Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet"

Transcript

1 Χριστιανισμός και Ισλάμ στο δύον Βυζάντιο. Κριτική παρουσίαση της θέσης του M. Balivet Γεώργιος Δ. Παναγόπουλος Όταν ο καθηγητής Balivet εξέδιδε το 1980 εκτενές άρθρο 1 στο οποίο αντιπαρέβαλλε ως συγκρίσιμο το όραμα περί εναρμονισμού Χριστιανισμού και Ισλάμ του σεΐχη Μπεντρεντίν από τη Σαμαβνά της Θράκης με αυτό του Έλληνα αυτοεξόριστου στην αναγεννησιακή Ιταλία Γεώργιου Τραπεζούντιου, άρθρωνε σε εμβρυική μορφή μια συγκεκριμένη θέση για τη συνάντηση της ελληνικής-βυζαντινής Ορθοδοξίας με τον τουρκομανικό ετερόδοξο Μουσουλμανισμό η οποία επρόκειτο να εκδιπλωθεί πλήρως μια περίπου δεκαπενταετία αργότερα με μια εκδοθείσα στην Κωνσταντινούπολη (1994) μονογραφία του, ο ουδέτερος τίτλος της οποίας «Romanie Byzantine et pays de Rum turc» επεξηγείται μόνον από τον σαφούς ιδεολογικού προσανατολισμού υπότιτλο: Histoire d un espece d imbrication gréco-turque. Το ουσιαστικό imbrication, που δηλώνει τον τρόπο τοποθέτησης κεραμιδιών μερικώς επικαλυπτομένων, υποδηλώνει εδώ επιπλέον τον τρόπο με τον οποίο ο Balivet αντιλαμβάνεται τη συγκρουσιακή εκείνη διαδικασία που μέσα σε περίπου δύο αιώνες οδήγησε, για να θυμηθούμε την έκφραση του καθηγητού Σπύρου Βρυώνη, στην τελευταία μεταβολή της εθνολογικής σύνθεσης στον χώρο της Εγγύς Ανατολής. Στόχος της παρούσας εισήγησης είναι η κριτική έκθεση της συγκεκριμένης επιστημονικής θέσης. Προς το σκοπό αυτό στη συνέχεια θα εστιάσουμε την προσοχή μας σε τρεις θεματικούς κύκλους, όπως αυτοί ορίζονται από την προβληματολογία του Balivet: 1) το ελληνοτουρκικό συμβιωτικό φαινόμενο, 2) το συγκρητιστικό φαινόμενο σε σχέση με τα δερβισικά τάγματα και 3) τη θέση του Balivet περί ελληνοτουρκικού consensus. 1. Συμβιωτικά φαινόμενα Για τον Balivet η καταστροφή του ορθόδοξου βυζαντινού πολιτισμού της Μικράς Ασίας πρέπει να κατανοηθεί μάλλον με όρους συνάντησης, συμβιωτικότητας, δημιουργικής συνύπαρξης και πολιτισμικής συνέχειας. Δεν αρνούμαστε ότι όλα αυτά ανιχνεύονται στις πηγές ως σημαντικές εκφάνσεις της ύστερης ιστορίας του βυζαντινού μικρασιατικού χώρου όμως αρκεί η παράθεση πλήθους σχετικών μαρτυριών για να συγκαλύψει τον τραγικό και πολυώδυνο για εκατομμύρια χριστιανικές υπάρξεις συγκρουσιακό χαρακτήρα αυτού που ο Balivet αποκάλεσε imbrication; Ας δούμε πρώτα τα φαινόμενα ωσμωτικής συνύπαρξης των ελληνόφωνων γηγενών με τους νεήλυδες Τουρκομάνους. Με την κατά κύματα εισβολή φύλων προερχομένων από την Κεντρική Ασία και το βόρειο Ιράν το σελτζουκικό κράτος και στη συνέχεια το οθωμανικό εμιράτο θα αποτελέσουν μια ζώνη θρησκευτικού προσπολιτισμού 1 Deux partisans de la fusion relisieuses des Chretiens et des Musulmans au XVe siècle: Le Turc Bedreddin de Samavna et le Grec Georges des Trebizonde, Βυζαντινά 10 (1980)

2 μεταξύ των γηγενών χριστιανών και των εισβολέων 2. Το φάσμα των θρησκευτικών δοξασιών είναι εξαιρετικά ευρύ: Ξεκινά, όπως ορθά ο Balivet (ένθ. αν., 90 και 101) σημειώνει επί τη βάσει μαρτυριών του καδή Αχμέντ της Νίγδης, 3 από τον αθεϊσμό και καταλήγει μέσα από εκδοχές Βουδισμού, Μαζδαϊσμού ακόμα και στη νεστοριανική εκδοχή του Χριστιανισμού, η οποία ως γνωστόν είχε διαδοθεί μέσω του ιρανικού υψιπέδου μέχρι την Μογγολία και κατά πάσα πιθανότητα την Ιαπωνία. Ο Balivet αναφέρει ακόμα τη χαρακτηριστική περίπτωση ενός εμίρη του Ερντζιντζάν, του Ταχαρτέν, ο οποίος είχε νυμφευθεί πριγκίπισσα από τους Μεγαλοκομνηνούς της Τραπεζούντας είτε υπό την επιρροή της συζύγου του, είτε λόγω χαλαρής θρησκευτικής συνείδησης ο εμίρης, αναφέρεται, πίνει κρασί δημοσίως και γενικώς κινείται εντός μιας ατμόσφαιρας ελάχιστα ισλαμικής. Φαίνεται ότι και στη Σεβάστεια (Σίβας) του 14 ου αι. ο μηχανισμός ωσμωτικής διάδρασης που θέτει σε λειτουργία η συνοίκηση ομάδων διαφορετικών ταυτοτήτων είχε οδηγήσει σε τέτοια χαλαρότητα το μουσουλμανικό στοιχείο της περιοχής, ώστε ο Καζβινί να παραπονείται ότι τα τζαμιά ήταν άδεια κατά την προσευχή της Παρασκευής. Παραδόξως όμως ο Balivet μοιάζει να ξεχνά ή να παραθεωρεί ότι η κρίση θρησκευτικής και εθνοτικής ταυτότητας δεν αφορούσε τόσο τους εισβολείς, όσο τους κατακτημένους. Γιατί αν ο εμίρης του Ερντζινζτάν ανέπτυξε εντός χριστιανίζοντος περιγύρου οινικές ευαισθησίες ή αν ο ανατραφείς στην Κωνσταντινούπολη γιος του Βαγιαζήτ του Α ζητούσε διαρκώς να βαπτισθεί χριστιανός, τούτο ουδόλως συνεπάγεται ή υπεμφαίνει μια συνολική κρίση ταυτότητας σε σχέση με τον τουρκοϊσλαμικό παράγοντα. Πρέπει ωστόσο να σημειωθεί ότι οι ρηγματώσεις της θρησκευτικής συνείδησης των νεήλυδων Τουρκομάνων της Μικράς Ασίας, οι οποίες εξάλλου θα οφείλονταν και στην όψιμη μεταστροφή τους στο Ισλάμ και κατ επέκταση στη φυσιολογική επιβίωση στοιχείων του προγενέστερου ειδωλολατρικούσαμανικού υποβάθρου με κυρίαρχο το εγγενές στις μετακινούμενες τουρκομογγολικές ορδές της Ευρασίας χαρακτηριστικό του συγκρητισμού και της θρησκευτικής ανεκτικότητας. 4 Πέραν τούτων είναι μεθοδολογικώς εσφαλμένο και επιστημονικώς ανεπίτρεπτο να παρατρέχει κανείς την ίδια στιγμή τη μακρά πορεία καταστροφής που ακολούθησε, κατά την πρόσφορη έκφραση του Σπ. Βρυώνη, 5 η βυζαντινή Εκκλησία στη Μικρά Ασία και μαζί της ολόκληρος τελικά ο μικρασιατικός Ελληνισμός. Στα πρώτα στάδια της σελτζουκικής και στη συνέχεια της οθωμανικής επέκτασης οι καταστροφές και οι ερημώσεις είναι στην ημερήσια διάταξη η ερήμωση πολλών ανθηρών κέντρων, ιδίως της Δυτικής Μικράς Ασίας (π. χ. Τράλλεις), είτε λόγω εσπευσμένης εγκατάλειψής τους από τους κατοίκους τους είτε λόγω σφαγών, δεν αποτελούν περιστασιακά συμβάντα. Στις αρχές του 14ου αι. «οι περιοχές του Μαιάνδρου, του Καύστρου και οι περιοχές του Μαγεδώνος ερημώθηκαν αμείλικτα και επανειλημμένα, καθώς και οι πόλεις Πριήνη, Μίλητος, Καρία, Αντιόχεια, Μελανούδιο». Τη διατύπωση 2 M. BALIVET, Romanie byzantine et pays de Rum turc. Histoire d un espace d imbrication grécoturque, Isanbul 1994, 171 Γ. ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, Οι πρώτοι Οθωμανοί, Συμβολή στο πρόβλημα της πτώσης του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας ( ), Αθήνα , 161 και ΣΠ. ΒΡΥΩΝΗΣ, Ἡ παρακμὴ τοῦ μεσαιωνικού Ἑλληνισμοῦ στὴ Μ. Ἀσία καὶ ἡ διδικασία ἐξισλαμισμοῦ (11 ος -15 ος αιώνας ), ελλ. μτφρ. Κ. Γαλαπαριώτου, Ἀθήνα 1996, Ένθ. αν., 90 και Αρκεί εδώ να θυμηθούμε την ανοχή που επέδειξαν έναντι των χριστιανών οι Τάταροι κατακτητές της κιεβινής Ρωσίας, ιδίως κατά την προϊσλαμική-σαμανική περίοδο της ιστορίας τους. Βλ. А. В. КАРТАШЕФ, Очерки по истории Руской Церкви, том 1, Минск 2007, Ένθ. αν.,

3 παραθέσαμε αυτολεξεί από την ανωτέρω υποσημειωθείσα μελέτη του Σπ. Βρυώνη 6, ο οποίος παραθέτει επιπροσθέτως εκτεταμένο αλλά ελλιπή, όπως δηλώνει, κατάλογο πόλεων και χωριών «που καταστράφηκαν ή λεηλατήθηκαν και οι κάτοικοί τους αιχμαλωτίσθηκαν ή σκοτώθηκαν». 7 Ο Joseph Matuz 8 μας πληροφορεί ότι η καταστροφή και η ερήμωση της περιοχής γύρω από μια πόλη, δηλ. η μέθοδος της «καμένης γης», ήταν κάτι στο οποίο εξ ανάγκης κατέφευγε ο Οσμάν, αφού μη διαθέτοντας πολιορκητικές μηχανές το μόνο αποτελεσματικό μέσο κατάκτησης οχυρωμένων θέσεων που διέθετε ήταν ο εξαναγκασμός των κατοίκων τους σε παράδοση μέσω του λιμού. Τα γεγονότα αυτά δεν εξωραΐζονται ούτε χάνουν τη βαρύτητά τους, επειδή, όπως ορθά υπενθυμίζει ο Balivet, άλλες πόλεις προτίμησαν την εκούσια παράδοση, ή επιμέρους Έλληνες πολιτικοί και εκκλησιαστικοί αξιωματούχοι επέλεξαν την ανοικτή ή συγκεκαλυμμένη συνεργασία με τον εχθρό από διαφορετικά κίνητρα 9, όπως στις αρχές του 13 ου αι. ο βυζαντινός αξιωματούχος Μανουήλ Μαυροζώμης, ο οποίος συγγενεύει μέσω επιγαμίας με το σουλτάνο Καϊχοσρόη, για να καταλάβει τελικά ύπατο αξίωμα στο σελτζουκικό κράτος του Ικονίου, διατηρώντας τη χριστιανική του ταυτότητα. Εν τούτοις είναι άξια μνείας η παρατήρηση του καθηγητή Stanford J. Shaw, 10 ότι στις απαρχές της Οθωμανικής εξάπλωσης ελάχιστοι Χριστιανοί είναι διατεθειμένοι να συνεργασθούν μαζί τους, πραγματικότητα που μεταβάλλεται μόνο στη συνέχεια, όταν το οσμανικό εμιράτο ισχυροποιείται, υποκαθιστά την αναιμική βυζαντινή διοίκηση και θέτει τέρμα στην αναρχία των ατέρμονων ενδοτουρκομανικών συγκρούσεων επιβάλλοντας, κατά τις οξυνούστατες παρατηρήσεις του Αρνάκη-Γεωργιάδη, 11 την πολυπόθητη για τα μέλη μιας αγροτικής κοινωνίας διοικητική τάξη και προστασία. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπ όψη του ότι ήδη από τις αρχές του 14ου αι. οι μητροπόλεις και επισκοπές της Μικράς Ασίας περιέρχονται λόγω αρπαγής ή δήμευσης της περιουσίας τους από τους νέους κυρίαρχους σε κατάσταση αξιοθρήνητης πενίας, όπως σειρά ολόκληρη πατριαρχικών συνοδικών αποφάσεων επιβεβαιώνει, κατανοεί κανείς ευχερώς την αιτία των μαζικών προσχωρήσεων στο Ισλάμ που σημειώνονται. Και τούτο γιατί με την απώλεια της οικονομικής βάσης της μικρασιατικής Εκκλησίας προς όφελος των νεοϊδρυθέντων θρησκευτικών και κοινωνικών ιδρυμάτων των Τούρκων, τα περίφημα βακούφια, αποδυναμώνεται καίρια η θεσμική οργάνωση των μητροπόλεων με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη διαποίμανση του χριστιανικού πληρώματος επιπλέον εξαρθρώνεται ταχύτατα το δίκτυο κοινωνικής μέριμνας (κατά το Μεσαίωνα δεν υφίσταται κρατική κοινωνική μέριμνα τις λειτουργίες αυτού που σήμερα αποκαλούμε κοινωνικό κράτος ασκούσε καθ ολοκληρίαν η Εκκλησία με την ίδρυση 6 Ένθ. αν., 219. Πρβλ. DUCELLIER, ένθ. αν., 312 ειδικά για την Αδριανούπολη βλ. Πατριαρχική συνοδική πράξη του Φεβρουαρίου 1389 σε FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, Acta et Diplomata Graeci medii aevi sacra et profana, tom. II, Vindobonae 1862, Ένθ. αν., 225. Την ίδια εικόνα μας δίνει έναν περίπου αιώνα μετά ο εν Κωνσταντινουπόλει ενδιατρίβων Λατίνος μοναχός Bartholomeo de Jano σε Επιστολή του που συνέταξε το 1438 (Epistola de credulitate Turcarum, PG 158, 1060). Βλ. ακόμα Δούκα, Historia byzantina, έκδ. Βόννης 1834, J. MATUZ, Das Osmanische Reich. Grundlinien seiner Geschichte, Darmstadt 1996, 30 πρβλ. Ν. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ, Η κατάκτηση της Μικράς Ασίας από τους Οθωμανούς Τούρκους, στο: Α. Γ. Κ. ΣΑΒΒΙΔΗΣ / Ν. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ, Ο ύστερος μεσαιωνικός κόσμος (11 ος -16 ος αιώνες ). Βυζάντιο, Μεσαιωνική Δύση, Ανατολή και Ισλάμ, Βαλκάνια και Σλάβοι, Αθήνα 2007, , εδώ Π.χ. Φιλανθρωπινός, Νικόλαος Βούλγαρης (ο οποίος επέστρεψε στην πατρώα πίστη), Θεόδωρος Νεστόγκος, Θεόδωρος Άγγελος, Θεόδωρος Βατάτζης. BALIVET, ένθ. αν., 46-49, 116 DUCELLIER, ἐνθ. αν., ST. J. SHAW, History of the Ottoman Empire and the Modern Turkey, vol. 1: Empire of the Gazis. The Rise and Decline of the Ottoman Empire , Cambridge , Ένθ. αν.,

4 και συντήρηση νοσοκομείων, πτωχοκομείων, ξενώνων κ.λ.π.) που συγκροτούσαν οι χριστιανικές επισκοπές σε όλο το εύρος του μικρασιατικού χώρου. Μάζες ολόκληρες εξαθλιωμένων κατοίκων έρχονται αντιμέτωπες με το πιεστικό δίλημμα της προσφυγιάς ή της παραμονής στον τόπο τους, οπότε η προσχώρηση στην ιδεολογία και κυρίως στο κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο που ορίζει ο νικητής είναι η μόνη φυσική και υπαγορευμένη από το ένστικτο αυτοσυντήρησης επιλογή για να αποφευχθεί η φυτόζωη ύπαρξη ή η βιολογική εξαφάνιση. Όρθώς ο Άμαντος, παραπέμποντας και σε παρόμοια απόφανση του Κιοπρουλού, διατυπώνει τον ισχυρισμό ότι οι χριστιανικοί συνοικισμοί «εξισλαμίσθηκαν σταδιακά κατά το τέλος του 14 ου αιώνα». 12 Συναφώς αναφέρουμε την υπόθεση του Joseph Matuz, 13 ότι ένεκα της πλημμυρίδας των τουρκομανικών φύλων που κινήθηκαν ήδη από τα τριακοστά έτη του 13 ου αιώνα προς Δυσμάς το τουρκικό στοιχείο θα πρέπει να υπερτερούσε πληθυσμιακά στη Μικρά Ασία ήδη προ της εμφάνισης των Οσμανλήδων. Όμως και έτσι ακόμα οι μνήμες της παλαιάς θρησκευτικής ταυτότητας δεν χάνονται: μαρτυρία του μοναχού Βαρλαάμ του Καλαβρού, γνωστού από την αντιπαράθεσή του με τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, μοιάζει να υπαινίσσεται ύπαρξη κρυπτοχριστιανών σε τέσσερις μη κατονομαζόμενες περαιτέρω πρώην βυζαντινές πόλεις της Μικράς Ασίας. 14 Μαρτυρία του Νικηφόρου Γρηγορά μας επιτρέπει τουλάχιστον να υποθέσουμε ότι νωρίτερα ακόμα κρυπτοχριστιανός υπήρξε ακόμα και ένας Σουλτάνος του σελτζουκικού κράτους του Ικονίου, ο Εζεντίν Καϊκάους Β ( και ). 15 Σε κάθε περίπτωση όμως η ύπαρξη κρυπτοχριστιανών βεβαιώνεται αναφορικά με τη Νίκαια περί τα μέσα του 14 ου αιώνα από δύο Επιστολές (πιττάκια) του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιωάννη Καλέκα. 16 Μεταγενέστερο κείμενο του γνωστού κατά τα άλλα ανθενωτικού Γεννάδιου Σχολάριου κάνει γενικώς λόγο για κρυπτοχριστιανούς αλλά και Νεομάρτυρες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρώτος εκ των Νεομαρτύρων, ο άγιος Θεόδωρος ο Νέος (της αριστοκρατικής οικογένειας των Γαβράδων) ανήκει χρονολογικά ήδη στον 11 αιώνα. Το στοιχείο αυτό, μεταξύ άλλων, παρέχει στο Βρυώνη το ενδόσιμο να ισχυρισθεί ότι «το φαινόμενο των Νεομαρτύρων απετέλεσε σημαντικό στοιχείο της ιστορίας της Ανατολής από τον 11 ο αιώνα και ύστερα» 17. Τέλος, σύμφωνα με τον Ουζουντσασιρλί 18 σημαντικό ρόλο στην προαγωγή του εξισλαμισμού στα Βαλκάνια θα πρέπει να διαδραμάτισε και ο θεσμός του ντεβσιρμέ, του διαβόητου παιδομαζώματος, τη φήμη του οποίου επείγεται να 12 Κ. Ι. ΑΜΑΝΤΟΣ, Σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων. Από τον ενδέκατο αιώνα μέχρι το 1821, Τόμος Α : Οι πόλεμοι των Τούρκων για κατάληψη των ελληνικών χωρών , Αθήνα , 58. Πρβλ. την απόφανση του F. W. HASLUCK, Christianity and Islam under the Sultans, vol. 1, Oxford 1929, MATUZ, ένθ. αν., Βλ. A. DUCELLIER, Chrétiens d Orient et Islam au Moyen Age, VIIe XVe siècle, Paris 1996, 314. Για τους κρυπτοχριστιανούς βλ. F. W. HASLUCK, The Chrypto-Christians of Trebzond, The Journal of Hellenic Studies 41, Part 2 (1921) και την κλασική μελέτη του Κ. ΦΩΤΙΑΔΗ, Οι εξισλαμισμοί της Μικράς Ασίας και οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου, Θεσσαλονίκη DUCELLIER, ένθ. αν., 286 πρβλ. και Р. М. ШУКУРОВ, Иагупы: тюрская фамилиа на византийской службе, στο: Российская Академия Наук / Институт всеобщей Историй (επιμ.), Византийские Очерки, Αγία Πετρούπολη 2006, FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, ένθ., αν., tom.1, Vindobonae 1860, και Βλ. ανάλυση των μαρτυριών αυτών σε Α. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Ἱστορία τοῦ Νέου Ἑλληνισμοῦ, τ. 1: Ἀρχὲς καὶ διαμόρφωσή του, Αθήνα 2001, Ένθ. αν., 321. Βλ. και E. Α. ZACHARIADOU, The Great Church in captivity , στο: M. ANGOLD (ed.), The Cambridge History of Christianity. Eastern Christianity, Cambridge 2008, 182, όπου και περαιτέρω βιβλιογραφία. 18 Παρά ΑΡΝΑΚΗ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ, ένθ. αν.,

5 αποκαταστήσει, τουλάχιστον εν μέρει, όχι ο Balivet αλλά ο πολύς Ducellier, 19 ο οποίος παρουσιάζει την εν λόγω πρακτική ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία κοινωνικής ανόδου και καταξίωσης για τους άρρενες γόνους πτωχών χριστιανικών οικογενειών. Αντί άλλου σχολιασμού παραπέμπουμε για το θέμα στη κλασική γερμανική μονογραφία της Παπούλια. 20 Όμως και οι αυτές ακόμα οι κατ αρχήν ορθές διαπιστώσεις του Balivet, τις οποίες συναντάμε και στον κατά τα άλλα σημαντικότατο Γάλλο βυζαντινολόγο Alain Ducellier, περί προθυμίας ακόμα και εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων να συνεργασθούν με τους νέους επικυρίαρχους της Ανατολής, δεν πρέπει να συσκοτίζουν τη διαδικασία καταστροφής της βυζαντινής Εκκλησίας στη Μικρά Ασία, που κινήθηκε με γοργούς ρυθμούς. 2. Το φαινόμενο του πληθωρικού συγκρητισμού και οι ετερόδοξες μουσουλμανικές αδελφότητες. Το συγκρητιστικό φαινόμενο, αν και εμφανίζεται διαχρονικώς ως οιονεί αναφαίρετη ανθρωπολογική συνθήκη σχεδόν κάθε θρησκευτικής έκφρασης, εντούτοις στη συνάφεια που μας απασχολεί, συνδέεται κυρίως με τη φυλετική ποικιλία των εισβολέων - ο Βρυώνης απαριθμεί μεταξύ των τουρκομανικών φύλων της εισβολής, Ογούζους, Κιπτσάκους, Μογγόλους, Πατζινάκες, Τσαγκατάι από τις ορδές του Ταμερλάνου, Χουαρασμιανούς κ.ά. 21 στη συνάφεια που μας απασχολεί όμως αναδύεται στο προσκήνιο κυρίως ως αποτέλεσμα της σωρευτικής δράσης ήδη από τις αρχές του 13 ου αι. είτε φορέων μυστικιστών διδασκαλιών, όπως ο Ιμπν Αραμπί στο σελτζουκικό Ικόνιο είτε, κυρίως, ετερόδοξων μυστικιστικών αδελφοτήτων, μεταξύ των οποίων καθοριστικό ρόλο θα παίξουν οι Μεβλεβήδες, οι Μπεκτασήδες, οι Καλαντάρ και η περίφημη αδελφότητα των Νέων, οι Αχήδες. Εν προκειμένω ο Balivet εστιάζει την προσοχή του στο ανοικτό πνεύμα πολλών Τουρκομάνων μπάμπα, καθώς και στην προθυμία μορφών του ισλαμικού μυστικισμού να συνδιαλεχθούν με τους χριστιανούς, όπως ο Ιμπν Αραμπί και ο Τζαλ αλ ουντιν Ρουμί τον 13ο αιώνα, ή ακόμα ο σεΐχης Μπεντρεντίν και ο μαθητής του Μπερκλυτσέ Μουσταφά στην καμπή μεταξύ 14 ου και 15 ου αιώνα, οι οποίοι ηγήθηκαν κοινωνικοπολιτικής επαναστάσεως (1415) κατά του οθωμανικού κατεστημένου απευθυνόμενοι προς ευόδωσή της και στους χριστιανούς. Όσον αφορά ειδικότερα τις δερβισικές αδελφότητες περιοριζόμαστε στην ακόλουθη κριτική παρατήρηση: Ο Balivet αντιμετωπίζει τα ετερόδοξα μουσουλμανικά τάγματα ως φορείς ενός πνεύματος συμφιλίωσης και συνδιαλλαγής με το ντόπιο χριστιανικό στοιχείο, κάτι που πράγματι μοιάζει να αληθεύει στην περίπτωση του τάγματος των οπαδών του ημιμυθικού Χατζί Μπεκτάς, των Μπεκτασήδων. 22 Αυτοί οι τελευταίοι 19 DUCELLIER, ένθ. αν., 351. πρβλ. την παρόμοια εκτίμηση στο: H. INALCIK / D. QUATAERT (ed.), An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Vol. 1: , Cambridge , B. D. PAPOULIA, Ursprung und Wesen der Knabenlese im Osmanischen Reich (Süddosteuropäische Arbeiten, hrsg. M. Bernath), München 1963 πρβλ. Α. ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Προβλήματα τῆς Ἱστορίας τοῦ παιδομαζώματος, Ἑλληνικὰ 13 (1954) Για τα προ-οθωμανικά τουρκικά φύλα βλ. Α. Γ. Κ. ΣΑΒΒΙΔΗ, Οι Τούρκοι και το Βυζάντιο, Α : Προ-οθωμανικά φύλα στη Ασία και στα Βαλκάνια, Αθήνα 1996, in toto. Πρβλ. και CL. CAHEN, Pre- Ottoman Turkey. A general survey of the material and spiritual culture and history c , μτφρ. J. Jones-Williams, New York 1968, Η προσωπικότητα του Χατζί Μπεκτάς καλύπτεται υπό αδιαφανούς πέπλου, με αποτέλεσμα ελάχιστα πράγματα να μπορούν να ειπωθούν σχετικώς. Φαίνεται, έτσι, ότι οι Μπεκτασήδες αν δεν ταυτίζονται, 5

6 τόσο στις δοξασίες τους όσο και στο τελετουργικό τους παρουσίαζαν εκπλήσσουσες ομοιότητες με το αντίστοιχο της χριστιανικής Εκκλησίας επιλεκτικά αναφέρουμε εδώ το μπεκτασικό αϊνισέμ ως αντίστοιχο του χριστιανικού βαπτίσματος, το χρίσμα με ροδόνερο, το μπας οκουτμάκ, που παρέπεμπε στη χριστιανική μετάνοια και εξομολόγηση και το ντουσκουνλούκ που θυμίζει το χριστιανικό αφορισμό. Ούτε ομοιότητες παρατηρούμενες σε ευρύτερο πλαίσιο μεταξύ του σουφικού μυστικισμού που είχε εμποτίσει την πρακτική πολλών ετερόδοξων αδελφοτήτων και της ορθόδοξης πνευματικότητας διαφωτίζουν την προβληματική μας: Το ότι για παράδειγμα οι σουφικές τεχνικές αυτοσυγκέντρωσης (π.χ. το Ντίκρ) συμπλησιάζουν παρεμφερείς εκδηλώσεις του ορθόδοξου μοναχισμού, δεν μας επιτρέπει να συνθεωρήσουμε, όπως κάνει ο Balivet, τον ορθόδοξο Ησυχασμό με τον ιρανοτουρκικό Σουφισμό ως φαινόμενα ευρισκόμενα σε σχέση άμεσης αιτιώδους συνάφειας. Το γεγονός ότι παραγνωρίζει την αρχαιότητα 23 της ησυχαστικής εσωτερικής ή αυτενεργούμενης προσευχής είναι μία μόνο από τις ανακριβείς επισημάνσεις του που καθιστούν την ανωτέρω υπόθεση του ανέρειστη. Όμως ο πληθωρικός συγκρητισμός του ετερόδοξου Ισλάμ, περί του οποίου προσάγει πληθώρα σχετικών μαρτυριών ο Hasluck, 24 δεν είναι αποτέλεσμα της τουρκικής κατάκτησης, αλλά αντίθετα θεμελιώδης συνθήκη πραγματοποίησής της. 25 Τα δερβισικά τάγματα χαρακτηρίζονταν πρωτίστως από έναν ασίγαστο προσηλυτιστικό ζήλο, τον οποίο συνδύαζαν με έναν ελκυστικό για τη λαϊκή ψυχή μυστικισμό στην ιρανική σουφική εκδοχή του η κατ αρχήν απροκατάληπτη προσέγγιση των Χριστιανών της Μικράς Ασίας, αλλά και παλαιότερα των ακόμα σαμάνων Τουρκομάνων του βορείου Ιράν, εκπηγάζει από τον ιερό ζήλο των ταγμάτων για διάδοση της πίστης τους. Η επισήμανση αυτή αποδεικνύεται πολλαπλώς. Σε περιπτώσεις δερβισικών ταγμάτων όπως αυτό των Καζαρουνίγια η μυστικιστική παράδοση συγχωνεύεται με τον πολεμικό ζήλο των γαζήδων ιερών μαχητών του Ισλάμ, με αποτέλεσμα οι Καζαρουνίγια να ασκήσουν σημαντική επιρροή στους Τουρκομάνους αναφορικά με την οργάνωση του ιερού πολέμου. 26 Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η ταρίκα (=δρόμος, μέθοδος, τάγμα) των Καλανταρίγια (οι οποίοι όπως και οι Χαϊντάρι, αλλά και οι περίφημοι Αχήδες εντάσσονταν στην ευρύτερη ομάδα των Μπατινίγια), στην οποία θα πρέπει να ανήκαν οι περισσότεροι από τους δερβίσηδες που κατέφυγαν στη Μικρά Ασία από το Τουρκεστάν και τη Μπουχάρα. 27 Εκτός από το αναρχικό πνεύμα, που εκφραζόταν ανάμεσα σε άλλα στον επιδεικτικό αντικομφορμισμό, στις διαρκείς περιπλανήσεις τους, το εκκεντρικό ντύσιμο και την περίεργη μουσική από νταούλια που συνόδευε την πορεία τους «έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ιστορική εξέλιξη της Μικράς Ασίας παρακινώντας» τους Τουρκομάνους μπάμπα να εξεγερθούν κατά της σελτζουκικής κυριαρχίας, αλλά και εξάπτοντας τον ζήλο τους για ιερό πόλεμο εναντίον των χριστιανών των συνοριακών περιοχών. 28 όπως ισχυρίσθηκε ο HASLUCK (ένθ. αν., 160), τουλάχιστον συγκροτήθηκαν υπό την καθοριστική επιρροή των Χουρουφί μετά των οποίων εισχώρησαν στις τάξεις των Γενιτσάρων. Οι Χουρουφί, ειρήσθω εν παρόδω, άσκησαν ιδιαίτερη γοητεία στο νεαρό Μωάμεθ, το μετέπειτα Πορθητή. Πρβλ. FR. BABINGER, Mehmed der Eroberer: Weltenstürmer einer Zeitenwende, München 1987, Ένθ. αν., HASLUCK, ένθ. αν., passim πρβλ. ΒΡΥΩΝΗΣ, ενθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ενθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., HASLUCK, ένθ. αν., Πρβλ. Ν. ΣΑΡΡΗ, Οσμανική πραγματικότητα. Συστημική παρά-θεση δομών και λειτουργιών, τ. 1: Το δεσποτικό κράτος, Αθήνα, χ.χ, 65. 6

7 Δεν πρέπει να λησμονήσουμε εδώ τους Αχήδες, οι οποίοι αν και δεν ταυτίζονται με τους δερβίσηδες, εντούτοις βρίσκονταν σε σχέση αλληλεπίδρασης με τους σούφι Μεβλεβήδες αλλά και τους Μπεκτασήδες, 29 και απετέλεσαν ένα εκπληκτικά πυκνό δίκτυο αδελφοτήτων Νέων, οι οποίες ασπάζονταν το μουσουλμανικό φουτουβά, την παράδοση ενός κώδικα τιμής γενναιότητας και κοινωνικής αλληλεγγύης. Γρήγορα τα χάνια και οι ξενώνες που δημιούργησαν και συντηρούσαν αναδείχθηκαν σε ασυναγώνιστους θεσμούς κοινωνικής πρόνοιας και βοήθειας προς τους ξένους και τους αδυνάτους. Το νεανικό σφρίγος, οι νυχτερινές μυστικιστικές συγκεντρώσεις, τα κοινά ιδανικά της δικαιοσύνης και της γενναιότητας σφυρηλάτησαν δεσμούς μεγάλης αντοχής αλλά και απέσπασαν το γενικό θαυμασμό σε τέτοιο μάλιστα σημείο, ώστε ο Μαροκινός περιηγητής Ιμπν Μπατούτα να θεωρεί τον Αχή κάθε πόλης ως τον πραγματικό κυβερνήτη της. 30 Ήταν ακριβώς ο Οσμάν εκείνος από τους πολυάριθμούς εμίρηδες της Μικράς Ασίας 31 που κατάφερε να εκμεταλλευθεί το τεράστιο δυναμικό ισχύος που μπορούσε να εκλύσει και τελικά εξέλυσε ο επιδέξιος συνδυασμός του κώδικα τιμής των Αχήδων κυριάρχων των αστικών και ημιαστικών χώρων με την τροφοδοτούμενη από την μυστικιστική πνευματικότητα των δερβίσηδων πολεμική ορμή των γαζήδων. Χρειάζεται εδώ ιδιαίτερη προσοχή: Ο Οσμάν και οι διάδοχοί του δεν εμφανίζονται απλώς ως γαζήδες, δηλ. ως κάποιοι ακόμα ιεροί πολεμιστές στην υπηρεσία του Ισλάμ πολύ περισσότερο επιδιώκουν και εξασφαλίζουν την υποστήριξη των Αχήδων και των μετ αυτών συνδεόμενων δερβίσηδων, των πραγματικών εν τελική αναλύσει κυριάρχων της Ανατολίας μετά την κατάρρευση της σελτζουκικής διοίκησης και την ανάδυση του χαοτικού γεωπολιτικού κατακερματισμού σε μικρά τουρκομανικά εμιράτα. Έτσι ο Οσμάν παντρεύεται την κόρη του Εντεμπαλί, 32 ενός πιθανόν Αχή και σε κάθε περίπτωση μέλους των Μπατινίγια τη διαδοχή του από το γιο του Ορχάν την επικυρώνουν οι τοπικοί Αχήδες, 33 οπότε δεν θα ήταν υπερβολικό εδώ να ισχυρισθούμε ότι οι πρώτοι Οθωμανοί δρουν ως εντολοδόχοι των Αχήδων. Ο πρωτότοκος γιος του Ορχάν Σουλεϊμάν, ο κατακτητής της Καλλίπολης, ήταν με βεβαιότητα μέλος της αδελφότητας των Νέων. Το ίδιο και ο δευτερότοκος γιος του Ορχάν και τελικά διάδοχός του στην ηγεσία των Οσμανλήδων, Μουράτ μάλιστα σε μια πρώιμη φάση έφερε τον τίτλο του Αχή μπάμπα και αργότερα του Αχή Μουσά (ανώτερος τίτλος). Η συνέπεια μάλιστα με την οποία οι πρώτοι αυτοί Οσμανλήδες 29 ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ένθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν, 325 ΜATUZ, ένθ. αν., 26 βλ. ακόμα ΣΑΡΡΗΣ, ένθ. αν., και P. F. SUGAR, A History of East Central Europe, Vol V: Southeastern Europe under Ottoman Rule , Seattle/London 1996, 53. Κλασική για τους Αχήδες παραμένει η μελέτη του FR. TAESCHNER, Beiträge zur Geschichte der Achis in Anatolien, Jahrhundert, Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft 12 (1933), 6-49, την οποία δεν μπόρεσα να συμβουλευτώ. 31 Η πατριά του Οσμάν προήλθε, ως γνωστόν, από την τουρκομανική φυλή Κάγι. Για το πρόβλημα των απαρχών της οσμανικής ισχύος σε σχέση με τη φυλετική καταγωγή του Οσμάν βλ. C. KAFADAR, Between Two Worlds. The Construction of the Ottoman State, Berkeley et al., 35 επ., όπου και συνοψίζονται οι βασικές θέσεις των πρωτοπόρων ερευνητών του θέματος P. WITTEK και F. KÜPRÜLÜ. 32 ΑΡΝΑΚΗΣ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ, ένθ. αν., 153 και 160 MATUZ, ένθ. αν., SUGAR, ένθ. αν., Στην τελευταία μελέτη, ωστόσο, απαντώνται ενίοτε κάποιες ανακρίβειες, όπως π.χ. ο παραλληλισμός των γαζήδων ισλαμιστών με τους χριστιανούς ακρίτες (σ. 11): Οι τελευταίοι εξομοιώνονται πλήρως με τους πρώτους και χαρακτηρίζονται ομοίως «μαχητές της πίστεως» δίδεται έτσι η εντύπωση ότι η έννοια του «ιερού πολέμου» είχε, όπως στο Ισλάμ, έτσι και Βυζάντιο μια θέση στο φαντασιακό αλλά και τη ζωή της χριστιανικής πολιτείας. Το ότι κάτι τέτοιο ίσταται μακράν της αληθείας, μόλις που χρειάζεται να σημειωθεί. Η έννοια του ιερού πολέμου ήταν για τους Βυζαντινούς όχι μόνο απαράδεκτη, αλλά και αυτοαντιφατική. 33 SHAW, ένθ. αν., 15 πρβλ. KAFADAR, ένθ. αν. 7

8 χρηματοδοτούν την ίδρυση μοναστηριών της αδελφότητας σε περιοχές με μακραίωνη παράδοση ορθόδοξης ησυχαστικής πνευματικότητας, όπως ο Όλυμπος της Βιθυνίας (το τουρκικό Ουλούκ Ντάγ) υπεμφαίνει το πόσο γρήγορα αντελήφθησαν το αστείρευτο δυναμικό ιδεολογικού προσπολιτισμού που εμπεριείχαν οι ετερόδοξες μουσουλμανικές αδελφότητες. Ακόμα και ο Ducellier, ο οποίος κατά τα άλλα εναρμονίζει τις αναλύσεις του με αυτές του Balivet, αναγνωρίζει 34 τελικά ότι η πνευματικότητα των ετερόδοξων αδελφοτήτων λειτούργησε ως μέσο διευκόλυνσης της τουρκικής κατάκτησης 35 αφήνει όμως ανοικτό, και ορθά καθ ημάς, το ερώτημα για το αν και κατά πόσο η πολιτική αξιοποίηση των Αχήδων από μέρους των πρώτων Οσμανλήδων υπήρξε απόρροια γνήσιας αποδοχής του μηνύματός τους ή καθαρά τακτική κίνηση πολιτικού ρεαλισμού. Ας δούμε όμως σύντομα και την περίπτωση του περίφημου Ιμπν αλ Αραμπί, του ισπανοάραβα μυστικιστή φιλοσόφου, ο οποίος ενδιέτριψε στις αρχές του 13ου αι. στο Ικόνιο, επιδεικνύοντας ιδιαίτερο σεβασμό προς τον Ιησού φτάνοντας μάλιστα μέχρι του σημείου να νομιμοποιήσει την προσκύνηση της ιερής εικόνας του Χριστού από τους χριστιανούς. 36 Ακριβώς τη δράση του Ιμπν αλ Αραμπί στο Ικόνιο στις αρχές του 13 ου αι. επανειλημμένως προβάλλει ο Balivet ως την αναφαίρετη εκείνη κληρονομιά θρησκευτικής ανεκτικότητας που ώθησε έναν αιώνα αργότερα τον ισλαμιστή συνομιλητή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά στη Νίκαια να εκδηλώσει ανεπιφύλακτα απέναντι στον ορθόδοξο Ησυχαστή το σεβασμό του για τον Ιησού (αν και όχι πίστη στη θεότητά του), αλλά και δύο αιώνες μετά το Θρακιώτη σεΐχη Μπεντρεντίν 37 να οραματιστεί τη συνένωση χριστιανών και μουσουλμάνων σε μία πίστη. Αυτή όμως είναι η μία πλευρά του νομίσματος η άλλη είναι ο απαραγνώριστος ιεραποστολικός ζήλος του Ιμπν Αραμπί, του οποίου οι ακραίες εκδηλώσεις κινούνται προδήλως στην επικράτεια της κυνικής περιφρόνησης, αν όχι της ανοικτής εχθρότητας, όπως πιστοποιεί η συμβουλή του Αραμπί στο Σελτζούκο Σουλτάνο Καϊκάους Α, να αφαιρέσει τις καμπάνες από τις εκκλησίες, να καταπολεμήσει την απιστία και γενικώς να υποβάλλει του χριστιανούς σε μεγάλη καταπίεση και εξευτελισμό. 38 Τη μαρτυρία αυτή περιέργως παρατρέχει όχι μόνο ο Balivet αλλά μοιάζει να υποτιμά και ο σημαντικότατος Γάλλος βυζαντινολόγος A. Ducellier, ο οποίος μόνον en passant 39 θα σημειώσει, χωρίς περαιτέρω αξιολόγηση, ότι ο Ιμπν Αραμπί εμφανίσθηκε σοκαρισμένος από τις δημόσιες εκδηλώσεις «απιστίας» των Χριστιανών στο Ικόνιο. 3. Ελληνο-τουρκικό consensus; Η θεμελιώδης αντίληψη του Balivet 40 για την «συνάντηση» Ελλήνων και Τούρκων μεταξύ 13 και 15ου αι., η οποία διήκει της προμνησθείσας μονογραφίας του, επιτρέπεται να συνοψισθεί στο συμπέρασμα, ότι ήδη από το 13 ο αιώνα μπορούμε να 34 DUCELLIER, ένθ. αν., ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., DUCELLIER, ένθ. αν., Ο Balivet, εκτός από το ανωτέρω υπομνησθέν άρθρο, έγραψε και ad hoc μελέτη: Islam mystique et revolution armee dans les Balkans Ottomans. Vie du Cheikh Bedreddin le «Hallaj des Turcs» (1358/ ), Istanbul Πρβλ. και όσα διαλαμβάνει σχετικώς ο ΣΑΡΡΗΣ, ένθ. αν., Ο FR. BABINGER, ένθ. αν., 35, υπενθυμίζει ότι από την εποχή του Μπεντρεντίν μέχρι και τον 17 ο αι. έκαναν συχνά την εμφάνισή τους ιεροκήρυκες που προέβαλλαν στο λαό το όραμα της συγχώνευσης Χριστιανισμού και Ισλάμ. 38 ΒΡΥΩΝΗΣ, ένθ. αν., 201 και Ένθ. αν., σ Ένθ. αν., 91 DUCELLIER, ένθ. αν

9 μιλάμε για ένα ελληνοτουρκικό consensus το οποίο εμβαθύνθηκε προϊόντος του χρόνου και επισφραγίσθηκε με το γάμο συμφέροντος του Βέβαια η πορεία προς την ολοκλήρωση του «ευτυχούς» αυτού γεγονότος δεν ήταν ανέφελη. Όπως σημειώνει ο ερευνητής ήδη από το δεύτερο μισό του 14 ου αιώνα οργανώνεται και δρα σε όλες τις βαθμίδες της βυζαντινής κοινωνίας ένα αληθινό φιλοτουρκικό κόμμα εναντίον του μάχονται οι φιλοδυτικοί υποστηρικτές της Ενώσεως των Εκκλησιών προκειμένου η πολιορκημένη αυτοκρατορία να εξασφαλίσει στρατιωτική βοήθεια από την Ευρώπη. Θα περιορισθούμε σε ένα σύντομο κριτικό σχολιασμό. Κατ αρχάς ουδείς αμφισβητεί τον πυρήνα αληθείας της ως άνω θέσης, η οποία, αν μη τι άλλο μοιάζει να πιστοποιείται από την με διάφορες ευκαιρίες εξωτερικευόμενη πεποίθηση ανώτατων παραγόντων της αυτοκρατορίας, κυρίως εκκλησιαστικών (ενδεικτικά υπομιμνήσκουμε την περίπτωση του Πατριάρχου Νείλου 41 και αυτή του Μεγάλου Λογοθέτη Λουκά Νοταρά), ότι η υποταγή στους Τούρκους είναι κατά πολύ προτιμότερη της εξ εσπερίας επιζητούμενης σωτηρίας, διότι έτσι μόνο μπορούσε να διασωθεί ανόθευτη η ορθόδοξη πίστη, την εγκατάλειψη της οποίας ως αντίτιμο για τη βοήθεια απαιτούσε αυτονοήτως ο πάπας. Πρόκειται για μία, ομολογουμένως, θεμελιώδη παράμετρο της σκέψης και κυρίως της συμπεριφοράς όχι μόνο μεγάλου μέρους της βυζαντινής ελίτ, αλλά και τους συνόλου σχεδόν του λαού επικεφαλής του οποίου φαίνεται ότι είχε τεθεί ο ησυχαστικός μοναχισμός. Το ότι η θέση αυτή αποτύπωνε μια αναγκαστική επιλογή επιβίωσης και αποκάλυπτε το βαθύ ρεαλισμό της εκκλησιαστικής κυρίως ηγεσίας του Βυζαντίου, αλλά και το αλάθητο, όπως αποδείχθηκε, ένστικτο αυτοσυντήρησης του πληρώματος της Ορθόδοξης Ρωμηωσύνης, στο αιμάσσον σώμα της οποίας έχαιναν ακόμα οι πληγές από την τραυματική εμπειρία της πρώτης Αλώσεως και της Φραγκοκρατίας, εμείς τουλάχιστον δε θα το αμφισβητήσουμε όμως από το σημείο αυτό μέχρι τον ισχυρισμό ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με μια συναινετική διαδικασία που καταλήγει σε γάμο συμφέροντος ή, έστω, τον υπαινιγμό, ότι επρόκειτο για μια οιονεί αβίαστη επιλογή στη βάση ενός συνειδητά θετικού ανοίγματος απέναντι σε έναν αντίπαλο ο οποίος αντιμετωπίσθηκε σχεδόν ως καλουδεχούμενος επισκέπτης και σε μια θρησκεία που γινόταν αποδεκτή ως το alter ego του Χριστιανισμού, υπάρχει απόσταση τεράστια και δυσδιάνυστη. Πέραν όμως τούτου το σημαντικότερο, καθ ημάς, έγκειται στον ανεπίτρεπτα απλουστευτικό χαρακτήρα της ως ανωτέρω θέσης. Και για να έλθουμε πάραυτα in medias res: Εννοούμε με τούτα ότι η αντίληψη περί διχοτόμησης της βυζαντινής κοινωνίας σε δύο, υποτίθεται, στεγανά διακρινόμενες παρατάξεις εκ της οποίας η μία έσπευδε, αγαλομένω ποδί, προς προϋπάντηση των Τούρκων κατακτητών για να προφυλάξει την Ορθοδοξία ή τα κεκτημένα της, ενώ η άλλη ίστατο αδημονούσα στα λιμάνια περιμένοντας να αφιχθούν με ποντιφική ευλογία οι βενετσιάνικες γαλέρες είναι εσφαλμένη, εδράζεται δε επί μερικής γνώσης των πηγών και της νεώτερης έρευνας, αγνοεί δε πλήρως τη δυναμική μια κοινωνίας που βρίσκεται σε σύγχυση βιώνοντας αργά και επώδυνα μια αλλαγή πολιτισμικού παραδείγματος. Ήδη από το 1954 ο Γερμανός βυζαντινολόγος Fr. Dölger είχε χαρτογραφήσει επί τη βάσει πηγαίων μαρτυριών το ιδεολογικοπολιτικό χώρο του δύοντος Βυζαντίου περιγράφοντας αδρομερώς τέσσερα ρεύματα/τάσεις. 42 Ανάμεσα στα δύο άκρα των φιλενωτικών και των ανθενωτικών τοποθέτησε αφ ενός όσους, όπως ο Μανούηλ Β, 41 Βλ. το αποσταλέν στον πάπα Ουρβανό VΙ, κατά μήνα Σεπτέμβριο του 1384 Πιττάκιον, ed. FR. MIKLOSICH / IOS. MÜLLER, ένθ. αν, tom. II, Vindobonae 1862, FR. DÖLGER, Politische und geistige Strömungen im sterbenden Byzanz, Jahrbuch der Österreichischen byzantinischen Gesellschaft 3 (1954)

10 επεδίωξαν τη δυτική βοήθεια χωρίς ωστόσο να προτίθενται να προδώσουν την πατρώα πίστη, αφ ετέρου τους οπαδούς μιας ορθόδοξης αναγεννητικής προσπάθειας όχι μόνο σε πνευματικό, αλλά και σε πολιτικό επίπεδο. Πρόκειται για την ιδέα της πανορθόδοξης συνεργασίας, πεπεισμένος εργάτης της οποίας αναδείχθηκε ο φίλος και μαθητής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, άγιος Φιλόθεος Κόκκινος. Τέσσερα χρόνια πριν τον Dölger, ο δικός μας Ζακυθηνός είχε διατυπώσει μια παρεμφερή θέση, μιλώντας για την επιδίωξη του Φιλόθεου Κόκκινου αλλά και του Πατριάρχη Καλλίστου να συνενώσουν τις ορθόδοξες Εκκλησίες με στόχο την συγκρότηση ενός ορθόδοξου συνασπισμού κρατών, ένα είδος ορθόδοξης αντιτουρκικής «σταυροφορίας». 43 Στις άοκνες ενέργειες του Αγίου Φιλοθέου οφείλεται η σύσφιξη των σχέσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου με τα in partibus infidelium ευρισκόμενα πρεσβυγενή Πατριαρχεία της Ανατολής, η αποκατάσταση των σχέσεων με την ορθόδοξη σερβική Αρχιεπισκοπή Πεκίου, καθώς και η ανάπτυξη εκκλησιαστικοπολιτικής δράσης στη Λιθουανία, την Πολωνία και τη Βλαχία. Ιδιαίτερης μνείας χρήζει όμως η δράση του αγίου Φιλοθέου στην ρωσική ηγεμονία της Μόσχας, στην οποία αναφερόμενος εκτενώς ο σύγχρονος Ρώσος ερευνητής Γελιάν Πρόχοροφ, παρουσιάζει τον άγιο Φιλόθεο ως κεντρική φιγούρα του «πολιτικού Ησυχασμού», 44 η διάδοση του οποίου στη Ρωσία θα αποτελέσει τη βασική ανάπτυξη της ορθόδοξης αναγέννησης της χώρας αυτής και του λαού της. Ο Φιλόθεος, κατανοώντας σαφώς και τον ισλαμικό, αλλά και των εκ Δυσμών κίνδυνο, κατά την παρατήρηση του Ντ. Ομπολένσκι, 45 εργάζεται για την ενότητα της ρωσικής Εκκλησίας, η οποία κινδύνευε λόγω της δημιουργίας αυτόνομης επισκοπής στην υπό λιθουανική κυριαρχία Ουκρανία προς το σκοπό αυτό συνεργάζεται με εκκλησιαστικές προσωπικότητες όπως ο Γεώργιος Περδίκας (ειδικός συνεργάτης του Πατριάρχη για ρωσικά ζητήματα, 46 ο οποίος συνοδεύει στη Μόσχα το 1354 τον υποψήφιο για το μητροπολιτικό θρόνο της Μόσχας άγιο Αλέξιο), αλλά και αργότερα ο άγιος Κυπριανός Τσαμπλάκ, εξελληνισμένος Βούλγαρος, τον οποίο χειροτονεί το 1375 μητροπολίτη Κιέβου. Εκ παραλλήλου προωθεί το κοινοβιακό ιδεώδες ευρισκόμενος σε επικοινωνία με τον άγιο Σέργιο του Ραντονιές, ηγετική φυσιογνωμία της ρωσικής ησυχαστικής αναγέννησης, και συνθέτει εκκλησιαστικούς ύμνους και κανόνες ακόμα και για περιστάσεις αντιμετώπισης κινδύνου από αλλόδοξους εχθρούς. Όπως μάλιστα πιθανολογεί ο Πρόχοροφ, 47 ο αναγραφόμενος στις σλαβονικές πηγές κανών «На пагание» θα πρέπει να ήταν μετάφραση κανόνα του αγίου Φιλοθέου, ο οποίος εψάλη από τους Ρώσους μοναχούς ως παράκληση προς το Θεό για τη νίκη του ρωσικού στρατού υπό τον Ντ. Ντοσκόη επί των Τατάρων στη μάχη του Κουλίκοβο το 1380 ο ίδιος ερευνητής υποστηρίζει ότι το ίδιο έκαναν οι oρθόδοξοι τόσο στην περίφημη μάχη του Κοσσυφοπεδίου το 1389, όσο και σε αυτή του Γκρύνβαλντ /Τανενμπεργκ το Οι προσπάθειες των αγίων Φιλοθέου και Καλλίστου, ως γνωστόν, δεν καρποφόρησαν σε στρατιωτικοπολιτικό επίπεδο η επίδρασή τους όμως στην ισχυροποίηση της ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας ήταν κάτι 43 Δ. Α. ΖΑΚΥΘΗΝΟΣ, Ἰδεολογικαὶ συγκρούσεις εεἰς τὴν πολιορκουμένην Κωνσαντινούπολιν, Νέα Ἑστία, τόμ. 47, τεύχ. 551 (1950), Πρβλ. ВЛ. ПЕТРУНИН, Политический Исихасм и его традицин в социальной концепцин московского Патриархата, Αγία Πετρούπολη 2009, Г. М. ПРОХОРОВ, Некогда не народ а ныние народ Божий. Древняя Русь как историко културный феномен, Αγία Πετρούπολη 2010, 143. Πρβλ. ВЛ. ПЕТРУНИН, ένθ. αν., Παρά Г. М. ПРОХОРОВ, ένθ. αν, 145 υπ Έτσι συμπεραίνουμε από την ανάλυση του ΑΝΤ.-ΑΙΜ. ΤΑΧΙΑΟΥ, Ἐπιδράσεις τοῦ Ἡσυχασμοῦ εἰς τὴν ἐκκλησιαστικὴν πολιτικὴν ἐν Ρωσίᾳ, , Ἐν Θεσσαλονίκῃ 1962, 50 Г. М. ПРОХОРОВ, ένθ. αν., πρβλ. С. Ю. ЖИТЕНЕВ, История русского паломничества в X-XVII веках, Μόσχα 2007, 161 και ПРОХОРОВ, ένθ. αν.,

11 περισσότερο από ζωογόνος για τους λαούς των Βαλκανίων, που θα αντιμετώπιζαν τη μακραίωνη κυριαρχία αλλόπιστου δυνάστη, αλλά και της Ρωσίας, η οποία, πάντα κατά τις επισημάνσεις του Πρόχοροφ, θα διανύσει τον 14 ο και 15 ο αι. την πλέον καρποφόρο από πνευματική και πολιτισμική άποψη περίοδο της ιστορίας της. 48 Εν κατακλείδι: Τα ανωτέρω, πιθανόν, μας εκθέτουν στην επί υποκειμενισμώ μομφή. Δεν είναι της παρούσης ο στοχασμός περί υπάρξεως ή μη επιστημονικής αντικειμενικότητας αλλά αν αποτελεί νόθευση αυτού του τιμαλφούς της Νεωτερικότητας η ετοιμότητα να υποδεικνύεις απροκάλυπτα τη φενάκη του ουδετερισμού, που συνεπάγεται η πολιτική ορθότητα και η μετ αυτής συνυφασμένη τάση να αμβλύνονται οι τραχιές γωνιώσεις της ιστορίας για να συγκαλύπτεται ή, ακόμα και να εξωραΐζεται η κακοήθειά της, τότε ό,τι μόλις ειπώθηκε σίγουρα δεν είναι και ούτε φιλοδοξεί να είναι αντικειμενικό. Και επειδή τα μελετήματα του Balivet, παρά την αναντίρρητη σπουδαιότητα ουκ ολίγων πτυχών τους, δείχνουν να εγγράφονται στην τροχιά του τόσο αγαπητού στη γαλλική διανόηση ψευδοπασιφιστικού «αντιεθνοκεντρισμού», αντιπροτείνω εδώ μια προσέγγιση που εκκινά από την βιωματική πεποίθηση ότι η βία είναι το υλικό από το οποίο δεν φτιάχνονται τα όνειρα, αλλά, φευ, ο εφιάλτης της ιστορίας, οπότε μόνον η ρεαλιστική αναγνώριση της ύπαρξης θυτών και θυμάτων καθώς και η στράτευση ενάντια σε ό,τι συνεπάγεται η τραγική αυτή σχέση, δίνει τόπο στις δυνάμεις εκείνες, οι οποίες κατά μία απόρρητη θεία οικονομία, διασώζουν το ανθρώπινο πρόσωπο από την εξαχρείωση και προάγουν τον πολιτισμό. Οι φίλοι κοιμούνται στην παραλία κανείς δεν τους θυμάται. Δικαιοσύνη. 48 ПРОХОРОВ, ένθ. αν.,

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.)

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΛΑΤΙΝΟΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ (13ος - 18ος αι.) Ενότητα #2: H Δ Σταυροφορία και η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Λατίνους Σχόλια για τα γεγονότα της προηγούμενης ενότητας Νικόλαος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Οι βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους. Όταν έφταναν επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί φυγάδες, ή ακόμα κρατικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ερωτήσεις ανά ενότητα του σχολικού εγχειριδίου Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία 1.1.1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [σ. 7-9] α] Ποια μέτρα πήρε ο Κωνσταντίνος Α για την ανόρθωση του κράτους;

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 10: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ

H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ H ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ Στο θρόνο βρίσκεται ο Αλέξιος Α Κομνηνός 1081 1118 (ιδρυτής δυναστείας Κομνηνών) Ο Αλέξιος Α Κομνηνός μπροστά στο Χριστό Ο Αλέξιος Α διαπραγματεύεται με τους σταυροφόρους

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους

4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους I. ΠΑΓΙΩΣΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ Μ. ΑΣΙΑ 4. Η διάδοση του Χριστιανισμού στους Μοραβούς και τους Βουλγάρους (σελ. 39-40) Ο Μιχαήλ Γ ως αρματοδρόμος στα ανάκτορα του Αγίου Μάμαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

1.3 1.Ποια κατάσταση επικρατούσε στην προϊσλαµική Αραβία; 2.Ποια η δράση του Μωάµεθ µεταξύ ;

1.3 1.Ποια κατάσταση επικρατούσε στην προϊσλαµική Αραβία; 2.Ποια η δράση του Μωάµεθ µεταξύ ; 1. Από την αρχαιότητα στο Μεσαίωνα 2. Ποια γεγονότα προετοίµασαν το πέρασµα από την αρχαιότητα στο Μεσαίωνα; 3. Γιατί η περίοδος 330-641 έχει διπλή ονοµασία; 4.Ποια πολιτισµικά στοιχεία διακρίνουν το ανατολικό

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ

Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ Πρωτ. Βασιλείου Α. Γεωργοπούλου, Λέκτορος Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ Πρωτ. Βασιλείου Α.

Διαβάστε περισσότερα

-Ποντιακός Ελληνισμός-

-Ποντιακός Ελληνισμός- -Ποντιακός Ελληνισμός- Αναγνώριση από την βουλή των Ελλήνων. Λουτζούδης Γιώργος Ευθυμιάδης Βαγγέλης ΓΕΝΙΚΑ Ο όρος της γενοκτονίας. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Απόφαση της Ελληνικής βουλής Αποφάσεις ανά τον κόσμο Εκτιμήσεις.

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 4: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΤΑΞΗ: Β ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ: 23 ΑΓΟΡΙΑ: 13 ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 10 ΕΚΠΟΝΗΣΗ: ΛΙΑΠΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ( )

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ 1 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ (1025-1453) Στο τέταρτο κεφάλαιο θα μάθετε: δες site σχολείου I. Η ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ και ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΜΕ ΤΗ ΔΥΣΗ II. ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ και ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 2: Παλαιό Καθεστώς και Διαφωτισμός Σπύρος Μαρκέτος Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 9 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 9 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ. «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» Δημοσιοποίηση της Δράσης Έργο ΕΤΕ 4.1/13 «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για θέματα διαθρησκευτικού διαλόγου και άσκησης θρησκευτικών πρακτικών» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΓΟΥ «Δίκτυο συνεργασίας μεταξύ κρατών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Κλήρος - Εκκλησία. Έµβληµα του Οικουµενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως

Κλήρος - Εκκλησία. Έµβληµα του Οικουµενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως Κλήρος - Εκκλησία Έµβληµα του Οικουµενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως Ο Κληρός ήταν µία από τις παραδοσιακές άρχουσες κοινωνικές κατηγορίες (µαζί µε τους Πρόκριτους και τους Αρµατολούς) των ελλήνων/χριστιανών

Διαβάστε περισσότερα

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8

Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ. Εργασία 8 Α ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΣΑΚΕΙΟΥ ΨΥΧΙΚΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΒΛΕΜΜΥΔΗΣ Εργασία 8 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ ΑΓΝΗΣ ΒΟΥΡΤΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. ΤΑΞΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή -Ν.Βλεμμύδης -Έργο -Θεολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών

Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών Πασχάλης Μ. Κιτρομηλίδης Οι Κυπριακές και Μικρασιατικές σπουδές ως πεδίο συνάντησης των νεοελληνικών και των Οθωμανικών σπουδών Τα δύο ερευνητικά πεδία στα οποία θα αναφερθώ με άκρα συντομία, οι μικρασιατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος

Ειδικότερα: Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων. Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος 1 Ο Εδαφικός Διακανονισμός της Συνθήκης της Λωζάννης και η Νομολογία Διεθνών Δικαιοδοτικών Οργάνων Κωνσταντίνος Αντωνόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ Η Συνθήκη Ειρήνης της Λωζάννης της

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α9: Θεολόγοι του τέλους της αυτοκρατορίας Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Α ΕΞΑΜΗΝΟ: 1. 70001 Α Τουρκική Γλώσσα Ι 1 -

Διαβάστε περισσότερα

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο

Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο Οι βυζαντινοί μοναχοί και η Eλληνική γλώσσα στη μεσαιωνική περίοδο στο Σαλέντο CATERINA MALANDUGNO Φοιτήτρια Το 741 ο Κωνσταντίνος Κοπρώνυμος ακολουθώντας τα βήματα του Λεόντος Γ ξεκίνησε μία σκληρή καταδίωξη

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012

Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012 ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΤΑΤΟΥ MAR BECHARA BOUTROS RAI ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΤΩΝ ΜΑΡΩΝΙΤΩΝ 10-11-12-13 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Καλωσόρισμα στην Αρχιεπισκοπή, Λευκωσία 10.02.2012

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 9: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος

Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Πόσο νεωτερικό είναι το ελληνικό κράτος; H αντιφατική πορεία από τον βαλκανικό περίγυρο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον * Greece: a modern state? Trajectories from the Balkan milieu to the European

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων

Η σταδιακή επέκταση του κράτους των Βουλγάρων 1 ΙΣΤΟΡΙΑ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ : ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι Βούλγαροι Οι Ονογούροι Βούλγαροι. Οι πρώτες Βουλγαρικές φυλές πρέπει να έφθασαν στην περιοχή ανάμεσα στον Καύκασο και την Αζοφική Θάλασσα στα

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας. Διδ. Εν. 15

Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας. Διδ. Εν. 15 Συναγμένοι στη Θεία Ευχαριστία: Η ουσία της Εκκλησίας Διδ. Εν. 15 α) Η εξάπλωση της Εκκλησίας Μετά την Πεντηκοστή, η νέα πραγματικότητα που δημιουργείται στον κόσμο, η Εκκλησία, ζει και κινείται σε μια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΓΩΝ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό ένα από τα γράµµατα της Στήλης Β, ώστε να προκύπτει η σωστή αντιστοίχιση ΣΤΗΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο.

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 11: 13ος - μέσα 15ου αι.: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Γεώργιος Ακροπολίτης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι

Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Η Ευρώπη και το Ισλάμ: Οκτώ Μύθοι Aστέρης Χουλιάρας Καθηγητής Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Διεθνών Σχέσεων Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Bernard Lewis: «Europe would turn Muslim by the end of this century,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ )

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 4 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 19 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 5 Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ. 166 169) Με το πρωτόκολλο που υπέγραψαν στο Λονδίνο οι Μεγάλες υνάµεις

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 5: Οι διαστάσεις της ηθικής. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 5: Οι διαστάσεις της ηθικής. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 5: Οι διαστάσεις της ηθικής ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία:

1 η Αιτία: 2 η Αιτία: 3 η Αιτία: Εικονομαχία Αιτίες Συνέπειες Ορισμός: η θρησκευτική και πολιτική διαμάχη για τη λατρεία των εικόνων. 1 η Αιτία: 1η Συνέπεια: Αντίπαλες πλευρές: εικονομάχοι > το επίσημο κράτος και τμήμα του πληθυσμού εικονόφιλοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα