Επετειακή μελέτη για τα 190 χρόνια από το μυστηριώδη θάνατο του Λόρδου Βύρωνα ( )

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επετειακή μελέτη για τα 190 χρόνια από το μυστηριώδη θάνατο του Λόρδου Βύρωνα (1788 1824)"

Transcript

1 HISTORY OF MEDICINE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2014, 31(5): Επετειακή μελέτη για τα 190 χρόνια από το μυστηριώδη θάνατο του Λόρδου Βύρωνα ( ) Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2014, 31(5): Κ. Τσιάμης, 1 Ε. Πουλάκου-Ρεμπελάκου, 2 Γ. Καλαντζής, 2,3 Ν. Τόμπρος, 4 Ε. Θαλασσινού, 5 Χ. Σπηλιοπούλου 6 Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις θεωρίες που σχετίζονται με το θάνατο του Λόρδου Βύρωνα, με κυρίαρχη αυτή της ελονοσίας. Το ιατρικό προφίλ του Βύρωνα συνίστατo σε επαναλαμβανόμενες εμφανίσεις πυρετικών κρίσεων, οι οποίες αναδύουν τη θεωρία της υποτροπιάζουσας χρόνιας ελονοσίας. Επί πλέον, τα στοιχεία από τα βρετανικά ιατρικά αρχεία των Ιονίων Νήσων σχετικά με την ενδημική φύση της ασθένειας στη δυτική Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα αυξάνουν την πιθανότητα μιας εκ νέου μόλυνσης κατά τους τελευταίους μήνες της ζωής του Βύρωνα. Το παράδειγμα των χρόνιων πυρετών του Βύρωνα αναδύει ένα σύγχρονο ιατρικό πρόβλημα, τη διάγνωση της εισαγόμενης ελονοσίας από ταξιδιώτες ή μετανάστες και την ανάγκη λήψης λεπτομερούς ιατρικού ιστορικού, το οποίο θα θέσει την υποψία της ελονοσίας στη διαφορική διάγνωση. 1 Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2 Εργαστήριο Ιστορίας της Ιατρικής, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 3 Department of Ophthalmology, St James University Hospital, Leeds, Ηνωμένο Βασίλειο 4 Τμήμα Πολιτικής Ιστορίας, Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, Αθήνα 5 Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 6 Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας, Ιατρική Σχολή, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα Anniversary study 190 years after the mysterious death of Lord Byron ( ) Λόρδος Βύρωνας: Ταγματάρχη Πάρρυ, τι νομίζεις ότι μου συμβαίνει; Οι γιατροί δεν γνωρίζουν την αρρώστιά μου; Τι θα μου έκανε καλό; Ταγματάρχης Πάρρυ: Το μπράντυ Λόρδε μου! Μόνο το μπράντυ μπορεί να σε σώσει! Julius Millingen «Οι τελευταίες ημέρες του Λόρδου Βύρωνα» Λονδίνο 1831 Λέξεις ευρετηρίου Ελλάδα Ελονοσία Ιστορία της Ιατρικής Λόρδος Βύρωνας Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε Ο ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ Ο Βρετανός ποιητής, πολιτικός και φιλέλληνας, Λόρδος George Noel Gordon Byron, που απεικονίζεται στην εικόνα 1, γεννήθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1788 στο Λονδίνο και απεβίωσε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης στο Μεσολόγγι στις 19 Απριλίου Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 κέρδισε γρήγορα τη συμπάθεια των Ευρωπαίων διανοούμενων, αλλά όχι και των πολιτικών. Σύμφωνα με το πολιτικό πνεύμα του Συνεδρίου της Βιέννης ( ) μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους, οι επαναστάσεις των λαών αποτελούσαν απειλή για τις μοναρχίες των ευρωπαϊκών χωρών και διατάραξη του πολιτικού status quo της εποχής. Το ελληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου ιδρύθηκε στις 3 Μαρτίου 1823 με

2 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 613 ανάμεσα στους πολέμαρχους και τον πρωθυπουργό της επαναστατικής κυβέρνησης, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο. Το κύρος και η διαλλακτικότητα του Βύρωνα συνετέλεσαν στην άμβλυνση των αντιπαραθέσεων. Aν και ο Βύρωνας δεν πρόλαβε να αναλάβει στρατιωτική δράση για ποικίλους πολιτικούς λόγους, ο απρόσμενος θάνατός του τον Απρίλιο σκόρπισε θλίψη στους Έλληνες. Η είδηση του θανάτου του μεγάλου φιλέλληνα δημοσιεύτηκε σε φύλλο των «Ελληνικών Χρονικών», εφημερίδα του Μεσολογγίου, όπως διακρίνεται στην εικόνα 2. Εικόνα 1. Λόρδος Βύρωνας ( ). πρωτοστάτη τον Sir John Bowring και συμπεριέλαβε στις τάξεις του σημαίνοντα μέλη της βρετανικής αριστοκρατίας. Το Κομιτάτο του Λονδίνου, αν και άργησε να ιδρυθεί σε σχέση με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών πόλεων (Μαδρίτη, Στουτγάρδη, Μόναχο, Ζυρίχη, Βέρνη, Γένοβα, Παρίσι, Μασσαλία), κατόρθωσε ωστόσο τάχιστα να συλλέξει χρήματα, όπλα και φάρμακα για τους Έλληνες. Όταν το Κομιτάτο αναζητούσε ηγέτη για την αποστολή στην Ελλάδα, ο Βύρωνας βρισκόταν στην Ιταλία και είχε εμπλακεί στην επανάσταση των αντιμοναρχικών Καρμπονάρων. Στα μάτια της συντηρητικής Ευρώπης, ο Βύρωνας αποτελούσε δυνητικά μια πηγή κινδύνων για τις κυβερνήσεις λόγω των επαναστατικών ιδεών του, αλλά πολλοί δεν ελάμβαναν σοβαρά τις ενέργειές του πιστεύοντας ότι επρόκειτο για άλλη μια νεανική τρέλα του εκκεντρικού ποιητή με τον έκλυτο και ταραχώδη προσωπικό βίο. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κατάσκοπος της ιταλικής αστυνομίας, Luigi Torelli, στην έκθεσή του με τίτλο Arcana politicae anticarbonariae: Ο φημισμένος ποιητής, Λόρδος Βύρωνας, αν δεν είχε τη φήμη του τρελού, θα έπρεπε να παρακολουθείται από τις αστυνομίες όλης της Ευρώπης!. 1 Ο Βύρωνας πληροφορείται ότι το Κομιτάτο του Λονδίνου τον έχρισε αντιπρόσωπό του στην Ελλάδα και στα τέλη του 1823 καταπλέει στα, υπό βρετανική κατοχή, Ιόνια Νησιά με χρήματα, όπλα, πυροβολικό, ιππικό και φάρμακα. Το Φεβρουάριο του 1824, ο Βύρωνας αποβιβάζεται στο Μεσολόγγι και γίνεται δεκτός από τους Έλληνες με τιμές ήρωα. Εκείνη την περίοδο, δυστυχώς, ο χειρότερος εχθρός της Επανάστασης ήταν οι ίδιοι οι Έλληνες με τις έριδες Ο Βύρωνας είχε ήδη προλάβει να πείσει τη βρετανική κυβέρνηση να παραχωρήσει ένα πολεμικό δάνειο στην Ελλάδα για τις ανάγκες του αγώνα, ενώ η σύσταση της Ταξιαρχίας του είχε ήδη εξάψει τη διάθεση των νέων της Ευρώπης. Ενδεικτικό της πανευρωπαϊκής εμβέλειας του κύρους του είναι το γεγονός ότι τα μέλη της πρώτης «Διεθνούς Ταξιαρχίας» στην Ιστορία κατάγονταν από χώρες όπως Αγγλία, Ιρλανδία, Γαλλία, Δανία, Ιταλία, Σουηδία, Γερμανία, Αυστρία, Πολωνία, Πρωσία, Ελβετία και Ρωσία. Ο θάνατός του, και το κατοπινό δράμα της πολιορκίας του Μεσολογγίου, κινητοποίησαν τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η τελευταία πράξη της ευρωπαϊκής εμπλοκής στον ελληνικό αγώνα ήταν η πανωλεθρία του Τουρκο-αιγυπτιακού στόλου Εικόνα 2. Η είδηση του θανάτου του Λόρδου Βύρωνα στο φύλλο των «Ελληνικών Χρονικών» (από το Μουσείο Μεσολογγίου).

3 614 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ και συν από τον ενωμένο στόλο της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας στη ναυμαχία του Ναυαρίνου το Τέλος, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε ότι ο Λόρδος Βύρωνας, όπως αναδύεται μέσα από τις προσωπικές του επιστολές προς το διαχειριστή του στην Αγγλία, ξόδεψε όλη την περιουσία του για τις ανάγκες της Ελληνικής Επανάστασης. 2. ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ Τα στοιχεία της τελευταίας και θανατηφόρας ασθένειας του Βύρωνα αντλούνται από διάφορες πηγές, οι οποίες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις κατηγορίες: (α) Τις επιστολές και το προσωπικό ημερολόγιο του Βύρωνα, (β) τις αναφορές των φίλων του που τον ακολούθησαν στην Ελλάδα και (γ) τις αναφορές των ιατρών του. Οι επιστολές και το ημερολόγιο του Λόρδου Βύρωνα μάς παρέχουν πρωτογενείς πληροφορίες για την υγεία του, έως τις 9 Απριλίου 1824, δηλαδή 10 ημέρες πριν από το θάνατό του. Οι αναμνήσεις του Ιταλού φίλου του, Κόντε Pietro Gamba, αδελφού της τελευταίας ερωμένης του Βύρωνα Teresa Guiccioli από τη Ραβέννα, αλλά και οι αναφορές του φίλου του Edward Trelawny, αποτελούν επίσης πηγές πληροφόρησης για τους τελευταίους μήνες της ζωής του. 2,3 Μια ιδιαίτερη πηγή για την υγεία του Βύρωνα αποτελούν οι αναφορές στο πλαίσιο της κατασκοπείας από το Γάλλο πρόξενο των Ιονίων Νήσων, Vincent Reinaud, προς το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών στο Παρίσι. 4 Σύμφωνα με τις πηγές, προσωπικός ιατρός του ήταν ο νεαρός Ιταλός Dr Francesco Bruno, ενώ ενεπλάκη και ο απεσταλμένος του Κομιτάτου στα Ιόνια Νησιά, Dr Julius Millingen. Σχετικά με τη νεκροτομή του Βύρωνα πληροφορούμαστε, εκτός της παρουσίας των προαναφερομένων, τη συμμετοχή του Έλληνα Λουκά Βάγια, ιατρού του Μαυροκορδάτου και του Σώματος των Σουλιωτών, του Γερμανού Dr Heinrich Traiber, μετέπειτα Καθηγητή Χειρουργικής στο Οθώνειο Πανεπιστήμιο το 1837 και Αρχίατρο του Ελληνικού Στρατού, καθώς και του Ελβετού Dr Jacob Meyer, εκδότη της εφημερίδας «Ελληνικά Χρονικά» στο πολιορκημένο Μεσολόγγι. Τα ευρήματα της νεκροτομής αντλούνται από (α) την αναφορά του Bruno, (β) το βιβλίο του Millingen, (γ) το ημερολόγιο του Traiber (το πρωτότυπο χειρόγραφο μεταφράστηκε και εκδόθηκε στα Ελληνικά το 1960 από το δισέγγονο του Traiber, ιατρό Χ. Αποστολίδη) και (δ) το βιβλίο του Trelwany, ο οποίος κατόπιν προσωπικής επαφής με τον Millingen συμπεριέλαβε και αυτός την έκθεση της νεκροτομής. 3, ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ ΚΑΙ Η ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ ΝΟΣΟΣ Η πρώτη σημαντική πληροφορία για τους τελευταίους μήνες της ζωής του Βύρωνα χρονολογείται στις 15 Φεβρουαρίου Ο ίδιος ο Βύρωνας κατέγραψε στο ημερολόγιό του μια κρίση με κλονικούς σπασμούς, διάρκειας 3 λεπτών: «είχα έναν έντονο κλονισμό που εκδηλώθηκε με σπασμούς, αλλά οι δύο γιατροί δεν έχουν αποφανθεί ακόμη αν επρόκειτο για επιληψία, παράλυση ή αποπληξία ή κάτι άλλο. Ήμουν σε αφασία, με τα χαρακτηριστικά παραμορφωμένα, αλλά δεν έβγαζα αφρούς από το στόμα, και σφάδαζα τόσο βίαια ώστε κάμποσα άτομα, δύο από τα οποία, ο Parry και ο Tita, που είναι πολύ δυνατοί άνδρες, δεν μπορούσαν να με κρατήσουν. Είναι η πρώτη φορά που παθαίνω τέτοια κρίση». 8 Οι ιατροί του, μετά από την κρίση, προχώρησαν σε αφαίμαξη με βδέλλες στον κρόταφο. 2 Η συγκεκριμένη κρίση θα μπορούσε ίσως να συνδεθεί με ένα κτύπημα στο κεφάλι και την πτώση του από το άλογο κατά τη διάρκεια ενός ατυχήματος στην Ιθάκη λίγες εβδομάδες νωρίτερα. Στα αρχεία του γαλλικού Υπουργείου Εξωτερικών συναντάται η αναφορά (15 Μαρτίου 1824) του Γάλλου πρόξενου στα Ιόνια Νησιά, Vincent Reinaud, σχετικά με την προαναφερόμενη κρίση. Φαίνεται ότι η γαλλική αντικατασκοπία ήταν καλά ενημερωμένη για κάθε κίνηση του Βύρωνα και ούτε αυτό το συμβάν διέφυγε της προσοχής της. Ο Reinaud ήταν σίγουρος πλέον ότι ο Βύρωνας έπασχε από επιληψία, όπως δηλώνει στην αναφορά του: Byron a été frappe d apoplexie à Messolongi, mais d autres dissent que c était une attaque épileptique. 4 Κατά το μήνα Μάρτιο, ο Βύρωνας παραπονείται συνεχώς για αδυναμία, κακή διάθεση και κάποιους ιλίγγους. 8 Ο Gamba μάς πληροφορεί ότι ο Βύρωνας τρεφόταν συνειδητά άσχημα, επιθυμώντας έτσι να αποδείξει στους Έλληνες στρατιώτες ότι μπορεί και ο ίδιος να βιώνει την ίδια ένδεια με αυτούς, παραβλέποντας τις συμβουλές των ιατρών του. Πάντως, για όσους είχαν γνωρίσει το Βύρωνα, ήταν γνωστή η απέχθειά του προς τους ιατρούς και σπάνια ακολουθούσε τις συμβουλές τους. Ενδεικτικό είναι το χλευαστικό σχόλιό του για την αδυναμία διάγνωσης της κρίσης που υπέστη: «οι γιατροί δεν έχουν αποφανθεί αν ήταν επιληψία, καταληψία, καχεξία, αποπληξία και ό,τι άλλο σε -ψία και -ξία υπάρχει!» (25 Φεβρουαρίου 1824). 8 Στις 9 Απριλίου ο Βύρωνας θα επισκεφθεί την προσφιλή του τοποθεσία για ιππασία, τη νησίδα με την εκκλησία της Παναγίας της Φοινικιώτισσας στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου. Μια ξαφνική καταιγίδα όμως τον ανάγκασε να επιστρέψει εσπευσμένα, ιππεύοντας επί μία ώρα μέσα στη βροχή. Με την επιστροφή του στο Μεσολόγγι ο Βύρωνας κατέρρευσε εμφανίζοντας κεφαλαλγία και υψηλό πυρετό. 2,3 Ο ιατρός Bruno αντιμετώπισε την ασθένεια με καθαρτικά,

4 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 615 χρησιμοποιώντας ένα σκεύασμα τρυγικού καλίου το οποίο οι Ιταλοί ιατροί αποκαλούσαν «αυτοκρατορική λεμονάδα». 3 Στο σημείο αυτό αρχίζουν οι προστριβές και οι διαφωνίες ανάμεσα στους Bruno και Millingen, με τον πρώτο να υποστηρίζει τη χρήση καθαρτικών και το δεύτερο να θεωρεί ότι η ασθένεια του Βύρωνα ήταν ρευματικός πυρετός. 2,3,6 Οι δύο ιατροί πρότειναν τελικά αφαιμάξεις, αλλά ο Βύρωνας αρνήθηκε να υπακούσει. Τελικά, ο Βύρωνας έδωσε τη συγκατάθεσή του και επί 3 ημέρες (15 17 Απριλίου) υποβλήθηκε σε εξαντλητικές αφαιμάξεις. 2 Κατά τη διάρκεια της 15ης και 16ης Απριλίου ο πυρετός ήταν πολύ υψηλός και την επόμενη ημέρα ο Βύρωνας πλέον παραληρούσε δίνοντας διαταγές για μάχες ή μιλώντας με τη μητέρα του. 2 Το πρωί της 18ης Απριλίου οι ιατροί θορυβούνται από κάποια σημεία που υποδήλωναν «φλεγμονή του εγκεφάλου». 2,3,6 Η αφαίμαξη συνεχίστηκε έως ότου ο εξαντλημένος Βύρωνας ψιθύρισε ότι ήθελε να σταματήσουν το μαρτύριό του. 2 Το μεσημέρι της ίδιας ημέρας οι δύο νεαροί ιατροί, που μόλις είχαν λάβει τα πτυχία τους από τις Σχολές της Γένοβας και του Εδιμβούργου, είχαν περιέλθει πλέον σε αδιέξοδο και στις 3.30 μ.μ. αναγκάστηκαν να ζητήσουν τη βοήθεια των έτερων και εμπειρότερων ιατρών του Μεσολογγίου, του Βαυαρού Heinrich Traiber και του Έλληνα Λουκά Βάγια. 2,3,6 Στο ιατρικό συμβούλιο που συγκλήθηκε οι γνώμες διχάστηκαν. Ο Bruno δέχθηκε τελικά τη διάγνωση του Millingen, ο Βάγιας υποστήριξε τη χρήση αντισπασμωδικών σκευασμάτων αλλά όλοι συμφώνησαν στη συνέχιση των αφαιμάξεων. 2,3,6 Το βράδυ της 18ης Απριλίου, μετά το τέλος του συμβουλίου, η διάγνωση των ιατρών ήταν «μετάσταση των ρευματικών φλεγμονών». 2,3,6 Την επόμενη ημέρα, ο Βύρωνας θα ξυπνήσει για λίγο και οι παρευρισκόμενοι θα είναι αυτήκοοι μάρτυρες της συγκινητικής ρήσης που αναφώνησε για την Ελλάδα λίγο πριν βυθιστεί στον επιθανάτιο λήθαργό του: «Της έδωσα το χρόνο μου, τα χρήματά μου, την υγεία μου τώρα της δίνω και τη ζωή μου. Τι περισσότερο μπορούσα να κάνω;». 2,3,6 Το απόγευμα της 19ης Απριλίου ο Βύρωνας θα ανοίξει για μια στιγμή τα μάτια του για να τα κλείσει αμέσως μετά, για πάντα. Ο Millingen ψηλάφησε το σφυγμό του. Ο μεγάλος φιλέλληνας είχε πεθάνει. Ο Millingen, με την ακρίβεια που διακρίνει τους Βρετανούς, θα καταγράψει ως ώρα θανάτου και 20. Μετά το θάνατο του Βύρωνα, οι Bruno, Millingen, Βάγιας και Traiber θα διενεργήσουν νεκροτομή, τα ευρήματα της οποίας παραθέτονται στην έκθεση του παραρτήματος Α. 3,5 7 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α Έκθεσις της γενομένης νεκροψίας του σώματος του Λόρδου Βύρωνος 1. Ότε ηνοίχθη το σώμα του Λόρδου Βύρωνος, ευρέθησαν τα οστά της κεφαλής εις άκρον σκληρά, μη παρουσιάζοντα ουδέν ίχνος ραφών, ως να ήτο το κρανίον ανθρώπου ογδοηκονταετούς. Ως εκ τούτου, το κρανίον εφαίνετο ωσεί αποτελούμενον εξ ενός μόνον οστού. Δεν εφαίνετο υπάρχουσα εν αυτώ η διπλόη, έλειπε δε και η μετωπική κοιλότης. 2. Η σκληρά μήνιγξ ήτο στερρώς προσπεφυμένη εις την εσωτερικήν επιφάνειαν του κρανίου, ώστε δύο ρωμαλέοι άνδρες αποπειραθέντες επανειλημμένως να την αποσπάσουν, δεν το κατόρθωσαν. Τα αγγεία της μεμβράνης ταύτης ήσαν πλήρη αίματος, ήτο δε αύτη εις διάφορα σημεία προσκεκολλημένη προς την λεπτήν μήνιγγα διά μεμβρανωδών ινών. 3. Μεταξύ της λεπτής μήνιγγος και των ελίκων του εγκεφάλου ευρέθησαν αρκεταί φυσαλλίδες αέρος και εξίδρωσις λύμφης και πολυάριθμοι συμφύσεις. 4. Ο μέγας δρεπανοειδής σύνδεσμος της σκληράς μήνιγγος ήτο στερεώς προσκεκολλημένος προς τους δύο λοβούς του εγκεφάλου διά μεμβρανωδών ινών, τα δε αγγεία του ήσαν πλήρη αίματος. 5. Κατά την τομή της μυελώδους ουσίας του εγκεφάλου, η εξίδρωσις του αίματος διά των μικρών αγγείων παρήγε κηλίδας στιλπνοτάτου ερυθρού χρώματος. Ευρέθη εξίδρωσις δύο περίπου ουγγιών ορού αιματηρού υπό το Frons varioli, κατά την βάσιν των λοβών και κατά τας δύο ανωτέρας ή πλαγίας κοιλίας. Παρομοία εξίδρωσις ευρέθη και εις την βάσιν της παρεγκεφαλίδος. Τα συνήθη αποτελέσματα της φλεγμονής ήσαν ευδιάκριτα εις όλον τον εγκέφαλον. 6. Η μυελώδης ουσία του εγκεφάλου ήτο μεγαλυτέρα της συνήθους αναλογίας αυτής προς την του φλοιού, είχε δε την συνήθη σύστασιν. Ο εγκέφαλος και η παρεγκεφαλίς άνευ των μεμβρανών είχον βάρος εξ λιτρών.

5 616 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ και συν 7. Αι αύλακες των αιμοφόρων αγγείων κατά την εσωτερικήν επιφάνειαν του κρανίου ήσαν πολυαριθμότεραι του συνήθους, αλλά μικραί. 8. Οι πνεύμονες ήσαν εντελώς υγιείς, κατά τον όγκον δε εξαιρετικώς μεγάλοι. 9. Μεταξύ του περικαρδίου και της καρδίας υπήρχε μία περίπου ουγγία λύμφης. Η καρδία είχεν όγκον μεγαλύτερον του συνήθους, αλλά η μυωνική της σύστασις ήτο εις άκρον χαλαρά. 10. Το ήπαρ ήτο πολύ μικρότερον του συνήθους, καθώς και η χοληδόχος κύστις, ήτις περιείχε αέρα αντί χολής. Τα έντερα είχον χροιάν εντόνως χολώδη και ήσαν εξογκωμένα εξ αέρος. 11. Οι νεφροί ήσαν πολύ ογκώδεις, αλλ υγιείς, η δε κύστις σχετικώς μικρά. Εις πίστωσιν πάντων τούτων, οι κάτωθι υπογραφόμενοι υπέγραψαν ιδιοχείρως. Φραγκίσκος Μπρούνο, θεράπων ιατρός και χειρουργός του Λόρδου Βύρωνος Ιούλιος Μίλλιγκεν, χειρουργός του στρατιωτικού σώματος της Αυτού Εκλαμπρότητος Ερρίκος Τράιμπερ, ιατρός και χειρουργός του σώματος των πυροβολιστών Λουκάς Βάγιας, ιατρός και χειρουργός του σώματος των Σουλιωτών Εγένετω και υπεγράφη εν Μεσολογγίω την 26 Απριλίου 1824 Πιστοποιείται το γνήσιον των ανωτέρω υπογραφών Α. Μαυροκορδάτος Σ. Πραΐδης, γραμματεύς 4. ΤΟ ΙΑΤΡΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΛΟΡΔΟΥ ΒΥΡΩΝΑ Ο Λόρδος Βύρωνας γεννήθηκε με μια συγγενή δυσμορφία του δεξιού ποδιού, η οποία τον ανάγκασε από μικρή ηλικία να φορά πάντα ένα ειδικό υπόδημα, γεγονός που αποτελούσε αντικείμενο χλευασμού από τα άλλα παιδιά. Ενδεχομένως, έως ένα βαθμό, αυτή η απόρριψη από τους συνομήλικούς του να διαμόρφωσε και το χαρακτήρα του. Παρ όλα αυτά, ως έφηβος αλλά και στη μετέπειτα ζωή του είχε ενεργή αθλητική ζωή και επιδόθηκε με επιτυχία στην ξιφασκία και την κολύμβηση μεγάλων αποστάσεων, ενώ ήταν και δεινός ιππέας Σε επιστολή του προς τον Sir Walter Scott στις 27 Ιανουαρίου 1822, ο Βύρωνας μάς πληροφορεί ότι το 1795, δηλαδή σε ηλικία 7 ετών, είχε νοσήσει από οστρακιά. 13 Όπως μας ενημερώνει ο ίδιος ο ποιητής, με αφορμή την ασθένεια της ανιψιάς του Ada, για την οποία αναφέρεται στην επιστολή του προς την Augusta Leigh (Κεφαλονιά, 12 Οκτωβρίου 1823): «Είχα φοβερούς και σχεδόν περιοδικούς πονοκεφάλους έως τα δεκατέσσερά μου. Δεν με πείραζε στα μάτια παρά κυρίως στα αυτιά μου και αυτό μόνο ελαφρά για λίγη ώρα». 8 Ως αποτέλεσμα της έντονης σεξουαλικής ζωής του, συχνά ήταν θύμα αφροδίσιων νοσημάτων, με τη σύφιλη να αποτελεί την προσφιλή διάγνωση των μελετητών, γεγονός όμως που δεν στοιχειοθετείται πλήρως. Μια από τις προτεινόμενες αιτίες θανάτου του Βύρωνα έχει αποτελέσει και η νευροσύφιλη. 14 Μια άλλη πτυχή του ιατρικού προφίλ του Βύρωνα ήταν οι κρίσεις κατάθλιψης και τα ασταθή συναισθήματά του, όπως αυτά αναδύονται από τις πρωτογενείς πηγές. 10 Δεν είναι λίγοι αυτοί που διέκριναν μια κληρονομική ψυχική νόσο βασιζόμενοι κυρίως στο οικογενειακό ιστορικό του ψυχοπαθούς προγόνου του, Jack Byron. 12 Μια άλλη πληροφορία ιατρικού ενδιαφέροντος αντλείται από την επιστολή του Βύρωνα προς το φίλο του Francis Hodgson (18 Φεβρουαρίου 1812), όπου αναφέρει μια περίπτωση κωλικού του νεφρού. 15 Στις αρχές του 1818, οι ιατροί του Βύρωνα, θορυβημένοι από τον έκλυτο βίο του και την αδιαφορία του για την υγεία του, τον ενθάρρυναν να μεταβεί στην Ιταλία όπου το μεσογειακό κλίμα θα τον βοηθούσε να ανακτήσει τις δυνάμεις του. 1 Κατά την παραμονή του στην Ιταλία θα γίνει μάρτυρας του θανάτου του φίλου του, μεγάλου ρομαντικού ποιητή Persy Shelley, γεγονός που τον κατέβαλε ψυχολογικά. Μετά την κηδεία του Shelley, στις 16 Αυγούστου 1822, ο Βύρωνας θα κολυμπήσει μανιωδώς τρία μίλια στα παγωμένα νερά του κόλπου της Πίζας και λίγες ώρες αργότερα θα βρεθεί κλινήρης. Η Ιταλίδα ερωμένη του, Teresa Guiccioli, έγραψε ότι από εκείνη την ημέρα ο Βύρωνας ήταν αγνώριστος, έχασε υπερβολικό βάρος και «η υγεία του έλαβε απότομη τροπή». 1 Ένα παράξενο συμβάν στη ζωή του Βύρωνα έδωσε τροφή στους σύγχρονους μελετητές να αναδείξουν μια άλλη

6 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 617 πιθανή νόσο. Όταν ο Βύρωνας ήταν μικρός, ένας μάντης του είχε δώσει μια πρόβλεψη: «Νεαρέ μου, πρόσεχε όταν φθάσεις 37 ετών, πρόσεχε!». Κατά σύμπτωση, ο Βύρωνας πέθανε 37 ετών και μάλιστα λίγο πριν πεθάνει ρώτησε με στόμφο τους συντρόφους του: «Δεν σας το είχα πει ότι θα πεθάνω στα 37 μου;». 3 Για να εξηγηθεί ο θάνατός του σε αυτή την ηλικία προτάθηκε η άποψη της πάθησης από διαβήτη, ασθένεια από την οποία είχαν πεθάνει δύο άλλοι πρόγονοί του στην ίδια ακριβώς ηλικία με αυτόν. 12 Η συγκεκριμένη άποψη συγκεντρώνει ελάχιστες πιθανότητες και δεν έχει γίνει ευρέως αποδεκτή. 5. ΟΙ ΠΥΡΕΤΟΙ ΤΟΥ ΛΟΡΔΟΥ ΒΥΡΩΝΑ Οι περιπτώσεις των πυρετών του Βύρωνα αποτελούν ίσως το πιο ενδιαφέρον κεφάλαιο του ιατρικού του προφίλ και ενδεχομένως αποκαλύπτουν την πιθανή αιτία θανάτου. Η ένδειξη για την πρώτη μόλυνση από ελονοσία συναντάται κατά το πρώτο ταξίδι του Βύρωνα στην Ελλάδα το Σε τρεις επιστολές του Βύρωνα από την Πάτρα, προς τους John Hobhouse (25 Σεπτεμβρίου και 2 Οκτωβρίου 1810) και Francis Hodgson (3 Οκτωβρίου 1810), περιγράφονται τα κλασικά συμπτώματα της ελονοσίας με τον περιοδικό πυρετό, τα ρίγη και τα μεσοδιαστήματα ανάμεσα στην επανεμφάνιση του πυρετού. 16,17 Μάλιστα, με ένα ποίημα που επινόησε κατά τη διάρκεια των κρίσεων περιγράφει εκπληκτικά τα ρίγη του και την κλασική αντίδραση των ασθενών της ελονοσίας που ζητούν πολλά κλινοσκεπάσματα. Στη διάγνωση της ελονοσίας είναι βέβαια δύσκολο να υποθέσουμε το είδος του πλασμωδίου που μόλυνε το Βύρωνα. Το μόνο που μπορεί να προταθεί είναι μια μικτή μόλυνση πλασμωδίων, γεγονός σύνηθες σε ενδημικές περιοχές. 16,18 20 Η επόμενη αναφορά συμπτωμάτων που ωθούν τη σκέψη ξανά προς την ελονοσία συναντάται το Μετά την ανάρρωσή του στην Ελλάδα, ο Βύρωνας ανέβαλε τη συνέχιση του ταξιδιού του στην Ανατολή και κατευθύνθηκε στη Μάλτα. Εκεί θα εμφανίσει μια νέα κρίση πυρετού που θα τον οδηγήσει στο Λοιμοκαθαρτήριο της Βαλέτα. 21 Στις 3 Ιουνίου 1811, όταν τελικά απέπλευσε με τη φρεγάτα Volage για την Αγγλία, θα εμφανίσει εν πλω μια νέα κρίση, η οποία σύμφωνα με τα γραφόμενά του μπορεί να ταυτιστεί με τριταίο πυρετό (επιστολή προς Hodgson, 29 Ιουνίου 1811). 21 Άλλα παραδείγματα υποτροπιάζουσας ελονοσίας συναντάμε κατά τα έτη 1812 και Στην πρώτη περίπτωση, το Μάρτιο του 1812, ένας κοινός φίλος του Βύρωνα και του Thomas Moore ενημερώνει το δεύτερο για μια νέα κρίση, ενώ το 1813 ο ίδιος ο ποιητής καταγράφει στο ημερολόγιό του κάτι αντίστοιχο (26 Νοεμβρίου 1813). 21 Το 1814, κατά την παραμονή του στην Αγγλία στο Newstead Abbey, σε επιστολή του προς τον εκδότη του John Murray (4 Φεβρουαρίου 1814) περιγράφει τους πυρετούς του αλλά και την αγωνία του ότι οι πυρετοί είναι οι ίδιοι που είχε πάθει το 1810 στην Ελλάδα: «Νοιώθω το ίδιο όπως συνέβη στην Πάτρα και φοβάμαι ότι θα έχω και άλλες υποτροπές». 21 Το ίδιο θα επαναλάβει σε νέα του επιστολή προς τον Murray στις 5 Αυγούστου Η πιο σοβαρή υποτροπή ή νέα μόλυνση θα σημειωθεί στη Βενετία το Σε επιστολή του προς τον Murray (3 Μαρτίου 1817) περιγράφει τον πυρετό που τον έχει αδυνατίσει σημαντικά, ενώ λίγες ημέρες αργότερα σε επιστολή προς τον Moore (25 Μαρτίου 1817) αναφέρει ότι είχε περιπέσει σε παραλήρημα και ότι από αυτόν τον πυρετό υποφέρουν πολλοί ταξιδιώτες στη Βενετία. 21 Το πιο ενδιαφέρον όμως με αυτό το συμβάν είναι το σύντομο σημείωμα που έγραψε στον Murray και το οποίο επισύναψε στην επιστολή του προς τον Moore, με σκοπό την ταυτόχρονη παραλαβή της επιστολής του και από τους δύο παραλήπτες στην Αγγλία. Στο μικρό σημείωμα προς τον Murray, ο Βύρωνας θυμήθηκε ότι «ο πυρετός μου είναι ο ίδιος με αυτόν που παρουσιάστηκε πριν μερικά χρόνια στο Μοριά, στα έλη της Ηλείας». 21 Το 1819, πάλι στη Βενετία, θα εμφανίσει νέα υποτροπή, με τα χαρακτηριστικά του τριταίου πυρετού, όπως μας πληροφορεί η επιστολή του προς τον Murray (8 Νοεμβρίου 1819). 21 Και αυτή τη φορά ο Βύρωνας επικαλείται το είδος του πυρετού που βίωσε στην Ελλάδα, ενώ προσθέτει και την εμπειρία του από τη Μάλτα. 21,22 Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους και ενώ ετοιμάζεται να εγκαταλείψει τη Ραβέννα με προορισμό το Λονδίνο, η αναχώρησή του αναβάλλεται λόγω μιας νέας αιφνίδιας κρίσης πυρετού, όπως ενημερώνει ο οικοδεσπότης του Βύρωνα, Silvestrini, προς την κόμισσα Guiccioli (10 Δεκεμβρίου 1819). 1 Στην επιστολή του προς τον Murray (6 Οκτωβρίου 1820) αναφέρει ότι πέρασε πάλι μια κρίση από τον πυρετό της Πάτρας «που μπορεί να πάθει κάποιος στα έλη της Ολυμπίας». 23 Δύο επιστολές του Βύρωνα προς τον Moore τον Οκτώβριο του 1821 κρίνονται ως ιδιαίτερης και εξαιρετικής σημασίας. Σε επιστολή του προς τον Moore (1 Οκτωβρίου 1821) αναφέρει ότι έχει καιρό να του εμφανιστεί κρίση από malaria, λέξη που για πρώτη φορά χρησιμοποιεί. 13 Προφανώς, ο όρος χρησιμοποιείτο από όλους και ήταν δηλωτικός μιας ασθένειας, που όμως κανένας έως τότε δεν γνώριζε την πραγματική της φύση. Η δεύτερη και πιο εντυπωσιακή αναφορά συναντάται στην επόμενη επιστολή του προς τον Moore (6 Οκτωβρίου 1821), όπου πλέον δίνεται η πιο σημαντική πληροφορία: «όταν με πιάνει ο πυρετός, διαρκεί 2 3 ημέρες και οι κρίσεις που παθαίνω μου συμβαίνουν κάθε δύο χρόνια, κυρίως όταν επισκέπτομαι μέρη με κλίμα κατάλληλο για τέτοιες κρίσεις». 13 Προφανώς, στον υπολογισμό της περιοδικότητας των πυρετικών κρίσεων, ο

7 618 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ και συν Βύρωνας αμελεί ή δεν δίνει σημασία σε κάποιες περιπτώσεις που πλέον αναδύονται από τη σύγχρονη μελέτη των επιστολών και των ημερολογίων του. Όσο για τις περιοχές με ανθυγιεινό κλίμα, ο ίδιος θεωρεί ότι η παραμονή του στη Βενετία ήταν καταστρεπτική για την υγεία του ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ Ο Λόρδος Βύρωνας απεβίωσε στο Μεσολόγγι, μια περιοχή γνωστή για τον ενδημικό χαρακτήρα της ελονοσίας, με τις εκτάσεις γύρω από τη λιμνοθάλασσα να εμφανίζουν παραδοσιακά υψηλή νοσηρότητα και θνησιμότητα. Έως το 1960, η περιοχή έβριθε από έλη και κάθε χρόνο το Υπουργείο Υγιεινής διενεργούσε αεροψεκασμούς με DDT στο πλαίσιο του ανθελονοσιακού προγράμματος που είχε αρχίσει σε πανεθνικό επίπεδο η Σχολή Δημόσιας Υγείας υπό την αιγίδα της UNRRA και του Ιδρύματος Rockefeller μετά το τέλος του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Σύμφωνα με τον Ιταλό ζωγράφο Simone Pomardi, το 1806 η πόλη είχε Έλληνες και 8 Τούρκους κατοίκους, που διαβιούσαν σε χαμηλά σπίτια λίγα μόλις μέτρα από τα έλη και τη λιμνοθάλασσα. 24 Πολλές πληροφορίες για την ιστορία της πόλης, την οικονομία της, τη στρατηγική της σημασία και βέβαια το ανθυγιεινό κλίμα της αντλούνται από τις περιγραφές των περιηγητών του 18ου και 19ου αιώνα. Ενδεικτικές για την τοπογραφία της λιμνοθάλασσας είναι οι περιγραφές των Βρετανών αρχαιολόγων Richard Chandler και Edward Dodwell, του Βρετανού λοχαγού-κατασκόπου στην οθωμανική Ελλάδα William Leake, των Γάλλων περιηγητών Fauvel, Foucherot και Maxime Raybaud, των Γάλλων προξένων Felix Beaujour και François Pouqueville, του φίλου του Λόρδου Βύρωνα John Hobhouse και, τέλος, του Ιταλού ιατρού Mauro Nuzzo Πάντως, η πλέον ενδεικτική και λυρική περιγραφή για την κατάσταση που επικρατούσε στο Μεσολόγγι καταγράφεται από τον ίδιο το Βύρωνα σε επιστολή του προς τον Charles Hancock (5 Φεβρουαρίου 1824): «αν δεν μας κόψει το σπαθί, είναι πιθανό ότι θα θερίσει η ελονοσία σε αυτόν το βουρκότοπο, και για να τελειώσω με ένα άσχημο λογοπαίγνιο, καλύτερα να πάμε από βέλος παρά από έλος. Οι συνθήκες που επικρατούν στο Μεσολόγγι δεν σας είναι άγνωστες. Τα φράγματα της Ολλανδίας, όταν καταρρέουν, είναι έρημοι της Αραβίας σε σύγκριση με αυτό το μέρος». 8 Εκτός από τις περιγραφές για την τοπογραφία της περιοχής, δεν διαθέτουμε κανένα ακριβές επιδημιολογικό στοιχείο για την ελονοσία μέχρι τον 20ό αιώνα. Το πρόβλημα της ελονοσίας στην Ελλάδα ήταν γνωστό και αποτελούσε διαχρονικά πόλο έλξης πολλών διακεκριμένων υγιεινολόγων, με χαρακτηριστικότερη την περίπτωση του νομπελίστα Sir Roland Ross. 33,34 Η σημαντικότερη αναφορά για το Μεσολόγγι αντλείται από τα Πρακτικά του Συλλόγου προς Περιστολή των Ελωδών Νόσων, των Κωνσταντίνου Σάββα και Ιωάννη Καρδαμάτη, το Ο Σύλλογος μάλιστα είχε αποτύχει δύο φορές, το 1915 και το 1916, να αποξηράνει τα έλη, τα οποία διακρίνονται στην εικόνα 3 από ένα σπά- Εικόνα 3. Η λιμνοθάλασσα και οι όρμοι του Μεσολογγίου (Υδρογραφική Υπηρεσία Πολεμικού Ναυτικού, 1919). Αντίγραφο από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχεία νομού Αιτωλοακαρνανίας (από το βιβλίο: βλ. παρ. 37).

8 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 619 νιο χάρτη της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού (1919). Στην αναφορά αυτή πληροφορούμαστε ότι η πόλη είχε τρία είδη ελών: Μέσα στην πόλη, γύρω από την πόλη και στα όρια της λίμνης με τη θάλασσα. Η εν λόγω τοπογραφία δεν πρέπει να διέφερε πολύ από την εποχή του Βύρωνα, αφού τα έργα αποξήρανσης άρχισαν ουσιαστικά το ,37 Σύμφωνα με την αναφορά του 1925, η πόλη πληττόταν από αμέτρητα σμήνη κουνουπιών, που σύμφωνα με την εντομολογική ταξινόμηση ανήκαν στα είδη Culex pipiens, Culex nemorosus, Culex elegans και Anopheles glaviger. Από την ίδια πηγή παρέχεται η πληροφορία ότι η θνητότητα στο Μεσολόγγι κυμαινόταν σε ποσοστό 5 30% στην πόλη και από 20 80% στα περίχωρα. Επίσης, ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι στην έκθεση του Υπουργείου Υγιεινής το 1933 εμφανίζεται μια σταθερή ετήσια αύξηση της θνητότητας από την εποχή της αναφοράς του 1925 των Σάββα και Καρδαμάτη: 1926 (5,59%), 1927 (8,57%), 1928 (10,14%) και 1929 (10,48%) Η ΕΝΔΗΜΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΟΝΟΣΙΑΣ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΙΑΤΡΙΚΑ ΒΡΕΤΑΝΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΩΝ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ( ) Η έλλειψη επιδημιολογικών στοιχείων κατά το 19ο αιώνα στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα δεν μας επιτρέπει μια ανάλυση αναφορικά με τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα της περιοχής. Τα μόνα διαθέσιμα στοιχεία που αφορούν στην ελονοσία της ευρύτερης περιοχής της δυτικής Ελλάδας αντλούνται από τις παρατηρήσεις και τις μελέτες των Βρετανών ιατρών στα Ιόνια Νησιά. Μετά τη Συνθήκη των Παρισίων (1815), η Βρετανία είχε αποκτήσει από τη Γαλλία τον έλεγχο των νησιών. Οι Βρετανοί ιατροί μελέτησαν τη νοσολογία της περιοχής υπό το πρίσμα πολλαπλών παραμέτρων (περιβαλλοντικών, κλιματικών, κοινωνικών, οικονομικών) και εισήγαγαν, εκτός των άλλων μέτρων δημόσιας υγείας, και ένα νέο σύστημα αναφοράς και καταχώρησης των ασθενειών. 39,40 Η κυριότερη ασθένεια ήταν η ελονοσία, στο γενικότερο πλαίσιο βέβαια των «πυρετών». Ελληνικές και ιταλικές ιατρικές ορολογίες στα Επτάνησα, όπως τριταίος πυρετός, τεταρταίος πυρετός, therma continua και amphimerina paludoza αντιστοιχούσαν ουσιαστικά στην ελονοσία. Όπως μας πληροφορεί και ο Γερμανός Καθηγητής Γεωγραφίας Joseph Parch του Πανεπιστημίου του Breslau, από το 1814 ο ιατρός του αγγλο-σικελικού συντάγματος Dr Benza μελέτησε στην Κέρκυρα το πρόβλημα του malignant fever που αποδεκάτιζε τη φρουρά του νησιού. 41 Σύμφωνα με τον Benza, η αιτία ήταν ότι η μέση θερμοκρασία στο Φρούριο της Κέρκυρας ήταν κατά 10 C υψηλότερη από οποιοδήποτε άλλο σημείο της πόλης. 41 Φυσικά, εκείνη την εποχή ήταν αδύνατο για τον Benza να συσχετίσει τον πυρετό με τα κουνούπια από τα έλη της πόλης και τα ύδατα της τάφρου του Φρουρίου. Ήταν η εποχή όπου η Ιατρική ήταν δέσμια της θεωρίας του νοσογόνου θειώδους υδρογόνου που απελευθέρωναν οι ελώδεις αναθυμιάσεις. 42 Όπως όμως σοφά ανέφερε ο χειρουργός και επιθεωρητής των βρετανικών Στρατιωτικών Νοσοκομείων της Μεσογείου, John Davy, ακολουθώντας την εις άτοπο απαγωγή: «Καλύτερα να λέμε τι δεν είναι η μαλάρια, παρά το τι είναι!». 42 Την περίοδο , η ελονοσία ήταν η κύρια αιτία νοσηρότητας στα Επτάνησα και προφανώς στα παράλια της δυτικής Ελλάδας, ακολουθούμενη από την πνευμονία, τη δυσεντερία και τον τύφο. 42 Σύμφωνα με τον Davy, ο τριταίος πυρετός ήταν περισσότερο θανατηφόρος στα βρετανικά στρατεύματα των Ιονίων από το διαλείποντα πυρετό των συνταγμάτων της Μάλτας. Σύμφωνα με τις εισαγωγές των Στρατιωτικών Νοσοκομείων στα Ιόνια, παρατηρείται μια συνεχής αύξηση των κρουσμάτων ελονοσίας την περίοδο , κυρίως στις Φρουρές της Κέρκυρας, της Λευκάδας και της Κεφαλονιάς. 43 Όσο για την περίοδο , το 1/3 των Βρετανών στρατιωτών είχε πληγεί από την ελονοσία (6.703 κρούσματα σε όλα τα Επτάνησα), αριθμός που αντιστοιχούσε σε ποσοστό 22,47% όλων των εισαγωγών στα Στρατιωτικά Νοσοκομεία των Ιονίων Νήσων. 44 Επίσης, ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παρατηρήσεις και τα ευρήματα από νεκροτομές ασθενών που απεβίωσαν λόγω amphimerina paludoza, τις οποίες διενέργησε ο χειρουργός του 75ου Βασιλικού Συντάγματος Πεζικού των Ιονίων Νήσων, William Goodison. Σύμφωνα με τον Goodison, ο εν λόγω πυρετός δεν σχετιζόταν με τον τυφοειδή πυρετό της περιοχής, όπως λαθεμένα πίστευαν οι Βρετανοί συνάδελφοί του, και προς υποστήριξη της θεωρίας του ανέφερε το ανίατο των ασθενών του τυφοειδούς πυρετού σε αντίθεση με τον πυρετό της amphimerina paludoza, όπου οι ασθενείς θεραπεύονταν με τη χορήγηση μεγάλων δόσεων κινίνης Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΒΥΡΩΝΑ: ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΥΠΟΤΡΟΠΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ ΕΛΟΝΟΣΙΑΣ; Αρκετές πιθανές διαγνώσεις έχουν προταθεί κατά καιρούς για το θάνατο του Βύρωνα, όπως η πνευμονία, η γρίπη, η ιογενής εγκεφαλίτιδα, η μηνιγγίτιδα, ο μεσογειακός πυρετός και βέβαια η ελονοσία. 10 Υπέρ της διάγνωσης της ελονοσίας συνηγορούν οι αναφορές για την πρώτη νόσηση το 1810, ο ενδημικός χαρακτήρας της νόσου στο Μεσολόγγι, οι διαλείπουσες εξάρσεις πυρετού και οι υποτροπές. 16 Η υποτροπή ως όρος χρησιμοποιείται ευρέως στην Ιατρική για να υποδηλώσει την επιστροφή των κλινικών συμπτωμάτων μιας νόσου μετά από μια φαινομενική διακοπή τους. Στη

9 620 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ και συν μελέτη της ελονοσίας όμως ο όρος υποτροπή δεν υποδηλώνει τόσο την επανεμφάνιση των συμπτωμάτων όσο την ενεργοποίηση των κύκλων των πλασμωδίων μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό. 46 Η ελονοσία προκαλείται από ένα πρωτόζωο του γένους Plasmodium, στο οποίο ανήκουν τα είδη falciparum, vivax, malariae και ovale. Η ελονοσία εμφανίζεται ως (α) καλοήθης τριταίος πυρετός (πυρετικός παροξυσμός κάθε 48 ώρες) οφειλόμενος στο Plasmodium vivax και στο Plasmodium ovale, (β) τεταρταίος πυρετός (πυρετικός παροξυσμός κάθε 72 ώρες) οφειλόμενος στο Plasmodium malariae, (γ) κακοήθης τριταίος πυρετός (ακανόνιστος πυρετικός παροξυσμός κάθε 24, 36 ή 48 ώρες) οφειλόμενος στο Plasmodium falciparum και (δ) υποτροπές της ελονοσίας. Τα παράσιτα της ελονοσίας έχουν έναν πολύπλοκο κύκλο ζωής. Μετά την εισβολή των πλασμωδίων στον ανθρώπινο ξενιστή από δήγμα ανωφελών κωνώπων, τα παράσιτα ωριμάζουν με σχιζογονία στο ήπαρ (εξωερυθροκυτταρικός κύκλος) πριν αρχίσουν να απελευθερώνονται στην κυκλοφορία του αίματος (μεροζωίτες). Ακολουθεί η εισβολή των πλασμωδίων στα ερυθρά αιμοσφαίρια (ερυθροκυτταρικός κύκλος) (τροφοζωίτες), όπου εκεί πολλαπλασιάζονται και διαρρηγνύουν τα αιμοσφαίρια, με αποτέλεσμα την απελευθέρωση νέων παρασίτων. Η κλινική εκδήλωση του εν λόγω μηχανισμού αντιστοιχεί στην εμφάνιση των πυρετικών κρίσεων. 47 Το πλέον σημαντικό χαρακτηριστικό γνώρισμα στη βιολογία του Plasmodium vivax και του Plasmodium ovale είναι η ικανότητά τους να σχηματίζουν αδρανείς υπνοζωίτες στο ήπαρ, οι οποίοι όταν ενεργοποιούνται πυροδοτούν νέο κύκλο πολλαπλασιασμού των πλασμωδίων στα ερυθρά αιμοσφαίρια. 48,49 Η «αφύπνιση» των υπνοζωιτών του Plasmodium vivax τείνει να παρουσιάζει ιδιαίτερη συχνότητα (1 2 έτη), ενώ, αντίθετα, το Plasmodium ovale παρουσιάζει εξάρσεις ακανόνιστα Για την ενεργοποίηση των υπνοζωιτών έχουν προταθεί διάφοροι παράγοντες, όπως οι κλιματικοί παράγοντες, οι οποίοι με τη σειρά τους σχετίζονται με την ενδημικότητα και τη μεταδοτικότητα της ελονοσίας. Η μεταδοτικότητα της ελονοσίας σχετίζεται με την ενδημικότητα της νόσου, η οποία αν και ποικίλλει από χώρα σε χώρα, εν τούτοις ακολουθεί ένα γενικό κλιματολογικό πρότυπο. Σε χώρες με χαμηλή ενδημικότητα η μεταδοτικότητα αυξάνεται κυρίως μετά το τέλος των περιόδων της βροχόπτωσης, ενώ στις ολοενδημικές περιοχές η μεταδοτικότητα φαίνεται ότι επηρεάζεται ελάχιστα από τις κλιματολογικές συνθήκες και συντηρείται σε υψηλά επίπεδα όλο το έτος. 55 Περιττό να αναφέρουμε ότι είναι πάμπολλες οι επιστολές του Βύρωνα όπου περιγράφει την ασταμάτητη βροχή στο Μεσολόγγι, συνθήκες που σίγουρα θα επιβάρυναν επί πλέον τη μεταδοτικότητα της νόσου. Μια άλλη αιτία αφύπνισης των υπνοζωιτών, άρα και «υποτροπής» της ελονοσίας, μπορεί να προκληθεί λόγω εμφάνισης μιας λοίμωξης άλλου μικροβιακού παράγοντα άσχετου με τα πλασμώδια. 56 Στο πλαίσιο αυτό, οι διαγνώσεις και οι αιτιολογικοί παράγοντες που κατά καιρούς προτάθηκαν για το θάνατο του Βύρωνα έχουν πολλές πιθανότητες να πυροδότησαν τους υπνοζωίτες, αν δεχθούμε την άποψη της λοίμωξης από Plasmodium vivax. Αν προσπαθήσουμε να ανασυνθέσουμε τη συχνότητα των πυρετικών κρίσεων του Βύρωνα κατά τη διάρκεια του βίου του με αυτά που γνωρίζουμε πλέον για τη φύση των υπνοζωιτών, τα συμπεράσματα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Κατά το Βύρωνα, οι κρίσεις τον επισκέπτονταν κάθε δύο χρόνια. Μια ιδία επεξεργασία που επιχειρήσαμε αναφορικά με τις ημερομηνίες όλων των επιστολών του Βύρωνα, στις οποίες ορίστηκαν λέξεις-κλειδιά, όπως «πυρετός» (εντοπίστηκε 43 φορές), «ελονοσία» (3 φορές), «τριταίος πυρετός» (7 φορές), «έλη» (6 φορές), «ασθενής» (32 φορές) και που αφορούν σε αυτόν και όχι σε άλλο πρόσωπο, για το διάστημα , αποκαλύφθηκαν, τελικά, οκτώ μεγάλες πυρετικές εξάρσεις. Με βάση αυτό το δεδομένο και τα μεσοδιαστήματα ανάμεσα στις κρίσεις, υπολογίστηκε ότι οι πυρετικές κρίσεις του Βύρωνα εμφανίζονταν κατά μέσο όρο κάθε 18 μήνες (μέσος όρος: 540 ημέρες). Υπενθυμίζουμε ότι τα σύγχρονα δεδομένα αναφορικά με την εμφάνιση των υποτροπών ορίζουν ένα διάστημα ημερών. 53 Πάντως, είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι όταν ο Βύρωνας θέλει να τονίσει τη δριμύτητα μιας πυρετικής κρίσης που τον έπληξε, δεν επικαλείται τις περιπτώσεις των πυρετών της Μάλτας ή της Βενετίας, αλλά τη συγκρίνει με την αντίστοιχη δριμύτητα της πρώτης κρίσης του στην Ελλάδα το Η διαφορά στην εκτίμηση του χρόνου εμφάνισης των υποτροπών, όπως τη βίωνε και την αντιλαμβανόταν ο Βύρωνας, δηλαδή τα δύο έτη, διαφέρει από τους υπολογισμούς μας προφανώς λόγω υποεκτίμησης κάποιων περιπτώσεων από τον ίδιο ή στη λήθη του χρόνου. Αυτό ακριβώς το φαινόμενο εμφανίζεται και σήμερα, με τους ασθενείς να λησμονούν να αναφέρουν κατά τη λήψη του ιστορικού τους κάποιες παλαιές αλλά κρίσιμες λεπτομέρειες, ικανές να προσανατολίσουν τη διαφορική διάγνωση και προς την περίπτωση της ελονοσίας. 51,52,57,58 Τέλος, μια πρωτότυπη προσέγγιση που επιχειρήσαμε αναφορικά με την αιτία θανάτου του Βύρωνα αποτέλεσε και η προσπάθεια εισαγωγής δεδομένων στο αυτοματοποιημένο πρόγραμμα διαγνώσεων GIDEON (global infectious diseases and epidemiology network), ως συμπληρωματική πηγή πληροφόρησης. Πρέπει να διευκρινιστεί ότι το τελικό αποτέλεσμα του προγράμματος GIDEON εκφράζει επί της ουσίας τη διαγνωστική πιθανότητα ενός νοσήματος και όχι την de facto ύπαρξή της. Τα ιατρικά δεδομένα και οι υποθέσεις που προέκυψαν από την προσεκτική ανάγνωση των

10 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 621 πρωτογενών πηγών (κλινική εικόνα, χρόνος επώασης, καθώς και άλλες παράμετροι) εισήχθησαν στη βάση δεδομένων του GIDEON. Το αποτέλεσμα του προγράμματος, όπως είναι ορατό και στην εικόνα 4, ήταν άκρως εντυπωσιακό αλλά ενίσχυσε και την άποψη περί ελονοσίας. Η νόσος εμφανίστηκε ως πρώτη επιλογή και στους τέσσερις συνδυασμούς δεδομένων που εισήχθησαν στο σύστημα, με την πιθανότητα της ελονοσίας να κυμαίνεται ανά περίπτωση σε 71%, 87%, 98% και 100%. 9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Φαίνεται ότι η θεωρία της ελονοσίας κερδίζει έδαφος έναντι άλλων προτεινόμενων αιτιών θανάτου του Λόρδου Βύρωνα. Αν επιχειρήσουμε να ανάγουμε την περίπτωση των χρόνιων πυρετών του Βύρωνα στη σύγχρονη ιατρική πρακτική, γίνεται αντιληπτό ότι το μεγάλο χρονικό διάστημα που μερικές φορές μεσολαβεί ανάμεσα σε δύο υποτροπές μπορεί να υποεκτιμηθεί ή και να λησμονηθεί από τον ασθενή. Στο πλαίσιο αυτό, η σωστή λήψη ιστορικού, κυρίως για άτομα που προέρχονται από γνωστές ενδημικές περιοχές ή ταξίδεψαν σε αυτές, η αναφορά για διάφορες πυρετικές (αδιάγνωστες) κρίσεις, ακόμη κι αν αφορούν στο μακρινό παρελθόν, θα πρέπει να κινούν την υποψία και να περιλαμβάνουν την ελονοσία στη γενικότερη εργαστηριακή διερεύνηση. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θερμές ευχαριστίες στην κυρία Μαρία Μπακαδήμα-Ξουργιά, Διευθύντρια των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ) Αιτωλοακαρνανίας (Μεσολόγγι), για τη βοήθειά της και την ευγενική της άδεια σχετικά με τη φωτογραφική αναπαραγωγή του παλαιού χάρτη της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου, καθώς και στο υπόλοιπο προσωπικό των ΓΑΚ, κυρία Σωτηρία Τσάτσα-Πατσουράκη και κυρία Λαμπρινή Δρουπάλη. Ευχαριστούμε επίσης τον κ. Αριστείδη Καβάγια για την άδεια της φωτογραφικής αναπαραγωγής της εικόνας 2, καθώς και το λοιπό προσωπικό του Μουσείου του Μεσολογγίου. Εικόνα 4. Πιθανότητα (%) της ελονοσίας σύμφωνα με το πρόγραμμα GIDEON. Τέλος, ιδιαίτερες ευχαριστίες στην κυρία Ραλλού Κυριακοπούλου, Υποθηκοφύλακα του Μεσολογγίου, για τη βοήθειά της στην επιτόπια έρευνά μας στα παλαιά τοπογραφικά σχέδια της πόλης. ABSTRACT Anniversary study 190 years after the mysterious death of Lord Byron ( ) C. TSIAMIS, 1 E. POULAKOU-REBELAKOU, 2 G. KALATZIS, 2,3 N. TOMPROS, 4 E. THALASSINOU, 5 C. SPILIOPOULOU 6 1 Department of Microbiology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, 2 Section of History of Medicine, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, 3 Department of Ophthalmology, St James University Hospital, Leeds, United Kingdom, 4 Department of Political History, Hellenic Army Academy (Evelpidon), Athens, 5 Department of Hygiene, Epidemiology and Medical Statistics, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, 6 Department of Forensic Medicine and Toxicology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2014, 31(5): This is a study of the issues related to Lord Byron s death, the primary component of which is malaria. Byron s medical profile includes recurrent bouts of fever, consistent with chronic malarial relapses. In addition, data derived from the British medical records of the Ionian Islands regarding the endemic nature of the disease in western Greece during the 19th century, raise the possibility of a fatal re-infection with malaria during Byron s last months. The example of Byron s chronic fever triggers the alarm over a current medical problem, namely the diagnosis of malaria import-

11 622 Κ. ΤΣΙΑΜΗΣ και συν ed by travellers or migrants, and the need for a detailed medical and travel history, which may place the possibility of malaria in the differential diagnosis. Key words: Greece, History of medicine, Lord Byron, Malaria Βιβλιογραφία 1. McCARTHY F. Byron: Life and legend. Faber & Faber, Croydon, 2003:223, , 406, 431, 444, , GAMBA P. A narrative of Lord Byron s last journey to Greece. London, 1825:124, 174, , , 256, TRELAWNY E. Recollections of the last days of Shelley and Byron. Bradbury & Evans, London, 1858: , ANOYATIS-PELÉ D. Inventaire de la correspondance des Consuls Français à Zante ( ), à Cerigo ( ) et du Vice- Consul à Céphalonie ( ). Université Ionienne, Corfu, 1997: The Westminster review. Vol II, July October, MILLINGEN J. Memoirs of the Affairs of Greece printed for J. Robwell (with anecdotes of Lord Byron during his last illness Post mortem appearances). Davison T, London, 1831: ΤΡΑΪΜΠΕΡ Ε. Αναμνήσεις από την Επανάσταση του 1821 (Reminiscenzen aus Griechenland, ). Εκδόσεις Αποστολίδης Χ, Αθήνα, 1960: MURRAY J. Byron s letters and journals. Vol XI, For freedom s battle. Marchand L, London, 1981:44, 113, EIBEL P. Lord Byron s clubfoot. Orthop Rev 1986, 15: MILLS AR. The last illness of Lord Byron. Proc R Coll Physicians Edinb 1998, 28: FITZGERALD M. Did Lord Byron have attention deficit hyperactivity disorder? J Med Biogr 2001, 9: CELESTIN R. Pathos and pathology in the life of Lord Byron. In: Wilson M, McMinn S (eds) Proceedings of Bristol medico-historical society Vol 1, Bristol, 1996: MURRAY J. The life, letters and journals of Lord Byron. Complete in one volume with notes. London, 1839: , , 548, MELLOR D. Was Byron s terminal illness a form of neurosyphilis? Byron Journal 2006, 34: MOORE T. Letters and journals of Lord Byron with notices of his life. Murray J (ed). Brönner Verlag, Frankfurt, 1830: TSIAMIS C, KALANTZIS G, TOMPROS N, POULAKOU-REBELAKOU E. Lord Byron s first voyage in Greece (1810) and the neglected case of malaria. J R Soc Med 2011, 104: MURRAY J. Byron s letters and journals. Vol II. Famous in my time, Marchand L, London, 1973:14 15, McKENZIE FE, BOSSERT WH. Multispecies Plasmodium infections of humans. J Parasitol 1999, 85: McKENZIE FE, BOSSERT WH. Mixed-species Plasmodium infections of humans. J Parasitol 1997, 83: SMITH T, GENTON B, BAEA K, GIBSON N, NARARA A, ALPERS MP. Prospective risk of morbidity in relation to malaria infection in an area of high endemicity of multiple species of Plasmodium. Am J Trop Med Hyg 2001, 64: MOORE T. The life of Lord Byron: With his letters and journals. Claxton, Remsen & Haffelfinger, Philadelphia, 1869: , 152, 195, 411, , , , , MOORE T. Works of Lord Byron with his letters and his life. Murray J, London, 1823: CLERGYMAN A. Selections from the writings of Lord Byron. Murray J, London, 1854: POMARDI S. Viaggio nella Grecia fatto da Simone Pomardi negli anni 1804, 1805, 1806, Arricchito di tavole in rame. Vol II, Roma, 1820: CHANDLER R. Travels in Asia Minor or an account of a tour made at the expense of the Society of Dilettanti. Oxford, 1763: FOUCHEROT et FAVEL. Journal du voyage fait en Grèce par les ordres de monsieur le Compte de Choiseul par les Sieurs Foucherot et Fauvel. Paris, 1780: BEAUJOUR F. Tableu du Commerce de la Grèce, formé d après une année moyene, depuis 1789 jusqu en Paris, 1800: DODWELL E. A classical and topographical tour through Greece, during the years 1801, 1805 and London, 1819: POUQUEVILLE F. Voyage dans la Grèce comprenant la description ancienne et moderne de l Epire, de l Illyrie grecque, de la Macedonie. Vol 3. M. Barbié du Bocage, Paris, 1829: HOBHOUSE J. A journey through Albania and other provinces of Turkey in Europe and Asia to Constantinople during the years 1809 and London, 1813: RAYBAUD M. Mémoires sur la Grèce. Vol 1, Rabbe A, Paris, 1824: NUZZO M. La ruine de Missolonghi accomplie 22 Avril Paris, 1836: SHANNON RC. Malaria studies in Greece: The reaction of anopheline mosquitoes to certain microclimatic factors. Am J Trop Med Hyg 1935, 15: ROSS R. Malaria in Greece. J Trop Med 1906, 9: ΣΑΒΒΑΣ Κ, ΚΑΡΔΑΜΑΤΗΣ Ι. Η ελονοσία εν Ελλάδι και τα πεπραγμένα του συλλόγου Σύλλογος προς περιστολήν των ελωδών νόσων. Εν Αθήναις, 1928: ΒΑΣΙΛΑΚΗ Κ. Μεσολόγγι: Μια συνεχής πάλη με τη θάλασσα. Ερευνητική Εργασία ΑΠΘ, Πολυτεχνική Σχολή, Τμήμα Αρχιτεκτονικής, Θεσσαλονίκη, ΜΠΑΚΑΔΗΜΑ-ΞΟΥΡΓΙΑ Μ, ΤΣΑΤΣΑ-ΠΑΤΣΟΥΡΑΚΗ Σ. Δημόσια, δημοτικά και ιδιωτικά έργα στην πόλη και την επαρχία Μεσολογγίου κατά τα έτη Συμβολαιογραφικές πράξεις και συναφείς μαρτυρίες. Γενικά Αρχεία του Κράτους, Αρχεία Ν. Αιτωλοακαρνανίας, Μεσολόγγι, ΚΟΠΑΝΑΡΗΣ Φ. Η δημόσια υγεία εν Ελλάδι. Υπουργείο Υγιεινής. Εν Αθήναις, 1933: TSIAMIS C, THALASSINOU E, POULAKOU-REBELAKOU E, ANOGIATIS- PELÉ D, HATZAKIS A. Infectious diseases control in the Ionian

12 ΛΟΡΔΟΣ ΒΥΡΩΝΑΣ ΚΑΙ ΕΛΟΝΟΣΙΑ 623 Islands during the British Protection ( ). J R Army Med Corps 2013, 159: ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ Ι. Πρόληψη της αρρώστιας και κοινωνική προστασία στα Επτάνησα επί Αγγλοκρατίας ( ). Διδακτορική Διατριβή. Ιατρική Σχολή Αθηνών, Αθήνα, 1984: PARCH L. Η νήσος Κέρκυρα. Γεωγραφική μονογραφή. Βέγιας Π (μετάφραση), Κέρκυρα, 1892: DAVY J. Notes and observations on the Ionian Islands and Malta with some remarks of Constantinople and Turkey, and on the system of quarantine. Vol 1. Smith Elds & Co, London, 1842:218, 226, 239, Statistical report on the sickness, mortality and invaliding among the troops serving in the Mediterranean. Parliamentary Papers, London, 1839, 166:199, Statistical report. Parliamentary Papers, London, , 1639: GOODISON W. A historical and topographical essay upon the Islands of Corfu, Leucadia, Cephalonia, Ithaca and Zante etc. Thomas & George Underwood, London, 1822: COGSWELL FB. The hypnozoite and relapse in primate malaria. Clin Microbiol Rev 1992, 5: HEYMANN DL. Malaria. In: Heymann DL (ed) Control of communicable diseases manual. American Public Health Association, Washington, DC, 2008: KROTOSKI WA. The hypnozoite and malarial relapse. Prog Clin Parasitol 1989, 1: SHORTT HE. Relapse in primate malaria: Its implications for the disease in man. Trans R Soc Trop Med Hyg 1983, 77: KROTOSKI WA. Discovery of the hypnozoite and a new theory of malarial relapse. Trans R Soc Trop Med Hyg 1985, 79: CENTERS FOR DISEASE CONTROL AND PREVENTION (CDC). Late relapse of Plasmodium ovale malaria Philadelphia, Pennsylvania, November MMWR Morb Mortal Wkly Rep 2005, 54: CHU G, SULLIVAN MN, LAZARUS ME. Late presentation of Plasmodium ovale malaria. UCLA Department of Medicine, Proceedings of UCLA, HealthCare 2007, 11: CHEN N, AULIFF A, RIECKMANN K, GATTON M, CHENG Q. Relapses of Plasmodium vivax infection result from clonal hypnozoites activated at predetermined intervals. J Infect Dis 2007, 195: IMWONG M, BOEL M, PAGORNRAT W, PIMANPANARAK M, McGREADY R, DAY NP ET AL. The first Plasmodium vivax relapses of life are usually genetically homologous. J Infect Dis 2012, 205: NOSTEN F, ROGERSON SJ, BEESON JG, McGREADY R, MUTABINGWA TK, BRABIN B. Malaria in pregnancy and the endemicity spectrum: What can we learn? Trends Parasitol 2004, 20: SHANKS GD, WHITE NJ. The activation of vivax malaria hypnozoites by infectious diseases. Lancet Infect Dis 2013, 13: SCHULTZ MG. Malaria in migrants and travellers. Trans R Soc Trop Med Hyg 1989, 83(Suppl): WARWICK R, SWIMER G, BRITT RP. Prolonged incubation period of imported P. vivax malaria in London. J R Soc Med 1980, 73: Corresponding author: C. Tsiamis, Department of Microbiology, Medical School, National and Kapodistrian University of Athens, 75 Mikras Asias street, GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011)

ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011) ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2011 (01/01/2011 έως 31/12/2011) 1 Το καλοκαίρι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Παρεμβάσεων σε Χώρους Παροχής Υγείας. Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής. Ελονοσία και ταξίδι

Τμήμα Παρεμβάσεων σε Χώρους Παροχής Υγείας. Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής. Ελονοσία και ταξίδι Ελονοσία και ταξίδι 1 Η ελονοσία είναι η πιο σοβαρή παρασιτική λοίμωξη και σημαντικό αίτιο θανάτου παγκόσμια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, 300-500 εκατομμύρια άτομα προσβάλλονται

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης

Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΪΣΜΑΝΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της λεϊσμανίασης στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007

ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 ιαγνώσεις που ιαφεύγουν στο ΤΕΠ: Συχνότητα και Σηµασία Π. Αγγουριδάκης 1 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Επείγουσας Ιατρικής Αθήνα εκέµβριος 2007 Μια αληθινή ιστορία... Ελληνοτουρκικός πόλεµος 1920.. Στρατιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕΕΛΠΝΟ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕΕΛΠΝΟ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕΕΛΠΝΟ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 1 Εισαγωγή Ελονοσία στην Ελλάδα, περίοδος 2012 (01/01/2012 έως 03/09/2012) Η ελονοσία (malaria) είναι λοιμώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Ασθένειες απότα Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση σήµερα ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Εντοµοκτόνων Υγειονοµικής Σηµασίας Τµήµα Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων & Φυτοφαρµακευτικής Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ (ΜΗ ΤΥΦΟ-ΠΑΡΑΤΥΦΙΚΗ) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2004-2013 (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Κύρια σημεία Η δηλούμενη επίπτωση της σαλμονέλλωσης στην Ελλάδα έχει μειωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

- Η επαφή με αγροτικά ζώα (65%) και η κατανάλωση μη σωστά παρασκευασμένων

- Η επαφή με αγροτικά ζώα (65%) και η κατανάλωση μη σωστά παρασκευασμένων Τµήµα Επιδηµιολογικής Επιτήρησης και Παρέµβασης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΡΟΥΚΕΛΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ) Περίληψη Η δηλούμενη επίπτωση της βρουκέλλωσης στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Επιδημία λοίμωξης από κολοβακτηρίδιο που παράγει Shigaτοξίνη (STEC), Γερμανία, Μάϊος 2011 1. Εισαγωγή Ο όρος «κολοβακτηρίδια που παράγουν Shiga-τοξίνη (STEC)», χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Βανταράκης Γεώργιος, Κόκκινος Πέτρος, Βανταράκης Απόστολος 1 Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας, Εργαστήριο Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός;

Ενημερωτικό Φυλλάδιο. Πσρεηός (Fever) Τι είναι ο πυρετός; Τι είναι ο πυρετός; Η θερμοκρασία του σώματος του παιδιού σας ποικίλει μεταξύ 36,5 και 37,5 o Κ. Πυρετός υπάρχει όταν η θερμοκρασία του σώματος είναι σημαντικά υψηλότερη από το κανονικό όταν η θερμοκρασία

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία παρονομαστών!!!

Σημασία παρονομαστών!!! Μέτρα συχνότητας νοσημάτων στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών Κρούσματα ιλαράς ανά νομό, Ελλάδα, Σεπτ. 005 - Απρ. 006 Νομός Αριθμός Κρουσμάτων Σύνολο Πληθυσμού Επίπτωση/ 100.000 Κεφαλληνίας

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση επαγγελματιών υγείας για την ελονοσία Αύγουστος 2012

Ενημέρωση επαγγελματιών υγείας για την ελονοσία Αύγουστος 2012 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Ενημέρωση επαγγελματιών υγείας για την ελονοσία Αύγουστος 2012 Κύρια Σημεία H ελονοσία μεταδίδεται με το νύγμα μολυσμένου θηλυκού κουνουπιού

Διαβάστε περισσότερα

Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011

Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011 Τι είναι η ελονοσία; Η ελονοσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΗΛΩΣΗΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΟΞΕΙΑΣ ΧΑΛΑΡΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ (ΟΧΠ)

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΗΛΩΣΗΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΟΞΕΙΑΣ ΧΑΛΑΡΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ (ΟΧΠ) ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΗΛΩΣΗΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΟΞΕΙΑΣ ΧΑΛΑΡΗΣ ΠΑΡΑΛΥΣΗΣ (ΟΧΠ) ΜΕΡΟΣ 1 Ο : ΑΜΕΣΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ EPID#: Ονοματεπώνυμο: Φύλο: Άρρεν Θήλυ Εθνικότητα: Ημερομηνία γέννησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε

Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε Τεύχος 2 ο - Άρθρο 3 ε Η ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΩΡΑ ΠΑΝΔΗΜΙΑ «Ο ιός είναι ασταμάτητος,» λέει η διευθυντής του Who των ΗΠΑ. Οι ανώτεροι υπάλληλοι υγείας προειδοποιούν ότι η δήλωση σημαίνει ότι ο ιός δεν

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Ελονοσία και Ανθελονοσιακά Φάρμακα

Ελονοσία και Ανθελονοσιακά Φάρμακα Ελονοσία και Ανθελονοσιακά Φάρμακα Ημερίδα Ταξιδιωτικής Ιατρικής Ιατρικός Σύλλογος Λευκωσίας Κερύνειας «Ιπποκράτης» Σάββατο 4 Δεκεμβρίου, 2010 Αίθουσα Διαλέξεων Τράπεζας Κύπρου Ελπιδοφόρος Σ. Σωτηριάδης,

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδιώτες που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς: Visiting Friends and Relatives (VFRs)

Ταξιδιώτες που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς: Visiting Friends and Relatives (VFRs) Ταξιδιώτες που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς: Visiting Friends and Relatives (VFRs) Σπηλιώτη Αθηνα Παιδίατρος-Υγιεινολόγος Ως VFRs ορίζονται οι ταξιδιώτες οι οποίοι είναι μετανάστες εθνικά και φυλετικά

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη ελονοσίας Συνήθη προβλήματα, πιθανές λύσεις

Πρόληψη ελονοσίας Συνήθη προβλήματα, πιθανές λύσεις 4o Πανελλήνιο Συνέδριο Ταξιδιωτικής Ιατρικής Πρόληψη ελονοσίας Συνήθη προβλήματα, πιθανές λύσεις 12-4-2014 Σ. Χατζηαναστασίου Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα & δράσεις ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.

Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα & δράσεις ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα: επιδημιολογικά δεδομένα & δράσεις ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. Γραφείο Νοσημάτων που Μεταδίδονται με Διαβιβαστές Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013)

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης Εβδομάδα 2/2013 (7-13 Ιανουαρίου 2013) Η επιτήρηση της γρίπης για την περίοδο 2012-2013 σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στην Ελλάδα ξεκίνησε την εβδομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

BSc, MSc Πρόληψη και Έλεγχος Λοιμώξεων (University of Athens)

BSc, MSc Πρόληψη και Έλεγχος Λοιμώξεων (University of Athens) Προληπτικά μέτρα και Αντιμετώπιση της Λεγεωνέλλας σε Υπηρεσίες Υγείας 1.Φαίδωνος Ελένη Νοσηλευτική Λειτουργός Γενικό Νοσοκομείο Πάφου BSc, MSc Πρόληψη και Έλεγχος Λοιμώξεων (University of Athens) 2. Σαρόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΧΟΛΕΡΑ (ICD-10 Α00): ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΟΣΗΜΑΤΟΣ 1. Λοιμογόνος παράγοντας H χολέρα είναι μια οξεία διαρροϊκή νόσος που οφείλεται στην προσβολή του εντέρου από την

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία

Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Πρόδρομα αποτελέσματα του ΕΣΠΑ για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία Μάρκα Ανδριανή Ιατρός,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα

Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα Καταπολέμηση κουνουπιών και δημόσια υγεία: Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής, 10 Δεκ 2015 Επιδημιολογικά δεδομένα νοσημάτων που μεταδίδονται με διαβιβαστές στην Ελλάδα Δανάη Περβανίδου Γραφείο Νοσημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS

ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS ΣΟΒΑΡΟ ΟΞΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ SARS Η γνώση είναι ο καλύτερος τρόπος προστασίας Ο πανικός είναι ο χειρότερος σύµβουλος Yπεύθυνος ενηµέρωσης: Μανώλης Γ. Βελονάκης Ιατρός Εργασίας, Αν. Καθηγητής Παν/µίου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Τι πρέπει να ξέρει ο υποψήφιος εθελοντής αιμοδότης: - Κάθε υγιής άνδρας ή γυναίκα 18 62 ετών, μπορεί να δίνει άφοβα αίμα 3 4 φορές το χρόνο. - Ο όγκος αίματος που προσφέρει ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ 24 Οκτ. 2011 ΛΟΙΜΩΞΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΝΕΙΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Ιανουάριος - Απρίλιος Καταναλωτική δαπάνη εισερχόμενου τουρισμού σε έξι Μεσογειακές χώρες, με επιμέρους στοιχεία για την Ελλάδα Αύγουστος 2 Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟ EE28 ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΙΑΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ 1 ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΒΑΡΟΜΕΤΡΟΥ Η περιφερειακή ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται στις έρευνες Ευρωβαρόμετρου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές 1 Ιός Δυτικού Νείλου (ΙΔΝ ή WNV)- Κύκλος Μετάδοσης Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY

ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY 10 ο COMECAP 2010, Πρακτικά Συνεδρίου, Πάτρα 10 th COMECAP 2010, Proceedings, Patras, Greece ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ CLIMATOLOGY ΥΧΡΟΥΡΟΝΗΚΖ ΓΗΑΚΤΜΑΝΖ ΣΧΝ ΖΛΔΚΣΡΗΚΧΝ ΔΚΚΔΝΧΔΧΝ ΣΖΝ ΔΛΛΑΓΑ ΓΗΑ ΣΖΝ ΥΡΟΝΗΚΖ ΠΔΡΗΟΓΟ 1998-2007

Διαβάστε περισσότερα

Για το νέο ιό της γρίπης

Για το νέο ιό της γρίπης Για το νέο ιό της γρίπης Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ότι ανεβάζει τοσυναγερμό στο 6, για τον κίνδυνο πανδημίας από τη γρίπη των χοίρων (H1N1), η ανησυχία μας κορυφώνεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εντοµολογική επιτήρηση για την αντιµετώπιση της ελονοσίας ρ Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων Τµήµα Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά.

Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του άσθματος στα παιδιά. Κατευθυντήριες οδηγίες αντιμετώπισης του στα παιδιά. Φώτης Β. Κυρβασίλης Επίκουρος Καθηγητής Παιδιατρικής Πνευμονολογίας Γ Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ www.pd3.gr Η αντιμετώπιση του βρογχικού στα παιδιά κατευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Τηλ +Φαξ : 210-7232928 Κινητό :6944 355019

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Τηλ +Φαξ : 210-7232928 Κινητό :6944 355019 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Σουλτάνα Βλαδένη Τόπος γεννήσεως: Σιδηρόκαστρο Σερρών Ημερομηνία. Γεννήσεως.: 21 Απριλίου Δ/νση ιατρείου: Αντήνορος 7 Κολωνάκι Τ.Κ 11634 Αθήνα Τηλ

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 2009

Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 2009 Εβδομαδιαία Έκθεση Επιδημιολογικής Επιτήρησης της Γρίπης 16 Δεκεμβρίου 29 Κατά την τρέχουσα περίοδο, γίνεται εβδομαδιαία ανακεφαλαίωση των επιδημιολογικών δεδομένων της χώρας μας για τη γρίπη. Κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Ι σ τ ο ρ ί α Μ ι κ ρ ο β ι ο λ ο γ ί α ς

Ι σ τ ο ρ ί α Μ ι κ ρ ο β ι ο λ ο γ ί α ς Ι σ τ ο ρ ί α Μ ι κ ρ ο β ι ο λ ο γ ί α ς Σταθµοί στην ιστορία του ανθελονοσιακού αγώνα στην Ελλάδα (1905-1940) Κ. Τσιάµης, Ε.-Θ. Πιπεράκη, Α. Τσακρής Εργαστήριο Μικροβιολογίας, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστηµίου

Διαβάστε περισσότερα

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ. Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΔΡ. Γ. Ι. ΠΙΣΣΑΚΑΣ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΛΗΝ. ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ ΔΝΤΗΣ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΝΟΣ.

Διαβάστε περισσότερα

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών

Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Συστάσεις για τη διαχείριση των πυρετικών σπασμών Ad hoc Task Force of LICE Guidelines Commission ITALIAN LEAGUE AGAINST EPILEPSY Giuseppe Capovilla, Massimo Mastrangelo, Antonino Romeo, and Federico Vigevano

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο

Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ REVIEW OF BIBLIOGRAPHY ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2007, 24(Συμπλ 1):6-18 Μέτρηση της ποιότητας ζωής και το ευρωπαϊκό υγειονομικό μοντέλο Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ 1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α Τι είναι η µηνιγγίτιδα; Η µηνιγγίτιδα είναι µία σοβαρή λοίµωξη των µηνίγγων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π.

Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα. Εργασία: Γιάννης Π. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα Εργασία: Γιάννης Π. Εισαγωγή Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται ασθένειες ή μολύνσεις, οι οποίες

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ

ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ Δρ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΟΛΑΚΙΔΗΣ Παθολόγος Εντατικολόγος Δντής Γ Παθολογικής Κλινικής 251 Γενικού Νοσοκομείου Αεροπορίας ΒΑΣΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Προετοιμασία 90% έργου Μοναδικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο.

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο. Έντυπο πληροφόρησης και συγκατάθεσης ασθενών για συμμετοχή στη μελέτη μητρώου της Αυτοσωματικής Υπολειπόμενης Πολυκυστικής Νόσου Νεφρών (Autosomal Recessive Polycystic Kidney Disease, ARPKD) Mελέτη ARegPKD

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.1 Έκθεση ερευνητικού έργου Υπεύθυνος φορέας: Πανεπιστήμιο Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα