Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet"

Transcript

1 Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet Γεώργιος Δ. Παναγόπουλος Όταν ο καθηγητής Balivet εξέδιδε το 1980 εκτενές άρθρο 1 στο οποίο αντιπαρέβαλλε ως συγκρίσιμο το όραμα περί εναρμονισμού Χριστιανισμού και Ισλάμ του σεΐχη Μπεντρεντίν από τη Σαμαβνά της Θράκης με αυτό του Έλληνα αυτοεξόριστου στην αναγεννησιακή Ιταλία Γεώργιου Τραπεζούντιου, άρθρωνε σε εμβρυική μορφή μια συγκεκριμένη θέση για τη συνάντηση της ελληνικής-βυζαντινής Ορθοδοξίας με τον τουρκομανικό ετερόδοξο Μουσουλμανισμό η οποία επρόκειτο να εκδιπλωθεί πλήρως μια περίπου δεκαπενταετία αργότερα με μια εκδοθείσα στην Κωνσταντινούπολη (1994) μονογραφία του, ο ουδέτερος τίτλος της οποίας «Romanie Byzantine et pays de Rum turc» επεξηγείται μόνον από τον σαφούς ιδεολογικού προσανατολισμού υπότιτλο: Histoire d un espece d imbrication gréco-turque. Το ουσιαστικό imbrication, που δηλώνει τον τρόπο τοποθέτησης κεραμιδιών μερικώς επικαλυπτομένων, υποδηλώνει εδώ επιπλέον τον τρόπο με τον οποίο ο Balivet αντιλαμβάνεται τη συγκρουσιακή εκείνη διαδικασία που μέσα σε περίπου δύο αιώνες οδήγησε, για να θυμηθούμε την έκφραση του καθηγητού Σπύρου Βρυώνη, στην τελευταία μεταβολή της εθνολογικής σύνθεσης στον χώρο της Εγγύς Ανατολής. Στόχος της παρούσας εισήγησης είναι η κριτική έκθεση της συγκεκριμένης επιστημονικής θέσης. Προς το σκοπό αυτό στη συνέχεια θα εστιάσουμε την προσοχή μας σε τρεις θεματικούς κύκλους, όπως αυτοί ορίζονται από την προβληματολογία του Balivet: 1) το ελληνοτουρκικό συμβιωτικό φαινόμενο, 2) το συγκρητιστικό φαινόμενο σε σχέση με τα δερβισικά τάγματα και 3) τη θέση του Balivet περί ελληνοτουρκικού consensus. 1. Συμβιωτικά φαινόμενα Για τον Balivet η καταστροφή του ορθόδοξου βυζαντινού πολιτισμού της Μικράς Ασίας πρέπει να κατανοηθεί μάλλον με όρους συνάντησης, συμβιωτικότητας, δημιουργικής συνύπαρξης και πολιτισμικής συνέχειας. Δεν αρνούμαστε ότι όλα αυτά ανιχνεύονται στις πηγές ως σημαντικές εκφάνσεις της ύστερης ιστορίας του βυζαντινού μικρασιατικού χώρου όμως αρκεί η παράθεση πλήθους σχετικών μαρτυριών για να συγκαλύψει τον τραγικό και πολυώδυνο για εκατομμύρια χριστιανικές υπάρξεις συγκρουσιακό χαρακτήρα αυτού που ο Balivet αποκάλεσε imbrication; Ας δούμε πρώτα τα φαινόμενα ωσμωτικής συνύπαρξης των ελληνόφωνων γηγενών με τους νεήλυδες Τουρκομάνους. Με την κατά κύματα εισβολή φύλων προερχομένων από την Κεντρική Ασία και το βόρειο Ιράν το σελτζουκικό κράτος και στη συνέχεια το οθωμανικό εμιράτο θα αποτελέσουν μια ζώνη θρησκευτικού προσπολιτισμού 1 Deux partisans de la fusion relisieuses des Chretiens et des Musulmans au XVe siècle: Le Turc Bedreddin de Samavna et le Grec Georges des Trebizonde, Βυζαντινά 10 (1980)

2 μεταξύ των γηγενών χριστιανών και των εισβολέων 2. Το φάσμα των θρησκευτικών δοξασιών είναι εξαιρετικά ευρύ: Ξεκινά, όπως ορθά ο Balivet (ένθ. αν., 90 και 101) σημειώνει επί τη βάσει μαρτυριών του καδή Αχμέντ της Νίγδης, 3 από τον αθεϊσμό και καταλήγει μέσα από εκδοχές Βουδισμού, Μαζδαϊσμού ακόμα και στη νεστοριανική εκδοχή του Χριστιανισμού, η οποία ως γνωστόν είχε διαδοθεί μέσω του ιρανικού υψιπέδου μέχρι την Μογγολία και κατά πάσα πιθανότητα την Ιαπωνία. Ο Balivet αναφέρει ακόμα τη χαρακτηριστική περίπτωση ενός εμίρη του Ερντζιντζάν, του Ταχαρτέν, ο οποίος είχε νυμφευθεί πριγκίπισσα από τους Μεγαλοκομνηνούς της Τραπεζούντας είτε υπό την επιρροή της συζύγου του, είτε λόγω χαλαρής θρησκευτικής συνείδησης ο εμίρης, αναφέρεται, πίνει κρασί δημοσίως και γενικώς κινείται εντός μιας ατμόσφαιρας ελάχιστα ισλαμικής. Φαίνεται ότι και στη Σεβάστεια (Σίβας) του 14 ου αι. ο μηχανισμός ωσμωτικής διάδρασης που θέτει σε λειτουργία η συνοίκηση ομάδων διαφορετικών ταυτοτήτων είχε οδηγήσει σε τέτοια χαλαρότητα το μουσουλμανικό στοιχείο της περιοχής, ώστε ο Καζβινί να παραπονείται ότι τα τζαμιά ήταν άδεια κατά την προσευχή της Παρασκευής. Παραδόξως όμως ο Balivet μοιάζει να ξεχνά ή να παραθεωρεί ότι η κρίση θρησκευτικής και εθνοτικής ταυτότητας δεν αφορούσε τόσο τους εισβολείς, όσο τους κατακτημένους. Γιατί αν ο εμίρης του Ερντζινζτάν ανέπτυξε εντός χριστιανίζοντος περιγύρου οινικές ευαισθησίες ή αν ο ανατραφείς στην Κωνσταντινούπολη γιος του Βαγιαζήτ του Α ζητούσε διαρκώς να βαπτισθεί χριστιανός, τούτο ουδόλως συνεπάγεται ή υπεμφαίνει μια συνολική κρίση ταυτότητας σε σχέση με τον τουρκοϊσλαμικό παράγοντα. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι ρηγματώσεις της θρησκευτικής συνείδησης των νεήλυδων Τουρκομάνων της Μικράς Ασίας, οι οποίες εξάλλου θα οφείλονταν και στην όψιμη μεταστροφή τους στο Ισλάμ και κατ επέκταση στη φυσιολογική επιβίωση στοιχείων του προγενέστερου ειδωλολατρικούσαμανικού υποβάθρου με κυρίαρχο το εγγενές στις μετακινούμενες τουρκομογγολικές ορδές της Ευρασίας χαρακτηριστικό του συγκρητισμού και της θρησκευτικής ανεκτικότητας. 4 Πέραν τούτων είναι μεθοδολογικώς εσφαλμένο και επιστημονικώς ανεπίτρεπτο να παρατρέχει κανείς την ίδια στιγμή τη μακρά πορεία καταστροφής που ακολούθησε, κατά την πρόσφορη έκφραση του Σπ. Βρυώνη, 5 η βυζαντινή Εκκλησία στη Μικρά Ασία και μαζί της ολόκληρος τελικά ο μικρασιατικός Ελληνισμός. Στα πρώτα στάδια της σελτζουκικής και στη συνέχεια της οθωμανικής επέκτασης οι καταστροφές και οι ερημώσεις είναι στην ημερήσια διάταξη η ερήμωση πολλών ανθηρών κέντρων, ιδίως της Δυτικής Μικράς Ασίας (π. χ. Τράλλεις), είτε λόγω εσπευσμένης εγκατάλειψής τους από τους κατοίκους τους είτε λόγω σφαγών, δεν αποτελούν περιστασιακά συμβάντα. Στις αρχές του 14ου αι. «οι περιοχές του Μαιάνδρου, του Καύστρου και οι περιοχές του Μαγεδώνος ερημώθηκαν αμείλικτα και επανειλημμένα, καθώς και οι πόλεις Πριήνη, Μίλητος, Καρία, Αντιόχεια, Μελανούδιο». Τη διατύπωση 2 M. BALIVET, Romanie byzantine et pays de Rum turc. Histoire d un espace d imbrication grécoturque, Isanbul 1994, 171 Γ. ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, Οι πρώτοι Οθωμανοί, Συμβολή στο πρόβλημα της πτώσης του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας ( ), Αθήνα , 161 και ΣΠ. ΒΡΥΩΝΗΣ, Ἡ παρακμὴ τοῦ μεσαιωνικού Ἑλληνισμοῦ στὴ Μ. Ἀσία καὶ ἡ διδικασία ἐξισλαμισμοῦ (11 ος -15 ος αιώνας ), ελλ. μτφρ. Κ. Γαλαπαριώτου, Ἀθήνα 1996, Ένθ. αν., 90 και Αρκεί εδώ να θυμηθούμε την ανοχή που επέδειξαν έναντι των χριστιανών οι Τάταροι κατακτητές της κιεβινής Ρωσίας, ιδίως κατά την προϊσλαμική-σαμανική περίοδο της ιστορίας τους. Βλ. А. В. КАРТАШЕФ, Очерки по истории Руской Церкви, том 1, Минск 2007, Ένθ. αν.,

3 παραθέσαμε αυτολεξεί από την ανωτέρω υποσημειωθείσα μελέτη του Σπ. Βρυώνη 6, ο οποίος παραθέτει επιπροσθέτως εκτεταμένο αλλά ελλιπή, όπως δηλώνει, κατάλογο πόλεων και χωριών «που καταστράφηκαν ή λεηλατήθηκαν και οι κάτοικοί τους αιχμαλωτίσθηκαν ή σκοτώθηκαν». 7 Ο Joseph Matuz 8 μας πληροφορεί ότι η καταστροφή και η ερήμωση της περιοχής γύρω από μια πόλη, δηλ. η μέθοδος της «καμένης γης», ήταν κάτι στο οποίο εξ ανάγκης κατέφευγε ο Οσμάν, αφού μη διαθέτοντας πολιορκητικές μηχανές το μόνο αποτελεσματικό μέσο κατάκτησης οχυρωμένων θέσεων που διέθετε ήταν ο εξαναγκασμός των κατοίκων τους σε παράδοση μέσω του λιμού. Τα γεγονότα αυτά δεν εξωραΐζονται ούτε χάνουν τη βαρύτητά τους, επειδή, όπως ορθά υπενθυμίζει ο Balivet, άλλες πόλεις προτίμησαν την εκούσια παράδοση, ή επιμέρους Έλληνες πολιτικοί και εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι επέλεξαν την ανοικτή ή συγκεκαλυμμένη συνεργασία με τον εχθρό από διαφορετικά κίνητρα 9, όπως στις αρχές του 13 ου αι. ο βυζαντινός αξιωματούχος Μανουήλ Μαυροζώμης, ο οποίος συγγενεύει μέσω επιγαμίας με το σουλτάνο Καϊχοσρόη, για να καταλάβει τελικά ύπατο αξίωμα στο σελτζουκικό κράτος του Ικονίου, διατηρώντας τη χριστιανική του ταυτότητα. Εν τούτοις είναι άξια μνείας η παρατήρηση του καθηγητή Stanford J. Shaw, 10 ότι στις απαρχές της Οθωμανικής εξάπλωσης ελάχιστοι Χριστιανοί είναι διατεθειμένοι να συνεργασθούν μαζί τους, πραγματικότητα που μεταβάλλεται μόνο στη συνέχεια, όταν το οσμανικό εμιράτο ισχυροποιείται, υποκαθιστά την αναιμική βυζαντινή διοίκηση και θέτει τέρμα στην αναρχία των ατέρμονων ενδοτουρκομανικών συγκρούσεων επιβάλλοντας, κατά τις οξυνούστατες παρατηρήσεις του Αρνάκη-Γεωργιάδη, 11 την πολυπόθητη για τα μέλη μιας αγροτικής κοινωνίας διοικητική τάξη και προστασία. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπ όψη του ότι ήδη από τις αρχές του 14ου αι. οι μητροπόλεις και επισκοπές της Μικράς Ασίας περιέρχονται λόγω αρπαγής ή δήμευσης της περιουσίας τους από τους νέους κυρίαρχους σε κατάσταση αξιοθρήνητης πενίας, όπως σειρά ολόκληρη πατριαρχικών συνοδικών αποφάσεων επιβεβαιώνει, κατανοεί κανείς ευχερώς την αιτία των μαζικών προσχωρήσεων στο Ισλάμ που σημειώνονται. Και τούτο γιατί με την απώλεια της οικονομικής βάσης της μικρασιατικής Εκκλησίας προς όφελος των νεοϊδρυθέντων θρησκευτικών και κοινωνικών ιδρυμάτων των Τούρκων, τα περίφημα βακούφια, αποδυναμώνεται καίρια η θεσμική οργάνωση των μητροπόλεων με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη διαποίμανση του χριστιανικού πληρώματος επιπλέον εξαρθρώνεται ταχύτατα το δίκτυο κοινωνικής μέριμνας (κατά το Μεσαίωνα δεν υφίσταται κρατική κοινωνική μέριμνα τις λειτουργίες αυτού που σήμερα αποκαλούμε κοινωνικό κράτος ασκούσε καθ ολοκληρίαν η Εκκλησία με την ίδρυση 6 Ένθ. αν., 219. Πρβλ. DUCELLIER, ένθ. αν., 312 ειδικά για την Αδριανούπολη βλ. Πατριαρχική συνοδική πράξη του Φεβρουαρίου 1389 σε FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, Acta et Diplomata Graeci medii aevi sacra et profana, tom. II, Vindobonae 1862, Ένθ. αν., 225. Την ίδια εικόνα μας δίνει έναν περίπου αιώνα μετά ο εν Κωνσταντινουπόλει ενδιατρίβων Λατίνος μοναχός Bartholomeo de Jano σε Επιστολή του που συνέταξε το 1438 (Epistola de credulitate Turcarum, PG 158, 1060). Βλ. ακόμα Δούκα, Historia byzantina, έκδ. Βόννης 1834, J. MATUZ, Das Osmanische Reich. Grundlinien seiner Geschichte, Darmstadt 1996, 30 πρβλ. Ν. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ, Η κατάκτηση της Μικράς Ασίας από τους Οθωμανούς Τούρκους, στο: Α. Γ. Κ. ΣΑΒΒΙΔΗΣ / Ν. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ, Ο ύστερος μεσαιωνικός κόσμος (11 ος -16 ος αιώνες ). Βυζάντιο, Μεσαιωνική Δύση, Ανατολή και Ισλάμ, Βαλκάνια και Σλάβοι, Αθήνα 2007, , εδώ Π.χ. Φιλανθρωπινός, Νικόλαος Βούλγαρης (ο οποίος επέστρεψε στην πατρώα πίστη), Θεόδωρος Νεστόγκος, Θεόδωρος Άγγελος, Θεόδωρος Βατάτζης. BALIVET, ένθ. αν., 46-49, 116 DUCELLIER, ἐνθ. αν., ST. J. SHAW, History of the Ottoman Empire and the Modern Turkey, vol. 1: Empire of the Gazis. The Rise and Decline of the Ottoman Empire , Cambridge , Ένθ. αν.,

4 και συντήρηση νοσοκομείων, πτωχοκομείων, ξενώνων κ.λ.π.) που συγκροτούσαν οι χριστιανικές επισκοπές σε όλο το εύρος του μικρασιατικού χώρου. Μάζες ολόκληρες εξαθλιωμένων κατοίκων έρχονται αντιμέτωπες με το πιεστικό δίλημμα της προσφυγιάς ή της παραμονής στον τόπο τους, οπότε η προσχώρηση στην ιδεολογία και κυρίως στο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο που ορίζει ο νικητής είναι η μόνη φυσική και υπαγορευμένη από το ένστικτο αυτοσυντήρησης επιλογή για να αποφευχθεί η φυτόζωη ύπαρξη ή η βιολογική εξαφάνιση. Όρθώς ο Άμαντος, παραπέμποντας και σε παρόμοια απόφανση του Κιοπρουλού, διατυπώνει τον ισχυρισμό ότι οι χριστιανικοί συνοικισμοί «εξισλαμίσθηκαν σταδιακά κατά το τέλος του 14 ου αιώνα». 12 Συναφώς αναφέρουμε την υπόθεση του Joseph Matuz, 13 ότι ένεκα της πλημμυρίδας των τουρκομανικών φύλων που κινήθηκαν ήδη από τα τριακοστά έτη του 13 ου αιώνα προς Δυσμάς το τουρκικό στοιχείο θα πρέπει να υπερτερούσε πληθυσμιακά στη Μικρά Ασία ήδη προ της εμφάνισης των Οσμανλήδων. Όμως και έτσι ακόμα οι μνήμες της παλαιάς θρησκευτικής ταυτότητας δεν χάνονται: μαρτυρία του μοναχού Βαρλαάμ του Καλαβρού, γνωστού από την αντιπαράθεσή του με τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, μοιάζει να υπαινίσσεται ύπαρξη κρυπτοχριστιανών σε τέσσερις μη κατονομαζόμενες περαιτέρω πρώην βυζαντινές πόλεις της Μικράς Ασίας. 14 Μαρτυρία του Νικηφόρου Γρηγορά μας επιτρέπει τουλάχιστον να υποθέσουμε ότι νωρίτερα ακόμα κρυπτοχριστιανός υπήρξε ακόμα και ένας Σουλτάνος του σελτζουκικού κράτους του Ικονίου, ο Εζεντίν Καϊκάους Β ( και ). 15 Σε κάθε περίπτωση όμως η ύπαρξη κρυπτοχριστιανών βεβαιώνεται αναφορικά με τη Νίκαια περί τα μέσα του 14 ου αιώνα από δύο Επιστολές (πιττάκια) του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα. 16 Μεταγενέστερο κείμενο του γνωστού κατά τα άλλα ανθενωτικού Γεννάδιου Σχολάριου κάνει γενικώς λόγο για κρυπτοχριστιανούς αλλά και Νεομάρτυρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος εκ των Νεομαρτύρων, ο άγιος Θεόδωρος ο Νέος (της αριστοκρατικής οικογένειας των Γαβράδων) ανήκει χρονολογικά ήδη στον 11 αιώνα. Το στοιχείο αυτό, μεταξύ άλλων, παρέχει στο Βρυώνη το ενδόσιμο να ισχυρισθεί ότι «το φαινόμενο των Νεομαρτύρων απετέλεσε σημαντικό στοιχείο της ιστορίας της Ανατολής από τον 11 ο αιώνα και ύστερα» 17. Τέλος, σύμφωνα με τον Ουζουντσασιρλί 18 σημαντικό ρόλο στην προαγωγή του εξισλαμισμού στα Βαλκάνια θα πρέπει να διαδραμάτισε και ο θεσμός του ντεβσιρμέ, του διαβόητου παιδομαζώματος, τη φήμη του οποίου επείγεται να 12 Κ. Ι. ΑΜΑΝΤΟΣ, Σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων. Από τον ενδέκατο αιώνα μέχρι το 1821, Τόμος Α : Οι πόλεμοι των Τούρκων για κατάληψη των ελληνικών χωρών , Αθήνα , 58. Πρβλ. την απόφανση του F. W. HASLUCK, Christianity and Islam under the Sultans, vol. 1, Oxford 1929, MATUZ, ένθ. αν., Βλ. A. DUCELLIER, Chrétiens d Orient et Islam au Moyen Age, VIIe XVe siècle, Paris 1996, 314. Για τους κρυπτοχριστιανούς βλ. F. W. HASLUCK, The Chrypto-Christians of Trebzond, The Journal of Hellenic Studies 41, Part 2 (1921) και την κλασική μελέτη του Κ. ΦΩΤΙΑΔΗ, Οι εξισλαμισμοί της Μικράς Ασίας και οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, Θεσσαλονίκη DUCELLIER, ένθ. αν., 286 πρβλ. και Р. М. ШУКУРОВ, Иагупы: тюрская фамилиа на византийской службе, στο: Российская Академия Наук / Институт всеобщей Историй (επιμ.), Византийские Очерки, Αγία Πετρούπολη 2006, FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, ένθ., αν., tom.1, Vindobonae 1860, και Βλ. ανάλυση των μαρτυριών αυτών σε Α. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Ἱστορία τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ, τ. 1: Ἀρχὲς καὶ διαμόρφωσή του, Αθήνα 2001, Ένθ. αν., 321. Βλ. και E. Α. ZACHARIADOU, The Great Church in captivity , στο: M. ANGOLD (ed.), The Cambridge History of Christianity. Eastern Christianity, Cambridge 2008, 182, όπου και περαιτέρω βιβλιογραφία. 18 Παρά ΑΡΝΑΚΗ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ, ένθ. αν.,

5 αποκαταστήσει, τουλάχιστον εν μέρει, όχι ο Balivet αλλά ο πολύς Ducellier, 19 ο οποίος παρουσιάζει την εν λόγω πρακτική ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία κοινωνικής ανόδου και καταξίωσης για τους άρρενες γόνους πτωχών χριστιανικών οικογενειών. Αντί άλλου σχολιασμού παραπέμπουμε για το θέμα στη κλασική γερμανική μονογραφία της Παπούλια. 20 Όμως και οι αυτές ακόμα οι κατ αρχήν ορθές διαπιστώσεις του Balivet, τις οποίες συναντάμε και στον κατά τα άλλα σημαντικότατο Γάλλο βυζαντινολόγο Alain Ducellier, περί προθυμίας ακόμα και εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων να συνεργασθούν με τους νέους επικυρίαρχους της Ανατολής, δεν πρέπει να συσκοτίζουν τη διαδικασία καταστροφής της βυζαντινής Εκκλησίας στη Μικρά Ασία, που κινήθηκε με γοργούς ρυθμούς. 2. Το φαινόμενο του πληθωρικού συγκρητισμού και οι ετερόδοξες μουσουλμανικές αδελφότητες. Το συγκρητιστικό φαινόμενο, αν και εμφανίζεται διαχρονικώς ως οιονεί αναφαίρετη ανθρωπολογική συνθήκη σχεδόν κάθε θρησκευτικής έκφρασης, εντούτοις στη συνάφεια που μας απασχολεί, συνδέεται κυρίως με τη φυλετική ποικιλία των εισβολέων - ο Βρυώνης απαριθμεί μεταξύ των τουρκομανικών φύλων της εισβολής, Ογούζους, Κιπτσάκους, Μογγόλους, Πατζινάκες, Τσαγκατάι από τις ορδές του Ταμερλάνου, Χουαρασμιανούς κ.ά. 21 στη συνάφεια που μας απασχολεί όμως αναδύεται στο προσκήνιο κυρίως ως αποτέλεσμα της σωρευτικής δράσης ήδη από τις αρχές του 13 ου αι. είτε φορέων μυστικιστών διδασκαλιών, όπως ο Ιμπν Αραμπί στο σελτζουκικό Ικόνιο είτε, κυρίως, ετερόδοξων μυστικιστικών αδελφοτήτων, μεταξύ των οποίων καθοριστικό ρόλο θα παίξουν οι Μεβλεβήδες, οι Μπεκτασήδες, οι Καλαντάρ και η περίφημη αδελφότητα των Νέων, οι Αχήδες. Εν προκειμένω ο Balivet εστιάζει την προσοχή του στο ανοικτό πνεύμα πολλών Τουρκομάνων μπάμπα, καθώς και στην προθυμία μορφών του ισλαμικού μυστικισμού να συνδιαλεχθούν με τους χριστιανούς, όπως ο Ιμπν Αραμπί και ο Τζαλ αλ ουντιν Ρουμί τον 13ο αιώνα, ή ακόμα ο σεΐχης Μπεντρεντίν και ο μαθητής του Μπερκλυτσέ Μουσταφά στην καμπή μεταξύ 14 ου και 15 ου αιώνα, οι οποίοι ηγήθηκαν κοινωνικοπολιτικής επαναστάσεως (1415) κατά του οθωμανικού κατεστημένου απευθυνόμενοι προς ευόδωσή της και στους χριστιανούς. Όσον αφορά ειδικότερα τις δερβισικές αδελφότητες περιοριζόμαστε στην ακόλουθη κριτική παρατήρηση: Ο Balivet αντιμετωπίζει τα ετερόδοξα μουσουλμανικά τάγματα ως φορείς ενός πνεύματος συμφιλίωσης και συνδιαλλαγής με το ντόπιο χριστιανικό στοιχείο, κάτι που πράγματι μοιάζει να αληθεύει στην περίπτωση του τάγματος των οπαδών του ημιμυθικού Χατζί Μπεκτάς, των Μπεκτασήδων. 22 Αυτοί οι τελευταίοι 19 DUCELLIER, ένθ. αν., 351. πρβλ. την παρόμοια εκτίμηση στο: H. INALCIK / D. QUATAERT (ed.), An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Vol. 1: , Cambridge , B. D. PAPOULIA, Ursprung und Wesen der Knabenlese im Osmanischen Reich (Süddosteuropäische Arbeiten, hrsg. M. Bernath), München 1963 πρβλ. Α. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Προβλήματα τῆς Ἱστορίας τοῦ παιδομαζώματος, Ἑλληνικὰ 13 (1954) Για τα προ-οθωμανικά τουρκικά φύλα βλ. Α. Γ. Κ. ΣΑΒΒΙΔΗ, Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, Α : Προ-οθωμανικά φύλα στη Ασία και στα Βαλκάνια, Αθήνα 1996, in toto. Πρβλ. και CL. CAHEN, Pre- Ottoman Turkey. A general survey of the material and spiritual culture and history c , μτφρ. J. Jones-Williams, New York 1968, Η προσωπικότητα του Χατζί Μπεκτάς καλύπτεται υπό αδιαφανούς πέπλου, με αποτέλεσμα ελάχιστα πράγματα να μπορούν να ειπωθούν σχετικώς. Φαίνεται, έτσι, ότι οι Μπεκτασήδες αν δεν ταυτίζονται, 5

6 τόσο στις δοξασίες τους όσο και στο τελετουργικό τους παρουσίαζαν εκπλήσσουσες ομοιότητες με το αντίστοιχο της χριστιανικής Εκκλησίας επιλεκτικά αναφέρουμε εδώ το μπεκτασικό αϊνισέμ ως αντίστοιχο του χριστιανικού βαπτίσματος, το χρίσμα με ροδόνερο, το μπας οκουτμάκ, που παρέπεμπε στη χριστιανική μετάνοια και εξομολόγηση και το ντουσκουνλούκ που θυμίζει το χριστιανικό αφορισμό. Ούτε ομοιότητες παρατηρούμενες σε ευρύτερο πλαίσιο μεταξύ του σουφικού μυστικισμού που είχε εμποτίσει την πρακτική πολλών ετερόδοξων αδελφοτήτων και της ορθόδοξης πνευματικότητας διαφωτίζουν την προβληματική μας: Το ότι για παράδειγμα οι σουφικές τεχνικές αυτοσυγκέντρωσης (π.χ. το Ντίκρ) συμπλησιάζουν παρεμφερείς εκδηλώσεις του ορθόδοξου μοναχισμού, δεν μας επιτρέπει να συνθεωρήσουμε, όπως κάνει ο Balivet, τον ορθόδοξο Ησυχασμό με τον ιρανοτουρκικό Σουφισμό ως φαινόμενα ευρισκόμενα σε σχέση άμεσης αιτιώδους συνάφειας. Το γεγονός ότι παραγνωρίζει την αρχαιότητα 23 της ησυχαστικής εσωτερικής ή αυτενεργούμενης προσευχής είναι μία μόνο από τις ανακριβείς επισημάνσεις του που καθιστούν την ανωτέρω υπόθεση του ανέρειστη. Όμως ο πληθωρικός συγκρητισμός του ετερόδοξου Ισλάμ, περί του οποίου προσάγει πληθώρα σχετικών μαρτυριών ο Hasluck, 24 δεν είναι αποτέλεσμα της τουρκικής κατάκτησης, αλλά αντίθετα θεμελιώδης συνθήκη πραγματοποίησής της. 25 Τα δερβισικά τάγματα χαρακτηρίζονταν πρωτίστως από έναν ασίγαστο προσηλυτιστικό ζήλο, τον οποίο συνδύαζαν με έναν ελκυστικό για τη λαϊκή ψυχή μυστικισμό στην ιρανική σουφική εκδοχή του η κατ αρχήν απροκατάληπτη προσέγγιση των Χριστιανών της Μικράς Ασίας, αλλά και παλαιότερα των ακόμα σαμάνων Τουρκομάνων του βορείου Ιράν, εκπηγάζει από τον ιερό ζήλο των ταγμάτων για διάδοση της πίστης τους. Η επισήμανση αυτή αποδεικνύεται πολλαπλώς. Σε περιπτώσεις δερβισικών ταγμάτων όπως αυτό των Καζαρουνίγια η μυστικιστική παράδοση συγχωνεύεται με τον πολεμικό ζήλο των γαζήδων ιερών μαχητών του Ισλάμ, με αποτέλεσμα οι Καζαρουνίγια να ασκήσουν σημαντική επιρροή στους Τουρκομάνους αναφορικά με την οργάνωση του ιερού πολέμου. 26 Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η ταρίκα (=δρόμος, μέθοδος, τάγμα) των Καλανταρίγια (οι οποίοι όπως και οι Χαϊντάρι, αλλά και οι περίφημοι Αχήδες εντάσσονταν στην ευρύτερη ομάδα των Μπατινίγια), στην οποία θα πρέπει να ανήκαν οι περισσότεροι από τους δερβίσηδες που κατέφυγαν στη Μικρά Ασία από το Τουρκεστάν και τη Μπουχάρα. 27 Εκτός από το αναρχικό πνεύμα, που εκφραζόταν ανάμεσα σε άλλα στον επιδεικτικό αντικομφορμισμό, στις διαρκείς περιπλανήσεις τους, το εκκεντρικό ντύσιμο και την περίεργη μουσική από νταούλια που συνόδευε την πορεία τους «έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορική εξέλιξη της Μικράς Ασίας παρακινώντας» τους Τουρκομάνους μπάμπα να εξεγερθούν κατά της σελτζουκικής κυριαρχίας, αλλά και εξάπτοντας τον ζήλο τους για ιερό πόλεμο εναντίον των χριστιανών των συνοριακών περιοχών. 28 όπως ισχυρίσθηκε ο HASLUCK (ένθ. αν., 160), τουλάχιστον συγκροτήθηκαν υπό την καθοριστική επιρροή των Χουρουφί μετά των οποίων εισχώρησαν στις τάξεις των Γενιτσάρων. Οι Χουρουφί, ειρήσθω εν παρόδω, άσκησαν ιδιαίτερη γοητεία στο νεαρό Μωάμεθ, το μετέπειτα Πορθητή. Πρβλ. FR. BABINGER, Mehmed der Eroberer: Weltenstürmer einer Zeitenwende, München 1987, Ένθ. αν., HASLUCK, ένθ. αν., passim πρβλ. ΒΡΥΩΝΗΣ, ενθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ενθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., HASLUCK, ένθ. αν., Πρβλ. Ν. ΣΑΡΡΗ, Οσμανική πραγματικότητα. Συστημική παρά-θεση δομών και λειτουργιών, τ. 1: Το δεσποτικό κράτος, Αθήνα, χ.χ, 65. 6

7 Δεν πρέπει να λησμονήσουμε εδώ τους Αχήδες, οι οποίοι αν και δεν ταυτίζονται με τους δερβίσηδες, εντούτοις βρίσκονταν σε σχέση αλληλεπίδρασης με τους σούφι Μεβλεβήδες αλλά και τους Μπεκτασήδες, 29 και απετέλεσαν ένα εκπληκτικά πυκνό δίκτυο αδελφοτήτων Νέων, οι οποίες ασπάζονταν το μουσουλμανικό φουτουβά, την παράδοση ενός κώδικα τιμής γενναιότητας και κοινωνικής αλληλεγγύης. Γρήγορα τα χάνια και οι ξενώνες που δημιούργησαν και συντηρούσαν αναδείχθηκαν σε ασυναγώνιστους θεσμούς κοινωνικής πρόνοιας και βοήθειας προς τους ξένους και τους αδυνάτους. Το νεανικό σφρίγος, οι νυχτερινές μυστικιστικές συγκεντρώσεις, τα κοινά ιδανικά της δικαιοσύνης και της γενναιότητας σφυρηλάτησαν δεσμούς μεγάλης αντοχής αλλά και απέσπασαν το γενικό θαυμασμό σε τέτοιο μάλιστα σημείο, ώστε ο Μαροκινός περιηγητής Ιμπν Μπατούτα να θεωρεί τον Αχή κάθε πόλης ως τον πραγματικό κυβερνήτη της. 30 Ήταν ακριβώς ο Οσμάν εκείνος από τους πολυάριθμούς εμίρηδες της Μικράς Ασίας 31 που κατάφερε να εκμεταλλευθεί το τεράστιο δυναμικό ισχύος που μπορούσε να εκλύσει και τελικά εξέλυσε ο επιδέξιος συνδυασμός του κώδικα τιμής των Αχήδων κυριάρχων των αστικών και ημιαστικών χώρων με την τροφοδοτούμενη από την μυστικιστική πνευματικότητα των δερβίσηδων πολεμική ορμή των γαζήδων. Χρειάζεται εδώ ιδιαίτερη προσοχή: Ο Οσμάν και οι διάδοχοί του δεν εμφανίζονται απλώς ως γαζήδες, δηλ. ως κάποιοι ακόμα ιεροί πολεμιστές στην υπηρεσία του Ισλάμ πολύ περισσότερο επιδιώκουν και εξασφαλίζουν την υποστήριξη των Αχήδων και των μετ αυτών συνδεόμενων δερβίσηδων, των πραγματικών εν τελική αναλύσει κυριάρχων της Ανατολίας μετά την κατάρρευση της σελτζουκικής διοίκησης και την ανάδυση του χαοτικού γεωπολιτικού κατακερματισμού σε μικρά τουρκομανικά εμιράτα. Έτσι ο Οσμάν παντρεύεται την κόρη του Εντεμπαλί, 32 ενός πιθανόν Αχή και σε κάθε περίπτωση μέλους των Μπατινίγια τη διαδοχή του από το γιο του Ορχάν την επικυρώνουν οι τοπικοί Αχήδες, 33 οπότε δεν θα ήταν υπερβολικό εδώ να ισχυρισθούμε ότι οι πρώτοι Οθωμανοί δρουν ως εντολοδόχοι των Αχήδων. Ο πρωτότοκος γιος του Ορχάν Σουλεϊμάν, ο κατακτητής της Καλλίπολης, ήταν με βεβαιότητα μέλος της αδελφότητας των Νέων. Το ίδιο και ο δευτερότοκος γιος του Ορχάν και τελικά διάδοχός του στην ηγεσία των Οσμανλήδων, Μουράτ μάλιστα σε μια πρώιμη φάση έφερε τον τίτλο του Αχή μπάμπα και αργότερα του Αχή Μουσά (ανώτερος τίτλος). Η συνέπεια μάλιστα με την οποία οι πρώτοι αυτοί Οσμανλήδες 29 ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ένθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν, 325 ΜATUZ, ένθ. αν., 26 βλ. ακόμα ΣΑΡΡΗΣ, ένθ. αν., και P. F. SUGAR, A History of East Central Europe, Vol V: Southeastern Europe under Ottoman Rule , Seattle/London 1996, 53. Κλασική για τους Αχήδες παραμένει η μελέτη του FR. TAESCHNER, Beiträge zur Geschichte der Achis in Anatolien, Jahrhundert, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 12 (1933), 6-49, την οποία δεν μπόρεσα να συμβουλευτώ. 31 Η πατριά του Οσμάν προήλθε, ως γνωστόν, από την τουρκομανική φυλή Κάγι. Για το πρόβλημα των απαρχών της οσμανικής ισχύος σε σχέση με τη φυλετική καταγωγή του Οσμάν βλ. C. KAFADAR, Between Two Worlds. The Construction of the Ottoman State, Berkeley et al., 35 επ., όπου και συνοψίζονται οι βασικές θέσεις των πρωτοπόρων ερευνητών του θέματος P. WITTEK και F. KÜPRÜLÜ. 32 ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ένθ. αν., 153 και 160 MATUZ, ένθ. αν., SUGAR, ένθ. αν., Στην τελευταία μελέτη, ωστόσο, απαντώνται ενίοτε κάποιες ανακρίβειες, όπως π.χ. ο παραλληλισμός των γαζήδων ισλαμιστών με τους χριστιανούς ακρίτες (σ. 11): Οι τελευταίοι εξομοιώνονται πλήρως με τους πρώτους και χαρακτηρίζονται ομοίως «μαχητές της πίστεως» δίδεται έτσι η εντύπωση ότι η έννοια του «ιερού πολέμου» είχε, όπως στο Ισλάμ, έτσι και Βυζάντιο μια θέση στο φαντασιακό αλλά και τη ζωή της χριστιανικής πολιτείας. Το ότι κάτι τέτοιο ίσταται μακράν της αληθείας, μόλις που χρειάζεται να σημειωθεί. Η έννοια του ιερού πολέμου ήταν για τους Βυζαντινούς όχι μόνο απαράδεκτη, αλλά και αυτοαντιφατική. 33 SHAW, ένθ. αν., 15 πρβλ. KAFADAR, ένθ. αν. 7

8 χρηματοδοτούν την ίδρυση μοναστηριών της αδελφότητας σε περιοχές με μακραίωνη παράδοση ορθόδοξης ησυχαστικής πνευματικότητας, όπως ο Όλυμπος της Βιθυνίας (το τουρκικό Ουλούκ Ντάγ) υπεμφαίνει το πόσο γρήγορα αντελήφθησαν το αστείρευτο δυναμικό ιδεολογικού προσπολιτισμού που εμπεριείχαν οι ετερόδοξες μουσουλμανικές αδελφότητες. Ακόμα και ο Ducellier, ο οποίος κατά τα άλλα εναρμονίζει τις αναλύσεις του με αυτές του Balivet, αναγνωρίζει 34 τελικά ότι η πνευματικότητα των ετερόδοξων αδελφοτήτων λειτούργησε ως μέσο διευκόλυνσης της τουρκικής κατάκτησης 35 αφήνει όμως ανοικτό, και ορθά καθ ημάς, το ερώτημα για το αν και κατά πόσο η πολιτική αξιοποίηση των Αχήδων από μέρους των πρώτων Οσμανλήδων υπήρξε απόρροια γνήσιας αποδοχής του μηνύματός τους ή καθαρά τακτική κίνηση πολιτικού ρεαλισμού. Ας δούμε όμως σύντομα και την περίπτωση του περίφημου Ιμπν αλ Αραμπί, του ισπανοάραβα μυστικιστή φιλοσόφου, ο οποίος ενδιέτριψε στις αρχές του 13ου αι. στο Ικόνιο, επιδεικνύοντας ιδιαίτερο σεβασμό προς τον Ιησού φτάνοντας μάλιστα μέχρι του σημείου να νομιμοποιήσει την προσκύνηση της ιερής εικόνας του Χριστού από τους χριστιανούς. 36 Ακριβώς τη δράση του Ιμπν αλ Αραμπί στο Ικόνιο στις αρχές του 13 ου αι. επανειλημμένως προβάλλει ο Balivet ως την αναφαίρετη εκείνη κληρονομιά θρησκευτικής ανεκτικότητας που ώθησε έναν αιώνα αργότερα τον ισλαμιστή συνομιλητή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά στη Νίκαια να εκδηλώσει ανεπιφύλακτα απέναντι στον ορθόδοξο Ησυχαστή το σεβασμό του για τον Ιησού (αν και όχι πίστη στη θεότητά του), αλλά και δύο αιώνες μετά το Θρακιώτη σεΐχη Μπεντρεντίν 37 να οραματιστεί τη συνένωση χριστιανών και μουσουλμάνων σε μία πίστη. Αυτή όμως είναι η μία πλευρά του νομίσματος η άλλη είναι ο απαραγνώριστος ιεραποστολικός ζήλος του Ιμπν Αραμπί, του οποίου οι ακραίες εκδηλώσεις κινούνται προδήλως στην επικράτεια της κυνικής περιφρόνησης, αν όχι της ανοικτής εχθρότητας, όπως πιστοποιεί η συμβουλή του Αραμπί στο Σελτζούκο Σουλτάνο Καϊκάους Α, να αφαιρέσει τις καμπάνες από τις εκκλησίες, να καταπολεμήσει την απιστία και γενικώς να υποβάλλει του χριστιανούς σε μεγάλη καταπίεση και εξευτελισμό. 38 Τη μαρτυρία αυτή περιέργως παρατρέχει όχι μόνο ο Balivet αλλά μοιάζει να υποτιμά και ο σημαντικότατος Γάλλος βυζαντινολόγος A. Ducellier, ο οποίος μόνον en passant 39 θα σημειώσει, χωρίς περαιτέρω αξιολόγηση, ότι ο Ιμπν Αραμπί εμφανίσθηκε σοκαρισμένος από τις δημόσιες εκδηλώσεις «απιστίας» των Χριστιανών στο Ικόνιο. 3. Ελληνο-τουρκικό consensus; Η θεμελιώδης αντίληψη του Balivet 40 για την «συνάντηση» Ελλήνων και Τούρκων μεταξύ 13 και 15ου αι., η οποία διήκει της προμνησθείσας μονογραφίας του, επιτρέπεται να συνοψισθεί στο συμπέρασμα, ότι ήδη από το 13 ο αιώνα μπορούμε να 34 DUCELLIER, ένθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., DUCELLIER, ένθ. αν., Ο Balivet, εκτός από το ανωτέρω υπομνησθέν άρθρο, έγραψε και ad hoc μελέτη: Islam mystique et revolution armee dans les Balkans Ottomans. Vie du Cheikh Bedreddin le «Hallaj des Turcs» (1358/ ), Istanbul Πρβλ. και όσα διαλαμβάνει σχετικώς ο ΣΑΡΡΗΣ, ένθ. αν., Ο FR. BABINGER, ένθ. αν., 35, υπενθυμίζει ότι από την εποχή του Μπεντρεντίν μέχρι και τον 17 ο αι. έκαναν συχνά την εμφάνισή τους ιεροκήρυκες που προέβαλλαν στο λαό το όραμα της συγχώνευσης Χριστιανισμού και Ισλάμ. 38 ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., 201 και Ένθ. αν., σ Ένθ. αν., 91 DUCELLIER, ένθ. αν

9 μιλάμε για ένα ελληνοτουρκικό consensus το οποίο εμβαθύνθηκε προϊόντος του χρόνου και επισφραγίσθηκε με το γάμο συμφέροντος του Βέβαια η πορεία προς την ολοκλήρωση του «ευτυχούς» αυτού γεγονότος δεν ήταν ανέφελη. Όπως σημειώνει ο ερευνητής ήδη από το δεύτερο μισό του 14 ου αιώνα οργανώνεται και δρα σε όλες τις βαθμίδες της βυζαντινής κοινωνίας ένα αληθινό φιλοτουρκικό κόμμα εναντίον του μάχονται οι φιλοδυτικοί υποστηρικτές της Ενώσεως των Εκκλησιών προκειμένου η πολιορκημένη αυτοκρατορία να εξασφαλίσει στρατιωτική βοήθεια από την Ευρώπη. Θα περιορισθούμε σε ένα σύντομο κριτικό σχολιασμό. Κατ αρχάς ουδείς αμφισβητεί τον πυρήνα αληθείας της ως άνω θέσης, η οποία, αν μη τι άλλο μοιάζει να πιστοποιείται από την με διάφορες ευκαιρίες εξωτερικευόμενη πεποίθηση ανώτατων παραγόντων της αυτοκρατορίας, κυρίως εκκλησιαστικών (ενδεικτικά υπομιμνήσκουμε την περίπτωση του Πατριάρχου Νείλου 41 και αυτή του Μεγάλου Λογοθέτη Λουκά Νοταρά), ότι η υποταγή στους Τούρκους είναι κατά πολύ προτιμότερη της εξ εσπερίας επιζητούμενης σωτηρίας, διότι έτσι μόνο μπορούσε να διασωθεί ανόθευτη η ορθόδοξη πίστη, την εγκατάλειψη της οποίας ως αντίτιμο για τη βοήθεια απαιτούσε αυτονοήτως ο πάπας. Πρόκειται για μία, ομολογουμένως, θεμελιώδη παράμετρο της σκέψης και κυρίως της συμπεριφοράς όχι μόνο μεγάλου μέρους της βυζαντινής ελίτ, αλλά και τους συνόλου σχεδόν του λαού επικεφαλής του οποίου φαίνεται ότι είχε τεθεί ο ησυχαστικός μοναχισμός. Το ότι η θέση αυτή αποτύπωνε μια αναγκαστική επιλογή επιβίωσης και αποκάλυπτε το βαθύ ρεαλισμό της εκκλησιαστικής κυρίως ηγεσίας του Βυζαντίου, αλλά και το αλάθητο, όπως αποδείχθηκε, ένστικτο αυτοσυντήρησης του πληρώματος της Ορθόδοξης Ρωμηωσύνης, στο αιμάσσον σώμα της οποίας έχαιναν ακόμα οι πληγές από την τραυματική εμπειρία της πρώτης Αλώσεως και της Φραγκοκρατίας, εμείς τουλάχιστον δε θα το αμφισβητήσουμε όμως από το σημείο αυτό μέχρι τον ισχυρισμό ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με μια συναινετική διαδικασία που καταλήγει σε γάμο συμφέροντος ή, έστω, τον υπαινιγμό, ότι επρόκειτο για μια οιονεί αβίαστη επιλογή στη βάση ενός συνειδητά θετικού ανοίγματος απέναντι σε έναν αντίπαλο ο οποίος αντιμετωπίσθηκε σχεδόν ως καλουδεχούμενος επισκέπτης και σε μια θρησκεία που γινόταν αποδεκτή ως το alter ego του Χριστιανισμού, υπάρχει απόσταση τεράστια και δυσδιάνυστη. Πέραν όμως τούτου το σημαντικότερο, καθ ημάς, έγκειται στον ανεπίτρεπτα απλουστευτικό χαρακτήρα της ως ανωτέρω θέσης. Και για να έλθουμε πάραυτα in medias res: Εννοούμε με τούτα ότι η αντίληψη περί διχοτόμησης της βυζαντινής κοινωνίας σε δύο, υποτίθεται, στεγανά διακρινόμενες παρατάξεις εκ της οποίας η μία έσπευδε, αγαλομένω ποδί, προς προϋπάντηση των Τούρκων κατακτητών για να προφυλάξει την Ορθοδοξία ή τα κεκτημένα της, ενώ η άλλη ίστατο αδημονούσα στα λιμάνια περιμένοντας να αφιχθούν με ποντιφική ευλογία οι βενετσιάνικες γαλέρες είναι εσφαλμένη, εδράζεται δε επί μερικής γνώσης των πηγών και της νεώτερης έρευνας, αγνοεί δε πλήρως τη δυναμική μια κοινωνίας που βρίσκεται σε σύγχυση βιώνοντας αργά και επώδυνα μια αλλαγή πολιτισμικού παραδείγματος. Ήδη από το 1954 ο Γερμανός βυζαντινολόγος Fr. Dölger είχε χαρτογραφήσει επί τη βάσει πηγαίων μαρτυριών το ιδεολογικοπολιτικό χώρο του δύοντος Βυζαντίου περιγράφοντας αδρομερώς τέσσερα ρεύματα/τάσεις. 42 Ανάμεσα στα δύο άκρα των φιλενωτικών και των ανθενωτικών τοποθέτησε αφ ενός όσους, όπως ο Μανούηλ Β, 41 Βλ. το αποσταλέν στον πάπα Ουρβανό VΙ, κατά μήνα Σεπτέμβριο του 1384 Πιττάκιον, ed. FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, ένθ. αν, tom. II, Vindobonae 1862, FR. DÖLGER, Politische und geistige Strömungen im sterbenden Byzanz, Jahrbuch der Österreichischen byzantinischen Gesellschaft 3 (1954)

10 επεδίωξαν τη δυτική βοήθεια χωρίς ωστόσο να προτίθενται να προδώσουν την πατρώα πίστη, αφ ετέρου τους οπαδούς μιας ορθόδοξης αναγεννητικής προσπάθειας όχι μόνο σε πνευματικό, αλλά και σε πολιτικό επίπεδο. Πρόκειται για την ιδέα της πανορθόδοξης συνεργασίας, πεπεισμένος εργάτης της οποίας αναδείχθηκε ο φίλος και μαθητής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, άγιος Φιλόθεος Κόκκινος. Τέσσερα χρόνια πριν τον Dölger, ο δικός μας Ζακυθηνός είχε διατυπώσει μια παρεμφερή θέση, μιλώντας για την επιδίωξη του Φιλόθεου Κόκκινου αλλά και του Πατριάρχη Καλλίστου να συνενώσουν τις ορθόδοξες Εκκλησίες με στόχο την συγκρότηση ενός ορθόδοξου συνασπισμού κρατών, ένα είδος ορθόδοξης αντιτουρκικής «σταυροφορίας». 43 Στις άοκνες ενέργειες του Αγίου Φιλοθέου οφείλεται η σύσφιξη των σχέσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου με τα in partibus infidelium ευρισκόμενα πρεσβυγενή Πατριαρχεία της Ανατολής, η αποκατάσταση των σχέσεων με την ορθόδοξη σερβική Αρχιεπισκοπή Πεκίου, καθώς και η ανάπτυξη εκκλησιαστικοπολιτικής δράσης στη Λιθουανία, την Πολωνία και τη Βλαχία. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει όμως η δράση του αγίου Φιλοθέου στην ρωσική ηγεμονία της Μόσχας, στην οποία αναφερόμενος εκτενώς ο σύγχρονος Ρώσος ερευνητής Γελιάν Πρόχοροφ, παρουσιάζει τον άγιο Φιλόθεο ως κεντρική φιγούρα του «πολιτικού Ησυχασμού», 44 η διάδοση του οποίου στη Ρωσία θα αποτελέσει τη βασική ανάπτυξη της ορθόδοξης αναγέννησης της χώρας αυτής και του λαού της. Ο Φιλόθεος, κατανοώντας σαφώς και τον ισλαμικό, αλλά και των εκ Δυσμών κίνδυνο, κατά την παρατήρηση του Ντ. Ομπολένσκι, 45 εργάζεται για την ενότητα της ρωσικής Εκκλησίας, η οποία κινδύνευε λόγω της δημιουργίας αυτόνομης επισκοπής στην υπό λιθουανική κυριαρχία Ουκρανία προς το σκοπό αυτό συνεργάζεται με εκκλησιαστικές προσωπικότητες όπως ο Γεώργιος Περδίκας (ειδικός συνεργάτης του Πατριάρχη για ρωσικά ζητήματα, 46 ο οποίος συνοδεύει στη Μόσχα το 1354 τον υποψήφιο για το μητροπολιτικό θρόνο της Μόσχας άγιο Αλέξιο), αλλά και αργότερα ο άγιος Κυπριανός Τσαμπλάκ, εξελληνισμένος Βούλγαρος, τον οποίο χειροτονεί το 1375 μητροπολίτη Κιέβου. Εκ παραλλήλου προωθεί το κοινοβιακό ιδεώδες ευρισκόμενος σε επικοινωνία με τον άγιο Σέργιο του Ραντονιές, ηγετική φυσιογνωμία της ρωσικής ησυχαστικής αναγέννησης, και συνθέτει εκκλησιαστικούς ύμνους και κανόνες ακόμα και για περιστάσεις αντιμετώπισης κινδύνου από αλλόδοξους εχθρούς. Όπως μάλιστα πιθανολογεί ο Πρόχοροφ, 47 ο αναγραφόμενος στις σλαβονικές πηγές κανών «На пагание» θα πρέπει να ήταν μετάφραση κανόνα του αγίου Φιλοθέου, ο οποίος εψάλη από τους Ρώσους μοναχούς ως παράκληση προς το Θεό για τη νίκη του ρωσικού στρατού υπό τον Ντ. Ντοσκόη επί των Τατάρων στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380 ο ίδιος ερευνητής υποστηρίζει ότι το ίδιο έκαναν οι oρθόδοξοι τόσο στην περίφημη μάχη του Κοσσυφοπεδίου το 1389, όσο και σε αυτή του Γκρύνβαλντ /Τανενμπεργκ το Οι προσπάθειες των αγίων Φιλοθέου και Καλλίστου, ως γνωστόν, δεν καρποφόρησαν σε στρατιωτικοπολιτικό επίπεδο η επίδρασή τους όμως στην ισχυροποίηση της ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας ήταν κάτι 43 Δ. Α. ΖΑΚΥΘΗΝΟΣ, Ἰδεολογικαὶ συγκρούσεις εεἰς τὴν πολιορκουμένην Κωνσαντινούπολιν, Νέα Ἑστία, τόμ. 47, τεύχ. 551 (1950), Πρβλ. ВЛ. ПЕТРУНИН, Политический Исихасм и его традицин в социальной концепцин московского Патриархата, Αγία Πετρούπολη 2009, Г. М. ПРОХОРОВ, Некогда не народ а ныние народ Божий. Древняя Русь как историко културный феномен, Αγία Πετρούπολη 2010, 143. Πρβλ. ВЛ. ПЕТРУНИН, ένθ. αν., Παρά Г. М. ПРОХОРОВ, ένθ. αν, 145 υπ Έτσι συμπεραίνουμε από την ανάλυση του ΑΝΤ.-ΑΙΜ. ΤΑΧΙΑΟΥ, Ἐπιδράσεις τοῦ Ἡσυχασμοῦ εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν πολιτικὴν ἐν Ρωσίᾳ, , Ἐν Θεσσαλονίκῃ 1962, 50 Г. М. ПРОХОРОВ, ένθ. αν., πρβλ. С. Ю. ЖИТЕНЕВ, История русского паломничества в X-XVII веках, Μόσχα 2007, 161 και ПРОХОРОВ, ένθ. αν.,

11 περισσότερο από ζωογόνος για τους λαούς των Βαλκανίων, που θα αντιμετώπιζαν τη μακραίωνη κυριαρχία αλλόπιστου δυνάστη, αλλά και της Ρωσίας, η οποία, πάντα κατά τις επισημάνσεις του Πρόχοροφ, θα διανύσει τον 14 ο και 15 ο αι. την πλέον καρποφόρο από πνευματική και πολιτισμική άποψη περίοδο της ιστορίας της. 48 Εν κατακλείδι: Τα ανωτέρω, πιθανόν, μας εκθέτουν στην επί υποκειμενισμώ μομφή. Δεν είναι της παρούσης ο στοχασμός περί υπάρξεως ή μη επιστημονικής αντικειμενικότητας αλλά αν αποτελεί νόθευση αυτού του τιμαλφούς της Νεωτερικότητας η ετοιμότητα να υποδεικνύεις απροκάλυπτα τη φενάκη του ουδετερισμού, που συνεπάγεται η πολιτική ορθότητα και η μετ αυτής συνυφασμένη τάση να αμβλύνονται οι τραχιές γωνιώσεις της ιστορίας για να συγκαλύπτεται ή, ακόμα και να εξωραΐζεται η κακοήθειά της, τότε ό,τι μόλις ειπώθηκε σίγουρα δεν είναι και ούτε φιλοδοξεί να είναι αντικειμενικό. Και επειδή τα μελετήματα του Balivet, παρά την αναντίρρητη σπουδαιότητα ουκ ολίγων πτυχών τους, δείχνουν να εγγράφονται στην τροχιά του τόσο αγαπητού στη γαλλική διανόηση ψευδοπασιφιστικού «αντιεθνοκεντρισμού», αντιπροτείνω εδώ μια προσέγγιση που εκκινά από την βιωματική πεποίθηση ότι η βία είναι το υλικό από το οποίο δεν φτιάχνονται τα όνειρα, αλλά, φευ, ο εφιάλτης της ιστορίας, οπότε μόνον η ρεαλιστική αναγνώριση της ύπαρξης θυτών και θυμάτων καθώς και η στράτευση ενάντια σε ό,τι συνεπάγεται η τραγική αυτή σχέση, δίνει τόπο στις δυνάμεις εκείνες, οι οποίες κατά μία απόρρητη θεία οικονομία, διασώζουν το ανθρώπινο πρόσωπο από την εξαχρείωση και προάγουν τον πολιτισμό. Οι φίλοι κοιμούνται στην παραλία κανείς δεν τους θυμάται. Δικαιοσύνη. 48 ПРОХОРОВ, ένθ. αν.,

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΣΜΟΣ ΙΣΛΑΜ ) إسالم (αραβικά: Η αραβική λέξη «Ισλάμ» σημαίνει «υποταγή» και νοείται από τους μουσουλμάνους ως «υποταγή στον Θεό» εκείνοι που αποδέχονται την θρησκεία

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια

Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια Χαιρετισμός της Γενικής Γραμματέως Ισότητας των Φύλων κ.βάσως Κόλλια «Στηρίζουμε τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, προωθούμε τη συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης αποφάσεων» Εκδήλωση της Δομής Ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ Μαρτυρία της νεαρής Σοφίας από την Αθήνα για το θαύμα που έζησε, στο οποίο ξαφνικά βρέθηκε να τρώει χώμα στο περιστατικό που περιγράφει αναλυτικά η ίδια, επιβεβαιβεώνοντας τα προφητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση.

Ζήτημα τρίτο (βαθμοί 2) Να απαντήσετε αιτιολογημένα εάν η εκχώρηση είναι υποσχετική και αιτιώδης σύμβαση. Γενικό Ενοχικό Δίκαιο Έκτακτη εξεταστική περίοδος Ιουνίου 2014 Καθηγήτρια Κ.Δ.Παντελίδου Ζήτημα πρώτο (βαθμοί 6) Ο ιδιοκτήτης συνεργείου αυτοκινήτων Α ανέλαβε την υποχρεώση να τοποθετήσει με αμοιβή ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα)

Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή (11ος -- αρχές 13ου αιώνα) Κεφάλαιο 6 Η εποχή των Κομνηνών Η βυζαντινή κοινωνία σε καμπή () Μετά την πολιτική αστάθεια στα τέλη του 11ου αιώνα, την εξουσία στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία πήρε η δυναστεία των Κομνηνών (1081--1185). Μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΙΤ»

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΙΤ» ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΙΤ» O έγκριτος αναλυτής Μάνος Ηλιάδης επανέρχεται, με το νέο του βιβλίο «Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Η ανατολική Μεσόγειος τους τελευταίους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (13ος -- 15ος αιώνας) 13ος -- 15ος αιώνας

Κεφάλαιο 7. Η ανατολική Μεσόγειος τους τελευταίους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (13ος -- 15ος αιώνας) 13ος -- 15ος αιώνας Κεφάλαιο 7 Η ανατολική Μεσόγειος τους τελευταίους αιώνες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας () Με τη Δ Σταυροφορία (1204) η Βυζαντινή Αυτοκρατορία διαλύθηκε και διαιρέθηκε. Κάποια από τα εδάφη της πήραν οι Βενετοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΥΜΝΑΣΙΑ ΛΥΚΕΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ - ΑΡΜΕΝΙΚΟΣ ΚΥΑΝΟΥΣ ΣΤΑΥΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ

ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΆΔΕΙΑ ΓΑΜΟΥ Α) Μεταξύ Ελλήνων και ορθοδόξων Χριστιανών Απαιτούνται τα εξής έγγραφα: α) πιστοποιητικό αγαμίας του Γαμπρού, β)πιστοποιητικό αγαμίας της Νύφης το πιστοποιητικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 ««««««««««««2009 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 13.6.2007 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη διπλωματική και προξενική προστασία των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη μαθημάτων Α τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Α και Β τάξεων Εσπερινού Γενικού Λυκείου

ΘΕΜΑ: Οδηγίες για τη διδακτέα - εξεταστέα ύλη μαθημάτων Α τάξης Ημερησίου Γενικού Λυκείου και Α και Β τάξεων Εσπερινού Γενικού Λυκείου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ Αποτελεί προτεινόµενη ενδεικτική λύση Μελετήστε και δώστε τη δική σας προσωπική µατιά Σε περίπτωση αντιγραφής ή τυπογραφικών λαθών δε φέρουµε καµία ευθύνη. ΕΛΠ 43 Σχεδιάγραµµα δεύτερης γραπτής εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ 20 Η ΕΠΕΤΕΙΑΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ ---------------------------------------------------- Αθήνα, 26 Ιουνίου 1 Ιουλίου 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Τετάρτη, 26 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΘΕΡΜΗΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ Επιμέλεια: Δρ. Γεώργιος Κουλαουζίδης Ειδικός Σύμβουλος για θέματα Δια Βίου Μάθησης 2012 Ανάπτυξη και προβολή της οινοτεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή

Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Ο Άρχων Πρωτοψάλτης Χαρίλαος Ταλιαδώρος, ένας κορυφαίος εκπρόσωπος της Βυζαντινής Ψαλτικής στη σύγχρονη εποχή Μαρία Αλεξάνδρου, Τ.Μ.Σ. του Α.Π.Θ. Εικόνα: Ι. Καθεδρικός Ναός της του Θεού Σοφίας Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα