διακοπή καπνίσματος Για τους καπνιστές που θέλουν να διακόψουν το κάπνισμα..82 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ EIΣΑΓΩΓΗ 5

5 Το κάπνισμα θεωρείται ο πιο επικίνδυνος εχθρός της δημόσιας υγείας σε όλες τις χώρες του κόσμου. Η Ελλάδα κατέχει το θλιβερό προνόμιο να είναι η πρώτη χώρα σε κατανάλωση τσιγάρων μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκτιμάται ότι τα επόμενα 50 χρόνια το κάπνισμα θα προκαλέσει 450 εκατομμύρια θανάτους σε όλο τον κόσμο. Εάν οι καπνιστές μειωθούν κατά 50%, θα αποφευχθούν εκατομμύρια πρώιμοι θάνατοι κατά το πρώτο τέταρτο του αιώνα μας. Η πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος στις νέες ηλικίες θα ελαττώσει σημαντικά τον αριθμό των πρώιμων θανάτων, όμως τα αποτελέσματα θα αρχίσουν να διαφαίνονται μόνο μετά από το Έτσι ο μόνος δρόμος για να επιτευχθεί η ελάττωση της θνησιμότητας που οφείλεται στο κάπνισμα του τσιγάρου είναι η διακοπή του καπνίσματος.(αθανασοπούλου 2006) Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αντικαπνιστικής Εταιρείας, το 1998 κάπνιζε το 45% των ανδρών και το 32% των γυναικών. Πρόκειται για άτομα ανώτερης εκπαίδευσης, κατοίκους κυρίως αστικών κέντρων. Ανησυχητικά είναι και τα αποτελέσματα μελετών των Π. Μπιλάλη και συνεργατών του, που πραγματοποιήθηκαν το 1998 και αφορούσαν μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων του Λεκανοπεδίου Αττικής. Το καθημερινό κάπνισμα, όσον αφορά τα Γυμνάσια, ήταν για τα αγόρια 3,3% και τα κορίτσια 3,9% ενώ στα Λύκεια 21,6% για τα αγόρια και 19,7% για τα κορίτσια. Ο αριθμός των πρώιμων θανάτων σε άντρες και γυναίκες, άνω των 25 ετών, λόγω καπνίσματος στην Ελλάδα υπολογίζεται στους ετησίως και αντιστοιχεί στο 18% του συνολικού αριθμού των θανάτων. Τα τελευταία 25 χρόνια ελάχιστα έχουν γίνει στην Ελλάδα για την διακοπή της συνήθειας του καπνίσματος. Σημαντικά μέτρα βέβαια είναι η απαγόρευση της διαφήμισης των τσιγάρων, η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους, η αναγραφή σε κάθε πακέτο της πρότασης "Το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την Υγεία". Όμως δεν υπάρχουν στοιχεία μείωσης του καπνίσματος που να αντανακλούν την πρόοδο στην πρόληψη. Η μόνη οργανωμένη αντικαπνιστική εκστρατεία πραγματοποιήθηκε από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας την τριετία , κατά την οποία η ετήσια κατανάλωση τσιγάρων σημείωσε μείωση 0,1%. Μετά την εγκατάλειψη αυτής 6

6 της αντικαπνιστικής προπαγάνδας, η μέση ετήσια αύξηση κατανάλωσης ανήλθε πάλι στο 5%. Ένας σημαντικός λόγος μη ελάττωσης της συνήθειας του καπνίσματος στη χώρα μας είναι το γεγονός ότι οι γιατροί σε μεγάλη αναλογία είναι καπνιστές οι ίδιοι. (Βελώνη, 2006) Σαν αντίδραση στα μέτρα περιορισμού του καπνίσματος σε παγκόσμια κλίμακα, η καπνοβιομηχανία εισήγαγε τα λεγόμενα "ελαφρά" τσιγάρα τα οποία περιέχουν λιγότερη ποσότητα νικοτίνης και πίσσας, επιτρέπουν όμως σε πολλούς καπνιστές να καπνίζουν περισσότερο. Η νικοτίνη είναι μια εθιστική ουσία όσο και η ηρωίνη. Τα δύο πιο γνωστά συστήματα ταξινόμησης των ψυχικών νόσων (ΙCD-9 και DSM-IV) εντάσσουν το κάπνισμα στις ψυχικές διαταραχές. Παλαιότερες εργασίες των Χ. Φραγκίδη και Μ. Μαρσέλου από το Εργαστήριο Φαρμακολογίας του Πανεπιστημίου των Ιωαννίνων υποστηρίζουν ότι το κάπνισμα είναι μια γνήσια φαρμακευτική εξάρτηση και ότι η κεντρική δράση της νικοτίνης είναι ένας ισχυρός πρωταρχικός ενισχυτής εξαρτημένης συμπεριφοράς. Σε αρκετές μελέτες όπως του Γ. Ν. Χριστοδούλου καθώς και των Α. Κοκκέβη και Κ. Στεφανή τονίζεται ότι ένας από τους λόγους που ο καπνιστής συνεχίζει το κάπνισμα είναι η διατήρηση του επιπέδου της νικοτίνης στο αίμα. Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια διακοπής του καπνίσματος διαδραματίζει ο γιατρός και μάλιστα ο Οικογενειακός γιατρός, ο οποίος με την προσωπική επαφή με τον ασθενή, μπορεί να απευθύνει τις κατάλληλες συμβουλές τόσο στον ίδιο όσο και στο περιβάλλον του καπνιστή..(αθανασοπούλου 2006) 7

7 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ εν υπάρχει στην ιστορία της ανθρωπότητας ουσία τόσο διαδεδομένη ανά την οικουμένη, που να έχει προξενήσει και να προξενεί ακόμα τόσες βλαπτικές επιδράσεις στον ανθρώπινο οργανισμό όσο το κάπνισμα. Ο καπνός σήμερα είναι το μοναδικό εμπόριο θανάτου που κυκλοφορεί ως νόμιμο θανατηφόρο προϊόν της ιεθνούς Αγοράς όπου εξασφαλίζει μια αργή πορεία προς το θάνατο και αποτελεί την κυριότερη αιτία πρόωρων θανάτων στη σύγχρονη κοινωνία. (Βελώνη, 2006) Η Ελλάδα έρχεται πρώτη στην κατά κεφαλήν κατανάλωση τσιγάρων στην Ευρώπη (πάνω από το χρόνο) και τρίτη στον κόσμο μετά την Κούβα και την Κύπρο. Η ημερήσια κατανάλωση τσιγάρων στη χώρα μας κυμαίνεται μεταξύ εκατομμύρια. Το κάπνισμα στην Ελλάδα είναι υπεύθυνο για και πλέον θανάτους το χρόνο, ενώ στην Ευρώπη χάνουν τη ζωή τους από αυτή την αιτία άνω των άνθρωποι. Σε ολόκληρο τον κόσμο ο αριθμός των θανάτων, από αρρώστιες που συνδέονται με το κάπνισμα ξεπερνά τα τέσσερα εκατομμύρια το χρόνο.σε όλο τον κόσμο και κυρίως τον αναπτυσσόμενο, ο αριθμός των καπνιστών αυξάνει και υπολογίζεται ότι τα επόμενα χρόνια θα πεθάνουν από το κάπνισμα άνω των 500 εκατομμυρίων άνθρωποι, δηλαδή κάθε 4" και ένας θάνατος. (www.ellinikiantikapnistikietairia.gr/) Οι καπνιστές πεθαίνουν σε νεαρότερη ηλικία από τους μη καπνιστές. Η απώλεια ζωής κυμαίνεται από έτη ζωής. Όσο περισσότερα τσιγάρα καπνίζει κάποιος και όσο πιο μικρός ξεκίνησε το κάπνισμα, τόσο ο κίνδυνος να πεθάνει νέος μεγαλώνει. Η συχνότητα θανάτου καπνιστών σε σχέση με τους μη καπνιστές σε κάθε ηλικία είναι μεγαλύτερη κατά 60% όταν καπνίζει κανείς μισό πακέτο, και ανεβαίνει στο 90% όταν καπνίζει δύο πακέτα, και ακόμα σε 120% όταν καπνίζει πάνω από δύο πακέτα ηαερησίως. (www.ellinikiantikapnistikietairia.gr/) Από του εφήβους που συνεχίζουν να καπνίζουν συστηματικά, πεθαίνουν ως ενήλικες πρόωρα 1 στους 2 (50%), που σημαίνει το 25% χάνει χρόνια ζωής και το άλλο 25% χάνει χρόνια ζωής. Το τσιγάρο σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους απ' ότι τα τροχαία ατυχήματα, τα ναρκωτικά, το 8

8 αλκοόλ, το AIDS, οι εμπρησμοί, οι αυτοκτονίες και οι ανθρωποκτονίες. (www.ellinikiantikapnistikietairia.gr/) Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, άτομα σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες που προκαλεί το κάπνισμα, ενώ προβλέπεται ότι το 2020 ο αριθμός τους θα ξεπεράσει τα Στην Ελλάδα οι καπνιστές ανέρχονται σε (35,5% του συνολικού πληθυσμού), από τους οποίους το 55% είναι άντρες, το 37% γυναίκες και το 8% παιδιά κάτω των 15 ετών.(www.neo.gr) Η υποδούλωση του ανθρώπου στο πάθος του καπνίσματος είναι τόσο ισχυρή, αλλά και τυραννική εξίσου λόγω της εξάρτησης και του εθισμού, ιδιαίτερα όταν υπάρχει το σύνδρομο στέρησης, όπου έκανε τη φαρμακολογία να κατατάξει τη νικοτίνη, ως το 3 ναρκωτικό μετά την ηρωίνη και την κοκαΐνη. Το τσιγάρο είναι το μόνο δηλητήριο που δεν διώκεται ποινικά. Η εξάρτηση από τη νικοτίνη του τσιγάρου είναι περισσότερο ισχυρή από άλλα είδη ναρκωτικών, γι' αυτό και το 80% των καπνιστών, αδυνατούν να το κόψουν, αφήνοντας τις ασθένειες να «θερίζουν» τον οργανισμό τους.(μπιλάλης, 1997) Επιπροσθέτως, υπάρχει και ένα μεγάλο οικονομικό κόστος. Μεγάλα ποσά δαπανούνται για την θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενειών, ενώ το έμμεσο κόστος που προκαλείται από την απώλεια της παραγωγικότητας είναι ακόμη μεγαλύτερο. Το κάπνισμα είναι τόσο ζημιογόνο στην Εθνική Οικονομία διότι επιφέρονται πολλές επιπτώσεις όπως :1. απώλεια ζωής πρόωρα, 2. αυξημένη νοσηρότητα, 3. άδεια λόγω νόσου, 4. φάρμακα, 5. έξοδα καθαριότητας, 6. σπατάλη διαφημίσεων, περίπου 2,5 δισεκατομμύρια, το χρόνο παγκοσμίως, 7. εμβόλια για 6 ασθένειες και 8. καταστροφή του περιβάλλοντος από πυρκαγιές. (Μπιλάλης, 1997) Το κόστος της συνήθειας αυτής ανήλθε το 1993 σε 28 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το 70% του καπνού που καταναλώθηκε ήταν ξένης προέλευσης.(www.neo.gr) Κατά τον Μπιλάλη, (1997), «η προληπτική αγωγή για το κάπνισμα είναι χρέος όλων των ενηλίκων λαϊκών και κληρικών των οποίων η αντικαπνιστική συμπεριφορά θα θεωρείται παράδειγμα προς μίμηση.»(σελ 187). Συνεχίζει αναφέροντας ένα 'καλό' παράδειγμα του παρελθόντος. «Αφορά τον Γέρο του 9

9 Μωρία θ. Κολοκοτρώνη, ο οποίος πολεμώντας, πριν διαπεραιωθεί από τη Ζάκυνθο προς το Μωρία έμεινε αρκετές μέρες χωρίς να βρει καπνό για την πίπα του. Προσπαθεί να μυρίσει την νικοτίνη μήπως του περάσει η επιθυμία για κάπνισμα. Τίποτε όμως. Κάποια στιγμή είπε στον εαυτό του στεναχωρεμένος : «Για δες άνθρωπος να θέλει να λευτερώσει την Πατρίδα του και δεν μπορεί να λευτερωθεί ο ίδιος από ένα συνήθειο - πάθος, θεέ μου συγχώρεσε με.». Πέταξε την πίπα στην θάλασσα και δεν ξανακάπνισε».(σελ

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΚΑΠΝΟΣ 1.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ Ας δούμε λοιπόν, πως μπήκε η μάστιγα του καπνού στη ζωή μας. Πότε και από πού άρχισε και πως έφθασε να είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της δημόσιας υγείας. Οι άνθρωποι φαίνεται ότι καπνίζουν από πολύ παλιά αφού κι ο Ηρόδοτος ακόμη μας πληροφορεί πως οι Σκύθες και οι αρχαίοι κάτοικοι της Αφρικής έκαιγαν κάποια φυτά και ρουφούσαν τον καπνό που έβγαινε από αυτά. Ακόμη και σε αρχαίους κινέζικους πίνακες μπορεί να δούμε αναπαραστάσεις ανθρώπων που καπνίζουν. Η λέξη «τσιγάρο» μαρτυρείται από το Οι πρώτες ενδείξεις για το κάπνισμα αναφέρονται στο τέλος του 15ου αιώνα και ειδικά το 1492, τη χρονιά που ανακαλύφθηκε από τον Κολόμβο η Αμερική. Όταν ο Κολόμβος είχε αράξει στο νησί που μόλις είχε ανακαλύψει, το San Salvator, παρατήρησε με τους συντρόφους του ότι οι ιθαγενείς τύλιγαν φύλλα κάποιου φυτού σε σχήμα κυλίνδρου, τα ξέραιναν και κάπνιζαν. Το 1551 όταν ο Φερδινάνδος Κορτές κατάκτησε το Μεξικό, οι Ινδιάνοι καλλιεργούσαν συστηματικά το φυτό αυτό για απολαυστική χρήση αλλά και σαν φάρμακο για πολλές αρρώστιες. Αργότερα οι Ευρωπαίοι, άποικοι της Αμερικής μετέφεραν το φυτό αυτό στην Ευρώπη. Την ονομασία «tobacco» όπως φαίνεται, την πήρε από την επαρχία Ταμπάγκο του Ντομίνγκο. Από την επαρχία αυτή ο Ισπανός καλόγερος Ρομάν Πάνω το 1496, μετέφερε τους πρώτους σπόρους στην Ισπανία, όπου ο καπνός άρχισε να καλλιεργείται σαν διακοσμητικό φυτό. Στη Γαλλία ο καπνός έφτασε το Τον έφερε από τη Βραζιλία ο μοναχός Αντρέ Τιβέ. Ο Αντρέ Τιβέ έγραψε για τον καπνό ολόκληρες διατριβές στις οποίες εκθειάζει τις θαυμάσιες ιδιότητες του φυτού αυτού. Το πρώτο φυτό καπνού Nicotiana Tabacum της οικογένειας των σολανιδών, εισήχθη στην Ευρώπη από τον Francisco Hernades το

11 Το 1560 ήταν η αρχή της εξάπλωσης του καπνού και αυτό έγινε διότι ο πρεσβευτής της Γαλλίας στη Λισσαβόνα, Jean Nicot, έστειλε στη βασίλισσα Αικατερίνη των Μεδίκων σκόνη καπνού, με σκοπό να θεραπεύσει τις ημικρανίες της. Έτσι, προήλθε το όνομα του γένους του φυτού «νικοτιανή» και η λέξη «νικοτίνη». Σύμφωνα με την οδηγία του πρεσβευτή, τα φύλλα του φυτού έπρεπε να μετατρέπονται σε σκόνη και αυτή να τη ρουφάει κανείς από τη μύτη. Επειδή ελαμβάνετο υπό μορφή σκόνης πήρε το όνομα «σκόνη της Βασιλίσσης». Ο καπνός την εποχή εκείνη αποτελούσε πολυτέλεια και προνόμιο των ευγενών και η χρήση του έπαιρνε τη θέση στοιχείου ταξικής διακρίσεως. Στην Αγγλία όπου ο καπνός εμφανίστηκε το 1585, το κάπνισμα απαγορεύτηκε με επιβολή βαριών τιμωριών. Όσους καταλαμβάνονταν από τη συνήθεια αυτή τους γύριζαν στους δρόμους με μια θηλιά στο λαιμό. Τους αδιόρθωτους καπνιστές τους αποκεφάλιζαν, εκθέτοντας τα κομμένα τους κεφάλια στις πλατείες με ένα τσιμπούκι στο στόμα. Την ίδια εποχή έφτασε ο καπνός και στη Γερμανία, όπου τον έφερε ο γιατρός Οκκό, ο οποίος θεωρούσε τον καπνό φαρμακευτικό φυτό. Στην Αγγλία, η κατανάλωση και η εισαγωγή του καπνού αυξήθηκαν τόσο γρήγορα ώστε η Βασίλισσα Ελισάβετ η Α' αναγκάστηκε να επιβάλλει το 1590 φόρο εισαγωγής 2 πέννες για κάθε κιλό. Το κάπνισμα σύντομα έγινε θέμα ισχυρών αντιπαραθέσεων, από τη μια εκείνων που θεωρούσαν τον καπνό σαν ισχυρό τονωτικό και φάρμακο για πολλές ασθένειες και των άλλων που πίστευαν πως ήταν μια βλαβερή ουσία. Ανάμεσα στους πολέμιους ήταν και ο Βασιλιάς Ιάκωβος ο Α' της Αγγλίας, ο οποίος με την διακήρυξη του το 1603, χαρακτήριζε το κάπνισμα όχι μόνο σαν μια ματαιοδοξία αλλά και σαν μια βρώμικη και αηδιαστική συνήθεια για την οποία πρόβλεπε αυστηρές ποινές. Παρόλα αυτά, από τις παραπάνω χώρες το κάπνισμα μεταδόθηκε γρήγορα στην υπόλοιπη Ευρώπη με χρήση κυρίως της πίπας, ενώ αργότερα προστέθηκε η μάσηση και το ρούφηγμα σκόνης καπνού από τη μύτη που διατηρήθηκε από τους κοσμικούς κύκλους μέχρι τα τέλη του 19 ου αιώνα. υστυχώς όμως, η βλαβερή αυτή συνήθεια διαδόθηκε αστραπιαία όχι μόνο σε ολόκληρη την Ευρώπη αλλά και στην Ανατολή, φθάνοντας μέχρι την 12

12 Περσία, παρά το γεγονός ότι κατά τον 17 αιώνα το κάπνισμα τιμωρείτο με θάνατο στη Ρωσία και την Περσία. Λέγεται πως ο Τούρκος Σουλτάνος Μουράτ ο ', είχε εκτελέσει 18 καπνιστές σε μια ημέρα. Στην Τουρκία για πρώτη φορά άρχισαν να χρησιμοποιούν τον καπνό το 1605, και παρά τις αυστηρές απαγορεύσεις, γρήγορα το κάπνισμα έφτασε σε διαστάσεις που καμιά άλλη χώρα δεν είχε γνωρίσει. Τίποτα όμως δε στάθηκε ικανό να αναχαιτίσει την επέκταση της καλλιέργειας της «Νικοτιανής της Ταμβάκου» μέχρι τα βάθη της Ανατολής. Ινδία, Νότιος Αφρική, Ροδεσία, Κίνα και Ιαπωνία γρήγορα υιοθέτησαν την καλλιέργεια καπνού σε μεγάλη κλίμακα. Στην Αίγυπτο η καλλιέργεια του φυτού απαγορεύτηκε το 1891, ενώ οι ανάγκες των Αιγυπτίων καπνιστών καλύπτονταν από φύλλα τούρκικου καπνού. Πάντως οι αντιδράσεις εναντίον του καπνίσματος άρχισαν σχεδόν συγχρόνως με την αύξηση της δημοτικότητας του. Πρώτος ο βασιλιάς Ιάκωβος ο Α' το 1604 έγραψε τον «Μισόκαπνον». Ήταν ο πρώτος μονάρχης που επέβαλλε βαριά φορολογία στον καπνό, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το κάπνισμα. Γρήγορα ο ενθουσιασμός για τον καπνό αντικαταστάθηκε από την απογοήτευση, επειδή η χρησιμοποίηση του και πιο πολύ η κατάχρηση του, όχι μονάχα δεν έφερνε καμιά ωφέλεια, αλλά αποδεικνύονταν επικίνδυνη. Το 1680 ο Γάλλος βασιλιάς Λουδοβίκος ο 13ος έβγαλε ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο μονάχα οι φαρμακοποιοί είχαν το δικαίωμα να πωλούν αυτό το φάρμακο. Στη Ρωσία ο καπνός για πρώτη φορά εμφανίστηκε στις αρχές του 17 ου αιώνα και τον έφεραν οι Άγγλοι. Όπως και στη υτική Ευρώπη, στην αρχή το κάπνισμα απαγορευόταν αυστηρά. Ο τσάρος Μιχαήλ Ρωμανώφ αντιμετώπισε το κάπνισμα με αυστηρότητα. Το 1634, ύστερα από μια πυρκαγιά που προκλήθηκε από απροσεξία καπνιστή, ο Μιχαήλ έβγαλε ένα διάταγμα με το οποίο απειλούσε ότι οι καπνιστές για πρώτη φορά θα τιμωρούνταν με 60 ραβδισμούς στα πέλματα και για δεύτερη φορά θα τους έκοβαν τη μύτη. Τιμωρίες για τη χρήση καπνού μπήκαν στον κώδικα του 1649 από το γιο του Μιχαήλ, Αλέξη Ρωμανώφ. Σύμφωνα με τον κώδικα, ο τσάρος πρόσταζε να βασανίζονται όλοι εκείνοι στους οποίους θα ανακάλυπταν καπνό και να 13

13 δέρνονται μέχρι που να μαρτυρήσουν που βρήκαν τον καπνό. Τους καπνέμπορους επέβαλλε να τους μαστιγώνουν στα ρουθούνια, να τους κόβουν τις μύτες και να τους εξορίζουν. Επειδή η διάδοση του καπνού στη Ρωσία μεγάλωνε, παρ' όλα αυτά τα αντικαπνιστικά μέτρα, ο τσάρος Αλέξης απαγόρευσε την εισαγωγή καπνού. Ο Πέτρος ο Α' που ήταν και ο ίδιος καπνιστής και που απέκτησε τη συνήθεια αυτή το 1697 στην Ολλανδία, κατάργησε όλες τις απαγορεύσεις για τον καπνό και επέτρεψε ελεύθερα το κάπνισμα και την πώληση καπνού, επιβάλλοντας δασμούς και φόρους προς όφελος του προϋπολογισμού. Στην Ελλάδα, η καλλιέργεια και η εμπορία του καπνού και φυσικά το κάπνισμα, αρχίζει από τα μέσα του 17 ου αιώνα. Μεγάλη έκταση πήρε το κάπνισμα με τις εκστρατείες του Ναπολέοντα ( ). Οι Βρετανοί στρατιώτες, κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού πολέμου ( ) υιοθέτησαν τη συνήθεια του καπνίσματος με καπνό τυλιγμένο σε χαρτί που αντέγραψαν από τους Τούρκους και τους Γάλλους συμμάχους τους. Στο τέλος του Αμερικάνικου Εμφυλίου πολέμου ( ), ο Washington Duke επιστρέφοντας στο αγρόκτημα του στη Βόρεια Καρολίνα επεξεργάστηκε μια μικρή ποσότητα καπνού που είχε απομείνει από την καταστροφή. Ο γιος του, Back Duke, νοίκιασε την πρώτη μηχανή παγκοσμίως, που κατασκεύαζε τσιγάρα. Κατά το τέλος του 19ου αιώνα σχεδόν ίσος αριθμός χρηστών μασούσαν τα φύλλα καπνού με όσους τα κάπνιζαν, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική. Τσιγάρα κατασκευάστηκαν πρώτη φορά στη Βραζιλία και πολύ γρήγορα επικράτησαν σαν τρόπος καταναλώσεως του καπνού Η παραγωγή των πρώτων βιομηχανοποιημένων τσιγάρων σηματοδότησε μια πραγματική επανάσταση στις συνήθειες του καπνίσματος σε όλον τον κόσμο. Μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα (1912) το κάπνισμα ήταν προνόμιο μόνο των ανδρών. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ( ), κατά τα χρόνια του μεσοπολέμου, η κατανάλωση του βιομηχανοποιημένου τσιγάρου αυξήθηκε κατακόρυφα όχι μόνο γιατί οι άνδρες κάπνιζαν περισσότερο, αλλά γιατί άρχισαν να καπνίζουν και οι γυναίκες, σαν μια κατάκτηση του γυναικείου απελευθερωτικού κινήματος. 14

14 Στοιχεία από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη δείχνουν ότι η κατανάλωση τσιγάρων υπερδιπλασιάστηκε στο διάστημα , ενώ από το 1964, τη χρονιά που δημοσιεύτηκε η πρώτη έκθεση στην Αμερική για το κάπνισμα και την υγεία, αρχίζει να ελαττώνεται. Για την Ελλάδα δεδομένα του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας δείχνουν ότι η μέση ετήσια κατανάλωση καπνού συνεχώς αυξάνεται, με εξαίρεση την παροδική κάμψη κατά την περίοδο της έντονης αντικαπνιστικής εκστρατείας ( ). Τα τελευταία 20 χρόνια υπάρχει μια αλλαγή στην προτίμηση των καπνιστών από τα απλά τσιγάρα σε εκείνα με το φίλτρο. Σήμερα, τα απλά τσιγάρα αντιπροσωπεύουν μικρό ποσοστό της ολικής καταναλώσεως, ενώ αυξάνεται συνεχώς η ζήτηση τσιγάρων με μικρή περιεκτικότητα σε πίσσα.(λαδόπουλος, 2006) 1.2 ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ Η χημική σύσταση του καπνού του τσιγάρου έχει βλαβερές επιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου, αφού περιέχει ποσότητες τοξικών, καρκινογόνων, μεταλλαξιογόνων και τερατογόνων χημικών ουσιών, που περιέχονται στα 2 ρεύματα του καπνού του τσιγάρου. Ο καπνός χωρίζεται σε 2 ρεύματα: Το κύριο και το παράπλευρο. Το κύριο ρεύμα (ΚΡ) παράγεται κατά τη διάρκεια της εισρόφησης του καπνού από τον καπνιστή στη θερμή περιοχή του τσιγάρου (καύτρα) και διεισδύει στους πνεύμονες. Το παράπλευρο ρεύμα (ΠΡ) παράγεται στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα και διαχέεται στο περιβάλλον. Επίσης, ένα μεγάλο μέρος του καπνού εκπνέεται από τον καπνιστή. Η χημική σύσταση του κυρίου ρεύματος περιλαμβάνει : 1) ΟΞΕΙ ΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ : Μονοξείδιο του άνθρακα (CΟ) και ιοξείδιο του άνθρακα (CΟ 2 ). Το Μονοξείδιο του άνθρακα θεωρείται υπεύθυνο για τις καρδιαγγειακές παθήσεις στους καπνιστές. 2) ΟΞΕΙ ΙΑ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ : Οξείδιο του αζώτου (ΝΟ), ιοξείδιο του αζώτου (ΝΟ 2 ) και Υποξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο). Τα οξείδια του αζώτου είναι βλαβερά για το αναπνευστικό σύστημα του ανθρώπου. 15

15 3) ΑΛ ΕΫ ΕΣ ΚΑΙ ΚΕΤΟΝΕΣ : Οι αλδεϋδες και οι κετόνες στον καπνό του τσιγάρου σχηματίζονται από παράλυση πολυσακχαριτών, πτητικών πρωτεϊνών και τριγλυκεριδίων. Οι ενώσεις αυτές είναι τοξικές για τις βλεφαρίδες των κυττάρων και εμποδίζουν τον καθαρισμό των πνευμόνων. Η φορμαλδεΰδη είναι αποδεδειγμένο καρκινογόνο. 4) ΠΤΗΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ : Οι πτητικές ουσίες (καρκινογόνες ουσίες) του ΚΡ είναι το βενζόλιο, η υδρανίνη και η ουρεθάνη. 5) ΜΕΤΑΛΛΑ : Ο καπνός του τσιγάρου περιέχει συγκεντρώσεις ορισμένων μετάλλων όπως κάλιο, χαλκό, ψευδάργυρο, νικέλιο, κάδμιο, υδράργυρο. 6) ΡΑ ΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ : Περιέχει ραδιενεργά στοιχεία όπως ράδιο ( 226 Ra, 228 Ra), φθόριο ( 228 Th), πολώνιο ( 210 Ρο), και μόλυβδο ( 210 Ρd). Η αυξημένη πιθανότητα καρκίνου των πνευμόνων στους καπνιστές οφείλεται στην πιθανή συγκέντρωση των ραδιενεργών στοιχείων στους βρόγχους τους. Η χημική σύσταση του παράπλευρου ρεύματος του καπνού προέρχεται από τη θερμοκρασία της καιόμενης κεφαλής του τσιγάρου. Κατά τη διάρκεια του καπνίσματος φθάνει τους C. Με την πυρόλυση και με την πυροσύνθεση παράγονται περίπου διαφορετικά συστατικά, άλλα από αυτά σε αεριώδη κατάσταση και άλλα σε μικροσωματιδιακή μορφή, που προκαλούν βλαπτικές επιδράσεις στον άνθρωπο.(ussher MH, 2000) Φάσεις του καπνού Ο καπνός που παράγεται από την καύση του τσιγάρου διακρίνεται σε 2 φάσεις : Τη σωματιδιακή και την αέρια. Η σωματιδιακή φάση αποτελείται από την νικοτίνη, την πίσσα και το νερό, ενώ η αέρια από το μονοξείδιο του άνθρακα (CΟ), τα οξείδια του αζώτου (ΝΟ), τις πτητικές Ν-νιτροζαμίνες, το υδροκυάνιο και την ακρολεϊνη. 1) ΝΙΚΟΤΙΝΗ: Απορροφάται γρήγορα από την στοματική κοιλότητα και τους πνεύμονες και προκαλεί έκκριση των κατεχολαμινών, αύξηση της αρτηριακής πίεσης, βρογχοσυστολή και υπεργλυκαιμία. θεωρείται υπεύθυνη για τα οξέα καρδιακά επεισόδια που αποδίδονται στο κάπνισμα. Έχει παρατηρηθεί ότι οι καπνιστές ρυθμίζουν τη δόση της νικοτίνης που εισπνέουν με τον καπνό. 16

16 2) ΠΙΣΣΑ: Είναι το ολικό σωματιδιακό υλικό του καπνού όταν αφαιρεθεί το νερό και η νικοτίνη. 5 Αποτελείται κυρίως από πολυκυκλικούς και αρωματικούς υδρογονάνθρακες, όπως το βενζοπυρένιο και το βενζοανθρακένιο οι οποίοι έχουν καρκινογόνο επίδραση. 3) ΜΟΝΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ: Απορροφάται κυρίως από τις κυψελίδες. Συνδέεται σταθερά με την αιμοσφαιρίνη και έτσι μειώνει την ικανότητα του αίματος να οξυγονώσει τους ιστούς. Σε ασθενείς με ισχαιμία του μυοκαρδίου μπορεί να προκαλέσει σοβαρή επιδείνωση. 4) ΟΞΕΙ ΙΑ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ: Ευθύνονται για την ανάπτυξη της χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας. 5) ΠΤΗΤΙΚΕΣ Ν-ΝΙΤΡΟΖΑΜΙΝΕΣ: Είναι ουσίες καρκινογόνες σε ζώα. 6) Υ ΡΟΚΥΑΝΙΟ ΚΑΙ ΑΚΡΟΛΕΪΝΗ: Βλάπτουν κυρίως το κροσσωτό επιθήλιο. (Ussher MH, 2000) 17

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΒΛΑΠΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΤΣΙΓΑΡΟΥ 2.1 ΝΙΚΟΤΙΝΗ Η νικοτίνη είναι ένα ισχυρότατο αλκαλοειδές. Υπενθυμίζεται ότι τα αλκαλοειδή είναι αζωτούχες ουσίες, φυτικής προέλευσης, με αλκαλικές αντιδράσεις που επιδρούν στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα των ανθρώπινων οργανισμών. Άλλα αλκαλοειδή είναι η κοκαΐνη, η μορφίνη, η στρυχνίνη και η καφεΐνη. Η νικοτίνη, στη φυσική της μορφή είναι ένα άχρωμο έλαιο, πικρό και καυτερό, το οποίο σκουραίνει όταν εκτεθεί στον αέρα. Στον καπνό ανάλογα με την ποιότητα, υπάρχει σ' ένα ποσοστό που ποικίλει από 1% μέχρι και 8%. Στον επεξεργασμένο καπνό των τσιγάρων, το ποσοστό νικοτίνης δεν ξεπερνά το 2%. Η νικοτίνη απορροφάται με μεγάλη ευκολία και ταχύτητα από τον βλεννογόνο με τον οποίον έρχεται σε επαφή και ιδιαίτερα με το βρογχικό επιθήλιο των πνευμονικών κυψελίδων. Μόλις εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος, η απορροφημένη νικοτίνη καταστρέφεται κατά μεγάλο ποσοστό από το ήπαρ και αποβάλλεται από τα ούρα και τον ιδρώτα. Χρειάζεται περίπου μισή ώρα για να αποβληθεί η ποσότητα νικοτίνης που έχει απορροφηθεί. Η νικοτίνη έχει μια ξεχωριστή ενέργεια στο Κ.Ν.Σ, τόσο στο συμπαθητικό όσο και στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Τα πρώτα λεπτά η νικοτίνη ερεθίζει τα παρασυμπαθητικά γάγγλια που προκαλούν καρδιακή αρρυθμία και έντονη διαστολή των αγγείων, με αποτέλεσμα την πτώση της αρτηριακής πίεσης. Αυτή η πρώτη ενέργεια ακολουθείται από τον ερεθισμό των γαγγλίων του συμπαθητικού νευρικού συστήματος που εμποδίζει τη δράση του παρασυμπαθητικού συστήματος. Τότε, προκαλείται ταχυπαλμία, απότομη αύξηση της αρτηριακής πίεσης και επιβράδυνση στις περισταλτικές κινήσεις του εντέρου. Η παρουσία μεγάλης ποσότητας νικοτίνης στο αίμα, έχει σαν αποτέλεσμα την παράλυση τόσο των συμπαθητικών όσο και των παρασυμπαθητικών γαγγλίων με μείωση στον καρδιακό ρυθμό. 18

18 Αρνητική ενέργεια σε σημαντικό βαθμό έχει η νικοτίνη στην οπτική ικανότητα. Προκαλεί περιορισμό στον αμφιβληστροειδή χιτώνα με συνέπεια τη μείωση της οξύτητας της όρασης και της ευαισθησίας στα χρώματα. Η ένταση αυτών των διαταραχών ποικίλει από καπνιστή σε καπνιστή. Υπάρχουν άτομα που μπορούν να απορροφήσουν μεγάλες ποσότητες νικοτίνης, χωρίς βλάβες, επειδή διαθέτουν ένα μεγάλο απόθεμα ενζύμων ικανό να χωνέψει γρήγορα τα αλκαλοειδή. Αντίθετα, άλλα άτομα που έχουν προδιάθεση σε ασθένειες του αναπνευστικού συστήματος αδυνατούν να αντιδράσουν και στη μικρότερη ποσότητα νικοτίνης. Επίσης, όσοι, για λόγους εργασίας έρχονται συνεχώς σε επαφή με τον καπνό παθαίνουν δηλητηριάσεις ανάλογα με τον οργανισμό του καθενός. Όπως προανέφερα, η νικοτίνη σε καθαρή μορφή είναι ένα δραστικότατο δηλητήριο του νευρικού συστήματος. Ακόμη και 1-2 σταγόνες νικοτίνης μπορούν να σκοτώσουν έναν ενήλικα. Ενδεχομένως θάνατο να προκαλέσουν και τα τσιγάρα εάν καπνιστούν το ένα αμέσως μετά το άλλο σε κλειστό χώρο, λόγω της δηλητηρίασης από τη νικοτίνη και της παράλυσης του κέντρου αναπνοής. Η απορρόφηση βέβαια της νικοτίνης, εξαρτάται από το πόσο βαθιές είναι οι ρουφηξιές που κάνει ο καπνιστής. Η νικοτίνη η οποία αποδίδεται από το κάπνισμα ενός τσιγάρου υπολογίζεται κατά μέσο όρο σε 1 χιλιοστό γραμμαρίου (από 0,05-2 χιλ.). Από το ποσό αυτό απορροφάται το 90%, ενώ όταν δεν εισπνέει τον καπνό η απορρόφηση πέφτει στο 10%.(Βελώνη, 2006) Η δράση της νικοτίνης Σε αυτή την ενότητα θα αναφερθούμε στο πως η νικοτίνη δρα στον ανθρώπινο οργανισμό. Ο καπνός των τσιγάρων εισρροφείται κατευθείαν από τους πνεύμονες, όπου μεταφέρεται μέσα από λεπτές μεμβράνες στους ιστούς των πνευμόνων και στο κυκλοφορικό σύστημα. Από εκεί, το 1/4 της νικοτίνης πηγαίνει κατευθείαν στον εγκέφαλο, όπου διεγείρει τους νικοτινικούς υποδοχείς. Τότε, ο εγκέφαλος ελευθερώνει χημικές ουσίες οι οποίες με τη σειρά τους διεγείρουν το καρδιαγγειακό σύστημα. Οι καρδιακοί παλμοί χτυπούν γρηγορότερα και ανεβαίνει η πίεση του αίματος. 19

19 Στο μεταξύ, τα υπολείμματα της νικοτίνης μεταφέρονται με το κυκλοφορικό σύστημα στο υπόλοιπο σώμα, όπου δρα ένας αριθμός νικοτινικών υποδοχέων, εντοπίζοντας τους στα σωματικά κύτταρα. ιεγείρει τα γαστρεντερικά σωληνάκια και προκαλεί απελευθέρωση της επινεφριδίνης από τα επινεφρίδια. Οι κόρες των ματιών και τα βρογχιόλια των πνευμόνων διαστέλλονται, ενώ τα αιμοφόρα αγγεία των δακτύλων των χεριών και των ποδιών συστέλλονται. Η νικοτίνη δρα επίσης στον μεταβολισμό του γλυκογόνου σε γλυκόζη. (Βελώνη, 2006) Η φαρμακολογική δράση της νικοτίνης στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Κ.Ν.Σ). Η φαρμακολογία της εξάρτησης από τη νικοτίνη μπορεί να αναλυθεί με 4 διαδικασίες : 1) Απορρόφηση της νικοτίνης από τον οργανισμό. 2) ιανομή της νικοτίνης στον οργανισμό. 3) Φαρμακολογικές επιδράσεις της νικοτίνης σε όργανα - στόχους και 4) Μετάφραση των φαρμακολογικών επιδράσεων σε συμπεριφορά. Η διανομή της νικοτίνης στον οργανισμό του καπνιστή επιτυγχάνεται κυρίως με την πνευμονική κυκλοφορία παρά με τη συστηματική φλεβική κυκλοφορία. Η νικοτίνη υπολογίζεται ότι χρειάζεται 7-19 λεπτά για να φθάσει στον εγκέφαλο. Η δράση της νικοτίνης οφείλεται στην ενεργοποίηση των νικοτινικών χολινεργικών υποδοχέων του Κ.Ν.Σ. Σε νεότερη μελέτη βρέθηκε ότι η νικοτίνη δρα φαρμακοδυναμικά σε νικοτινικούς χολινεργικούς υποδοχείς στον εγκέφαλο και άλλα όργανα του σώματος. Η νικοτίνη φαίνεται πως δρα κυρίως προσυναπτικά, για να ενισχύει την απελευθέρωση εξειδικευμένων νευροδιαβιβαστικών, όπως η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη και η ακετυλοχολίνη. Η ντοπαμίνη είναι μια χημική ουσία που ρυθμίζει τη διάθεση και διαμορφώνει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Σήμερα, πιστεύεται πως η 20

20 ντοπαμίνη δεν είναι απλώς μια ουσία που μεταβιβάζει τα μηνύματα απόλαυσης καν αγαλλίασης, αλλά είναι το κύριο μόριο της εξάρτησης. Η απελευθέρωση ακετυλοχολίνης μπορεί να συσχετίζεται με απόδοση σε θέματα συμπεριφοράς και μνήμης. Το κάπνισμα προκαλεί την έκλυση Β- ενδορφίνης το οποίο δρα με μείωση του άγχους και της έντασης. (Βελώνη, 2006) 2.2 ΠΙΣΣΑ Η πίσσα του τσιγάρου και μάλιστα το περιεχόμενο εντός αυτής, το βενζοπυρένιο, είναι ουσία υπεύθυνη κατά 90% για τον καρκίνο των πνευμόνων. Ερεθίζει τον βρογχικό βλεννογόνο και προκαλεί σπασμό των βρογχιολίων, βήχα και παραγωγή βλέννας. Τα τοξικά συστατικά της πίσσας παραλύουν τους κροσσούς των κυλινδρικών κυττάρων του βρογχικού επιθηλίου και εμποδίζουν έτσι την απόχρεμψη και τον καθαρισμό των βρόγχων από τις διάφορες ερεθιστικές ουσίες. Με την παράλυση των κροσσωτών κυττάρων από την πίσσα, εισέρχονται εύκολα στους πνεύμονες σκόνη και μικρόβια, αυξάνοντας έτσι την παραγόμενη βλέννα η οποία με τον χρόνο εξελίσσεται σε αναπνευστική λοίμωξη και νοσηρότητα του οργανισμού του καπνιστή. Η πίσσα ευθύνεται περίπου για το ήμισυ των χρόνιων βρογχίτιδων. 2 Η πίσσα η οποία αποδίδεται από το κάπνισμα ενός τσιγάρου υπολογίζεται κατά μέσο όρο από 0,5-35 χιλιοστά γραμμαρίου. 2.3 ΜΟΝΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Το ΟΟ είναι δηλητηριώδες τοξικό αέριο. Εάν από το τσιγάρο αφαιρεθούν η νικοτίνη και η πίσσα, δεν παύει το κάπνισμα να είναι επικίνδυνο με την εισπνοή του μονοξειδίου του άνθρακα που αποτελεί το 5% του ολικού όγκου των καυσαερίων ενός μόνο τσιγάρου. Με το κάπνισμα, το CO 2 φθάνει στις πνευμονικές κυψελίδες και από εκεί με την ανταλλαγή των αερίων, περνά στην κυκλοφορία μαζί με την νικοτίνη. Συγκεκριμένα, το μονοξείδιο του άνθρακα δεσμεύει μια πρωτείνη του αίματος, την αιμοσφαιρίνη, της οποίας φυσιολογικός προορισμός είναι η δέσμευση και η 21

21 μεταφορά του οξυγόνου στους ιστούς και την μετατρέπει σε ανθ ρακυλαιμοσφαιρίνη. Η ανθρακυλαιμοσφαιρίνη εμποδίζει τα ερυθρά αιμοσφαίρια να πάρουν ανάλογο οξυγόνο και να σχηματίσουν οξυαιμοσφαιρίνη που είναι απαραίτητη για την οξυγόνωση των ιστών και οργάνων του σώματος. Έτσι, στους συστηματικούς καπνιστές μειώνεται κατά 15-20% το οξυγόνο που μεταφέρεται στους ιστούς, με αποτέλεσμα τη βραδεία και συνεχή δηλητηρίαση του οργανισμού από την παρουσία της ανθρακυλαιμοσφαιρίνης. Εάν το επίπεδο της ανέβει σε μεγάλο ποσοστό στον ανθρώπινο οργανισμό, επέρχεται θανατηφόρος δηλητηρίαση. (Βελώνη, 2006) Το CΟ, με την υποξυγόνωση του μυοκαρδίου και άλλων ιστών και οργάνων και κυρίως του ήπατος, προκαλεί αύξηση της χοληστερίνης στο αίμα και διευκολύνει έμμεσα το σχηματισμό αθηρωματικών αλλοιώσεων στο τοίχωμα μικρών και μεγάλων αρτηριακών κλάδων. ιαπιστώθηκε επίσης ότι το επίπεδο της ανθρακυλαιμοσφαιρίνης στο αίμα του καπνιστή έχει θετική ομοσχέτιση με την έκταση των τοιχωματικών αγγειακών αλλοιώσεων και την αντισταθμιστική αύξηση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, γεγονός που αυξάνει τη γλοιότητα του αίματος και ευνοεί την θρόμβωση. Το μονοξείδιο του άνθρακος μαζί με την νικοτίνη συντελούν στην συγκόλληση των αιμοπεταλίων και ο κίνδυνος παραγωγής θρόμβων και εμβόλων είναι μεγάλος. 22

22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΑΠΝΙΣΜΑ: ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟΣ 3.1 ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας αναφέρει ότι τα νοσήματα που συνδέονται με το κάπνισμα αποτελούν την κυριότερη αιτία για την κακή υγεία και τους πρόωρους θανάτους στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Ο έλεγχος του καπνίσματος θα μπορούσε να συντελέσει σε μια καλύτερη ζωή. Επιδημιολογικές μελέτες σε διάφορες χώρες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι καπνιστές παρουσιάζουν κατά 70% μεγαλύτερη θνησιμότητα από ότι οι μη καπνιστές. Ειδικότερα: 1) Οι άνδρες που καπνίζουν πάνω από 40 τσιγάρα την ημέρα έχουν διπλάσια θνησιμότητα από εκείνους που δεν καπνίζουν 2) Οι άνδρες που καπνίζουν για περισσότερα από 35 χρόνια έχουν κατά 70% μεγαλύτερη θνησιμότητα από εκείνους που δεν καπνίζουν 3) Με τη διακοπή του καπνίσματος μειώνεται η θνησιμότητα και μετά από 15 χρόνια οι πρώην καπνιστές έχουν περίπου τον ίδιο κίνδυνο με τους μη καπνιστές. (Βελώνη, 2006) Στις ΗΠΑ έχει υπολογιστεί ότι ένας καπνιστής ηλικίας ετών που καπνίζει 2 πακέτα την ημέρα, έχει 8,5 χρόνια ζωής λιγότερα απ' ότι ένας μη καπνιστής. Αντίστοιχα στην Αγγλία, σύμφωνα με τους υπολογισμούς, ένας καπνιστής 20 τσιγάρων την ημέρα χάνει περίπου 5 χρόνια από τη ζωή του και κάθε τσιγάρο ισοδυναμεί με απώλεια 5,5 λεπτών ζωής. Στην Ελλάδα κάθε χρόνο σημειώνονται θάνατοι από τους οποίους οι 7.500, ποσοστό που αναλογεί στο 10%, αποδίδονται στο κάπνισμα. (Ussher MH, 2000) 23

23 3.2 ΠΟΣΟΣΤΑ ΚΑΠΝΙΣΤΩΝ Κάθε δέκα δευτερόλεπτα ένας άνθρωπος πεθαίνει στη γη εξαιτίας του καπνίσματος Ο αριθμός των καπνιστών σε όλο τον κόσμο υπολογίζεται σε 1,2 δις άτομα. Κατ' άλλους ο αριθμός αυτός φθάνει τα 2 δις. ηλαδή, καπνίζει το 1/3 του ενεργού πληθυσμού του πλανήτη και μάλιστα με τάση ανόδου στις αναπτυσσόμενες χώρες και μείωσης στις ανεπτυγμένες στις οποίες όμως αυξάνεται ο αριθμός των γυναικών που καπνίζουν. Υπολογίζεται ότι καταναλώνονται κάθε χρόνο, περίπου 5500 δις τσιγάρα, 28 δις πούρα και δύο εκατομμύρια τόνοι καπνού για πίπα. Από το σύνολο των καπνιστικών προϊόντων που παράγονται κάθε χρόνο, το 50% καταναλώνεται στην Ασία και Αυστραλία, το 25% στην Ευρώπη, το 17% στην Αμερική και το 8% αποκλειστικά στις ΗΠΑ. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το σύνολο των καπνιστών ανέρχεται σε 97 εκατομμύρια ενώ στην Ευρώπη 215 εκατομμύρια από τους οποίους τα 130 είναι άντρες. Το 35,5% του ελληνικού πληθυσμού καπνίζει, γεγονός που κοστίζει θανάτους το χρόνο. Κάθε τσιγάρο που καπνίζεται αφαιρεί 5,5 λεπτά ζωής από το καπνιστή.(www.disabled.gr) 24

24 Τα ποσοστά καπνιστών στην Ευρώπη στο γενικό πληθυσμό των χωρών τους σύμφωνα με τα στοιχεία της ΠΟΥ (2000) είναι: Τσεχία 26,5% Ολλανδία 33,3% ανία 33% Πολωνία 39% Βουλγαρία 28,5% Πορτογαλία 18,1% Φινλανδία 25% Ισπανία 33,1% Γαλλία 34% Ελβετία 33% Γερμανία 26% Τουρκία 35% Ιρλανδία 31% Αγγλία 28% Ιταλία 24,5% Ελλάδα 37% Λουξεμβούργο 32% Μέσος όρος 28,7% Στα κράτη μέλη της Ε.Ε. κάθε καπνιστής ηλικίας άνω των 15 ετών καπνίζει την ημέρα την εξής ποσότητα τσιγάρων : Ελλάδα 9,3 Βέλγιο 4,9 Ιρλανδία 6,1 Βρετανία 4,8 Γερμανία 5,5 ανία 4,2 Αυστρία 5,4 Ολλανδία 3,4 Πορτογαλία 5,4 Σουηδία 3,2 Γαλλία 5,2 Φινλανδία 3,0 Ιταλία 5,0 25

25 3.3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Κατά τον Μπιλάλη (1997), «η Ελληνική Αντικαπνιστική Εταιρεία (Ε.Α.Ε.) ιδρύθηκε το 1987 με πρωτοβουλία του αείμνηστου καθηγητή Παιδιατρικής Σπύρου οξιάδη και η πρώτη αυτή ΙΟετία αποτελεί ένα σημαντικό σταθμό στην επιστημονική ζωή της χώρας μας, όσον αφορά στο καίριο θέμα προάσπισης της ημόσιας Υγείας. Στόχος της Ε.Α.Ε. είναι η αντικαπνιστική ενημέρωση του Ελληνικού λαού και κυρίως της νεολαίας η οποία παγιδεύεται από τα διαφημιστικά μηνύματα του τσιγάρου».(σελ. 192) Από το 1995 περίπου ιδρύονται με εντονότερο ρυθμό παραρτήματα της Ε.Α.Ε. στις πρωτεύουσες των νομών, όπου επεκτείνεται η διδασκαλία των μαθητών σε όλες τις βαθμίδες της πρώτης και της μέσης εκπαίδευσης. Υπάρχει συνεργασία και με τα Μ.Μ.Ε. επίσης η Εταιρεία της χώρας μας, εκπροσωπεί την Ελλάδα συμμετέχοντας στο Ευρωπαϊκό δίκτυο καταπολέμησης του καπνίσματος.(μπιλάλης, 1997) Άλλη δραστηριότητα της Ελληνικής Αντικαπνιστικής Εταιρείας, είναι η ενσωμάτωση σε βιβλίο Μ. Εκπαίδευσης, κείμενο αντικαπνιστικού περιεχομένου, υπό την αιγίδα πάντα του Υπουργείου Υγείας. Αυτή η κίνηση σαφώς θα βοηθάει και κυρίως θα υπενθυμίζει την βλαπτικότητα του τσιγάρου στους μαθητές, - οπότε σαν στόχος τίθεται η πρόληψη - και ίσως με αυτόν τον τρόπο να επηρεαστούν θετικά οι γονείς - καπνιστές. Η απόπειρα που έγινε κάπου στο 1996 να δημιουργηθούν μερικές ομάδες καπνιστών, κάνοντας σεμινάρια, με την προοπτική να το διακόψουν, απέβησαν άκαρπες. Μόνο δύο από τους 15 κάθε ομάδας τα κατάφεραν και αυτό όχι για μεγάλο χρονικό διάστημα.. Το τελευταίο παράρτημα Ε.Α.Ε. που ιδρύθηκε ήταν τον Οκτώβριο του 1997 στη θεσσαλονίκη. (Μπιλάλης, 1997) 26

26 3.4 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ Ιστορικά προκύπτει ότι οι νόμοι που κατά καιρούς θεσπίστηκαν και οι πρακτικές που εφαρμόστηκαν για την εξάλειψη του καπνίσματος απέτυχαν σε σημείο τέτοιο, ώστε να εγείρουν υποψίες σχετικά με τα κίνητρα και τις επιδιώξεις που οδήγησαν στην επιβολή τους. Οι διώκτες του καπνίσματος χαρακτηρίστηκαν ως κυνηγοί μαγισσών, ενώ οι εκστρατείες εναντίον του καπνίσματος πήραν τη μορφή θρησκευτικών πολέμων οι οποίοι κατηγορούνται πως πίσω από το θρησκευτικό φανατισμό και την υποκριτική αγανάκτηση κρύβουν εξουσιαστικές και ωφελιμιστικές επιδιώξεις. Οπωσδήποτε τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα από την οργανωμένη πολυμέτωπη και συστηματική εκστρατεία εναντίον του καπνίσματος επί πενήντα περίπου χρόνια δεν μπορεί να αξιολογηθούν ως ιδιαίτερα ικανοποιητικά. Από έρευνες προκύπτει πως από το 1992 έως και το 1998 εξαιτίας της αντικαπνιστικής εκστρατείας που ήταν ιδιαίτερα έντονη στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, το κάπνισμα στην πρώτη μειώθηκε κατά 6,2% και στην δεύτερη κατά 4,3%. Το παράδοξο όμως είναι πως αυξήθηκε κατά 8,8% στις χώρες της Αφρικής και Μέσης Ανατολής. ( οδόπουλος, 2004) Ο οδόπουλος, (2004), υποστηρίζει πως «σύμφωνα με έκθεση της ΠΟΥ(2001), ο αριθμός των καπνιστών το 2025 αναμένεται να ξεπεράσει το 1,6 δισεκατομμύριο από 1,2 που υπολογίζεται σήμερα. ηλαδή θα αυξηθεί κατά 400 εκατομμύρια καπνιστές ή κατά 33% περίπου».(σελ. 248) Οπότε οι αστυνομικού τύπου απαγορεύσεις, διώξεις και προσπάθειες περιθωριοποίησης και απαξίωσης των καπνιστών ελάχιστα, αν όχι καθόλου, συνέβαλαν. Οι προσπάθειες όμως προς την ίδια κατεύθυνση συνεχίζονται εντονότερα και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο οδόπουλος (2004), συμπληρώνει πως «στις 21 Μαΐου 2003 κατά την ετήσια Γενική Συνέλευση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας στη Γενεύη ψηφίστηκε ομόφωνα από 192 κράτη - μέλη κείμενο διεθνούς συνθήκης ύστερα από διαπραγματεύσεις τριών ετών και αφού οι ΗΠΑ, η Γερμανία και η Ιαπωνία ήραν τις σχετικές τους επιφυλάξεις. Η συνθήκη αυτή θα τεθεί σε ισχύ μετά την επικύρωση της από 40 κράτη - μέλη. 27

27 Βασικοί στόχοι της συνθήκης αυτής αποτελούν : 1. Η απαγόρευση της διαφήμισης προϊόντων καπνού, 2. Η αναγραφή στα πακέτα προειδοποίησης για τους κινδύνους του καπνίσματος 3. Η απαγόρευση πώλησης προϊόντων καπνού σε ανήλικους, 4. Η υιοθέτηση μέτρων κατά του λαθρεμπορίου προϊόντων καπνού».(σελ, 249) Πάντα όμως υπάρχει και ο αντίλογος από μια μερίδα ανθρώπων. Στην προκειμένη περίπτωση από τους καπνιστές που υπερασπίζονται με σθένος τον καπνό και το κάπνισμα. Προβάλλουν και επικαλούνται κυρίως οι καπνοπαραγωγοί τα οικονομικά, δημοσιονομικά, δημογραφικά, κοινωνικά, εθνικά και άλλα οφέλη που προκύπτουν από την καλλιέργεια, ιδιαίτερα σε ορισμένες χώρες και περιοχές, των οποίων η γεωγραφική θέση, πληθυσμιακή σύνθεση, η έκταση, η μορφή και σύσταση του εδάφους παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες. Για παράδειγμα στην Ελλάδα, όπου η καπνοκαλλιέργεια μαζί με δυο -τρεις άλλες καλλιέργειες αποτελεί μονόδρομο για τους αγρότες αφού εκτός της ικανοποιητικής της απόδοσης συντελεί άμεσα και έμμεσα στην απασχόληση περίπου ατόμων (10% του ενεργού πληθυσμού και συμμετέχει στον ετήσιο κρατικό προϋπολογισμό με 950 δισεκατομμύρια δραχμές που αντιπροσωπεύουν το 12% όλων των ειδικών φόρων κατανάλωσης. Οι καπνιστές επίσης ισχυρίζονται πως αν τα ποσά που τους παρακρατεί το κράτος απ' την φορολογία των καπνιστικών προϊόντων, τα διέθεταν για κάποιο ταμείο ασφάλειας και αλληλοβοήθειας οι καπνιστές θα ήταν οι καλύτερα ασφαλισμένοι άνθρωποι του κόσμου. ( οδόπουλος, 2004) Έπειτα αμφισβητούν αν τα κίνητρα για την απαγόρευση του καπνίσματος αφορούν μόνο στην προστασία των καπνιστών αφήνοντας αιχμές για εξυπηρέτηση και άλλων συμφερόντων και σκοπιμοτήτων καθώς και για την ικανοποίηση των υποκριτικών, ψυχονευρωτικών, εγωιστικών και ρατσιστικών ιδεολογιών κάποιων.( οδόπουλος, 2004) Σατιρίζουν την απαγόρευση καπνιστών σε εστιατόρια και σε άλλους κλειστούς χώρους, όπου όμως επιτρέπεται η είσοδος σκύλων, πιθήκων και 28

28 άλλων ζώων, την απαγόρευση του καπνίσματος σε πλαζ και δημόσια πάρκα για να μην ενοχλούνται οι λουόμενοι και οι περιπατητές ή οι διερχόμενοι.( οδόπουλος, 2004) Ειρωνεύονται ακόμα τις υπερβολές και ακρότητες των αντικαπνιστών αφού ορισμένοι από αυτούς ξεπερνούν πολλές φορές κάθε όριο λογικής όπως στην περίπτωση της διαμαρτυρίας ενοίκων πολυκατοικίας των κάτω ορόφων επειδή καπνίζουν οι ένοικοι των ρετιρέ. Υποστηρίζουν ότι η απόλαυση του τσιγάρου αναδεικνύεται σε σημαντική παράμετρο της ανθρώπινης συμπεριφοράς ικανή να σημαδέψει την εξέλιξη των προσωπικών γεγονότων και τελικά να καθορίσει την ίδια τη ζωή.( οδόπουλος, 2004) Ακόμη αμφιβάλλουν σε επιστημονικό επίπεδο αν υπάρχει «αιτιώδης σχέση» και μάλιστα στο βαθμό που ισχυρίζονται οι αντικαπνιστικές -μεταξύ του καπνίσματος και πολλών εκφυλιστικών κυρίως ασθενειών. Επιπλέον πιστεύουν ότι μέση αλήθεια δεν υπάρχει, αλλά όταν για ένα θέμα αντιπαρατιθενται εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις τότε η αλήθεια βρίσκεται στη μέση. Τέλος, τολμούν και ισχυρίζονται πως, το κάπνισμα πολύ πιθανόν να αποτρέπει κάποια νοσήματα, εξ' αιτίας της αγχολυτικής ιδιότητας του, δεδομένου ότι ιατρικές έρευνες απέδειξαν ότι το στρες έχει επιπτώσεις στην άμυνα του οργανισμού έναντι ορισμένων ασθενειών συμπεριλαμβανομένου και αυτών για τις οποίες ενοχοποιείται το κάπνισμα. ( οδόπουλος, 2004) 29

29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 4.1 ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗΣ Είναι διεθνώς γνωστό ότι το κάπνισμα προκαλεί καρκίνο σε πολλά σημεία του οργανισμού. Τα όργανα που έρχονται σε άμεση επαφή τον καπνό του τσιγάρου είναι η στοματική κοιλότητα, ο οισοφάγος, οι πνεύμονες και οι βρόγχοι που διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο κακοήθειας στους καπνιστές. Ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η συνηθέστερη αιτία θανάτου σε άνδρες και γυναίκες και έχει αυξηθεί κατά 250%. Από πολυάριθμες μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι το κάπνισμα είναι υπεύθυνο κατά 80%-90% για τον καρκίνο του πνεύμονα. Όσο νωρίτερα ένα άτομο αρχίζει το κάπνισμα τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος να πεθάνει από καρκίνο του πνεύμονα. Απαιτούνται τουλάχιστον 20 χρόνια καπνίσματος για να αρχίσει να εμφανίζεται ο καρκίνος του πνεύμονα. (Ussher MH, 2000) Το 1992, η ετήσια θνησιμότητα από καρκίνο λόγω καπνίσματος ξεπέρασε τους θανάτους στις ΗΠΑ. Συγκεκριμένα, ο αριθμός θανάτων από καρκίνο ανά σημείο αποδιδόμενων στο κάπνισμα είναι ο εξής : θάνατοι από καρκίνο πνεύμονα θάνατοι από καρκίνο στοματικής κοιλότητας / λάρυγγα θάνατοι από καρκίνο παγκρέατος θάνατοι από καρκίνο στομάχου και θάνατοι από καρκίνο τραχήλου μήτρας. Ο Έλληνας ερευνητής, Κατωπόδης Επαμεινώνδας του Αντικαρκινικού Ινστιτούτου της Νέας Υόρκης επινόησε το 1992 μια σχεδόν αλάνθαστη μέθοδο με την οποία μπορεί να επισημανθεί η γένεση όγκου. Γίνεται ειδική ανάλυση αίματος για προσδιορισμό του σιαλικού οξέως σε συνάρτηση με τα λιποειδή του πλάσματος. Έτσι, αποδείχθηκε ότι το κάπνισμα καλλιεργεί το έδαφος για καρκινογένεση διότι το σιαλικό οξύ αυξάνει στους καπνιστές πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα.(ντάβου, 1992) 30

30 4.2 ΕΙ Η ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Πειράματα που έγιναν σε ζώα (σκυλιά και αρουραίους) που εισέπνεαν καπνό από τσιγάρα, με το πέρασμα του χρόνου ανέπτυξαν καρκινώματα των βρόγχων - πνευμόνων. Από κλινικά δεδομένα και νεκροτομές διαπιστώθηκε η ανάπτυξη βρογχογενούς καρκίνου ανάλογα με το βαθμό του χρόνου επιδράσεως του καπνού στον αναπνευστικό βλεννογόνο, ανάλογα με τον αριθμό της ημερησίας ποσότητας τσιγάρων και με τον τρόπο καπνίσματος. Πρόσφατα, διαπιστώθηκε ότι το κάπνισμα συνεπάγεται μείωση της δραστηριότητας των φυσικών φονικών κυττάρων. Αυτή η μείωση της δράσης τους παίζει ρόλο στην παθογένεση του καρκίνου του πνεύμονα των καπνιστών. Το 90% των καρκινοπαθών ήταν καπνιστές. Επομένως κατά το κάπνισμα, η αμυντική ικανότητα του οργανισμού μειώνεται και βραδέως αναμένεται η εξέλιξη του καρκίνου. Ερευνητές δημοσίευσαν μελέτη τους το 1997 στην επιθεώρηση Εθνικού Ινστιτούτου για τον καρκίνο του πνεύμονα. Γράφουν ότι μεταξύ των ατόμων με ιστορικό καπνίσματος, το 86% παρουσίασε γενετικές αλλαγές κατά τη βιοψία, ενώ το 24% έδειξε αλλαγές σε όλο το φάσμα των εξετάσεων. Παράλληλα, οι βιοψίες σε μη καπνιστές απέδειξαν πως δεν είχε γίνει καμία μετάλλαξη. Οι γενετικές αυτές μεταλλάξεις σταδιακά οδηγούν στον καρκίνο. Συνεχίζουν όμως να υπάρχουν ακόμη και στους πρώην καπνιστές, έστω κι αν έχουν διακόψει το κάπνισμα πριν από πολλά χρόνια. Οι καρκινογόνες ουσίες του καπνού απορροφώνται από τον αναπνευστικό βλεννογόνο, μεταβολίζονται στον οργανισμό του καπνιστή και αποβάλλονται με τα ούρα. Τα ούρα εμφανίζουν μεταλλαξιογόνο δραστηριότητα κατά 5-10 φορές εντονότερη απ' ότι τα ούρα των μη καπνιστών. (Ντάβου, 1992) 31

31 4.2.2 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΟΜΑΤΟΦΑΡΥΓΓΟΣ ΚΑΙ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Οι καπνιστές έχουν 5,8-13 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να πεθάνουν από καρκίνο του στοματοφάρυγγα από τους μη καπνιστές. Ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος αν οι καπνιστές καταναλώνουν οινοπνευματώδη ποτά. Ο συνδυασμός αυτός αποτελεί σημαντικό αιτιολογικό παράγοντα του καρκίνου του οισοφάγου και του στόματος σε ποσοστό 25% - 200%. Ο συνηθέστερος ιστολογικός τύπος καρκίνου της στοματικής κοιλότητας είναι το καρκίνωμα των πλακωδών κυττάρων. Εξαιτίας του καπνίσματος αναπτύσσεται ο καρκίνος της γλώσσας, των σιελογόνων αδένων και του φάρυγγα. Υπολογίζεται πως πάνω από το 80% των καρκίνων της παρειάς και των ούλων έχουν σχέση με την τοπική επίδραση του καπνού στην ρινοστοματική κοιλότητα. Στους άνδρες καπνιστές ο καρκίνος του στόματος συναντάται σε ποσοστό 92% ενώ στις γυναίκες καπνίστριες το ποσοστό είναι 61%.(Ντάβου, 1992) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΛΑΡΥΓΓΑ Πολυάριθμες επιδημιολογικές κλινικές μελέτες έχουν τεκμηριώσει ότι το κάπνισμα σχετίζεται αιτιολογικά με τον καρκίνο του λάρυγγα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως το 80% των ανδρών που αναπτύσσουν καρκίνο του λάρυγγα, αποδίδεται στο κάπνισμα. Πιθανώς, προσβάλλονται κυρίως οι άνδρες λόγω καταναλώσεως αλκοόλ, το οποίο έχει συνεργική δράση με τον καπνό. Ένας βαρύς καπνιστής έχει 40 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξει αυτό το είδος καρκίνου, σε σύγκριση με τους μη καπνιστές. Το κύριο σύμπτωμα είναι το παρατεινόμενο βράγχος φωνής. (Ντάβου, 1992) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟ ΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ Η αιτιολογική συσχέτιση καρκίνου της ουροδόχου κύστεως και καπνίσματος αποδίδεται στον ενδογενή σχηματισμό νιτροζαμινών από τον καπνό. Οι νιτροζαμίνες που είναι γνωστά καρκινογόνα αποβάλλονται από τα ούρα και προκαλούν καρκίνο της ουροδόχου κύστεως. Η καρκινογένεση της 32

32 κύστεως σχετίζεται με τον αριθμό των τσιγάρων που καταναλώνονται ημερησίως. Έχει υπολογιστεί ότι το 40% - 60% των καρκίνων της ουροδόχου κύστεως στους άνδρες και το 25% - 30% στις γυναίκες οφείλεται στο χρόνιο κάπνισμα. (Ντάβου, 1992) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Η συχνότητα ανάπτυξης καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι τρεις φορές μεγαλύτερη στις καπνίστριες γυναίκες σε σύγκριση με τις μη καπνίστριες. Οι γυναίκες που καπνίζουν και παίρνουν αντισυλληπτικά χάπια έχουν αυξημένα επίπεδα βλάβης στο ΟΝΑ του τραχηλικού τους ιστού, συγκριτικά με τις καπνίστριες που δεν παίρνουν αντισυλληπτικά χάπια. Ερευνητής του Αντικαρκινικού Ινστιτούτου του Λονδίνου, υποστηρίζει πως έρευνες για επίπεδα παραγώγων στο ΟΝΑ παρέχουν αποδείξεις πως το κάπνισμα συνιστά παράγοντα επικινδυνότητας για καρκίνο στον τράχηλο. Επίσης, ο σεξουαλικά μεταδιδόμενος ιός έρπητας ο ζωστήρ μπορεί να λειτουργεί σαν προαγωγός στη γενετική βλάβη που προκαλεί το κάπνισμα για τη δημιουργία καρκίνου. (Ντάβου, 1992) Επίσης, υποστηρίζεται ότι για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, εκτός από τον συγκεκριμένο ιό, συμβάλλουν και οι νιτροζαμίνες οι οποίες είναι καρκινογόνες ουσίες του καπνού και επιδρούν επιλεκτικά στο επιθήλιο του τραχήλου της μήτρας. Οι καπνίστριες έχουν μεγαλύτερη βλάβη του ΟΝΑ των τραχηλικών κυττάρων από τις μη καπνίστριες. Υποστηρίζεται η άποψη ότι το κάπνισμα και ο ιός του έρπητα του ζωστήρα επιδρούν στο επιθήλιο του τραχήλου της μήτρας και προξενούν καρκίνο. Οι κύριοι καθοριστικοί παράγοντες γι' αυτόν τον τύπο καρκίνου πιστεύεται ότι περιλαμβάνουν σεξουαλικούς παράγοντες και μολυσματικές νόσους. (Ντάβου, 1992) 33

33 4.2.6 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Από διάφορες μελέτες έχουν προκύψει ενδείξεις πως το 30% των θανάτων από καρκίνο του παγκρέατος αποδίδονται στο κάπνισμα. (Ντάβου, 1992) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΗΠΑΤΟΣ Τα τελευταία χρόνια οι διάφορες μελέτες έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο κάπνισμα και την ανάπτυξη πρωτοπαθούς καρκίνου του ήπατος. Η βλαπτική επίδραση στο ήπαρ σχετίζεται περισσότερο με ιστορικό προσβολής από ηπατίτιδα Β και λιγότερο από την παράλληλη κατάχρηση αλκοόλ. Για το λόγο αυτό, από το 1993 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά να γίνεται το εμβόλιο της ηπατίτιδας Β. Το κάπνισμα προκαλεί χολολιθίαση και οι νιτροζαμίνες του καπνού ευθύνονται για τον ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Ακόμη, το κάπνισμα ευνοεί την ενεργοποίηση των ενζύμων που είναι υπεύθυνα για την αποδόμηση φαρμάκων στο ήπαρ και έτσι μειώνεται η δράση τους. Τέτοια φάρμακα είναι η θεοφυλλίνη, η καφείνη, η βιταμίνη C και άλλα. (Ντάβου, 1992) ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ Η θνησιμότητα του καρκίνου του στομάχου έχει ελαττωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Η αύξηση καρκίνου του στομάχου είναι κατά μέσο όρο 50% για τους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές. (Ντάβου, 1992) ΑΙΜΑΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Υπάρχουν ενδείξεις σε ποσοστό 20% - 30% ότι υπάρχει σχέση καπνίσματος και λευχαιμίας. Η παθογένεια αυτής της σχέσης είναι προς το παρόν υποθετική. Ο καπνός των τσιγάρων περιέχει βενζόλιο και πολώνιο

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η είδηση περί καπνού και χρησιμοποιήσεώς του έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. Αργότερα η χρήση του καπνού στην Ευρώπη ξεκινάει σαν ένα δώρο προς μια βασίλισσα

Διαβάστε περισσότερα

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος

Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Άν καπνίζεις... Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην αμερικανική

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΑΛ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΩΡΩΠΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ Α ΤΑΞΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ» Παρακαλούμε να απαντήσετε ανώνυμα ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1.Καπνίζεις; Αν ναι γιατί; 2. Αν καπνίζεις πότε

Διαβάστε περισσότερα

Αντικαπνιστική Παρουσίαση

Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αντικαπνιστική Παρουσίαση Αntismoking by Health & Life 6 Μύθοι για το Κάπνισμα 1. Ήταν δική μου επιλογή να το ξεκινήσω 2. Μπορώ να το σταματήσω εύκολα 3. Μπορεί να με κάνει δημοφιλή 4. Το κάπνισμα με διατηρεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΓΚΡΕΚΑ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΚΟΛΙΟΠΑΝΟΥ ΝΑΝΤΙΑ ΤΣΟΜΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΟΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΣΠΟΙΝΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ Είναι αναµφισβήτητη αλήθεια πια ότι η νικοτίνη(τοτσιγάρο) προκαλείταχύτατα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του καπνίσματος

Η ιστορία του καπνίσματος ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Η ιστορία του καπνίσματος Οι πρώτοι που ανακάλυψαν τις χαλαρωτικές ιδιότητες του καπνού ήταν οι Ινδιάνοι. Συνήθιζαν να καπνίζουν πίπα ή πούρο. Με την άφιξη των πρώτων ευρωπαίων στην

Διαβάστε περισσότερα

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη

Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη COOH Πυρρολιδίνη Πυρρολιζιδίνη Τροπάνιο: Πυρρολιδίνη + Πιπεριδίνη Νικοτινικό οξύ (Νιασίνη, Β3) Ινδολιζιδίνη HOOC COOH H 2 H 2 H 2 COOH Κινολιζιδίνη Γλουταμικό οξύ Ορνιθίνη HOOC COOH HOOC COOH O H 2 Α-κετογλουταρικό

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνω να Μην καπνίζω

Μαθαίνω να Μην καπνίζω Μαθαίνω να Μην καπνίζω 1ο Βραβείο: Μπαμπά μην καπνίζεις Κεκλίκογλου Γ., Κουρουνιώτη Δ., Μολύνδρη Μ., Πλαμαντούρα, Κ. Δημοτικό Σχολείο Σταυράκη Το κάπνισμα είναι η πρώτη αποτρέψιμη αιτία θανάτου σε ολόκληρο

Διαβάστε περισσότερα

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ [1] Β ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) ΤΑΞΗ: Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΔΗΜΟΣΚΟΠΗΣΗΣ «ΙΝΔΙΑΝΩΝ ΣΗΜΕΙΑ! ΚΑΠΝΙΣΜΑ;» Παρακαλούμε να απαντήσετε στο παρακάτω ερωτηματολόγιο με ειλικρίνεια.

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα

Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Κάπνισμα και Κυκλοφορικό Σύστημα Αν και οι περισσότεροι άνθρωποι συσχετίζουν τους θανάτους από το κάπνισμα με καρκίνο και παθήσεις των πνευμόνων, στην πράξη, περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΔΓ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ+ΚΑΡΚΙΝΟΥ+ΠΝΕΥΜΟΝΑ + ΠΑΠΑΊΏΑΝΝΟΥ+ΑΝΤΩΝΙΟΣ τ.+ειδικευόμενος+πνευμονολογικήςdογκολογικής Κλινικής++ Α.Ν.Θ.++ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Ειδικευόμενος++Πνευμονολογικής+Κλινικής+Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ.+++Γ.+ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Η ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1.Για να ηρεμίσουν, να ανακουφιστούν, από κάποια συναισθηματική φόρτιση. Π.χ. όταν έχουν νεύρα για κάτι το οποίο δεν έγινε όπως το ήθελαν.

1.Για να ηρεμίσουν, να ανακουφιστούν, από κάποια συναισθηματική φόρτιση. Π.χ. όταν έχουν νεύρα για κάτι το οποίο δεν έγινε όπως το ήθελαν. ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Στις μέρες μας βλέπουμε καθημερινά ανθρώπους διαφόρων ηλικιών να καπνίζουν. Τι είναι, όμως, το κάπνισμα; Τι το κάνει τόσο εθιστικό και αναγκαίο για τους χρήστες του; Σ αυτή την εργασία θα ήθελα

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015

Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Κατερίνα Μιχοπούλου Γ 3 Σχ. έτος 2014-2015 Περιεχόμενα: Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Τι είναι η ακετυλοχολίνη; Συνέπειες Η νικοτίνη και ο εγκέφαλος Ο καπνός προέρχεται από το φυτό Nicotiana tabacum. Αν και

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΙΓΑΡΟ; ΟΧΙ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΡΩ 1 Ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΑΞΗ Α ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12

ΤΣΙΓΑΡΟ; ΟΧΙ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΡΩ 1 Ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΑΞΗ Α ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 ΤΣΙΓΑΡΟ; ΟΧΙ ΔΕΝ ΘΑ ΠΑΡΩ 1 Ο ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΑΞΗ Α ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2011-12 Το κάπνισμα ενοχοποιείται για μια σειρά αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία. Γι αυτό το λόγο η εξάρτηση

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή

Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ. Εισαγωγή Το κάπνισμα ως απειλή για την υγεία και την οικονομία. Υπάρχουν λύσεις; Κώστας Αθανασάκης, BScHS, BScEcon, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, ΕΣΔΥ Εισαγωγή Το κάπνισμα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά.

Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Πεπτικός σωλήνας Κύρια λειτουργία του είναι η εξασφάλιση του διαρκούς ανεφοδιασμού του οργανισμού με νερό, ηλεκτρολύτες και θρεπτικά συστατικά. Στον πεπτικό σωλήνα πραγματοποιείται ο τεμαχισμός της τροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΠΛΑΤΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ-ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/6/2015 ΒΑΘΜΟΣ ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Γ Αριθμητικά.. ΧΡΟΝΟΣ: 2 ώρες Ολογράφως:...

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΠΑΤΑΚΑΑΤΑΚΑ Κίνητρο Είναι ο δυναμικός παράγοντας ο οποίος διεγείρει, καθορίζει και κατευθύνει τη συμπεριφορά του ατόμου προς ένα σκοπό. Model of

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας

Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας Σαρόγλου Μαρία MD, PhD, Επιµελήτρια Β Πνευµονολόγος - Φυµατιολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Δράµας .. η επιστήµη που µελετάει την κατανοµή και την εξέλιξη διαφόρων νοσηµάτων στον ανθρώπινο πληθυσµό. αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου

Παγκόσμια Ημέρα. Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! κατά του. Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου Παγκόσμια Ημέρα κατά του Τα 5 λεπτά που μπορούν να σώσουν τη ζωή σου! Δωρεάν εξέταση για καρκίνο Κεφαλής και Τραχήλου http://www.ifhnos.org/world- cancer- day Σύλλογος Καρκινοπαθών Μακεδονίας- Θράκης 27η

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Αναπληρωτής Καθηγητής Χ. ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ Μάθημα: Ιατρική της Εργασίας Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες.

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες. Τι είναι ναρκωτικά; Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στον εγκέφαλο και γι' αυτό προκαλούν εθισμό. Οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν θέλουν να βιώσουν τις συνέπειες των ναρκωτικών. Ορισμένα φάρμακα

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου. Λάθος ή Πάθος;

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου. Λάθος ή Πάθος; 31 Μαΐου: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Λάθος ή Πάθος; Εξάρτηση: Κατάσταση που χαρακτηρίζεται από την έντονη προσήλωση του ατόμου σε ένα αντικείμενο ή πρόσωπο, χωρίς το οποίο αδυνατεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά

Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Παθητικό κάπνισμα και παιδιά Το παθητικό κάπνισμα αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο δεδομένου ότι οι άνθρωποι σε όλες τις χώρες και τους πολιτισμούς εκτίθενται σε αυτό ( second hand smoke SHS ). Εμφανίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓ.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΜΑΘΗΜΑ:ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:3.6.2014 ΤΑΞΗ: Γ ΧΡΟΝΟΣ:1.30 ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ:10 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:. ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΒΑΘΜΟΣ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o

Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o Τεύχος 1 ο - Άρθρο 6 o ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΑΠΝΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΚΟ Συγγραφέας: Τσίντου Μαγδαληνή* Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. *Editor in Chief, reviewer, webmaster. Ως φοιτητές ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας

Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα. Ιούνιος 2014. Αποτελέσματα έρευνας Αποτελέσματα έρευνας Καταγραφή στάσεων και συμπεριφορών μαθητών μαθητριών απέναντι στο κάπνισμα Στο πλαίσιο της Πράξης: «Ενέργειες ενημέρωσης και υποστήριξης για την οργάνωση και υλοποίηση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ,ΟΔΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ,ΟΔΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ,ΟΔΗΓΗΣΗ ΚΑΙ ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΣΤΡΑΤΗ Ε. ΚΕΤΣΙΟΥ Κ. ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΕΣ Τ.Ε. ΜΕΠ / ΒΠΠ Γ.Ν.Θ. ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Κάπνισµα και καρδιά! Μειώνει τη χοληστερόλη HDL και αυξάνει την

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Μέρος Β Δρ. Ανδρέας Φλουρής Ερευνητής Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας Κέντρο Έρευνας, Τεχνολογίας και Ανάπτυξης Θεσσαλίας ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΕΡΙΩΝ ΣΤΙΣ ΚΥΨΕΛΙΔΕΣ 2 ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ

Β Α Σ Ι Κ Ε Σ Ε Ν Ν Ο Ι Ε Σ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Εξαρτησιογόνες ουσίες ονοµάζονται όλες οι ουσίες που προκαλούν εξάρτηση ψυχική ή σωµατική και που η χρήση τους δηµιουργεί µεταβολές στον εγκέφαλο (γνωστικές λειτουργίες και συναισθήµατα)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ 2011-2015 ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 500.000 νέα κρούσµατα καρκίνου του τραχήλου διαγιγνώσκονται ετησίως. 250.000

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης)

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΣΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ (Στοιχεία εισαγωγών και κατανάλωσης) Το Ηνωμένο Βασίλειο κατατάσσεται στην πέμπτη θέση του παγκόσμιου πίνακα εισαγωγέων ελαιολάδου του FAO βάση των εισαγομένων ποσοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Δηλητηρίαση Η έκθεση σε τοξίνη που δύναται να έχει βλαπτική επίδραση στον οργανισμό Τοξίνη είναι η ουσία που προκαλεί βλάβη στη λειτουργία ενός ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος

Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση Προβλήματα με την κατανάλωση αλκοόλ Κοινωνική κατανάλωση οινοπνεύματος Αλκοολισμός και Προβληματική Κατανάλωση (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcoholism-and-problem-drinking) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Αλκοολισμός είναι η λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ. Επιδημιολογία

ΔΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ. Επιδημιολογία Επιδημιολογία ΔΙΑΚΟΠΗ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Σήμερα υπάρχουν 1.1 δισεκατομμύρια καπνιστές παγκοσμίως. Κάθε μέρα, περίπου 80-100.000 νέοι άνθρωποι παγκοσμίως αρχίζουν το κάπνισμα. Εάν οι τρέχουσες τάσεις συνεχιστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΤΣΙΟΥΔΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞ/ΣΙΑ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΠΕΖΙΡΚΙΑΝΙΔ

ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΤΣΙΟΥΔΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞ/ΣΙΑ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΠΕΖΙΡΚΙΑΝΙΔ ΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΤΣΙΟΥΔΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞ/ΣΙΑ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΠΕΖΙΡΚΙΑΝΙΔ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ Π.Ο.Υ. ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΟ ΜΕ ΕΞΑΡΣΕΙΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρίας κ.ιωάννης Καλλικάζαρος,

Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρίας κ.ιωάννης Καλλικάζαρος, Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος 31 Μαΐου 2013 «Επιτακτική ανάγκη είναι η λήψη μέτρων, που θα ανακόψουν τη φόρα της θανατηφόρας αυτής συνήθειας, από την Πολιτεία» Αθήνα, 29 Μαΐου 2013 Απελευθερωθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2009

ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ. Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2009 ΕΝΩΣΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Πρόληψη και Ασφάλιση : Διπλή ασπίδα προστασίας από τους κινδύνους που απειλούν Ζωή Υγεία Α Μέρος : Κίνδυνοι Ζωής και Υγείας Πρόληψη: από τη θεωρία στην πράξη: νέες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα?

HPV. Τι είναι τα κονδυλώματα? HPV O HPV (Human papilloma virus) ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων είναι ιός που βασίζεται στο DNA και μολύνει το δέρμα και τις βλεννογόνες μεμβράνες ανθρώπων και ορισμένων ζώων. Μέχρι στιγμής έχουν αναγνωριστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΑΓΕΙΡΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΠΕ 11 ΠΟΙΜΕΝΙΔΟΥ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΕ 04.02 ΣΑΜΑΡΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΠΕ 02 Oι μαθητές του τμήματος Α1,Α2 ανά ομάδες είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο

Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία. Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Χρόνια βρογχίτιδα στην τρίτη ηλικία Χρυσόστομος Αρβανιτάκης 7ο εξάμηνο Τι είναι η χρόνια βρογχίτιδα? Βρογχίτιδα είναι μια φλεγμονή των βρογχικών σωλήνων, που μεταφέρουν τον αέρα στους πνεύμονες. Χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α.

ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Βασιλείου Ιωάννα Φαρμακοποιός Μ.Ρ.Α. ΜΠΟΛΝΤΟ (PEUMUS BOLDUS) Το μπόλντο ανήκει στην οικογένεια των Monimiaceae. Eίναι αυτοφυές της περιοχής των Άνδεων της Χιλής και του Περού, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr

Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα. Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr Πρόγραμμα προαγωγής και αγωγής υγείας: Κάπνισμα Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια tpsaltop@med.uoa.gr 1 Επιδημιολογικά στοιχεία 2 Καπνισματικές συνήθειες ανά χώρα (2012) Ανασκόπηση για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα