ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Το Ολυμπιακό Δίκτυο: Διαχείριση Πολιτιστικού Αποθέματος σε Διαδικτυακό Περιβάλλον

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΘΕΜΑ: Το Ολυμπιακό Δίκτυο: Διαχείριση Πολιτιστικού Αποθέματος σε Διαδικτυακό Περιβάλλον"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «Σχεδιασμός, Διοίκηση και Πολιτική του Τουρισμού» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Το Ολυμπιακό Δίκτυο: Διαχείριση Πολιτιστικού Αποθέματος σε Διαδικτυακό Περιβάλλον ΧΙΟΣ 2007

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1.1 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Η διαχρονική εξέλιξη του τουρισμού Η τουριστική ανάπτυξη μεταπολεμικά Το προφίλ του σημερινού τουρισμού ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η έννοια του πολιτισμού Η έννοια της κληρονομιάς Η σχέση τουρισμού πολιτισμού Η έννοια του πολιτιστικού τουρισμού Οι παράγοντες ανάπτυξης του πολιτιστικού τουρισμού Κίνητρα και χαρακτηριστικά των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού Κατηγορίες πολιτιστικού τουρίστα Δημογραφικά χαρακτηριστικά των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού Λογικές διαπιστώσεις Οι τάσεις και οι προοπτικές του πολιτιστικού τουρισμού ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ 2.1 Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΝΤΠΕ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ Destination Information and Management Systems (DIMS) ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Η παγκόσμια εξάπλωση του διαδικτύου και η σημασία του για τις τουριστικές αγορές Τα κίνητρα που ωθούν στις online συναλλαγές Παράγοντες που οδηγούν στη βιωσιμότητα των ηλεκτρονικών τουριστικών επιχειρήσεων Η χρησιμότητα της αξιοποίησης του διαδικτύου ως μέσο προώθησης στον τομέα του τουρισμού Απαιτήσεις από τα τουριστικά websites Παράγοντες που οδηγούν στην αποδοτικότητα ενός τουριστικού διαδικτυακού τόπου Το προφίλ του σύγχρονου καταναλωτή-ταξιδιώτη E MARKETING Σύγκριση παραδοσιακού και ηλεκτρονικού marketing E-Marketing και τουρισμός... 46

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο ΤΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΔΙΚΤΥΟ 3.1 ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ (Ο.Π.Ο.Δ) Βασικά κριτήρια επιλογής του Δικτύου Η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος Γενικά στοιχεία Οικονομία Γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά Φυσικό Περιβάλλον Εμπράγματο Περιβάλλον Πνευματικός πολιτισμός Νομός Ηλείας Γενικά στοιχεία Τουριστικές ενότητες Α. Τουριστική Ενότητα Β.Δ Ακτών Ηλείας Κυλλήνης Β. Τουριστική Ενότητα Πύργου Αρχαίας Ολυμπίας Γ. Τουριστική Ενότητα Ν.Δ Ηλείας Καϊάφα Η τουριστική προσφορά στο νομό Α. Ξενοδοχειακή δραστηριότητα του νομού Β. Αφίξεις Διανυκτερεύσεις Γ. Μέσος χρόνος παραμονής τουριστών Δ. Η πληρότητα του Ξενοδοχειακού δυναμικού Η τουριστική προσφορά στην περιοχή παρέμβασης Α. Τουριστικά καταλύματα στην Αρχαία Ολυμπία Β. Αφίξεις Διανυκτερεύσεις στην περιοχή παρέμβασης Γ. Χώρες Προέλευσης των επισκεπτών Η περιοχή παρέμβασης Καθορισμός του Δικτύου Αναλυτική περιγραφή των προτεινόμενων διαδρομών Α. Από Αρχαία Ολυμπία προς Νότο (Σκιλλουντία και δάσος Σμέρνας Αλιφείρα Ανδρίτσαινα Επικούρειο Απόλλωνα και Φιγαλεία Νέδας - Λέπρεο) Α1. Προς Λαπίθα και Δάσος Σμέρνας Α2. Προς Σκιλλουντία και Φρίξα Α3. Προς Τρυπητή Α4. Προς Αρχαία Αλίφειρα Α5. Προς Φανάρι Α6. Ανδρίτσαινα Θεισόα Μάτεσι Α7. Προς Επικούρειο Απόλλωνα Α8. Φιγαλία και Νέδα Α9. Όρος Μίνθη Β. Από Αρχαία Ολυμπία προς βορρά (Αρχαία Πίσσα Λάλας - Φολόη - Δίβρη λίμνη Πηνειού-Ήλιδα) Β1. Προς Κλαδέο Μάγειρα Β2. Προς Δίβρη Β3. Από Πανόπουλο προς Γούμερο και Ωλένη Β4. Από Πανόπουλο πρός Πηνεία, λίμνη Πηνειού και Αρχαία Ήλιδα ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ Δράσεις υλοποίησης Α. Πρόγραμμα δράσης Προβολής Β Εργα-δράσεις σύνδεσης ανάδειξης Γ. Εκδηλώσεις και δραστηριότητες ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Ιστορικά-Μυθολογικά στοιχεία της περιοχής Αρχαιολογικοί χώροι... 89

4 Ναός Επικούρειου Απόλλωνα Αρχαία πόλη Φιγαλείας Αρχαία Ακρόπολη και Προϊστορική Ακρόπολη στο Λέπρεο Μυκηναϊκό Νεκροταφείο θαλαμωτών τάφων Αγία Τριάδα Αρχαία Ακρόπολη με Ναό της Αθηνάς και του Διονύσου Αλιφείρα Καυκανιά (Καυκωνία) Θεισόα Αρχαία Ακρόπολη Πλατιάνα Αρχαία Σκιλλουντία Ηλειακή Πύλος Αρχαία Πίσσα Αρχαία Ολυμπία Αρχαία Ηλιδα Βυζαντινά Μεταβυζαντινά Νεώτερα Μνημεία Μονή Ισοβας - Τρυπητή Δ. Σκιλλούντος Μονή Προδρόμου Νίκοβας Γουμέρου Μονή Πορετσού- Αγράμπελα Λαμπείας Παναγία Δαφνίωτισσα Αμαλιάδος Φρούριο στο Γούμερο Πύργος Λινίσταινας Ιερός Ναός Αγίας Ζώνης Ασκητής Γούμερο Λάλα Παραδοσιακοί / ιστορικοί οικισμοί Παραδοσιακά επαγγέλματα Λοιποί τουριστικοί πόροι Το πευκοδάσος της Σμέρνας Οροπέδιο και Δάσος Φολόης (Περιοχή Natura 2000) Όρος Ερύμανθος - Δίβρη (Περιοχή Νatura 2000) Ολυμπία (Περιοχή Νatura 2000) Ποταμός Αλφειός Ποταμός Ερύμανθος Ποταμός Κλαδέος Ποταμοί Πηνειός-Πηνειακός Λάδωνας και η τεχνιτή λίμνη Πηνειού Ποταμός Νέδας Λιμνοθάλασσα Καϊάφα - Δάσος Στροφιλιάς Δασικό Σύμπλεγμα Λαπίθα Δασικό σύμπλεγμα Ζαχοβούνι Δάση Ανδρίτσαινας Ελατοδάσος της Λαμπείας Δάσος Δραγωγίου Φαράγγια της Νέδα και του Αλφειού Προστατευόμενες περιοχές Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Ελλάδας (ΣΠΠΕ) Τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους Καταφύγια Θηραμάτων Σύλλογοι/Πολιτιστικές εκδηλώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ SIGNIFICANCE ASSESSMENT PROCESS 4.1 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (Significance Assessment Process) Η έννοια «σημαντικότητα» Τι είναι η αξιολόγηση της σημαντικότητας (Significance Assessment)

5 4.1.3 Η διαδικασία Τα κριτήρια Τα πλεονεκτήματα ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ S.A.P ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5Ο Η ΜΕΘΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ ΣΕ «ΣΥΜΒΑΤΙΚΟ» ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 5.1 Η ΜΕ (HERITAGE INTERPRETATION) Εισαγωγή Τι είναι η «ερμηνεία τ Μορφές και μέσα ερμηνείας Τα οφέλη από την ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς Επισκέπτες Επαγγελματίες του Τουρισμού Παραδοσιακά επαγγέλματα και τέχνες Τοπική Αυτοδιοίκηση και Τοπική Κοινωνία Προστασία Περιβάλλοντος και Προστασία Μνημείων Επισκόπηση Η δυναμική αλληλεπίδραση πολιτιστικής κληρονομιάς και τουρισμού Παγκόσμιοι Οργανισμοί και Πολιτιστική Κληρονομιά UNESCO ICOMOS Συμβούλιο της Ευρώπης CIPA ISPRS ICCROM Κατάλογος Παγκόσμιας Κληρονομιάς Μνημεία υπό την προστασία της UNESCO στην Ελλάδα Η διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος ως μοχλός ανάπτυξης του πολιτισμού Η οικονομική αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος Τρόποι και μέσα προβολής Χάρτες Ιστοσελίδα »ντυπα προβολής Ηλεκτρονικό υλικό Αφίσες Προβολή σε χώρους Προβολή σε εκθέσεις Σήμανση Infokiosks

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6Ο ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ 6.1 Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Η σχέση Τεχνολογίας - Πολιτισμού Το τρίπτυχο Τεχνολογία - Τουρισμός - Πολιτισμός ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η Ευρωπαϊκή Πολιτική για το Πολιτιστικό Απόθεμα Η Ελληνική Πρακτική - Ψηφιοποίηση και Ελληνικό Πολιτιστικό Απόθεμα ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΝΩΣΗΣ Το περιβάλλον των πολιτιστικών πληροφοριακών συστημάτων Τεχνολογικές Εξελίξεις ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ Η ανάγκη για ψηφιακή πληροφορία Ψηφιακό πολιτιστικό απόθεµα: απαιτήσεις και προκλήσεις Τα πλεονεκτήματα της ψηφιοποίησης και η προβολή μέσω του διαδικτύου Κύκλος ζωής της ψηφιοποίησης Στάδιο 1ο: Σχεδιασµός του έργου ψηφιοποίησης Η σκοπιµότητα του έργου ιαχείριση πόρων Ανθρώπινοι πόροι Στάδιο 2ο: Επιλογή Περιεχοµένου Κριτήρια επιλογής ιαδικασία επιλογής Στάδιο 3ο: Προετοιµασία για ψηφιοποίηση Υλικό Σαρωτές Ψηφιακές Φωτογραφικές Μηχανές Υπολογιστικό Σύστηµα Περιβάλλον Ψηφιοποίησης Στάδιο 4ο: Μεταχείριση των πρωτοτύπων Στάδιο 5ο: Ψηφιοποίηση Ψηφιοποίηση δισδιάστατων αντικειμένων Α. Χρήση σαρωτών Β. Χρήση ψηφιακών φωτογραφικών µηχανών Ψηφιοποίηση τρισδιάστατων αντικειμένων Οπτική αναγνώριση χαρακτήρων (OCR) Ψηφιοποίηση κινούμενης εικόνας και ήχου Α. Κινούμενη Εικόνα Β. Ψηφιοποίηση Ήχου Στάδιο 6ο: ιατήρηση του ψηφιακού περιεχοµένου Τύποι αρχείων Αποθηκευτικά µέσα Μακροπρόθεσµη διατήρηση Στάδιο 7ο: Μεταδεδοµένα Πρότυπα µεταδεδοµένων Στάδιο 8ο: Ενέργειες ανάδειξης - προβολής Επεξεργασία εικόνων Τρισδιάστατη αναπαράσταση και εικονική πραγµατικότητα Ιστότοποι Στάδιο 9ο: Πνευµατικά δικαιώµατα Εξακρίβωση

7 Προστασία Στάδιο 10ο: ιαχείριση έργων ψηφιοποίησης Οµάδα εργασίας Εκπαίδευση του προσωπικού Ενέργειες δηµοσιοποίησης και προβολής του έργου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7Ο ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ 7.1 Ο ΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ Ποιότητα Πρότυπα ποιότητας Πολιτιστικός φορέας Πολιτιστική εφαρµογή Στόχοι Κατηγορίες των πολιτιστικών εφαρµογών ανάλογα µε τη λειτουργία / χρήση και µορφή τους Χρήστες πολιτιστικών εφαρµογών Κατηγορίες χρηστών Ανάγκες χρηστών Βασικές αρχές πολιτιστικών εφαρµογών Ευρεία προώθηση του πολιτισµού Αξιοποίηση της αποτελεσµατικότητας των νέων µέσων επικοινωνίας Ευφυής χρήση του Ιστού Κατανόηση της ποιότητας ως αποτέλεσµα της αλληλεπίδρασης µεταξύ των πολιτιστικών φορέων και των χρηστών ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Κύκλος ζωής εφαρµογών Στάδια κύκλου ζωής εφαρµογών Μοντέλα ανάπτυξης εφαρµογών Μοντέλο Build and Fix Μοντέλο καταρράκτη (Waterfall model) Μοντέλο πρωτοτύπου (Prototyping model) Σπειροειδές Μοντέλο (Spiral model) Χαρακτηριστικά πολιτιστικών εφαρµογών Μεθοδολογία ανάπτυξης διαδικτυακών τόπων πολιτιστικού περιεχομένου Ανάλυση Α. Ανάλυση αναγκών Α1. Καθορισµός σκοπού και στόχων της εφαρµογής Α2. Προσδοκώμενο κοινό του δικτυακού τόπου Α3. Στόχοι και ανάγκες των χρηστών του δικτυακού τόπου Α4. Επιλογή περιεχομένου Β. Σύνθεση της ομάδας εργασίας για την ανάπτυξη του δικτυακού τόπου Γ. Ανάλυση ανταγωνιστικής αγοράς Δ. Ανάπτυξη προδιαγραφών του διαδικτυακού τόπου Αρχιτεκτονική Α. ιάγραµµα ροής Β. Σενάρια χρήσης Σχεδιασµός Α. Σχεδιασμός δεδομένων Β. Σχεδιασμός πλοήγησης Γ. Σχεδιασμός διεπαφής Υλοποίηση

8 Α. Επιλογή τεχνολογιών υλοποίησης Β. Υλοποίηση υπο-εφαρµογών Γ. Ολοκλήρωση των υπο-εφαρµογών »λεγχος και Αξιολόγηση Συντήρηση - Εξέλιξη Βασικές αρχές σχεδιασμού διαδικτυακών κόμβων πολιτιστικού περιεχομένου ιαφάνεια - Σαφήνεια στόχων Περιεχόμενο - Αποδοτικότητα Α. Ποιότητα εικόνων Β. Ποιότητα πολυµεσικού υλικού Γ. Οργάνωση περιεχοµένου Πολυγλωσσία Προσβασιµότητα ιαλειτουργικότητα Στόχευση προς τον τελικό χρήστη Α. Σχετικότητα του περιεχοµένου Β. Ευκολία χρήσης διεπαφών (user interface) Γ. Σχεδιασµός Δ. Πλοήγηση Ε. Αναζήτηση Ζ. Χρόνος απόκρισης Η. Ποιότητα συνδέσµων Θ. Παρουσίαση Αλληλεπιδραστικότητα Συντηρησιμότητα Προστασία Πνευματικών ικαιωμάτων και Προσωπικών εδομένων ιατηρησιμότητα Τι πρέπει να ακολουθείται στην υλοποίηση των ιαδικτυακών Κόµβων Τι πρέπει να αποφεύγεται στην υλοποίηση των ιαδικτυακών Κόµβων ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΤΥΠΑ Πρότυπα Ποιότητας Πρότυπα Ποιότητας κατά ISO Οµάδα Εθνικών Εκπροσώπων (ΟΕΕ) - Πλαίσιο Ποιότητας των Βρυξελλών Εγχειρίδιο Ποιότητας των Πολιτιστικών ιαδικτυακών Κόµβων Οι δέκα αρχές ποιότητας των Πολιτιστικών ιαδικτυακών Κόµβων (Cultural Website Quality Principles) Πρότυπα κειµένου Κωδικοποίηση χαρακτήρων Πρότυπα αρχείων εγγράφων XML - Extensible Markup Language Πρότυπα εικόνας TIFF (Tagged Image File Format) JPEG (Joint Photographic Experts Group) JPEG GIF (Graphics Interchange Format) PNG (Portable Network Graphics) DjVu Πρότυπα ήχου WAV MP WMA (Windows Media Audio) Real audio Πρότυπα βίντεο MPEG (Motion Pictures Expert Group)

9 QuickTime WMV (Windows Media Video) Real Video Πρότυπα τρισδιάστατου περιεχοµένου VRML (Virtual Reality Markup Language) X3D Shockwave 3D QuickTime VR Πρότυπα µεταδεδοµένων Dublin Core RDF/S - Resource Description Framework/schema language EAD - Encoded Archival Description Πρότυπα ταξινόµησης και ονοµατολογίας ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΑΠΟΘΕΜΑΤΟΣ: Ο ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ (SEMANTIC WEB) ΤΟ ΚΥΚΛΩΜΑ ΔΙΑΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ιαδικτυακοί κόµβοι - πύλες Χρήστες πολιτιστικής πληροφορίας Επισκόπηση - Μεθοδολογία Η αναγκαιότητα της ερμηνευτικής μεθόδου και η εφαρμογή της στην διαδικτυακή προβολή του Ολυμπιακού Δικτύου Διαστρωμάτωση πληροφορίας και σχεδιασμός του Ιστότοπου ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ πληθώρα της ψηφιακής πληροφορίας σχετικά με την πολιτιστική κληρονομιά έχει επηρεάσει τις ανάγκες των χρηστών τα τελευταία χρόνια, οι οποίοι ζητούν υψηλές σε ποιότητα εφαρμογές για την εξυπηρέτηση τους. Οι περισσότεροι χρήστες απαιτούν πλέον να βρίσκουν τις πληροφορίες που επιθυμούν, εκτελώντας αναζήτηση και ανακτώντας δεδομένα από ποικίλες και ετερογενείς πηγές ανεξάρτητα του τύπου αυτών και της συλλογής που ανήκουν. Επιπλέον επιζητούν να επεξεργάζονται και να κατηγοριοποιούν τις ανακτηθείσες πληροφορίες βάση διαφόρων κριτηρίων, που θα τους βοηθήσουν στη συνέχεια να τις διαχειρίζονται και να τις μελετούν πιο εύκολα. Η συγκριτική αξία της πληροφορίας που περιέχεται σ ένα πολιτιστικό πληροφοριακό σύστημα πολλαπλασιάζεται όταν προσφέρεται η δυνατότητα προσπέλασης σ αυτήν από άλλα συναφή συστήματα, µέσω ενδοδικτύων ή του διαδικτύου. Η ψηφιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος, και η προβολή και διάθεσή του μέσω του διαδικτύου επιτρέπουν σε διαφορετικές πηγές πληροφοριών και περιεχομένου να συνδεθούν μεταξύ τους και να επιτρέψουν την πρόσβαση σε πολλές και διαφορετικές κατηγορίες χρηστών. Σε μια σύγχρονη οικονομία, βασισμένη στη γνώση, αυτή η ανταλλαγή και κοινή χρήση πληροφοριών και γνώσεων έχει ιδιαίτερη σημασία και όφελος για τις υπηρεσίες του δημοσίου, την εκπαίδευση, την οικονομική ανάπτυξη και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Η διαδραστικότητα και η πρόσβαση σε αποµακρυσµένη πληροφορία -που συνιστούν ιδιότητες των νέων τεχνολογιών- έχουν εισάγει καινοτοµίες που δηµιουργούν µία νέα αντίληψη για την πληροφορία και το περιεχόµενό της. Οι νέες τεχνολογίες στο χώρο της πολιτιστικής κληρονοµιάς λειτουργούν ως εργαλείο για την εξυπηρέτηση της πολλαπλής αποστολής των πολιτιστικών φορέων και ως νέος τρόπος διαµεσολάβησης που επιτρέπει στους φορείς αυτούς να τεκµηριώσουν και να προβάλλουν συλλογές και γνώσεις σε ένα ευρύ φάσµα χρηστών. Η εφαρµογή των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στη διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσµα συστηµάτων, όπως πληροφοριακά συστήµατα µουσείων και µνηµείων, συστήµατα αρχείων, ψηφιακές βιβλιοθήκες, γεωγραφικά πληροφοριακά συστήµατα, συστήµατα καταγραφής έρευνας πεδίου, συστήµατα τεκµηρίωσης συντήρησης κλπ. Η προσφορά της πληροφορικής στην αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονοµιάς ενδεικτικά αναφέρεται στην ολική ή επιλεκτική πρόσβαση σε βάσεις δεδοµένων, αρχεία ή συλλογές, στη δηµιουργία ηλεκτρονικών οδηγών µουσείων και εκθέσεων, σε ηλεκτρονικές εκδόσεις τέχνης, ιστορίας και τεχνολογίας και σε παρουσιάσεις εικονικής πραγµατικότητας. Στην παρούσα εργασία θα επιχειρήσουμε να αναλύσουμε τα ζητήματα που αφορούν την διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος και την προβολή του μέσω του διαδικτύου, μελετώντας συγκεκριμένα την περίπτωση του Ολυμπιακού Δικτύου στον νομό Ηλείας. Η εργασία αποτελείται από επτά κεφάλαια ξεκινώντας από προσεγγίσεις του τουριστικού διαδικτυακό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα: Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στο φαινόμενο του τουρισμού, σε εννοιολογικές προσεγγίσεις όπως ο πολιτισμός, η κληρονομιά, η σχέση τουρισμού και πολιτισμού, αλλά και στο πολιτιστικό απόθεμα. Στην συνέχεια στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται μια εισαγωγή στον τουρισμό και στις νέες τεχνολογίες, καλύπτοντας θέματα όπως την συνεισφορά των νέων τεχνολογιών στον τουρισμό, τον ρόλο του διαδικτύου, τα συστήματα διαχείρισης προορισμού, τις τεχνολογικές εξελίξεις αλλά και θέματα που αφορούν το e-marketing. Στο τρίτο κεφάλαιο αυτής της εργασίας γίνεται η αναλυτική περιγραφή και παρουσίαση του Ολυμπιακού Δικτύου, και πιο συγκεκριμένα τι είναι, ποια είναι η περιοχή παρέμβασης, ποιος είναι ο πολιτιστικός φορέας, ποιοι είναι οι στόχοι του πολιτιστικού διαχειριστή, λίγα λόγια

11 για την περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος και τον νομό Ηλείας, αλλά και η αναλυτική παρουσίαση και περιγραφή των τουριστικών πόρων της περιοχής. Στην συνέχεια, στο τέταρτο κεφάλαιο γίνεται αρχικά η παρουσίαση και έπειτα η εφαρμογή της μεθόδου Αξιολόγησης της Σημαντικότητας (Significance Assessment Process) στην περιοχή παρέμβασης του Ολυμπιακού Δικτύου. Στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η μέθοδος της ερμηνείας της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και η διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος σε -δηλαδή μη ηλεκτρονικό- περιβάλλον. Το έκτο κεφάλαιο αφορά τις τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνίας στην διαχείριση του πολιτιστικού αποθέματος εξετάζοντας θέματα όπως πληροφορίες γνώσης και ψηφιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος. Στο έβδομο και τελευταίο κεφάλαιο αυτής της εργασίας γίνεται αναφορά στο διαδικτυακό περιβάλλον και στο πως μια πολιτιστική εφαρμογή μπορεί να αναπτυχθεί αποτελεσματικά στο διαδίκτυο. Παρουσιάζονται αρχές, πρότυπα καθώς και η μεθοδολογία ανάπτυξης των πολιτιστικών εφαρμογών σε διαδικτυακό περιβάλλον. Στο τέλος αυτού του κεφαλαίο γίνεται μεθοδολογία και τον σχεδιασμό του Ιστότοπου. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω κατ αρχήν την οικογένειά μου που με βοηθούν και με στηρίζουν σε κάθε μου βήμα, τον επί σειρά ετών καθηγητή μου και επιβλέπων αυτής της εργασίας κύριο Οδυσσέα Σακελλαρίδη για την πολύτιμη βοήθειά του, στήριξή του αλλά και την συνεργασία του όλα αυτά τα χρόνια, την κυρία Δωροθέα Παπαθανασσίου-Zuhrt για την βοήθειά της, αλλά και τους φίλους/φίλες Νάσια, Αλεξάνδρα, Σοφοκλή, Κώστα, Μιχάλη, Γιώργο για την συμπαράσταση και την υπομονή τους

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1Ο ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

13 1.1 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Η διαχρονική εξέλιξη του τουρισμού Ο τουρισμός και τα ταξίδια εν γένει αποτελούν μια πανάρχαια διεργασία βασισμένη στην ανθρώπινη περιέργεια, στο ενδιαφέρον που εμπεριέχει το άγνωστο και η ανακάλυψη νέων τόπων, εθίμων και ηθών. Συνεπώς, θα πρέπει να αποκλεισθεί η άποψη ότι ο τουρισμός αποτελεί "τυχαίο" κοινωνικό φαινόμενο και, αντιθέτως, να εκληφθεί ως φαινόμενο κοινωνικού περιεχομένου. Αντίθετα, αυτός χρονολογείται από πολλές χιλιάδες χρόνια πριν, και σε όλες, χωρίς εξαίρεση τις ιστορικές περιόδους της ζωής του ανθρώπου. Η μελέτη πολλών γραπτών μνημείων της Αρχαίας Κίνας, της Ελλάδας και της Ρώμης αποδεικνύουν στην πράξη την ύπαρξη τουριστικής διακίνησης, την ύπαρξη κάποιων "υποτυπωδών τουριστικών κέντρων" της αρχαιότητας, αλλά και τη διακίνηση ατόμων για λόγους θρησκευτικούς, θεραπευτικούς ή αθλητικούς, ιδίως στην Αρχαία Ελλάδα. Επίσης η μελέτη πολλών γραπτών μνημείων όπως του Παυσανία, του Ηροδότου και άλλων, μας οδηγεί με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε το φαινόμενο της τουριστικής μετακίνησης ατόμων, έστω και σε περιορισμένη κλίμακα, προς το σκοπό της ικανοποίησης συγκεκριμένων ψυχικών αναγκών ή επιθυμιών, καθώς και πνευματικών ανησυχιών. Στην περίοδο του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης η έμφαση στη διακίνηση αφορά πλέον στην αναζήτηση της ασφάλειας, ως κύριου όρου για κάθε τουριστική μετακίνηση, ενώ τα κυρίαρχα στοιχεία παραμένουν το εμπόριο, η αναζήτηση νέων πολιτιστικών προτύπων, η ψυχαγωγία, καθώς και οι μετακινήσεις για λόγους θρησκευτικούς (π.χ. Επίσκεψη σε Αγίους Τόπους, Σταυροφορίες) και για λόγους εξερευνητικούς (όπως οι Βίκινγκς, ο Μάρκο Πόλο, οι Ισπανοί και Πορτογάλοι εξερευνητές στη συνέχεια). Στην περίοδο μεταξύ του 15ου και 17ου αιώνα επικρατεί μια ουσιώδης αλλαγή σε σχέση με τους σκοπούς των ταξιδιών, οι οποίοι πλέον αρχίζουν να αφορούν και τη μόρφωση και τον πολιτισμό, κάτι που βεβαίως προσιδιάζει στη σημερινή άποψη περί κινήτρων έλξης πελατών σε κάποιον τουριστικό προορισμό. Εισερχόμενοι στον 19ο αιώνα γίνεται φανερό ότι ωριμάζουν συνολικά οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, μέσα από τις οποίες σύντομα θα επακολουθήσει η ανάπτυξη του φαινομένου, με τη Γαλλία και την Αγγλία να έχουν την πρωτοκαθεδρία. Σημαντικότατη συμβολή στην περίοδο αυτή έχει η εμφάνιση της ατμομηχανής με κύριο συνακόλουθο την εμφάνιση των σιδηροδρόμων και της ακτοπλοΐας, παράγοντες ενίσχυσης της μεταφοράς σε μεγάλο βαθμό, ενώ και η εμφάνιση πολλών άλλων βασικών εφευρέσεων, όπως, π.χ. ο ηλεκτρισμός, ο τηλέγραφος κ.λπ. συνέβαλαν στην προώθηση του τουρισμού. Στον ίδιο αιώνα η βιομηχανική επανάσταση αλλάζει ουσιωδώς τα δεδομένα, διαφοροποιεί τις κοινωνικές τάξεις της εποχής στην Ευρώπη, με προεξάρχον στοιχείο τη διεύρυνση της μεσαίας τάξεως, την αύξηση των εισοδημάτων της και την αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων της εποχής, βάζοντας ταυτόχρονα τις βάσεις για όσα θα ακολουθήσουν σχετικά με τη μαζικοποίηση του τουρισμού στον 20ο αιώνα. Η ιστορική παράδοση της Ελλάδας και η ταυτότητά της στην Δύση, ως λίκνο του Ευρωπαϊκού πολιτισμού, υπήρξε η βάση για το ξετύλιγμα του τουριστικού φαινομένου. Ο αριθμός των επισκεπτών διογκώθηκε στη περίοδο μεταξύ 1840 και 1890, ενώ άρχισε να οργανώνεται η προσφορά υπηρεσιών που δεν περιορίζονταν σε καταλύματα, αλλά περιελάμβαναν διερμηνείς, εστιατόρια, εμπορικά καταστήματα, μεταφορικά μέσα (άμαξες, άλογα, καΐκια, σιδηρόδρομοι, ατμόπλοια), χώρους ψυχαγωγίας, μουσεία κ.α. Οι μεμονωμένοι εύποροι και μορφωμένοι ταξιδιώτες, αρχικά αριστοκράτες και ύστερα αστοί, κυρίως Βρετανοί, αντικαταστάθηκαν σταδιακά από ομάδες που άρχισαν να επισκέπτονται πιο οργανωμένα την Ελλάδα καθώς οι νέες τεχνολογίες στην Ευρώπη και η συνακόλουθη άνοδος

14 των εισοδημάτων έκαναν τα ταξίδια πιο εύκολα και επιθυμητά. Σταδιακά η κίνηση έγινε υπερατλαντική. Οι ταξιδιώτες του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα δεν αναζητούσαν, όπως οι προγενέστεροι, μόνον τις ρίζες τους στην Ελλάδα, σύμφωνα με ότι διδάσκονταν στα ακριβά σχολεία τους, ούτε ήθελαν μόνον να δουν από κοντά τη γέννηση και τα πρώτα βήματα ενός νέου έθνους ακολουθώντας τις ανησυχίες και προτροπές των ρομαντικών διανοουμένων. Μέσα από τις σελίδες των ταξιδιωτικών κειμένων, και σύντομα των ταξιδιωτικών οδηγών καθώς και με τις συμβουλές των γραφείων που οργάνωναν τις περιοδείες, είχαν αρχίσει να μαθαίνουν τι ακριβώς έπρεπε να δουν και τι να προσδοκούν στα ταξίδια τους. Είχαν αρχίσει να αποκτούν την ταυτότητα και το βλέμμα του τουρίστα. Πόλους ενδιαφέροντος για τους ξένους αυτή την εποχή, αποτελούσαν κυρίως οι ελληνικές αρχαιότητες και ιδιαίτερα η Ακρόπολις των Αθηνών, οι Δελφοί, η Ολυμπία, ενώ η ομορφιά της ελληνικής φύσης που ήταν ανέγγιχτη ακόμη από την εκβιομηχάνιση, σε αντίθεση με τη βόρεια Ευρώπη έλκυε λιγότερο τους επισκέπτες Η τουριστική ανάπτυξη μεταπολεμικά Ο τουρισμός με τη σύγχρονη του μορφή άρχισε να εμφανίζεται τον 20ο αιώνα και κυρίως μετά το τέλος των εχθροπραξιών του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, αλλά και πάλι η συχνότητα των μετακινουμένων για τουριστικούς λόγους ατόμων ήταν περιορισμένη. Ο λόγος πολύ απλός. Ο τουρισμός αποτελούσε προνόμιο των πλουσίων και της αριστοκρατίας, δηλαδή αυτών που ποτέ δεν είχαν πρόβλημα ελεύθερου χρόνου και χρημάτων. Με το πέρασμα, όμως, του χρόνου ο τουρισμός βαθμιαία μεν αλλά σταθερά άρχισε να γίνεται δικαίωμα και των πολλών, δηλαδή των χαμηλόμισθων εργαζομένων και γενικότερα των μη προνομιούχων. Χρονολογικά η εξέλιξη αυτή τοποθετείται μετά το τέλος των εχθροπραξιών του Β' Παγκόσμιου Πολέμου. Σήμερα ο τουρισμός έχει σε μεγάλο βαθμό κοινωνικοποιηθεί και εκδημοκρατισθεί σε πολλές χώρες του πλανήτη μας και κυρίως σε αυτές που έχουν κατορθώσει να σπάσουν το φράγμα της μιζέριας και της φτώχειας, δηλαδή που έχουν διακόψει το φαύλο κύκλο της υπανάπτυξης, με αποτέλεσμα ο αριθμός των ατόμων που ταξιδεύουν για τουριστικούς λόγους να αυξάνει ολοένα και περισσότερο. Δικαιολογημένα θα διερωτηθεί κανείς γιατί ο τουρισμός εξελίχθηκε τόσο αργά διαμέσου των αιώνων και γιατί το μεγάλο εξελικτικό άλμα που σημείωσε, πραγματοποιήθηκε ουσιαστικά στις τελευταίες τέσσερις περίπου δεκαετίες του 20ου αιώνα; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό κάθε άλλο παρά δύσκολη θα μπορούσε να θεωρηθεί. Ο τουρισμός σαν οικονομικό, κατά κύριο λόγο, φαινόμενο αναπτύχθηκε στις οργανωμένες κοινωνίες στο πλαίσιο, πάντα, των υφισταμένων κάθε φορά σε αυτές αντικειμενικών και οικονομικών συνθηκών. Με άλλα λόγια ακολούθησε μια εξελικτική πορεία παράλληλη προς εκείνη των κοινωνικών, πολιτιστικών αλλά κυρίως των οικονομικών συνθηκών. Η μεταπολεμική ραγδαία ανάπτυξη του διεθνούς τουρισμού δεν θα είχε ίσως συντελεστεί, αν δεν μεσολαβούσαν οι παρακάτω αναφερόμενες διαφοροποιήσεις σε σχέση με τα προηγηθέντα του πολέμου χρόνια: Η τεχνολογική εξέλιξη που υπήρξε τόσο αλματώδης και εντυπωσιακή, ώστε εκμηδένισε τις αποστάσεις, δίνοντας στο σύγχρονο άτομο τη δυνατότητα πρόσβασης ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα σημεία του πλανήτη. Οι κατακτήσεις των εργαζόμενων που, με την πάροδο των χρόνων, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και των αναγκών και τη διαμόρφωση νέων συνθηκών διαβίωσης, επέδρασαν καταλυτικά στις εργοδοσίες (δημόσιου και ιδιωτικού τομέα) και ανάμεσα στα άλλα θεσμοθέτησαν τις διακοπές αρχικά και τις πληρωμένες διακοπές στη συνέχεια

15 Η ποιοτική υποβάθμιση της ζωής για μια μεγάλη σειρά χωρών της υφηλίου, αφού η συσσώρευση πληθυσμού στα αστικά και βιομηχανικά κέντρα του αναπτυγμένου -κυρίως- κόσμου οδήγησε σε σωρεία κοινωνικοψυχολογικών επιβαρύνσεων και ιατροπαθολογικών συμπτωμάτων (άγχος, αλλοτρίωση, μόλυνση περιβάλλοντος, καθιστική ζωή, κακή διατροφή, ναρκωτικά, αλκοολισμός, αύξηση των καρδιοαναπνευστικών παθήσεων κ.λπ.). Ο τουρισμός για όλον αυτό τον κόσμο λοιπόν έγινε αναγκαιότητα και πρακτική ιδιάζουσας σημασίας. Τα πράγματα για τα τουριστικά δρώμενα της Ελλάδας άλλαξαν ριζικά μετά το Β παγκόσμιο πόλεμο. Οι τουριστικές αναζητήσεις, υπό την επίδραση της γενικότερης φιλελευθεροποίησης στις ιδέες και στα ήθη, προσανατολίσθηκαν προς περισσότερο φυσιολατρικές κατευθύνσεις και κυρίως προς τον θαλάσσιο τουρισμό, χωρίς ωστόσο, να ατονήσει τελείως η σχέση με την ιστορία και τον πολιτισμό που συμπλήρωναν σε κάποιο βαθμό το πρόγραμμα των διακοπών. Ο τουρισμός ήταν η λύση για την ανάπτυξη περιοχών αγροτικών που δεν διέθεταν άλλους πλουτοπαραγωγικούς πόρους πέρα από την φύση και την παράδοση, όπως τα νησιά. Πρώτα ο Σαρωνικός, ύστερα οι Κυκλάδες, αργότερα η Ρόδος σε λίγο η Κρήτη και τέλος όλο το αρχιπέλαγος, κι άλλες περιοχές που μέχρι τότε μαστίζονταν από την ανεργία, τη φτώχεια και τη μαζική μετανάστευση πήραν ένα καινούριο δρόμο με ανοδική πορεία μέχρι σήμερα. Το κράτος αναδύθηκε, ως σημαντικός εταίρος αφού μεταβλήθηκε σε επιχειρηματία δημιουργώντας το ίδιο ξενοδοχειακές και άλλες επιχειρήσεις και παρεμβαίνοντας στην χρηματοδότηση ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ο κρατικός ΕΟΤ μετατράπηκε σε φορέα σχεδιασμού και εφαρμογής της κυβερνητικής τουριστικής πολιτικής που ξεπερνούσε κατά πολύ τη διαφημιστική εκστρατεία στο εξωτερικό η οποία υπήρξε μία από τις βασικές του δραστηριότητες Ο ιδιωτικός τομέας μεγεθύνθηκε επίσης ακολουθώντας το οικείο μεσογειακό πρότυπο των μικρών οικογενειακών επιχειρήσεων. Η τάση κορυφώθηκε κατά τη δεκαετία Η κρίση που ακολούθησε έκανε ανάγλυφη την ανεξέλεγκτη διεύρυνση του τομέα και τον ασφυκτικό έλεγχο του ΕΟΤ. Κακή διαχείριση, δημιουργία θνησιγενών επιχειρήσεων και χαμηλής στάθμης καταλύματα, που στόχευαν στην προσέλκυση μεγαλύτερου αριθμού ξένων τουριστών καθώς και σε διόγκωση του εσωτερικού τουρισμού ανεξαρτήτως ποιοτικών προδιαγραφών οδήγησαν σε αδιέξοδο. Οι νέες δραστηριότητες από την άλλη πλευρά ενέτειναν την πολυαπασχόληση και αύξησαν τα συμπληρωματικά εισοδήματα για διάφορες κατηγορίες εργαζομένων αλλά και την παραξενοδοχία. Λίγο αργότερα οι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις άρχισαν να συνυπάρχουν με γίγαντες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Η ξένη όμως διείσδυση υπήρξε μάλλον περιορισμένη και ο ελληνικός τουρισμός, τουλάχιστον ως προς τη ξενοδοχεία και φιλοξενία παρέμενε ακόμη εθνική βιομηχανία μέχρι πριν λίγα χρόνια. Οι τουριστικές ροές εξακολούθησαν σε όλη την μεταπολεμική περίοδο να ελέγχονται από ξένα ταξιδιωτικά γραφεία (tour operators), παρότι πρόσφατα, σημειώνεται και ελληνική παρουσία σε διεθνές επίπεδο, ενώ η σύνθεση του ξένου τουρισμού από τη δεκαετία του 1960, ύστερα και από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη διαφοροποιήθηκε Το προφίλ του σημερινού τουρισμού Περίπου το 1998 ο διεθνής τουρισμός κυριαρχείται από μια σειρά δεδομένων, που παραθέτουμε στη συνέχεια συνοπτικά: Θεωρείται δραστηριότητα ουσιώδης για τη ζωή των λαών και έχει επιπτώσεις στο οικονομικό, κοινωνικό, μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο κάθε χώρας, ενώ σχετίζεται άμεσα και με τις διεθνείς σχέσεις

16 Γίνεται προσπάθεια για επέκταση του χρόνου πληρωμένων διακοπών από τις τέσσερις εβδομάδες στις έξι (που ήδη ισχύει για ορισμένες χώρες, π.χ Σουηδία, Γαλλία), ενώ συγχρόνως οδεύουμε ολοταχώς στην 7η και 8η εβδομάδα, γεγονός που αποδεικνύει το μέγεθος της ανάγκης του σύγχρονου ατόμου για περισσότερη αναψυχή. Επιχειρείται μέσα από τις δραστηριότητες του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού (World Tourism Organization) η εξασφάλιση της διεθνούς συνεργασίας στον χώρο του τουρισμού, ώστε να διασφαλιστεί η χωρίς διακρίσεις πρόσβαση για όλους τους κατοίκους του κόσμου στις διακοπές. Καταβάλλεται προσπάθεια για την εξάλειψη των περιορισμών στην τουριστική διακίνηση στο εξωτερικό (που υπάρχει ακόμα σε σημαντικό αριθμό χωρών) και για την επέκταση του εσωτερικού τουρισμού σε όλες ανεξαιρέτως τις χώρες. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαπίστωση ότι ο μέσος πολίτης πρέπει να αντιληφθεί πως ο τουρισμός δεν είναι αποκλειστικά οικονομική δραστηριότητα, αλλά δικαίωμα, ευκαιρία γνώσης και προσέγγισης του περιβάλλοντος, παράγοντας διεθνούς αλληλεγγύης και ειρήνης, τρόπος χρησιμοποίησης του ελεύθερου χρόνου και κοινωνική παροχή που συμβάλλει στη βιολογική και ψυχολογική ισορροπία. Αποσκοπεί παράλληλα με τα άλλα στη δημιουργία νέων απασχολήσεων για τους άνεργους που κατακλύζουν τον βιομηχανικά αναπτυγμένο κόσμο και προσφέρει τη δυνατότητα ενθάρρυνσης των "δύσκολων" κοινωνικών κατηγοριών (π.χ νεολαία, μαθητές, φοιτητές, πρόσφυγες, άνεργοι, εκπρόσωποι τρίτης ηλικίας) για έναν καινούργιο τρόπο απάμβλυνσης των επιβαρύνσεων που δέχονται μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο. Τέλος επιδιώκεται η κατανόηση των εθνικών κυβερνήσεων όλων των χωρών, ώστε σε οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη ανάλυση της κοινωνικής, πολιτιστικής και οικονομικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας να παίρνονται σοβαρά υπόψη οι εθνικές και διεθνείς τουριστικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Όλα τα προαναφερθέντα για τον διεθνή τουρισμό έχουν γίνει λίγο έως πολύ πράξη από διάφορες χώρες που έχουν ενστερνιστεί το πνεύμα των βασικών αρχών της Παγκόσμιας Οργάνωσης Τουρισμού. Οι μεταβολές που συντελούνται αυτή τη στιγμή, τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο στο θέμα του τουρισμού, δεν έχουν προηγούμενο στη μακρόχρονη ιστορία του διαμέσου των αιώνων. Μια ιστορία, βέβαια, αρκετά στατική και ελιτίστικη, που στις μέρες μας όμως αλλάζει χαρακτήρα και γίνεται ολοένα και πιο προσιτή σε όλα τα επίπεδα της κοινωνικής στρωμάτωσης. 1.2 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ, ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η έννοια του πολιτισμού Η έννοια του πολιτισμού έχει προέλευση γαλλική και είναι ένας σχετικά πρόσφατος νεολογισμός του 18ου αιώνα που εμφανίστηκε αθόρυβα1. Με τη νέα σημασία η λέξη πολιτισμός (civilisation) δηλώνει σε γενικές γραμμές το αντίθετο της βαρβαρότητας. Από τη μία υπάρχουν λαοί μορφωμένοι και από την άλλη αυτοί που είναι άγριοι, πρωτόγονοι, βάρβαροι. O Braudel (2002) διαχωρίζει την έννοια του πολιτισμού σε δύο επίπεδα: στις λέξεις civilization (πολιτισμός) και culture (κουλτούρα). Σύμφωνα με τον Τέννις (1922) και τον Βέμπερ (1935 ρακτικών γνώσεων και δεξιοτήτων, που επιτρέπουν στον άνθρωπο να δρα πάνω στη φύση, ενώ κουλτούρα είναι οι κανονιστικές αρχές, οι αξίες, τα ιδεώδη, με άλλα λόγια το πνεύμα (Braudel, 2002). 1 Braudel, F. (2002), Γραμματική του πολιτισμού, Μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, Αθήνα

17 Ανθρωπολογικά, η έννοια του πολιτισμού διαφέρει από την καθημερινή αντίληψη που ισχυρίζεται ότι πολιτισμός είναι η καλλιέργεια στις τέχνες και οι τρόποι κοινωνικής συμπεριφοράς2. Η ανθρωπολογική αντίληψη έχει να κάνει, σύμφωνα με τον Geertz, με τον πολιτισμό ως τον ιστό της νοηματοδότησης βάση του οποίου οι άνθρωποι ερμηνεύουν τα βιώματά τους και καθοδηγούν την δράση τους (Μουτάφη, 2002). Σύμφωνα λοιπόν μ αυτήν την αντίληψη ο ανθρωπολογικός πολιτισμός μας παραπέμπει στα νοήματα και στη γνώση που αποκτάται από κάποιον ως μέλος μιας κοινωνίας. Αυτή η γνώση επιτρέπει στην ερμηνεία των νοημάτων. Ο πολιτισμός αυτός είναι κάτι το δυναμικό που αλλάζει συνεχώς αφού δέχεται νέα νοήματα, προκλήσεις και πιέσεις τα οποία και ενσωματώνει (Μουτάφη, 2002) Η έννοια της κληρονομιάς Η κληρονομιά, σύμφωνα με την Kirshenblatt Gimblett (1998)3, είναι η επανεκτίμηση του απαρχαιωμένου, του λανθασμένου, του ξεπερασμένου, του νεκρού και του μη χρήσιμου. Η Kirshenblatt Gimblett, συμφωνεί ότι η κληρονομιά δημιουργείται μέσω μιας διαδικασίας έκθεσης (σαν γνώση, σαν παράσταση, σαν έκθεμα σε μουσείο). Η έκθεση προσδίδει την κληρονομιά και έτσι ξεκινά μια δεύτερη ζωή. Αυτή η διαδικασία απελευθερώνει την πολιτική οικονομία της έκθεσης στα μουσεία και στον πολιτιστικό τουρισμό γενικότερα. Αυτό προκύπτει από τις εξής προτάσεις (Kirshenblatt Gimblett, 1998): 1. Η κληρονομιά είναι ένα νέο είδος πολιτιστικής παραγωγής στο παρόν που πηγάζει από το παρελθόν, Η κληρονομιά παραγάγει το τοπικό για εξαγωγή, 4. Η κληρονομιά παράγεται μέσω μιας διαδικασίας που κατάσχει αυτό που εκτίθεται και παρουσιάζεται, 5. Η κληρονομιά δοκιμάζει την μεταβίβαση των αναπαλλοτρίωτων θέσεων, 6.»να κλειδί των προϊόντων της κληρονομιάς είναι η δυναμικότητά τους είτε στο παρόν είτε στην έλλειψη της επικαιρότητας / πραγματικότητα Η σχέση τουρισμού πολιτισμού Η σχέση τουρισμού-πολιτισμού και οι αλληλεπιδράσεις τους αποτελεί πεδίο επιστημονικής διαμάχης και αντιπαραθέσεων. Σύμφωνα με τον Hannerz (1990:238)4 εάν θεωρήσουμε ότι ο κόσμος είναι ένα δίκτυο κοινωνικών σχέσεων στα πλαίσια μεταξύ των οποίων πραγματοποιείται ροή εννοιών, με τον ίδιο τρόπο όπως η μετακίνηση ατόμων και αγαθών, τότε ο παγκόσμιος τουρισμός μπορεί να θεωρηθεί μια μοναδική ευκαιρία για πολιτιστικές ανταλλαγές, φέρνοντας πιο κοντά ανθρώπους με διαφορετικές κουλτούρες, καλλιεργώντας ένα κλίμα παγκόσμιας κατανόησης. Η άποψη αυτή ενισχύεται και από την τοποθέτηση του ΠΟΤ: «ανάπτυξη του τουρισμού ως σημαντικού παράγοντα ώθησης της παγκόσμιας ειρήνης 5 και κατανόησης, της οικονομικής ανάπ. καθώς ταιριάζει περισσότερο με το πνεύμα των ταξιδιών που πραγματοποιούνται τον 18 ο και 19ο αιώνα, έχοντας ως στόχο την σύναψη εθνικών και διεθνών σχέσεων, την επαφή με άλλους λαούς, την εκμάθηση ξένων γλωσσών. Η σύγχρονη σχέση τουρισμού-πολιτισμού 2 Μουτάφη, Β. (2002)»ρευνες για τον τουρισμό στην Ελλάδα και στην Κύπρο: Μια ανθρωπολογική προσέγγιση, Αθήνα, Εκδόσεις Προπομπός 3 Kirshenblatt-Gimblett, B. (1998) Destination culture: Tourism, museums, heritage, Berkeley: University of California Press. 4 Hannerz U. (1990), Cosmopolitans and locals in world culture, In: Featherstone M., (ed.), Global CultureNationalism, Globalization and Modernity, Sage Publications Ltd, London 5 WTO (1980), Manila Declaration on World Tourism, Madrid

18 χαρακτηρίζεται από την δημιουργία πολιτιστικών στερεοτύπων, τις προσπάθειες αλλοίωσης των τοπικών πρακτικών, την εμπορευματοποίηση των πολιτιστικών στοιχείων, τις φυσικές φθορές μνημείων κ.α. Ο MacCannell (1976)6 και ο Cohen (1979)7 αναφέρουν ότι ο πολιτισμός ως διαδικασία βρίσκεται στους στόχους των τουριστών αναζητώντας την αυθεντικότητα και μέσω αυτής την τουριστική εμπειρία. Στα πλαίσια αυτά δημιουργούνται πολιτιστικά αγαθά με σκοπό την τουριστική κατανάλωση. Τα αγαθά αυτά σκηνοθετημένης αυθεντικότητας εμπεριέχουν τον κίνδυνο μακροχρόνια να καταγραφούν ως αυθεντικά πολιτιστικά αγαθά, πλαστογραφώντας το πολιτιστικό κεφάλαιο του τόπου. Γι αυτό είναι αναγκαίο να υπάρξει διαχωρισμός μεταξύ των πολιτιστικών αγαθών προς τουριστική κατανάλωση και του πολιτισμού ως διαδικασία, που αποτελεί βασικό κίνητρο για τον πολιτιστικό τουρισμό Η έννοια του πολιτιστικού τουρισμού Ο τουρισμός και ο πολιτισμός είναι δύο έννοιες που συνδέονται μεταξύ τους, αφού εξ ορισμού οι άνθρωποι που ταξιδεύουν, που κάνουν τουρισμό, επισκέπτονται έναν τόπο για να γνωρίσουν και τον πολιτισμό του, όπως αυτός εκφράζεται με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της καλλιτεχνικής ηθικής και υλικής (οικονομικής και τεχνικής) ζωής του λαού στη διαδρομή του χρόνου, καταλήγουμε στο συμπέρασμα, πως ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί πόλο έλξης και μια κοινωνική και πολιτιστική λειτουργία. Ο όρος πολιτιστικός τουρισμός χρησιμοποιείται για να περιγράψει την κατανάλωση προϊόντων τέχνης, μνημείων και τοποθεσιών, λαϊκών παραδόσεων καθώς και μια ευρεία γκάμα άλλων πολιτιστικών προϊόντων, από τους τουρίστες. Διαπιστώνουμε ότι ο όρος πολιτιστικός τουρισμός είναι ιδιαίτερα διευρυμένος, γεγονός που δυσκολεύει την αποδοχή μιας κοινής εννοιολογικής οριοθέτησης (Richards: 1993)8. O Bonink (1992)9 προβαίνει σε δυο βασικές διακρίσεις. Στην πρώτη περιλαμβάνονται τα θελγήτρων που προσελκύουν τουρίστες πολιτιστικού τουρισμού. Η δεύτερη εννοιολογική προσέγγιση είναι περισσότερο συγκεκριμένη, και προσπαθεί να σκιαγραφήσει τα κίνητρα και τις δραστηριότητες των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού που τους οδηγούν να επισκεφτούν τελικά τα μνημεία και τις τοποθεσίες πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Ο ΠΟΤ (1985)10 υιοθετεί δυο διαφορετικές εννοιολογικές προσεγγίσεις του πολιτιστικού μετακινήσεις ατόμων που πραγματοποιούνται κατά βάση με ουσιώδη πολιτιστικά κίνητρα όπως είναι: οι παραστάσεις τέχνης, οι πολιτιστικές περιηγήσεις, η συμμετοχή σε φεστιβάλ και άλλα πολιτιστικά γεγονότα, οι επισκέψεις σε μνημεία και τοποθεσίες, η μελέτη της φύσης, τα ήθη και έθιμα (high culture). 6 MacCannell D. (1976), The Tourist: a New Theory of the Leisure Class, Macmillan, London Cohen E. (1979), A phenomenology of tourist experiences, Sociology 13 8 Richards W.S. (1993), How to Market Tourist Attractions, Festivals and Events, Longman, London 9 Bonink C. (1992), Cultural tourism development and government policy, MA dissertation, Rijksurniversiteit Utrecht 10 WTO (1985), The State s Role in Protecting and Promoting Culture as a Factor of Tourism Development and the Proper Use and Exploitation of the National Cultural Heritage of Sites and Monuments for Tourism, Madrid

19 μων, με σκοπό την ικανοποίηση της ανθρώπινης ανάγκης για την εξερεύνηση του διαφορετικού που οδηγεί στη βελτίωση του πολιτιστικού επιπέδου των ατόμων μέσα από την προσέγγιση δεν χρησιμοποιείται συχνά διότι δεν παρέχει τις βάσεις για επιστημονική διερεύνηση του τι πραγματικά περιλαμβάνει ο πολιτιστικός τουρισμός. Η ευρύτητα των διαφορετικών εννοιολογικών προσεγγίσεων ως προς τον όρο πολιτιστικός τουρισμός, στοχεύει στον ακριβή προσδιορισμό των δραστηριοτήτων και ενεργειών που περιλαμβάνονται σε αυτή τη μορφή τουρισμού, καθώς και τη σκιαγράφηση των κινήτρων των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού. Μελέτες του WTO εκτιμούν πως το 37% του παγκόσμιου τουρισμού είναι πολιτιστικός τουρισμός Χρήση αντικειμένων πολιτιστικής κληρονομιάς Τουρισμός Πολιτιστικός Τουρισμός Κατανάλωση εμπειριών και προιόντων πολιτισμού και κουλτούρας Τουρίστας Σχήμα 1-1: Τα συστατικά μέρη του πολιτιστικού τουρισμού Οι παράγοντες ανάπτυξης του πολιτιστικού τουρισμού Παράγοντες ανάπτυξης του πολιτιστικού τουρισμού αποτέλεσαν οι παρακάτω τάσεις: Η έντονη κριτική αμφισβήτησης των ωφελειών του κλασικού μαζικού μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης και οι καταστροφικές συνέπειες του. Αντίθετα το μοντέλο ανάπτυξης του πολιτιστικού τουρισμού εστιάζει στην συντήρηση, διαφύλαξη και προστασία του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος. Ο πολιτιστικός τουρισμός έχει αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί έξω από το επίκεντρο της κοινωνικής κριτικής και μάλιστα να αποστασιοποιηθεί από αυτήν. Αλλαγή στα κίνητρα των τουριστών θέτουν τις πολιτιστικές δραστηριότητες σε βασικό κίνητρο πραγματοποίησης ταξιδιών, προσελκύοντας όλο και μεγαλύτερο αριθμό ενδιαφερομένων. Παράλληλα η αλλαγή της νοοτροπίας για αναζήτηση της πολιτιστικής μας ταυτότητας αποτελεί ένα επιπρόσθετο στοιχείο εστίασης στον πολιτισμό. Ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί ένα μέσω πληροφόρησης και συνεχής αφύπνισης. μετατρέποντας την αναζήτηση της πολιτιστικής ταυτότητας σε μια μοναδική τουριστική εμπειρία

20 1.2.6 Κίνητρα και χαρακτηριστικά των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού Στόχος της εννοιολογικής προσέγγισης του πολιτιστικού τουρισμού αποτελεί η ανίχνευση των κινήτρων και των αντιλήψεων, που οδηγούν σε δραστηριότητες πολιτιστικού τουρισμού. Για παράδειγμα οι McIntosh και Goeldner (1986)11 ως πολιτιστικό τουρισμό θεωρούν: όλους τους τύπους ταξιδιών μέσα από τα οποία οι ταξιδιώτες πληροφορούνται για την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά και τις καθημερινές πρακτικές επιβίωσης άλλων λαών. Αντίθετα ο Wood (1984)12 θεωρεί ότι: «ο ρόλος του πολιτισμού ως τουριστική εμπειρία είναι να συμβάλει στη διαμόρφωση μια ευρύτερης εικόνας για την κατάσταση που κυριαρχεί, αποτελεί αντικείμενο του ethnic τουρισμού. Οι πολιτιστικές δραστηριότητες αποτελούν κύριο κίνητρο μεγάλου αριθμού τουριστών αναψυχής (leisure tourists) μετατρέποντας αυτή τη μορφή τουρισμού σε σημαντική οικονομική δραστηριότητα και σε περιφερειακό επίπεδο (Walle 1995)13. Ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί δραστηριότητα των serious leisure tourists, (Deldaere 1994)14, οι οποίοι επισκέπτονται ένα τόπο, μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή προκειμένου να εκφράσουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον τους ή ένα χόμπι. Στόχος της συμμετοχής είναι η έκφραση των γνώσεων και δεξιοτήτων που ήδη κατέχουν τα άτομα, είτε η απόκτηση περαιτέρω κατάρτισης. Οι Hall και Weiler (1992)15 εισάγουν τον όρο του special interest tourism που αποτελεί μορφή τουρισμού των serious leisure. Οι τουρίστες ειδικού ενδιαφέροντος κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου τους, πραγματοποιούν μια συστηματική και συνεχή προσέγγιση στις παραμέτρους που εφάπτονται με το αντικείμενο του ιδιαίτερου ενδιαφέροντος τους. Αυτό μπορεί να είναι: μια μορφή τέχνης, η γαστρονομία, ο προφορικός και γραπτός λόγος, η ιστορία, μια γεωγραφική περιοχή κ.α. Οι γνώσεις τους θεμελιώνονται τόσο μέσα από τη μελέτη ειδικών βιβλίων, περιοδικών κ.α. όσο και από την άμεση συμμετοχή σε δραστηριότητες. Όλοι οι τουρίστες που συμμετέχουν σε μια πολιτιστική δραστηριότητα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως special interest tourists. Οι τουρίστες που ο πολιτιστικός τουρισμός αποτελεί ειδικό ενδιαφέρον τους, έχουν αποκτήσει γνώσεις και εμπειρίες συχνά στη διάρκεια πολλών ετών. Οι τουρίστες που κατά τη διάρκεια των διακοπών τους ασχολήθηκαν με πολιτιστικές δραστηριότητες, ή πραγματοποίησαν 2-3 πολιτιστικές δραστηριότητες δεν μπορούν να χαρακτηριστούν special interest tourists. Οι τουρίστες πολιτιστικού τουρισμού διαχωρίζονται σε δυο ομάδες: general cultural tourists, specialized cultural tourists. Οι πρώτοι επισκέπτονται διαφορετικές κάθε φορά γεωγραφικές περιοχές (χώρες, πόλεις, περιφέρειες) με στόχο την εξερεύνηση και γνωριμία με τις πολιτιστικές ιδιαιτερότητες της κάθε μίας, αποκτώντας γνώσεις και εμπειρίες που οδηγούν στη συγκρότηση μιας γενικής εικόνας για τους πολιτισμούς άλλων λαών. Αντίθετα οι specialized cultural tourists εστιάζουν σε ένα μικρό αριθμό περιοχών, συχνά και σε μια μόνο περιοχή. Επισκέπτονται μια συγκεκριμένη πόλη, χώρα ή περιοχή με στόχο να ανακαλύψουν και να κατανοήσουν το ευρύτερο πολιτιστικό υπόβαθρο που χαρακτηρίζει την περιοχή. Άλλες φορές η γεωγραφική περιοχή μπορεί να μεταβάλλεται αλλά να παραμένει σταθερό το αντικείμενο εξερεύνησης πχ. μορφή τέχνης, μουσεία, φεστιβάλ. Και οι δυο 11 McIntosh W.R. - Goeldner C.R. (1986), Tourism: principles, practises, philosophies, New York, John Wiley & Sons Inc. 12 Wood R.E. (1984), Ethnic tourism, the state and cultural change in Southeast Asia, Annals of Tourism Research Walle A.H. (1995), Habits of thought and cultural tourism, Annals of Tourism Research 23 (4) 14 Delbaere R. (1994), Le tourisme culturel et recreotouristique, leurs approches méthodologiques et leurs potentialités", Paper presented at the International Leisure Studies Conference, Université du Québec 15 Hall C.M., and Weiler B. (1992), Introduction in Special Interest Tourism, Wiley, New York

21 ομάδες αναζητούν την αυθεντική διάσταση των πραγμάτων και έχουν την τάση να αποφεύγουν τις εμπορευματοποιημένες εκφράσεις του αντικειμένου τους. Τα πολιτιστικά κίνητρα οδηγούν συνήθως σε δύο είδη τουριστικών ταξιδιών: ταξίδια περιήγησης με στόχο την απόκτηση εμπειριών και ευρύτερης γνώσης του κόσμου και ταξίδια μορφωτικά-πολιτιστικά σε συγκεκριμένες χώρες ή περιοχές που θεωρούνται διεθνή ή τοπικά κέντρα πολιτισμού και εκπαίδευσης. Στην πρώτη περίπτωση άτομα νέα συνήθως σε ηλικία ταξιδεύουν σε διάφορες περιοχές του κόσμου, ενώ παράλληλα εργάζονται και αποκτούν εμπειρίες από την επαφή τους με διαφορετικές κοινωνίες και πολιτισμούς. Τα ταξίδια αυτά αποτελούν σε κάποιο μέτρο τη συνέχεια των περιηγητικών ταξιδιών των προηγούμενων αιώνων. Στη δεύτερη περίπτωση το κίνητρο μπορεί να είναι καθαρά πολιτιστικό, π.χ. η επίσκεψη ενός διάσημου μνημείου ή πόλης με πλούσιο πολιτισμό (Ακρόπολη, Παρίσι), ενώ συχνά σχετίζεται με εκπαιδευτικούς σκοπούς, π.χ. η επίσκεψη σε διάσημα πανεπιστήμια ή βιβλιοθήκες των ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου ή η παραμονή για κάποιο χρονικό διάστημα σε μια πόλη για εκπαιδευτικούς λόγους (ερευνητικό έργο, μετεκπαίδευση, επιμόρφωση κτλ.). Στοιχεία που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο προσέλκυσης τουριστών πολιτιστικού τουρισμού είναι (Τσάρτας 1996:297)16 μορφές τέχνης (μουσική, χορός, γλυπτική κ.α) έθιμα και παραδόσεις της περιοχής που σχετίζονται με την τοπική παράδοση ιστορία, θρησκεία (πνευματικά και υλικά στοιχεία) δομημένο περιβάλλον (αρχιτεκτονική, παραδοσιακοί οικισμοί, ιστορικά κέντρα) σύνολα φυσικού περιβάλλοντος ή μικτού φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος (τοπία) πολιτιστικές εκδηλώσεις Κατηγορίες πολιτιστικού τουρίστα17 Τύπος Περιγραφή Χαρακτηριστικά τουρίστα Purposeful Πρωταρχικό κίνητρο ταξιδιού ο πολιτισμός. Ο τουρίστας διαθέτει βαθιά πολιτιστική κουλτούρα και συνείδηση. 16 Μουσεία Γκαλερί Χειροτεχνεία Λιγότερο γνωστά αξιοθέατα στον προορισμό Τοπική κουλτούρα Αναζητεί a-priori πληροφόρηση για τον προορισμό σε μεγάλο βαθμό αφού θεωρεί τον πολιτισμό πρωτεύων κίνητρο ταξιδιού O πολιτιστικός πόρος θα πρέπει να παρουσιάζεται με αρκετές λεπτομέρειες, τεχνικές και ιστορικές, με περισσότερη σαφήνεια, ακρίβεια και εμβάθυνση, όταν αυτός ο τύπος Τσάρτας Π. (1996), Τουρίστες, ταξίδια, τόποι: Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις στον τουρισμό, Εξάντας, Αθήνα 17 McKercher Β.,, Hilary du Cros, (2002), Cultural Tourism, The Partnership between Tourism and Cultural Heritage Management,The Haworth Hospitality Press

22 τουρίστα είναι η ομάδα-στόχος του cultural strategic management segmentation Sightseeing Βασικό κίνητρο ταξιδιού ο πολιτισμός, αλλά όχι το κυρίαρχο. Οι εμπειρίες πολιτιστικού περιεχομένου Περισσότερο βάρος στην ποσότητα κι όχι στην ποιότητα κατανάλωσης πολιτιστικών εμπειριών Διαδρομές Αναζητεί a-priori πληροφόρηση για τον προορισμό σε μικρό βαθμό αφού θεωρεί τον πολιτισμό δευτερεύων κίνητρο ταξιδιού O πολιτιστικός πόρος θα πρέπει να παρουσιάζεται με σχετικά κατανοητό τρόπο, με περισσότερη λεπτομέρεια όμως, όταν αυτός ο τύπος τουρίστα είναι η ομάδα-στόχος του cultural strategic management segmentation Serendipitous Ο τουρίστας ο οποίος ταξιδεύει χωρίς βασικό κίνητρο τον πολιτισμό, αλλά μετά την συμμετοχή του στο ταξίδι σε διάφορες δραστηριότητες καταλήγει να έχει πλούσιες εμπειρίες πολιτισμού και κουλτούρας. Η δυσκολότερη κατηγορία για να μοντελοποιηθεί, δεδομένου πως κρύβει μέσα της το αναπάντεχο, το οποίο συνήθως οδηγεί αδιάφορους φαινομενικά τουρίστες σε καταναλωτές πλούσιας πολιτιστικής εμπειρίας. Αναζητεί a-priori πληροφόρηση για τον προορισμό σε μικρό βαθμό αφού θεωρεί τον πολιτισμό δευτερεύων κίνητρο ταξιδιού. Casual Χαμηλής σπουδαιότητας ο πολιτισμός, ως κίνητρο ταξιδιού. Οι εμπειρίες πολιτιστικού περιεχομένου Βλέπε Incidental... Δεν αποφεύγουν τις επισκέψεις σε αξιοθέατα θρησκευτικού τύπου. Πολιτιστικές εμπειρίες μικρού Αναζητεί a-priori πληροφόρηση για τον προορισμό σε μικρό βαθμό αφού θεωρεί τον πολιτισμό δευτερεύων κίνητρο ταξιδιού O πολιτιστικός πόρος θα πρέπει να παρουσιάζεται με έναν εύκολα κατανοητό αυτός ο τύπος τουρίστα είναι η

23 ομάδα-στόχος του cultural strategic management segmentation Incidental Δεν ταξιδεύει για πολιτιστικές εμπειρίες, αλλά συμμετέχει σε διάφορες δραστηριότητες. Οι εμπειρίες πολιτιστικού περιεχομένου είναι πολύ αξιοθέατα σε τουριστικούς κόμβους προς ευκολία χωρίς δυσκολίες κατανόησης και μεγάλες απαιτήσεις διανοητικού φόρτου. Αποφεύγουν τις επισκέψεις σε αξιοθέατα θρησκευτικού τύπου. Δεν ταξιδεύει για πολιτιστικές εμπειρίες, αλλά συμμετέχει σε διάφορες δραστηριότητες. Οι εμπειρίες πολιτιστικού περιεχομένου είναι πολύ Αναζητεί a-priori πληροφόρηση για τον προορισμό σε μικρό βαθμό αφού θεωρεί τον πολιτισμό δευτερεύων κίνητρο ταξιδιού O πολιτιστικός πόρος θα πρέπει να παρουσιάζεται με έναν εύκολα κατανοητό αυτός ο τύπος τουρίστα είναι η ομάδα-στόχος του cultural strategic management segmentation

24 Deep Serendipitous Cultural Purposeful Cultural Tourist Tourist Experience sought Incidental Casual Sightseeing Cultural Cultural Cultural Tourist Tourist Tourist Shallow Low Importance of cultural tourism in the decision to visit a destination Σχήμα 1-2: Κατηγορίες πολιτιστικού τουρίστα Και οι 5 κατηγορίες μπορούν να βρεθούν σε κάθε προορισμό. Η αναλογία μόνο διαφέρει ανάμεσα στους προορισμούς και εξαρτάται: Από το προφίλ του προορισμού Τους πολιτιστικούς πόρους του προορισμού Δημογραφικά χαρακτηριστικά των τουριστών πολιτιστικού τουρισμού. Εκπαιδευτικό επίπεδο Η σχέση εκπαίδευσης και πολιτισμού είναι στενή και βαθιά ριζωμένη στο χρόνο αφού ξεκινά από τους ταξιδιώτες των Grand Tour. Κατά συνέπεια η σχέση μεταξύ τουρισμού, πολιτισμού και εκπαίδευσης είναι ακόμη πιο ισχυρή. Αριθμός μελετών, αναγνωρίζουν μια καθοριστική σχέση μεταξύ εκπαιδευτικού επιπέδου και άσκηση πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Ορισμένες από αυτές πρεσβεύουν ότι η εκπαίδευση αποτελεί πιο αξιόπιστη μεταβλητή, συγκριτικά με το οικονομικό επίπεδο. Τα άτομα με υψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο αποτελούν σημαντικό κοινό για δραστηριότητες πολιτιστικού τουρισμού. Κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο Η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες και το κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο των ατόμων έχουν μια στενή σχέση. Τα άτομα που βρίσκονται στα υψηλότερα κοινωνικά στρώματα ασκούν μεγαλύτερο αριθμό πολιτιστικών δραστηριοτήτων, δεδομένου ότι διαθέτουν το αντίστοιχο πολιτιστικό κεφάλαιο που απαιτεί η συμμετοχή τους. Η κοινωνική θέση των ατόμων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πολιτιστικό τους κεφάλαιο. Για παράδειγμα στα μουσεία τέχνης όπου είναι αναγκαίο το κοινό να διαθέτει υψηλό High

25 πολιτιστικό επίπεδο, παρατηρείται έντονη κοινωνική διαστρωμάτωση συγκριτικά με άλλων μορφών μουσεία. Συμπερασματικά, το κοινό που επισκέπτεται μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους προέρχεται από ποικίλες κοινωνικές τάξεις, συγκριτικά με το κοινό που παρακολουθεί παραστάσεις τέχνης. Επαγγελματικό επίπεδο Η συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες και ειδικότερα σε δραστηριότητες πολιτιστικού τουρισμού, είναι έντονα αναπτυγμένες μεταξύ των ατόμων που συνδέονται επαγγελματικά με τον πολιτισμό. Για παράδειγμα ο Bevers (1993)18 αναφέρει ότι το 50% των επισκεπτών του Stedelijk Museum στο Άμστερνταμ είναι καλλιτέχνες. Αντίστοιχα στην Αμερική το 70% των ατόμων που επισκέπτονται τις γκαλερί μοντέρνας τέχνης, είναι άτομα με επαγγελματικό ενδιαφέρον στην τέχνη. Τα παραπάνω στοιχεία φανερώνουν τη σπουδαιότητα του πολιτισμού ως τομέα απασχόλησης. Ηλικιακή σύνθεση Κοινή διαπίστωση αποτελεί το γεγονός ότι άτομα μεγαλύτερης ηλικίας παρουσιάζουν εντονότερο ενδιαφέρον για το παρελθόν, την ιστορία και τον πολιτισμό εν γένει. Η ομάδα αυτή φαίνεται να αποτελεί την κύρια αγορά ζήτησης πολιτιστικού τουρισμού. Παρόλα αυτά το πολιτιστικό κίνητρο αρχίζει να αυξάνεται μεταξύ των τουριστών νεαρής ηλικίας συγκριτικά με την αύξηση που παρατηρείται στο σύνολο των τουριστών. Την τάση αυτή επιβεβαιώνουν οι κινήσεις Γερμανού tour operator (Studiosus) που εξειδικεύεται στα ταξίδια πολιτιστικού τουρισμού, ο οποίος στοχεύοντας σε αυτή την ομάδα διαμόρφωσε προγράμματα ειδικά για άτομα νεαρής ηλικίας. Οι μελλοντικές τάσεις φανερώνουν ακόμη εντονότερους ρυθμούς αύξησης. Διάρκεια ταξιδιών Η αύξηση του ελεύθερου χρόνου στις σύγχρονες κοινωνίες παρέχει ευκαιρίες πραγματοποίησης δραστηριοτήτων τουριστικών, πολιτιστικών είτε και συνδυασμό των δυο. Η αύξηση του διαθέσιμου ελεύθερου χρόνου είναι εκείνη που έδωσε ώθηση στην αύξηση των πολιτιστικών δραστηριοτήτων στον Ευρωπαϊκό χώρο σε μεγαλύτερο βαθμό από ότι στην Αμερική. Παράλληλα και το πρότυπο χρήσης του ελεύθερου χρόνου μεταβάλλεται. Αυξάνει ο αριθμός της μικρής διάρκειας ταξιδιών τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά προς το πρότυπο των κύριων ετήσιων διακοπών Λογικές διαπιστώσεις 18 Η συνολική ενημερότητα (awareness) του προορισμού και η φήμη του ως πολιτιστικού προορισμού επηρεάζει επίσης τον τύπο που πιθανού επισκέπτη Όσο περισσότερο γνωστός είναι ένας προορισμός για την πολιτιστική του κληρονομιά και την κουλτούρα, τόσο περισσότερους τουρίστες θα ελκύει, οι οποίοι θα ανήκουν στις πρώτες βασικές κατηγορίες. Το αν ένας πολιτιστικός πόρος είναι διάσημος αυτό δεν σημαίνει αυτόματα πως είναι και γνωστός (well-known vs. known well). Κάποιοι από τους επισκέπτες θα επισκεφθούν τον προορισμό για να αποκτήσουν προσωπική εμπειρία (και το συνεπαγόμενο status) του πολιτιστικού πόρου, ή για να αποθανατίσουν απλώς αυτή την επίσκεψη. Κάποιοι από τους τουρίστες θα έχουν πλήρη άγνοια για τον προορισμό, ή θα τον επισκεφθούν με τόσο μικρή γνώση που θα είναι αδύνατο γι αυτούς να αποκτήσουν μια βαθύτερη κατανόηση του πολιτισμού του προορισμού. Bevers T. (1993), Georganiseerd Culture, Dick Coutinho, Bussum

26 Διαφορετικοί πολιτιστικοί πόροι μέσα στον ίδιο προορισμό είναι πιθανό να ελκύουν διαφορετικές κατηγορίες τουριστών. Π.χ. τα μουσεία και οι γκαλερί είναι πιθανότερο να ελκύουν τον purposeful cultural tourist. Άλλου τύπου αξιοθέατα, όπως ιστορικά κτίρια, και γενικά όσα προσφέρουν διασκέδαση είναι πιθανότερο να και στη χώρα του τουρίστα, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα αυτός ο προορισμός να προσελκύσει purposeful cultural tourists. Το αντίθετο συμβαίνει για τους τουρίστες εσωτερικού τουρισμού Οι τάσεις και οι προοπτικές του πολιτιστικού τουρισμού Είναι πασιφανές ότι ο πολιτιστικός τουρισμός ακολουθεί μια αυξητική πορεία την τελευταία 25ετία, ενώ οι προοπτικές είναι ευοίωνες και για μελλοντική ανάπτυξη. Η ανάπτυξη του κληρονομιάς, λειτουργώντας ως κινητήριος δύναμη για την πραγματοποίηση ταξιδιών καθώς και στη γενικότερη αύξηση της τουριστικής κατανάλωσης. Το εκπαιδευτικό επίπεδο φαίνεται να έχει καταλυτικό χαρακτήρα στην απόφαση για συμμετοχή σε πολιτιστικές δραστηριότητες και κατά συνέπεια στον πολιτιστικό τουρισμό. Καθώς το επίπεδο εκπαίδευσης των ατόμων συνεχώς βελτιώνεται, εφόσον οι όροι διαβίωσης καλυτερεύουν, διαφαίνεται ότι ο πολιτιστικός τουρισμός θα συνεχίσει να αυξάνεται και να επεκτείνεται γεωγραφικά σε περισσότερες περιοχές. Υψηλό πολιτιστικό κίνητρο παρατηρείται μεταξύ των τουριστών που προέρχονται από χώρες της Νότιας Ευρώπης ιδιαίτερα την Ιταλία και την Ισπανία. Οι χώρες αυτές φαίνεται ότι και στο μέλλον θα παίξουν καθοριστικό ρόλο, καθώς ο συνολικός αριθμός τουριστών και η αναλογία τουριστών πολιτιστικού τουρισμού θα αυξάνει. Παράλληλα αναμένεται αύξηση των τουριστών πολιτιστικού ενδιαφέροντος που προέρχονται από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, θέλοντας να επισκεφθούν τα σημαντικότερα πολιτιστικά κέντρα της Δυτικής Ευρώπης. Το υψηλό επίπεδο προσέλκυσης των τουριστών -κυρίως όσων επισκέπτονται πρώτη φορά την Ευρώπη- στα πολιτιστικά θέλγητρα θα ενισχύσει την τάση αυτή ιδιαίτερα στις νέες αγορές της Ανατολικής Ευρώπης και της Ασίας. 1.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑ19 Στα οικονομικά συνηθίζουμε να διαχωρίζουμε το κεφάλαιο σε τρείς κύριες μορφές. Το φυσικό κεφάλαιο, που σημαίνει το απόθεμα των πραγματικών αγαθών όπως οι εγκαταστάσεις, οι μηχανές, τα κτήρια, κ.λπ. που συμβάλλουν στην παραγωγή των περαιτέρω αγαθών, (Hicks, 1974)20. Πιό πρόσφατα, ένας δεύτερος τύπος κεφαλαίου, το ανθρώπινο κεφάλαιο, (Becker, 1994)21, που προκύπτει από την συνειδητοποίηση ότι η ενσάρκωση των εμπειριών και των ικανοτήτων στους ανθρώπους αντιπροσωπεύει ένα απόθεμα κεφαλαίου που είναι εξίσου σημαντικό όσο το φυσικό στην παραγωγική διαδικασία της οικονομίας. Πιό πρόσφατα ακόμα, ύστερα από την αυξανόμενη επίδραση των περιβαλλοντικών προβλημάτων 19 Πηγές: Throsby, D., (1995) Culture, Economics and Sustainability. Journal of Cultural Economics 19 Throsby, D., (1997) Sustainability and Culture: Some Theoretical Issues. International Journal of Cultural Policy 4 Throsby, D., (2000) Conceptualizing Heritage as Cultural Capital Australian Heritage Commission: Heritage Economics Challenges for Heritage Conservation and sustainable Development in the 21st Century. Conference Proceedings 2000, Australian National university of Canberra, Serageldin, I., (1999) Very Special Places: The Architecture and Economics of Intervening in Historic Cities The International Bank for Reconstruction and Development/ THE WORLD BANK 20 Hicks, John (1974) Capital Controversies: Ancient and Modern. American Economic Review 64: Becker, Gary S. (1994) Human Capital. Columbia University Press, New York

27 στις οικονομικές δραστηριότητες, οι οικονομολόγοι αποδέχονται το φαινόμενο του φυσικού κεφαλαίου ενοώντας το απόθεμα ανανεώσιμων και μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων συμπεριλαμβανομένου των οικολογικών διαδικασιών (Jansson et Al, 1994)22. Αν και η ιδέα "της φύσης" φαίνεται πως προέρχεται από το ενδιαφέρον των κλασικών πολιτικών οικονομολόγων για το έδαφος ως παράγοντα της παραγωγής, η ανάλυση του φυσικού κεφαλαίου και ειδικά ο ρόλος του στην βιωσιμότητα έχει προκύψει πρόσφατα. Το πολιτιστικό κεφάλαιο/απόθεμα αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία από τα παραπάνω, και προέκυψε από την απλή παρατήρηση πως τα πολιτιστικά φαινόμενα όπως τα κτήρια πολιτιστικής κληρονομιάς και τα έργα τέχνης έχουν όλα τα χαρακτηριστικά των «στοιχείων μπορεί να αποτυπωθεί απλά σαν οινοκομικό κεφάλαιο αλλά σαν πολιτιστικό. Το πολιτιστικό κεφάλαιο/απόθεμα αποτελεί αναπόσπαστο δομικό στοιχείο της ανάπτυξης του τουρισμού. Η επιθυμία των τουριστών να πραγματοποιήσουν επαφές και να γνωρίσουν μορφές και στοιχεία του υλικού και πνευματικού πολιτισμού της χώρας που επισκέπτονται, όπως μνημεία, χειροτεχνήματα, έθιμα, πολιτιστικές δραστηριότητες, μορφές τέχνης κ.α., επιδιώκοντας να βιώσουν εμπειρίες από άλλους πολιτισμούς, είναι κίνητρα συνυφασμένα με την έννοια του τουριστικού φαινομένου. Η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά ή αλλιώς το πολιτιστικό απόθεμα, με την ευρύτερη έννοια, ανήκει σε όλους. Όλοι έχουμε το δικαίωμα και την υποχρέωση να κατανοούμε, να εκτιμούμε και να διατηρούμε τις παγκόσμιες αξίες της. Στην ευρεία έννοια του όρου "κληρονομιά", όπως προαναφέραμε, περιλαμβάνεται τόσο το φυσικό όσο και το πολιτιστικό περιβάλλον. Συμπεριλαμβάνονται ακόμα σ' αυτήν τοπία, ιστορικοί χώροι, τοποθεσίες και δομημένο περιβάλλον, καθώς και η βιοποικιλότητα, οι συλλογές, οι παλιές και συνεχιζόμενες πολιτιστικές πρακτικές, η γνώση και οι ζωντανές εμπειρίες. Στην πολιτιστική κληρονομιά καταγράφεται και απεικονίζεται η μακρόχρονη πορεία της ιστορικής εξέλιξης, ενώ η κληρονομιά αυτή διαμορφώνει ουσιαστικά και την ταυτότητα κάθε έθνους, χώρας, περιοχής ή τόπου και επομένως αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης ζωής. Αυτή είναι ένα δυναμικό σημείο αναφοράς και ένα θετικό μέσο ανάπτυξης και αλλαγών. Η ιδιαίτερη πολιτιστική κληρονομιά και η συλλογική μνήμη κάθε περιοχής ή κοινωνικού συνόλου αποτελεί αναντικατάστατο και σημαντικό υπόβαθρο για τη σύγχρονη και μελλοντική ανάπτυξη. 22 Jansson, Ann Mari et al. (eds) (1994) Investing in Natural Capital: The Ecological Economics Approach to Sustainability. Island Press, Washington D.C

28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

29 2.1 Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΝΤΠΕ23 ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Η άνοδος στο βιοτικό επίπεδο, οι δημογραφικές αλλαγές και οι μεταβολές στις προτιμήσεις σε ό,τι αφορά τους ταξιδιωτικούς προορισμούς και τα μέσα μεταφοράς δημιουργούν νέες συνθήκες στην τουριστική αγορά. Τα κύρια χαρακτηριστικά είναι πλέον η μεγαλύτερη ευελιξία, η απαίτηση για ποιοτικότερα και λιγότερο μαζικά προϊόντα καθώς και οι ανταγωνιστικές τιμές από μια όλο και μεγαλύτερη ποικιλία παρόχων υπηρεσιών. Αν και τα πακέτα υπηρεσιών εξακολουθούν να αποτελούν τον κανόνα, ο τουρισμός "do-it-yourself" αυξάνεται όλο και περισσότερο. Η ικανότητα των πελατών να εντοπίζουν οι ίδιοι πληροφορίες και να αγοράζουν υπηρεσίες αναπτύσσεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Προκειμένου να ανταποκριθεί ο κλάδος στις νέες αυτές προκλήσεις, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη της τηλεπικοινωνιακής και τεχνολογικής υποδομής. Η συνεχής και αλµατώδης πρόοδος της τεχνολογίας και της χρήσης του Διαδίκτυου δηµιουργεί νέες ευκαιρίες για την προώθηση του τουρισµού στη χώρα µας, τονίζοντας την τουριστών, καθώς και για τη διατήρηση της επιθυµίας τους για πραγµατοποίηση διακοπών στην Ελλάδα. Τόσο σήµερα, όσο και στο παρελθόν, γεωπολιτικές κρίσεις στην ευρύτερη περιοχή αποτελούν απειλή για τον τουρισµό στη χώρα µας. Οι µακροπρόθεσµες συνέπειες από συνεχόµενες αποτυχηµένες τουριστικές περιόδους, σε συνδυασµό µε τον ανταγωνισµό από άλλες χώρες, ενέχουν σοβαρούς κινδύνους για την υποβάθμιση της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος της χώρας και περαιτέρω ερήµωση των νησιών, τα οποία βασίζονται, κατά γενική οµολογία, στις τουριστικές εισπράξεις, αλλά και στα ποσά που ξοδεύουν οι»λληνες ταξιδιώτες κατά την καλοκαιρινή περίοδο. Οι ΝΤΠΕ μπορούν να προσφέρουν σηµαντικές υπηρεσίες στον τομέα του Τουρισμού. Ο τουρισμός αναπόφευκτα επηρεάζεται από το νέο επιχειρησιακό περιβάλλον, το οποίο δημιουργήθηκε από την τεχνολογική επανάσταση, και οι ΝΤΠΕ συντελούν στην ικανότητα της τουριστικής βιομηχανίας να βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα και αποδοτικότητά της. αποτελεσματική χρήση των ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι το θεμέλιο για τον τομέα του τουρισμού, όντας στον 21ο αιώνα. Σε αντίθεση με τα στερεά προϊόντα, οι «μη απτές δυνατόν να εκθέτονται υλικά και για αυτό το λόγο εξαρτώνται ως επί το πλείστον από αναπαραστάσεις και περιγραφές, π.χ. πληροφορίες σε εκτυπώσεις ή σε οπτικό-ακουστική μορφή, για την προσέλκυση πελατών. Γι αυτόν το λόγο, οι επικοινωνίες και τα μέσα μεταφοράς πληροφοριών είναι απολύτως αναγκαία στη βιομηχανία του τουρισμού. Συνεπώς, η ραγδαία ανάπτυξη της τουριστικής προσφοράς και ζήτησης κάνει τις ΝΤΠΕ αναγκαίο συνεργάτη του τουρισμού, αναλαμβάνοντας να παίζουν ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην τουριστική αγορά, στη διανομή του προϊόντος και στο συντονισμό. 2.2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ Υπήρξαν κάποιες τεχνολογικές εξελίξεις οι οποίες επηρέασαν καθοριστικά τον τουρισμό επιτρέποντας τη βελτίωση της ουσίας και της αποτελεσματικότητας των παραδοσιακών υπηρεσιών, αλλά και την ανάπτυξη νέων.»νας βασικός προωθητικός παράγοντας είναι η ανάπτυξη των δικτυακών δυνατοτήτων. Καταρχάς, η αύξηση της ευρυζωνικότητας αποτελεί ένα καθοριστικό παράγοντα για την ποσότητα και την ποιότητα της πληροφορίας που μπορεί να παρουσιαστεί στο Internet. 23 Νέες Τεχνολογίες Πληροφοριών & Επικοινωνιών

30 Ουσιαστικά η ανάπτυξη των broadband24 υποδομών επιτρέπει στους χρήστες να έχουν πρόσβαση σε multimedia περιεχόμενο σε πραγματικό χρόνο. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην τουριστική αγορά, καθώς η επιλογή ενός συγκεκριμένου προορισμού σχετίζεται άμεσα με την ποιότητα των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή του ο δυνητικός πελάτης.»χει αποδειχθεί ότι η ύπαρξη εικόνων και λεπτομερών πληροφοριών σε κάποιο web site, παίζει καθοριστικό ρόλο στην άποψη του πελάτη για την ποιότητα ενός προϊόντος. Μία δεύτερη διάσταση στο χώρο των δικτύων σχετίζεται με τις ασύρματες επικοινωνίες, μία από τις πλέον ταχύτατα αναπτυσσόμενες τεχνολογίες. Οι ασύρματες τεχνολογίες επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να "φτάνουν" τους πελάτες τους ή τους επιχειρηματικούς συνεργάτες τους σε οποιοδήποτε γεωγραφικό σημείο, οποιαδήποτε χρονική στιγμή και μέσω διαφορετικών συσκευών. Οι υπηρεσίες ξεκινούν από πολύ βασικές δυνατότητες επικοινωνίας, όπως ένα SMS μήνυμα, και μπορούν να γίνουν εξαιρετικά πολύπλοκες και ενδιαφέρουσες όσο χρησιμοποιούνται ασύρματες δικτυακές τεχνολογίες με αυξημένη λειτουργικότητα (κινητή τηλεφωνία 3G, Wi-Fi, WiMax)25. Οι τεχνολογίες ασφάλειας και προστασίας των προσωπικών δεδομένων παίζουν και αυτές καθοριστικό ρόλο στην ηλεκτρονική επιχειρηματικότητα. Η πρόοδος που έχει συντελεστεί στο συγκεκριμένο τομέα, διασφαλίζει σε πολύ υψηλό βαθμό την ασφάλεια των συναλλαγών, γεγονός, όμως, που δεν το έχει συνειδητοποιήσει μία μεγάλη μερίδα των πελατών.»νας δεύτερος σημαντικός τεχνολογικός παράγοντας που επηρεάζει την ανάπτυξη της τουριστικής επιχειρηματικότητας, σχετίζεται με τη δια-λειτουργικότητα και την ολοκλήρωση των συστημάτων, απαιτήσεις οι οποίες συναντώνται άλλωστε σε περιβάλλοντα όπου δεν υπάρχουν καθιερωμένα πρότυπα. Η δια-λειτουργικότητα περιλαμβάνει τόσο τα δεδομένα όσο και τις εφαρμογές πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, και προβλέπει τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος διαφανούς ως προς την τεχνολογία που χρησιμοποιείται, και ένα διαμοιρασμένο περιβάλλον δεδομένων και διαδικασιών. Προς την κατεύθυνση αυτή συνεισφέρουν οι νέες προγραμματιστικές τάσεις που βελτιώνουν την αξιοπιστία και την απόδοση του λογισμικού, βελτιώνουν τη σχέση τιμής/απόδοση και τη δυνατότητά του να φέρει εις πέρας εξαιρετικά σύνθετες εφαρμογές. Από την άλλη μεριά, η αποδοχή της XML ως πρότυπου στο χώρο ανοίγει το δρόμο για την απογείωση της δια-λειτουργικότητας, καθώς επιτρέπει την ανταλλαγή δεδομένων ανάμεσα σε διαφορετικές εφαρμογές και πλατφόρμες. Ο τρίτος και πλέον προφανής τεχνολογικός παράγοντας στην αγορά του τουρισμού είναι αυτός των εφαρμογών. Στην αγορά είναι διαθέσιμο ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών, γενικών 24 Broadband (Ελληνικός όρος: Ευρυζωνικός): Τύπος μετάδοσης δεδομένων, κατά τον οποίο ένα μοναδικό μέσο (καλώδιο) μπορεί να περιλαμβάνει πολλά κανάλια ταυτόχρονα. Εφαρμογές broadband είναι π.χ. η καλωδιακή τηλεόραση και οι συνδέσεις DSL. 25 3G: Ο όρος 3G αναφέρεται στην 3η γενιά ασύρματων, κινητών τηλεπικοινωνιακών standards. Η πρώτη αφορούσε στο αναλογικό κινητό μοντέλο, η δεύτερη το ψηφιακό μοντέλο και η Τρίτη (3G) αφορά στο ψηφιακό μοντέλο υψηλών ταχυτήτων. Wi-Fi: Ο όρος Wi-Fi (Wireless Fidelity) χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει τις συσκευές που βασίζονται στην προδιαγραφή IEEE b/g και λειτουργούν στην ISM band, δηλαδή σε συχνότητες 2.4GHz για την Ευρώπη. Το Wiκαι έχει επικρατήσει σαν όρος για το υψηλής συχνότητας ασύρματο τοπικό δίκτυο (WLAN). Αποτελεί έναν τρόπο ασύρματης σύνδεσης, ενώ κοινές εφαρμογές είναι η δυνατότητα σύνδεσης με το διαδίκτυο, η τηλεφωνία μέσω διαδικτύου VoIP και η σύνδεση ηλεκτρονικών συσκευών όπως τηλεοράσεις, ψηφιακές μηχανές και αναπαραγωγής DVD. WiMax: Τεχνολογία ασύρματης δικτύωσης η οποία λειτουργεί με παρεμφερή τρόπο με το Wi-Fi, ωστόσο με πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια. Συγκεκριμένα, ενώ το Wi-Fi εξασφαλίζει εμβέλεια επικοινωνίας μέχρι 100 μέτρα, το WiMax φθάνει τα 35 χιλιόμετρα ή και παραπάνω. Μέχρι σήμερα το Wi-Fi επέτρεπε την πρόσβαση στο Internet σε πολύ μικρή εμβέλεια γύρω από hotspots, όπως σε αεροδρόμια, συνεδριακούς χώρους ή ξενοδοχεία. Το WiMAX θα είναι σε θέση να κάνει το ίδιο σε εμβέλεια ολόκληρης πόλης, τα κτήρια της οποίας θα καλύπτουν με το σήμα τους οι ISP. Το WiMAX θα χρησιμοποιείται για την παροχή υπηρεσιών ευρυζωνικής πρόσβασης στο Internet σε τελικούς χρήστες, με εξοπλισμό ιδιαίτερα εύκολο στην εγκατάσταση. Με τον ίδιο τρόπο που σήμερα εγκαθιστά κανείς στον υπολογιστή του μια κάρτα δικτύωσης Wi-Fi, μελλοντικά θα εγκαθιστά μια κάρτα WiMAX η οποία θα του επιτρέπει να χρησιμοποιήσει από τον οικιακό του χώρο (και όχι μόνο) τις ασύρματες υπηρεσίες που παρέχουν οι ISP

31 αλλά και εξειδικευμένων, οι οποίες επιλύουν το θέμα της εσωτερικής και εξωτερικής επικοινωνίας μιας επιχείρησης με επιχειρηματικούς συνεργάτες και πελάτες, αλλά και θέματα διαχείρισης και διανομής δεδομένων, και το ηλεκτρονικό εμπόριο. Η αρχή έγινε από τους μεγάλους παίκτες του χώρου οι οποίοι ήδη διέθεταν ισχυρή τεχνολογική υποδομή και επένδυσαν στις νέες δομές. Στην πρώτη φάση οι υπηρεσίες είχαν ως επίκεντρο τον καταναλωτή. Συγκεκριμένα, η εξάλειψη των ενδιάμεσων και η άμεση επαφή με τον πελάτη βρίσκονταν στο επίκεντρο της στρατηγικής των επιχειρήσεων. Οι περισσότερες εξ αυτών επένδυσαν σε πωλήσεις, marketing και πελατειακές σχέσεις αφήνοντας ανέγγιχτο το επιχειρηματικό μοντέλο.»τσι, αρκετές νέες εταιρίες βρήκαν την ευκαιρία, εκμεταλλευόμενες τις νέες τεχνολογίες, να προωθήσουν νέα επιχειρηματικά μοντέλα τα οποία γνώρισαν τεράστια επιτυχία: ευκαιρίες της τελευταίας στιγμής, δημοπρασίες κ.ά. Ορισμένες εταιρίες δημιούργησαν μεγάλα portals βελτιώνοντας το επίπεδο υπηρεσιών που προσφέρουν, ενώ άλλες εστίασαν το ενδιαφέρον τους σε μικρότερες αγορές. Από τους πρώτους που επένδυσαν στο χώρο της τεχνολογίας ήταν οι αεροπορικές εταιρίες και οι εταιρίες που διέθεταν παγκόσμια συστήματα διανομής (Global Distribution System) για να ακολουθήσουν οι tour operators. Οι αεροπορικές εταιρίες χρησιμοποίησαν αρχικά τη μέθοδο των δημοπρασιών μέσω του Internet, προκειμένου να αυξήσουν την πληρότητα των πτήσεών τους. Η επιτυχία της αρχικής αυτής κίνησης ώθησε τις αεροπορικές εταιρίες να επεκτείνουν τις online πωλήσεις σε όλο το φάσμα υπηρεσιών τους. Κατ' αυτό τον τρόπο το eticketing έγινε η πιο δημοφιλής τουριστική ηλεκτρονική υπηρεσία. Τα GDS ξεκίνησαν να πωλούν υπηρεσίες μέσω web portals, εκμεταλλευόμενα τις τεράστιες βάσεις δεδομένων που διέθεταν. Οι πελάτες μπορούσαν να αναζητήσουν αεροπορικά εισιτήρια, δωμάτια ξενοδοχείων ή ενοικίαση αυτοκινήτων. Παράλληλα, άρχισαν να προστίθενται και άλλες συναφείς υπηρεσίες, όπως πληροφορίες για τον καιρό ή για την τοποθεσία προορισμού, ενώ σταδιακά οι υπηρεσίες άρχισαν να γίνονται πιο "έξυπνες" και ευέλικτες ώστε να προσαρμόζονται στις ιδιαιτερότητες κάθε πελάτη. Οι ξενοδοχειακές μονάδες και γενικότερα η αγορά των καταλυμάτων ξεκίνησε κι εκείνη σταδιακά να προσφέρει υπηρεσίες booking με ηλεκτρονικό τρόπο, αλλά σε υποτυπώδη μορφή. Η συνήθης πρακτική ήταν η κράτηση μέσω και η μετέπειτα επιβεβαίωσή της μέσω fax, και μάλιστα με την παρεμβολή ενδιαμέσων, ενώ πολύ σπάνια ακολουθούνταν η online διαδικασία. Η κατάσταση, βεβαίως, έχει μεταβληθεί σημαντικά με πολλές ξενοδοχειακές μονάδες να προσφέρουν online κρατήσεις απ' ευθείας, μέσω του web site τους ή μέσω άλλων καναλιών διανομής. Ανεξάρτητα από τις υπόλοιπες επιχειρηματικές κινήσεις, έκαναν την εμφάνισή τους οι οργανισμοί διαχείρισης προορισμού (Destination Management Organization - DMO) οι οποίοι αντιλήφθηκαν εγκαίρως τη μετακίνηση της βιομηχανίας του τουρισμού προς τα ηλεκτρονικά κανάλια και ξεκίνησαν ανάλογες κινήσεις. Οι οργανισμοί αυτοί ανέπτυξαν συστήματα διαχείρισης τέτοια που να μπορούν να συντονίζουν τις λειτουργίες τους και να προωθούν τα προιόντα τους (Συστήματα Διαχείρισης Προορισμών Destination Management Systems). Πρόκειται ουσιαστικά για web sites που έχουν το όνομα κάποιου γεωγραφικού προορισμού προσφέροντας τουριστικές πληροφορίες και υπηρεσίες για το συγκεκριμένο τόπο. Τα εν λόγω sites αποτελούν την πλέον οικονομική και αποτελεσματική λύση για πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις του τουριστικού κλάδου οι οποίες επιλέγουν αυτό τον τρόπο, προκειμένου να έχουν παρουσία στο Internet και δυνητικά παγκόσμια αναγνωρισιμότητα. Στις επιτυχημένες υλοποιήσεις τέτοιων web sites παρέχεται ένα ευρύ φάσμα ηλεκτρονικών υπηρεσιών όπως κρατήσεις, πληρωμές κ.ά

32 2.2.1 Destination Information and Management Systems (DIMS) Αρκετοί προορισμοί, ευεργετούνται με την ανάπτυξη Συστημάτων Διαχείρισης Προορισμών (ΣΔΠ), που εμφανίζονται στο προσκήνιο, ως η απάντηση σε μερικά βασικά στοιχεία τουριστικής προσφοράς και ζήτησης. Από την πλευρά της προσφοράς, προσφέρουν την δυνατότητα καλύτερου συντονισμού των εργασιών προώθηση των τουριστικών προϊόντων στην παγκόσμια αγορά. Από την πλευρά της ζήτησης, επικεντρώνονται στην εξειδίκευση και τυποποίηση του προϊόντος και στην μέγιστη ικανοποίηση του καταναλωτή, παρέχοντας στους καταναλωτές όλη την κλίμακα των τουριστικών υπηρεσιών που προσφέρει ο προορισμός. Tα συστήματα αυτά λειτουργούν, ως τα στρατηγικά μέσα, τα οποία βοηθούν στην ίδρυση μίας κοινής βάσης ΤΠΕ για την αύξηση των τουριστικών ωφελειών ενός προορισμού. Από μία τέτοια σκοπιά, αυτά συνεισφέρουν στην αποδοτικότητα και στην κερδοφορία των επιχειρήσεων σε μικροσκοπικό επίπεδο, και την οικονομική ανάπτυξη του τουρισμού και της περιφέρειας σε μακροσκοπικό επίπεδο. Αυτά τα συστήματα μειώνουν ακόμη τις κοινωνικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές αρνητικές επιρροές, γεφυρώνοντας το κενό μεταξύ επισκεπτών και ντόπιων και βοηθώντας τους να χτίσουν ρεαλιστικές προσδοκίες από την εμπλοκή τους στις τουριστικές δραστηριότητες και επιχειρήσεις. Με βάση τα προηγούμενα πολλοί προορισμοί ξεκίνησαν να αναπτύσσουν συστήματα παροχής πληροφορίας και πραγματοποίησης κρατήσεων για τις τοπικές επιχειρήσεις, αξιοθέατα, δραστηριότητες. Η ιδέα ξεκίνησε από προορισμούς σχετικά απομακρυσμένους, αναδυόμενους που στόχευαν σε μεμονωμένους τουρίστες, αλλά και από προορισμούς με μεγάλη ανάπτυξη που εξαρτώνταν σε μεγάλο βαθμό από τα παραδοσιακά συστήματα διανομής πχ χαμηλή τιμολόγηση διαμονής από ΤΟ κλπ. Γρήγορα λοιπόν έγινε αντιληπτό πως μέσω των DΙMS (Destination Information and Management Systems) το ζήτημα της διανομής και προβολής θα επιλυόταν, ενώ κάποιες από τις αρνητικές επιπτώσεις του τουρισμού θα εξαλείφονταν. Το Destination Information and Management System (DIMS) αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για όλους αυτούς τους φορείς του τουρισμού οι οποίοι ενεργοποιούνται σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και προσπαθούν να διαχειριστούν εποικοδομητικά τη δύναμη της πληροφορίας. Και αυτό, διότι η συστηματική και εμπεριστατωμένη παροχή τουριστικών πληροφοριών για ένα προορισμό αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία ενεργοποιείται και λαμβάνει χώρα η τουριστική δραστηριότητα. Το γεγονός ότι οι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται στις διάφορες χώρες διακατέχονται από διαφορετικές αντιλήψεις αναφορικά με το είδος και το εύρος των πληροφοριών που επιθυμούν να προσφέρουν αποτελεί τροχοπέδη για την απόδοση ενός γενικά αποδεκτού ορισμού των Συστημάτων Διαχείρισης Προορισμών (Buhalis & Schertler, , Buhalis, Tjoa & Jafari, , Sheldon, ). Γενικότερα πάντως, θα μπορούσε να ειπωθεί ότι το Destination Information and Management System (DIMS) συνιστά μια ολοκληρωμένη ηλεκτρονική βάση τουριστικών πληροφοριών για το τουριστικό προϊόν μιας περιοχής, στην οποία έχουν τη δυνατότητα να καταφύγουν τόσο οι ταξιδιωτικοί πράκτορες όσο και οι ίδιοι οι ταξιδιώτες, είτε βρίσκονται στον τόπο προορισμού είτε στον τόπο προέλευσης (Sheldon, 1997:159). Μπορεί να αντικαταστήσει τις παραδοσιακές μεθόδους παροχής πληροφοριών και να αναπαραστήσει καλύτερα μια τουριστική περιοχή στην ηλεκτρονική αγορά. Οι επισκέπτες λαμβάνουν ακριβείς και λεπτομερείς πληροφορίες πιο εύκολα και οι εργαζόμενοι στα γραφεία τουρισμού διαθέτουν ένα αποτελεσματικό 26 Buhalis, D. & Schertler, W. (1999) Information and Communication Technologies in Tourism 1999, New York: Springer Verlag / Wien 27 Buhalis, D., Tjoa, A. M. & Jafari, J. (1998) Information and Communication Technologies in Tourism 1998, New York: Springer Verlag / Wien 28 Sheldon, P. (1997) Tourism Information Technology, New York: CABI Publishing

33 εργαλείο που τους βοηθά να απαντούν τα όποια ενδεχόμενα ερωτήματα των επισκεπτών (Buhalis & Schertler, 1999, Buhalis, Tjoa & Jafari, 1998, Sheldon, 1997). Τα ΣΔΠ εισάγουν μία μεγάλη ευκαιρία και έναν μηχανισμό για την διαχείριση των τουριστικών επιδράσεων στους προορισμούς, αφού αυτά βασικά ιδρύουν ένα στρατηγικό μέσο το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προάγει τα ανερχόμενα από τον τουρισμό οφέλη. Η βιβλιογραφία για συστήματα προσανατολισμένα για προορισμούς επιδεικνύει μία ποικιλία οικονομικών κερδών, προερχομένων από τέτοια συστήματα, καθώς και αύξηση της αποδοτικότητας και της ανταγωνιστικότητας για τις μικρές, ανεξάρτητες, τοπικές τουριστικές επιχειρήσεις. Επιπλέον, εγκαθιστούν ένα ισχυρότατο μέσο, το οποίο μπορεί να βοηθήσει στην βελτιστοποίηση των κοινωνικό-πολιτιστικών και περιβαλλοντικών επιδράσεων, διαδίδοντας τις πληροφορίες και διευκολύνοντας την σχέση των επισκεπτών με τους ντόπιους. Ως βασικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Destination Information and Management System (DIMS) μπορούν να θεωρηθούν τα ακόλουθα (Buhalis & Schertler, 1999, Buhalis, Tjoa & Jafari, 1998, Sheldon, 1997): Παρέχει στους χρήστες του πληροφορίες που αφορούν όλα τα στάδια του ταξιδιού (πριν την πραγματοποίηση του ταξιδιού, κατά τη διάρκεια του, μετά την πραγματοποίηση του) Αποτελεί έγκυρη και εξατομικευμένη πηγή λεπτομερών πληροφοριών Βάση της αξιοπιστίας του είναι ο έλεγχος και η διαρκής ανανέωση των πληροφοριών που παρέχει Συνιστά χρήσιμο εργαλείο για γραφεία μάρκετινγκ του εξωτερικού και για τουριστικά γραφεία του τόπου υποδοχής Το κόστος ένταξης στο δίκτυο είναι ιδιαίτερα χαμηλό Δυνατότητα ένταξης έχουν ακόμα δημόσιες υπηρεσίες και εγκαταστάσεις Μπορεί να διασυνδέεται και με άλλα τουριστικά πληροφοριακά συστήματα Υπάρχει η δυνατότητα πρόσβασης στις πληροφορίες του μέσω διαδικτύου καθώς και η λειτουργία συστήματος κρατήσεων Σύμφωνα με τις επίσημες προδιαγραφές που έθεσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (World Tourism Organization - WTO) το , o σχεδιασμός, ανάπτυξη και λειτουργία ενός DΜS πρέπει να καλύπτει, σε γενικές γραμμές, τα παρακάτω χαρακτηριστικά: Αναζήτηση πληροφορίας ανά θεματική κατηγορία, γεωγραφία, λέξεις-κλειδιά Δυνατότητα περιηγητικού (itinerary) σχεδιασμού από τον επισκέπτη-πελάτη του DMS Κρατήσεις (off-line ή οn-line) Βάση δεδομένων στοιχείων επισκεπτών-πελατών (Customer Relations Management CRM)»ρευνα και ανάλυση αγοράς Εκτενής βιβλιοθήκη φωτογραφιών και πολυμέσων για τον προορισμό Υλικό προβολής για τα ΜΜΕ Σχεδιασμό και διαχείριση γεγονότων Μάρκετινγκ Σύνταξη και διαχείριση πληροφοριών σε διάφορες μορφές, ποιότητα και ποσότητα Οικονομική διαχείριση Διαχείριση της πληροφοριακής υποδομής (back office-front office, content management, administration) Οικονομική ανάλυση στατιστικά στοιχεία 29 WTO (2001) Ε-Business for Tourism: Practical Guidelines for Destinations and Businesses,

34 Πρόσβαση σε πληροφορίες τρίτων πηγών, όπως καιρός, δρομολόγια, συστήματα εκδόσεως εισιτηρίων για μέσα μεταφοράς ή θεαμάτων. Πιθανά Προβλήματα Κριτήρια Επιτυχίας»λλειψη στρατηγικού προσανατολισμού Αδυναμία να ενισχύσει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της τοπικής οικονομίας Στηρίζεται κυρίως σε τεχνολογικό σχεδιασμό κι όχι σε σχεδιασμό marketing Ολοκληρωμένη προσέγγιση έργου σε μικρό βαθμό Αδυναμία προσφοράς ολοκληρωμένων υπηρεσιών της τουριστικής προσφοράς και ζήτησης Μικρή γεωγραφική κάλυψη που οδηγεί σε μη-βιώσιμα συστήματα»λλειψη προτυποποίησης και συμβατότητας Κενά στο ενδιαφέρον, στη συμβολή και χρηματοδότηση των δημοσιών φορέων Προσανατολισμός περισσότερο στο προϊόν κι όχι στη ζήτηση Τα κριτήρια πιθανής επιτυχίας ενός DIMS κατηγοριοποιούνται αναφορικά ως προς τις εξής κατηγορίες: Χρήστης DMS o Ικανοποιητική παροχή πληροφόρησης πριν, κατά την διάρκεια και μετά τις διακοπές στον προορισμό o Γρήγορες συναλλαγές o Ασφαλής συναλλαγές o Φιλικό user interface o Δυνατότητα παροχής εικονικών διαδρομών o Πληροφορία διαθεσιμότητας Πηγή: WTO (2001) o On-line κρατήσεις o Εύρος τιμών Δημόσιος Φορέας o Χρησιμοποίηση του DMS ως εργαλείου marketing o Χρησιμοποίηση του DMS για επίτευξη συνεργασιών o Παροχή ποιοτικής πληροφορίας Επενδυτής o Ικανότητα του DMS να είναι βιώσιμο o Δυνατότητα συνεργασίας δημόσιου-ιδιωτικού τομέα o Δυνατότητα συνδρομητικής λειτουργίας Προμηθευτής o Αξιοπιστία και ακρίβεια πληροφόρησης o Χρησιμοποίηση του DMS ως εργαλείου marketing o Ορθολογικά συνδρομητικά κόστη Τεχνολογία o Τυποποίηση στην παροχή πληροφοριακού υλικού o On-line υπηρεσίες, αξιόπιστες και ασφαλής o Προσωποποίηση υπηρεσιών o Πολυμέσα o Σύγκλιση πολλαπλών παροχέων υλικού

35 2.3 ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Η συνεχής και αλματώδης πρόοδος της τεχνολογίας και της χρήσης του διαδικτύου, φέρνουν στο προσκήνιο νέες ευκαιρίες για την προώθηση του τουρισμού στη χώρα μας, τονίζουν την αναγκαιότητα για χρήση αποδοτικότερων και "εξυπνότερων" μεθόδων προσέλκυσης τουριστών, καθώς και για τη διατήρηση της επιθυμίας τους για πραγματοποίηση διακοπών στην Ελλάδα. Οι ΝΤΠΕ έχουν τεράστια επίδραση στη βιομηχανία του τουρισμού γιατί την υποχρεώνουν να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνει τις δραστηριότητες της, τις αξίες ή τους κανόνες συμπεριφοράς και τον τρόπο που εκπαιδεύει το ανθρώπινο δυναμικό της. Επί πλέον, η ενσωμάτωση μίας σειράς από κανάλια επικοινωνιών υψηλής δυναμικότητας στο Διαδίκτυο και τα συγκλίνοντα μέσα, τηλεπικοινωνίες και τεχνολογία πληροφοριών, βελτιώνουν την αλληλεπίδραση μεταξύ καταναλωτών και προμηθευτών. Από την αρχή του 1995, ο Παγκόσμιος Ιστός (World Wide Web) αποδείχτηκε ο πιο γρήγορα αναπτυσσόμενος τομέας του Διαδικτύου, κάνοντας δυνατή τη διανομή πληροφοριών σε μορφή κειμένου, γραφικών, εικόνας, βίντεο και ήχου. Γρήγορα έγινε η ναυαρχίδα της επανάστασης των ΝΤΠΕ, θεσπίζοντας μία καινούργια στρατηγική για αποτελεσματικά, ζωντανά και εγκαίρως ανταλλάξιμα προϊόντα και ιδέες. Αν και η πλειοψηφία, της επί του παρόντος διαθέσιμης πληροφορίας μέσα στο Διαδίκτυο βρίσκεται σε μία όχι καλά δομημένη κατάσταση, κυρίως λόγω της έλλειψης τυποποίησης, είναι πλέον αποδεδειγμένο στην πράξη ότι ο Παγκόσμιος Ιστός προσφέρει την υποδομή για οικονομικότερη διάχυση πληροφοριών, εισάγοντας σημαντικές ευκαιρίες για τις απομακρυσμένες περιοχές και τις μικρές τουριστικές επιχειρήσεις. Επίσης, το Διαδίκτυο προσαρμόζει την παροχή πληροφοριών και αγοραστικού υλικού, έτσι ώστε να είναι στα μέτρα του καταναλωτή, δημιουργώντας τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την εξισορρόπηση της τουριστικής προσφοράς και ζήτησης Η παγκόσμια εξάπλωση του διαδικτύου και η σημασία του για τις τουριστικές αγορές H παγκόσμια εξάπλωση του διαδικτύου συνιστά αδιαμφισβήτητο γεγονός που το καθιστά πλέον ένα από τα ισχυρότερα μέσα ενημέρωσης και διακίνησης πληροφοριών. Επομένως, κρίνεται απαραίτητη η αξιοποίησή του για την προώθηση του τουρισμού. Σύμφωνα με την αναφορά30 του Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Ανάπτυξης του 2001 που δημοσιεύτηκε από το Συμβούλιο περί Εμπορίου και Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNCTAD31), αναπτυσσόμενες χώρες όπως οι Φιλιππίνες μπορούν να αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους σε παγκόσμιο επίπεδο διαμέσου του Ηλεκτρονικού Εμπορίου. Καθώς η τουριστική βιομηχανία αποτελεί συχνά ένα προσοδοφόρο μέσο για τις αναπτυσσόμενες χώρες, η στρατηγική χρήση του διαδικτύου θα βοηθούσε αυτές τις χώρες να δώσουν μια ώθηση στην τουριστική τους αγορά. Η συγκεκριμένη αναφορά τόνισε τη δραματική αύξηση στη χρήση του διαδικτύου στις αναπτυγμένες χώρες, κυρίως στην Ευρώπη και στις Η.Π.Α., για την αγορά προϊόντων σχετικά με τον τουρισμό. "Από το σύνολο 64 δισεκατομμυρίων δολαρίων πωλήσεων ηλεκτρονικού εμπορίου το 1999, τα ταξίδια, τα μεταφορικά, και οι κρατήσεις ξενοδοχείων μαζί αποτέλεσαν το 38.5% όλων των online πωλήσεων"32. Σύμφωνα με την ίδια αναφορά, οι επιχειρήσεις που αποτελούν την αγορά 30 Αναφορά Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Ανάπτυξης (2001) United Nations Conference on Trade and Development 32 Αναφορά Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Ανάπτυξης (2001) σελ

36 Ηλεκτρονικού Τουρισμού (e-tourism) περιλαμβάνουν online πράκτορες, αεροπορικές εταιρίες, ταξιδιωτικές πηγές, ξενοδοχεία/ θέρετρα, προορισμούς, κρατήσεις δωματίων, μεταφορικά μέσα, διακοπές, ενοικιάσεις οχημάτων, κρουαζιέρες, ταξιδιωτικές περιπέτειες Τα κίνητρα που ωθούν στις online συναλλαγές Επιπλέον, έρευνα που διεξάχθηκε σε 1351 ταξιδιώτες αναψυχής και 1200 εργαζόμενους ταξιδιώτες τον Απρίλιο του 2002 έδειξε πως το 66% των ερωτηθέντων πιστεύει πως οι δικτυακοί τόποι ηλεκτρονικού τουρισμού παρέχουν καλύτερες υπηρεσίες από τους ταξιδιωτικούς πράκτορες. Σύμφωνα με την έρευνα, το 39% των ταξιδιωτών αναψυχής (είτε χρησιμοποιούν το διαδίκτυο είτε όχι) πιστεύουν πως το διαδίκτυο είναι ευκολότερο και ταχύτερο στη χρήση από την επαφή με κάποιον ταξιδιωτικό πράκτορα. Από αυτό το γεγονός διαφαίνεται το πόσο πολύ έχουν αναπτυχθεί οι ιστοσελίδες ηλεκτρονικού τουρισμού τα τελευταία χρόνια, πόσο βελτιώθηκε ο τρόπος αλληλεπίδρασής τους με τον πελάτη καθώς και πόσο εμπλουτίστηκε το περιεχόμενό τους, ώστε να επιτρέπουν πλέον σε περισσότερο από το ένα τρίτο των ταξιδιωτών αναψυχής να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο παρά κάποιο ταξιδιωτικό πράκτορα. Συγκρίνοντας επιπλέον το σύνολο του πληθυσμού που χρησιμοποιεί το διαδίκτυο, παρατηρήθηκε πως μόνο το ένα τρίτο (33%) προτιμά να συνεργάζεται με πράκτορες παρά να χρησιμοποιεί κάποιο σχετικό δικτυακό τόπο. Επίσης σύμφωνα με την έρευνα αυτή πάνω από το ένα τρίτο του πληθυσμού των συμμετεχόντων και πάνω από το 50% αυτών που έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο το χρησιμοποιούν τώρα για να διεκπεραιώσουν online κρατήσεις. Επομένως, ο τομέας του ηλεκτρονικού τουρισμού δεν μπορεί πλέον να παραβλέπεται ούτε και στη χώρα μας, καθώς αντιπροσωπεύει πραγματικά το μέλλον της πορείας του τουρισμού. Τέλος, σχετικά με τον λόγο που ωθεί τους ταξιδιώτες να πάρουν πληροφορίες και να κάνουν online κρατήσεις προέκυψε το εξής: Το 90% των ταξιδιωτών θεωρούν πως η σημαντικότερη λειτουργία σε σχετικό τόπο στο διαδίκτυο είναι να παρέχει πρόσβαση σε χαμηλότερες τιμές. Αυτό σημαίνει κατά πρώτο λόγο ότι ανεξαρτήτως προϊόντος, το διαδίκτυο θεωρείται το καλύτερο μέσο για την εύρεση των φθηνότερων τιμών και κατά δεύτερο ότι υπάρχει ένα γενικότερο κλίμα που ευνοεί εκπτωτικές προσφορές στον τομέα του ηλεκτρονικού τουρισμού. Ακόμα, η υπόθεση πως η αναζήτηση προσφορών και ευκαιριών ανταποκρίνονται μόνο σε συγκεκριμένη κατηγορία καταναλωτών (π.χ. με μικρές οικονομικές δυνατότητες) δεν ισχύει. Αντιθέτως, αυτή η στάση έχει υιοθετηθεί από την πλειοψηφία των χρηστών του διαδικτύου. Όπως σε όλες τις αγορές, δύο είναι οι άμεσα ενδιαφερόμενες κατηγορίες ατόμων, αυτοί που διαχειρίζονται τις τουριστικές πληροφορίες και οι καταναλωτές-ταξιδιώτες. Λόγω της φύσης του τουρισμού - απευθύνεται στο ευρύ κοινό και έχει παγκόσμιες προεκτάσεις - ήταν εμφανές πως υπήρχε ένα είδος επικοινωνιακού χάσματος μεταξύ των δύο πλευρών που αναζητούσαν τρόπους οι μεν για να προωθήσουν καλύτερα τις προτάσεις τους και οι δε για να βρουν τις πιο συμφέρουσες και ιδανικές γι' αυτούς προσφορές

37 Το "κενό" αυτό κάλυψαν μέχρι σήμερα - και συνεχίζουν να καλύπτουν στο μεγαλύτερο ποσοστό - οι διάφοροι μεσάζοντες όπως οργανισμοί (π.χ. Ε.Ο.Τ.) και ταξιδιωτικοί πράκτορες. Καθώς όμως η τεχνολογία προχωρά και εξελίσσεται, εμφανίζονται νέοι τρόποι για πιο άμεση επικοινωνία μεταξύ των δύο πλευρών καθιστώντας την παρουσία των ενδιάμεσων μερών λιγότερο αναγκαία. Το μέσο που επέδρασε περισσότερο προς αυτήν την πορεία είναι το διαδίκτυο. Οι χρήστες του μπορούν να επισκέπτονται τις ιστοσελίδες των τουριστικών επιχειρήσεων να αξιολογούν προσφορές και να πραγματοποιούν κρατήσεις και κατοχυρώσεις θέσεων, δωματίων, οχημάτων κ.τ.λ. Καταλήγουμε λοιπόν στο συμπέρασμα πως προκειμένου ένας τουριστικός δικτυακός τόπος για να ικανοποιήσει τους επισκέπτες του πρέπει να τους παρέχει αυτού του είδους τις υπηρεσίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διαδικτυακή πύλη Travelocity33 η οποία έχει μια συγκεκριμένη μηχανή αναζήτησης επονομαζόμενη "Deals" που αντιστοιχεί σε μια κεντρική σελίδα αποκλειστικά αφιερωμένη σε τέτοιου είδους προσφορές Παράγοντες που οδηγούν στη βιωσιμότητα των ηλεκτρονικών τουριστικών επιχειρήσεων Παρατηρώντας κανείς την εξέλιξη του ανταγωνισμού στον Ελληνικό Τουρισμό που ωθείται από την τεχνολογική πρόοδο, όλο και περισσότερες επιχειρήσεις επιδιώκουν την προώθηση των παρεχόμενων υπηρεσιών τους μέσω του διαδικτύου με εμφανή τα θετικά αποτελέσματα στις περισσότερες των περιπτώσεων. Για να μπορέσει λοιπόν μια τουριστική επιχείρηση να αντεπεξέλθει στον ανταγωνισμό οφείλει να κινηθεί αποφασιστικότερα και επιθετικότερα και να εκμεταλλευτεί στο έπακρο τις δυνατότητες που της παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία. Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι να υπάρχει και η κατάλληλη ποιότητα στις προσφερόμενες υπηρεσίες, δηλαδή ταξιδιωτικοί προορισμοί και υπηρεσίες που θα είναι ανταγωνιστικές σε παγκόσμιο επίπεδο. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται η συνεργασία μεταξύ κυβερνητικών και μη οργανισμών, καθώς και τοπικών κοινοτήτων στην διαχείριση από κοινού των προωθούμενων προορισμών. Για παράδειγμα οι τοπικές κοινότητες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην διατήρηση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς και την προστασία του περιβάλλοντος. Οι συστάσεις του UNCTAD για το πώς μπορεί να γίνει καλύτερη εκμετάλλευση του etourism περιλαμβάνουν τα παρακάτω: Βελτίωση της ανταγωνιστικότητας με την παραγωγή καλύτερων προϊόντων, προσαρμοσμένων στις απαιτήσεις των πελατών, πιο αποδοτικών, με λιγότερο κόπο για να αποκτηθούν και σε καλύτερες τιμές. Επιπρόσθετα, οι πληροφορίες σχετικά με τους διάφορους προορισμούς θα πρέπει να βελτιώνονται συνεχώς. Υιοθέτηση νέας τεχνολογίας που θα συμβαδίζει με το επίπεδο των καταναλωτών

38 Δημιουργία διαδικτύου επιχειρήσεων, δηλαδή ανάπτυξη συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην τουριστική αλυσίδα διαμέσου του διαδικτύου (cluster). Παροχή στους πελάτες δυνατότητας online πληρωμών. Γενικότερη κυβερνητική πολιτική που να δημιουργεί και να υποστηρίζει ένα υγιές περιβάλλον ανάπτυξης για πρακτικές ηλεκτρονικού εμπορίου Η χρησιμότητα της αξιοποίησης του διαδικτύου ως μέσο προώθησης στον τομέα του τουρισμού Η χρησιμότητα της αξιοποίησης του διαδικτύου ως μέσο προώθησης και διαφήμισης προσφερόμενων υπηρεσιών μπορεί να εντοπιστεί αρχικά από την φύση της επικοινωνίας που προσφέρει ανάμεσα σε επιχειρηματίες και πελάτες. Αποτελεί ένα κανάλι γρήγορης, εύκολης και άμεσης επικοινωνίας με το σημαντικότατο πλεονέκτημα ότι οι πληροφορίες που προσφέρει είναι διαθέσιμες κατά τη διάρκεια όλου του 24ωρου. Συνεπώς, εξαλείφεται η ανάγκη για μεσάζοντες όπως ταξιδιωτικά πρακτορεία, πλανόδιοι διαφημιστές κ.τ.λ. και οδηγούμαστε σε μια στενότερη επαφή εταιρίας και πελάτη που αυξάνει το βαθμό εξυπηρέτησης και ικανοποίησής του. Επίσης, παρέχεται η δυνατότητα στην επιχείρηση να γνωστοποιήσει τις υπηρεσίες της σε μεγαλύτερο εύρος πελατών που προέρχονται και από χώρες του εξωτερικού, καθώς αποτελεί μια φθηνή, αναλογικά με τις υπηρεσίες που προσφέρει, λύση χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε χρόνο και κόπο για να εγκατασταθεί και να λειτουργήσει. Επιπροσθέτως, η αναγκαιότητα της διαχείρισης προσωπικού δικτυακού χώρου για μια επιχείρηση και ειδικότερα μια τουριστική επιχείρηση έγκειται στη δυνατότητα που προσφέρει για δυναμική και συνεχή ενημέρωση των πληροφοριών που παρέχονται σε αυτόν. Για παράδειγμα, καθίσταται δυνατή η ενημέρωση των επισκεπτών για τις πιο πρόσφατες προσφορές, τις ισχύουσες τιμές και τις υπάρχουσες δυνατότητες προσέγγισης στο διαφημιζόμενο μέρος. Είναι ευρύτερα αποδεκτό πλέον ότι τουριστικές επιχειρήσεις που δεν έχουν ή αποτυγχάνουν να δημιουργήσουν έναν αποτελεσματικό και χρήσιμο δικτυακό τόπο διακινδυνεύουν να παρουσιάσουν προς τα έξω την εικόνα μιας μη σύγχρονης και εκτός εποχής επιχειρηματικής δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχει μια εμφανής απογοήτευση των πελατών που ανέμεναν περισσότερες και καλύτερες λειτουργίες, γεγονός που έχει ως τελικό επακόλουθο την ελάττωση των κερδών της επιχείρησης. Για τους λόγους λοιπόν που προαναφέραμε όλο και περισσότεροι άνθρωποι και επιχειρηματίες εμπλέκονται με το διαδίκτυο. Καθώς η ανάπτυξή του ως μέσο επικοινωνίας είναι ραγδαία και αναμένεται να συνεχίσει με τους ίδιους ρυθμούς και στο μέλλον, αβίαστα καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η χρήση του διαδικτύου αποτελεί αναγκαίο και σπουδαιότατο παράγοντα για την εξέλιξη των σύγχρονων επιχειρήσεων και συνεπώς και αυτών που ασχολούνται με τον τομέα του τουρισμού Απαιτήσεις από τα τουριστικά websites»νας δικτυακός τόπος (σύνολο σχετικών και διασυνδεδεμένων ιστοσελίδων του ίδιου ιδιοκτήτη) στο Internet θα πρέπει λοιπόν να επιτρέπει τη βέλτιστη συνεργασία παραγωγών και καταναλωτών, ώστε και οι δύο πλευρές να αποκομίζουν τα μέγιστα από τη χρήση online πληροφοριών. Οι διαχειριστές των ιστοτόπων θα πρέπει να δεσμεύονται ώστε να παρέχουν πληροφορίες πραγματικού χρόνου και να ικανοποιούν τις ανάγκες των τουριστικών επιχειρήσεων και των καταναλωτών. Η κυβέρνηση, που αποτελεί τον ρυθμιστή των κανόνων, πρέπει να κατανοήσει και την

39 τουριστική βιομηχανία και την τεχνολογία της πληροφορίας για να εξασφαλίσει τα κέρδη όλων των συμμετεχόντων. Από την πλευρά τους οι καταναλωτές, που αποτελούν τον τελικό στόχο των παρεχόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, θα πρέπει να είναι ενήμεροι και ικανοί να χρησιμοποιήσουν αποδοτικά τα online συστήματα. "Τρεις κρίσιμοι παράγοντες μπορούν να αναγνωριστούν ως βασικοί για την επιτυχία ενός συστήματος τουριστικής πληροφόρησης. Η ποιότητα στην πρόσβαση, η ποιότητα στο περιεχόμενο και η ικανότητα στην διαμόρφωση του όλου συστήματος." (Birgit, 2000)34. Με τον όρο ποιότητα στην πρόσβαση αναφερόμαστε στο πόσο εύκολα ή βολικά μπορεί ο καταναλωτής να πάρει πληροφορία από τις διάφορες πηγές. Λειτουργικά δηλαδή, πόσο καλά σχεδιασμένος είναι ο κάθε δικτυακός τόπος ως προς την καλύτερη πλοήγηση μέσα σε αυτόν, την γενικότερη εμφάνιση των ιστοσελίδων, τις χρησιμοποιούμενες γραμματοσειρές, την ποιότητα των εικόνων, την απλότητα της δομής των ιστοσελίδων και άλλα που έχουμε ήδη αναφέρει. Η ποιότητα στο περιεχόμενο επικεντρώνεται στην ποιότητα της online πληροφορίας η οποία θα πρέπει να είναι ξεκάθαρη και ευανάγνωστη, ενημερωμένη με τα πιο σύγχρονα δεδομένα, αληθινή και αντικειμενική. Επίσης, μπορεί να είναι κάθε τύπου όπως κείμενο, γραφικά και εικόνες, ήχοι και βίντεο. Η διαμόρφωση του όλου συστήματος αποτελεί προγραμματιστικό θέμα. Η πληροφορία μπορεί να μετατραπεί σε διάφορες μορφές ανάλογα με τον εκάστοτε χρήστη. Αποτελεί κοινή τακτική η προσαρμογή των υπηρεσιών στις ανάγκες των πελατών και ταυτόχρονα η πλήρης χρησιμοποίηση-αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών Παράγοντες που οδηγούν στην αποδοτικότητα ενός τουριστικού διαδικτυακού τόπου Οι γενικότερες παράμετροι στις οποίες πρέπει να δοθεί έμφαση και οι οποίες αναλύονται στη συνέχεια είναι οι εξής : Γνωστοποίηση και διαφήμιση του ιστοτόπου Σαν πρώτο βήμα για την δημιουργία ενός αποδοτικού, από πλευράς κέρδους, δικτυακού τόπου αποτελεί η διαφήμισή του. Τι κέρδος θα είχε μια επιχείρηση με μια ιστοσελίδα την οποία δεν επισκέπτεται σχεδόν κανείς; Αποδοτική δομή ιστοσελίδων Στη συνέχεια, θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα η δομή της ιστοσελίδας, κάτι το οποίο θα γίνει κατά τον σχεδιασμό της και προφανώς σε συνεργασία με κάποια εταιρεία σχεδιασμού και ανάπτυξης ιστοσελίδων. Α. Η δομή λοιπόν θα πρέπει να παρέχει οργάνωση πληροφορίας ανά κατηγορίες. Με άλλα λόγια θα πρέπει να υπάρχει μια λογική διάρθρωση της ιστοσελίδας κατά τέτοιο τρόπο που ο επισκέπτης θα μπορεί εύκολα και γρήγορα να βρει αυτό που ψάχνει. Παραδείγματα κατηγοριών πληροφοριών που μπορούν να αποτελούν τη δομή για μια τουριστική ιστοσελίδα : - Επικοινωνία (τηλέφωνα, fax, ) - Τιμοκατάλογος - Σελίδα παρουσίασης της τοπικής κουλτούρας και της ιστορικής διαδρομής της περιοχής με φωτογραφίες, ιστορικό υλικό και άλλα - Σχετικές και χρήσιμες ιστοσελίδες (π.χ. Ε.Ο.Τ., δρομολόγια μέσων μεταφοράς) - Χάρτες περιοχών που διαφημίζονται - Χάρτης πλοήγησης στην ιστοσελίδα 34 Birgit, P. (2000), Web Engineering: The Discipline of Systematic Development of Web Applications ebook

40 B. Επιπλέον, θα πρέπει να αποφεύγονται ιστοσελίδες που εμφανίζουν δυσκολία στην πλοήγηση ή εμπεριέχουν λανθασμένη πληροφορία όπως μη υπαρκτούς συνδέσμους. Η συχνή εμφάνιση μηνυμάτων σφάλματος και η γενικότερη δυσκολία στην περιήγηση μέσα στην ιστοσελίδα μπορεί να προέρχεται από αιτίες όπως ελλιπή παρουσία χρήσιμων συνδέσμων (π.χ. "επιστροφή", "κεντρική σελίδα"), εσφαλμένη υπόθεση για την ανάλυση εικόνας της οθόνης του χρήστη που οδηγεί σε πληθώρα από μπάρες (scroll-bars), μικρή ταχύτητα "φόρτωσης" των δεδομένων της ιστοσελίδας λόγω κακής σχεδίασης ή εξυπηρετητή (server) χαμηλών δυνατοτήτων. Κατάλληλο περιεχόμενο Ακόμα, ιδιαίτερα σημαντικό σκέλος της δημιουργίας ενός αποδοτικού δικτυακού τόπου είναι η τοποθέτηση ορθού και χρήσιμου περιεχομένου με τον καταλληλότερο και αποδοτικότερο τρόπο. Η κυριότερη επιθυμία που εκφράζει η πλειοψηφία των χρηστών του διαδικτύου είναι να παρέχεται η πληροφορία με όσο το δυνατόν πιο απλό και ευθύ τρόπο μέσω ιστοσελίδων που δεν περιέχουν περιττές πληροφορίες και δεδομένα που επιβαρύνουν την διαδικασία "φόρτωσής" τους. Επιπλέον, οι χρήστες απαιτούν από τις ιστοσελίδες να είναι χρήσιμες και περιεκτικές σε πληροφορία. Η χρησιμότητα βασίζεται σε παράγοντες όπως εγκυρότητα των δεδομένων (π.χ. τιμών), χρήση χαρτών και παροχή δυνατοτήτων επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, η πληροφορία που παρέχεται θα πρέπει να είναι πλήρης, δηλαδή να μπορεί ο επισκέπτης να μαθαίνει ό,τι επιθυμεί χωρίς να είναι ανάγκη να χρησιμοποιήσει τις άλλες δυνατότητες επικοινωνίας παρά μόνο για να κλείσει κάποια συμφωνία με την επιχείρηση. Διαδικτυακές Υπηρεσίες (Internet or web services)35 Παρά το γεγονός πως για τον περισσότερο κόσμο το διαδίκτυο αποτελεί από μόνο του μια νέα τεχνολογία αυτό που θα τονιστεί εδώ είναι επιπρόσθετες υπηρεσίες, πέρα των ήδη εφαρμοζόμενων σε ευρεία κλίμακα, που μπορούν να εφαρμοστούν σε κάποια τουριστικού περιεχομένου ιστοσελίδα και να την καταστήσουν άκρως ανταγωνιστική, σύγχρονη και συμβατή με τις τελευταίες τεχνολογικές εξελίξεις. Ιδέες λοιπόν που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία και αποτελούν "ένα βήμα μπροστά" για την αποτελεσματικότερη και αποδοτικότερη χρήση της τεχνολογίας που προσφέρεται στον χώρο του ηλεκτρονικού τουρισμού είναι και οι εξής : - Να υπάρχει η δυνατότητα για εξόφληση λογαριασμών ή για προκαταβολές μέσω πιστωτικής κάρτας με χρήση μεθόδων ηλεκτρονικού εμπορίου. - Ύπαρξη διαδραστικών χαρτών στους οποίους ο χρήστης θα μπορεί να διεξάγει ακόμα και αναζήτηση με χρήση ονόματος δρόμου, περιοχής ή και διατύπωση σύνθετων ερωτημάτων. Παράδειγμα, "οι 5 κοντινότερες πόλεις στην πόλη τάδε". Επιπλέον, η έννοια της αλληλεπίδρασης πρέπει να επεκτείνεται και στην χρήση του "ποντικιού" με την οποία να μπορεί ο ενδιαφερόμενος να εστιάζει σε διάφορες περιοχές για περισσότερη λεπτομέρεια. - Δημιουργία ενός club που θα παρέχει οικονομικές διευκολύνσεις και κάποια έκπτωση στα μέλη του. - Μέσα στα πλαίσια του παραπάνω ή και σαν ξεχωριστή υπηρεσία μπορεί να αναφερθεί η δυνατότητα εγγραφής σε λίστα ηλεκτρονικών διευθύνσεων για αποστολή προσφορών-πακέτων, νέων, κ.τ.λ. - Ύπαρξη κάποιου forum36 όπου οι επισκέπτες θα μπορούν να ανταλλάξουν απόψεις και να βρουν λύσεις σε προβλήματα που τους απασχολούν (π.χ. πώς να πραγματοποιήσουν μια συγκεκριμένη λειτουργία στον εκάστοτε διαδικτυακό τόπο). 35 Παρά το γεγονός ότι η τελευταία παράμετρος θα μπορούσε να θεωρηθεί ως τμήμα του περιεχομένου μιας ιστοσελίδας σκόπιμα τοποθετήθηκε ξεχωριστά για να τονιστεί η ιδιαίτερη σημασία της

41 - - Δυνατότητα για κρατήσεις "της τελευταίας στιγμής", στις οποίες θα υπάρχει άμεση απάντηση. Μετεωρολογικές προβλέψεις για τις περιοχές της Ελλάδας με συχνή ενημέρωση αλλά και γενικότερες πληροφορίες. Δυνατότητα ενημέρωσης διαμέσου της ιστοσελίδας για δρομολόγια μέσων μεταφοράς από και προς τον εκάστοτε χώρο και κυρίως δυνατότητα για κράτηση θέσεων ή και εξόφληση εισιτηρίων με χρήση πιστωτικής κάρτας. Για να μπορέσει να πραγματοποιηθεί αυτό, θα πρέπει να υπάρχει συνεργασία μεταξύ της τουριστικής επιχείρησης και της επιχείρησης που διαχειρίζεται το μέσο μεταφοράς (π.χ. ναυτιλιακή εταιρεία) με το να επιτρέπει η δεύτερη πρόσβαση στα δεδομένα της και άμεση ενημέρωσή τους. Κρατήσεις και ενοικιάσεις οχημάτων. Το συμπέρασμα που προκύπτει λοιπόν είναι ότι για να είναι μια ιστοσελίδα αποδοτική, χρήσιμη και πλήρης πρέπει να δίνει τη δυνατότητα στον χρήστη να πραγματοποιήσει ο,τιδήποτε χρειάζεται για να οργανώσει τις διακοπές του, απλώς χρησιμοποιώντας την και χωρίς να χρειάζεται να αφιερώσει πολύ χρόνο και κόπο γι' αυτή τη διαδικασία. Επιπλέον, ιδιαίτερα σημαντική είναι η δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ των πελατών και των ιδιοκτητών των ηλεκτρονικών δικτυακών τόπων, ώστε να πάψει να υφίσταται το κλίμα αμφιβολίας και δισταγμού από την πλευρά των πελατών που τους αποτρέπει από το να αξιοποιήσουν όλες τις τεχνολογικές δυνατότητες που τους προσφέρει το website. Η ασφάλεια, το προσωπικό απόρρητο και η ακρίβεια των παρεχόμενων πληροφοριών διαδραματίζουν τον κυριότερο ρόλο και χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής Το προφίλ του σύγχρονου καταναλωτή-ταξιδιώτη Για να γίνει πιο κατανοητή η αναγκαιότητα ενσωμάτωσης νέων διαδικτυακών τεχνολογιών που εξυπηρετούν ακόμα και κινούμενους χρήστες θα περιγράψουμε το προφίλ του σύγχρονου καταναλωτή-ταξιδιώτη37. Επιθυμεί ποιότητα στις υπηρεσίες. Προτιμά πιο συγκεκριμένες προσφορές, τόσο όσον αφορά το περιεχόμενο όσο και τις συνολικές δεσμεύσεις. Ζητάει περισσότερες πληροφορίες τόσο για το ίδιο το προϊόν όσο και γενικότερα για τον προορισμό και τις επιπρόσθετες υπηρεσίες.»χει μεγαλύτερη κριτική διάθεση και είναι περισσότερο ενήμερος. Πραγματοποιεί περισσότερα αλλά μικρότερης διάρκειας ταξίδια (π.χ. λόγω φόρτου εργασίας). Αποφασίζει αργά και συνήθως τελευταία στιγμή, κάτι το οποίο μειώνει το χρονικό διάστημα μεταξύ κρατήσεων και χρήσης των κρατήσεων και άρα απαιτεί γρήγορη ανταπόκριση από μέρους των επιχειρήσεων στις επιθυμίες του. Διαρκώς κινείται, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το επίπεδο σπουδαιότητας της χρήσης κινητής τεχνολογίας για την κάλυψη των αναγκών του οποιαδήποτε στιγμή σε οποιοδήποτε χώρο. Είναι ενήμερος και πιθανώς ευαισθητοποιημένος σχετικά με περιβαλλοντολογικά, κοινωνικά και πολιτισμικά θέματα. Ο σύγχρονος πελάτης-ταξιδιώτης δεν ικανοποιείται μόνο με γενικές πληροφορίες σχετικά με ένα προϊόν-υπηρεσία αλλά επιπλέον, επιθυμεί συγκεκριμένες και προσωπικές συμβουλές καθώς και να έχει τη δυνατότητα να αγοράσει το επιλεγμένο προϊόν-υπηρεσία όταν το Δικτυακός χώρος όπου διάφορα άτομα μοιράζονται απορίες, ιδέες, εμπειρίες σχετικά με κάποιο κοινό θέμα Πηγή: Παρουσίαση του έργου, Efficient Electronic Services for Tourists In Action

42 εντοπίσει. Καταλήγουμε επομένως στο εξής μοντέλο που παρουσιάζει την υπάρχουσα και μελλοντική κατάσταση στον χώρο του τουρισμού: Τα πλεονεκτήματα του online τουρισμού Σε γενικά πλαίσια, ο online τουρισμός έχει αρκετά πλεονεκτήματα έναντι του παραδοσιακού τουριστικού συστήματος. Είναι μια δραστηριότητα πραγματικού χρόνου όπου η πληροφορία ανανεώνεται και παρέχεται με ηλεκτρονικό τρόπο χωρίς να εξαρτάται από το πότε και το που γίνεται αυτό. Επιπλέον, online συναλλαγές πραγματοποιούνται χωρίς την ανάγκη για ξεχωριστό φυσικό χώρο συνάντησης και το κόστος είναι σαφώς χαμηλότερο από τις παραδοσιακές μεθόδους. "Η τεχνολογία έκανε την κατάστρωση σχεδίων ταξιδιού όχι μόνο βολικότερη, αλλά και διευκόλυνε τους καταναλωτές να αναζητούν περισσότερες επιλογές και να είναι όλο και πιο τολμηροί στο θέμα των διακοπών τους. Λίγοι μπορούν να αρνηθούν αυτό το γεγονός. Οι καταναλωτές ανησυχούν λιγότερο για το να αναζητούν αμέτρητες διαφορετικές επιλογές σχετικά με τις διακοπές τους. Η κοινή λογική λέει πως τα άτομα θα ένιωθαν άβολα αν ζητούσαν από ένα ταξιδιωτικό πράκτορα να ερευνήσει 20 διαφορετικούς παροχείς τουριστικών εγκαταστάσεων." (Birgit 2000) Όπως έχει τονιστεί και σε άλλα σημεία αυτού του άρθρου ο ηλεκτρονικός τουρισμός έχει ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα που επιθυμεί να προωθήσει τις τουριστικές περιοχές της ανά τον κόσμο. "Ο αριθμός των τουριστών που χρησιμοποιούν δικτυακά τουριστικά πληροφοριακά συστήματα για να οργανώσουν τα ταξίδια τους αυξήθηκαν από 3,1 εκατομμύρια το 1996 σε 33,8 εκατομμύρια το 1998, μια αύξηση 1.000% σε δύο χρόνια" (Travel Industry Association of America [TIA] 1999b)38. Επιπλέον, "αναμένεται στα επόμενα 38 Travel Industry Association of America (1999b) New Travel and Technology Report: 6.7 Million AdultsUse the Internet For Travel Reservations, [Online]. Available:

43 10 χρόνια, το 30% της συνολικής τουριστικής βιομηχανίας να γίνεται διαμέσου του διαδικτύου" (Schuster 1998)39, (Birgit Proll, 2000). Όμως το πώς το διαδίκτυο θα λειτουργήσει καλύτερα και αποδοτικότερα σε αυτόν τον τομέα δεν είναι ένα τετριμμένο θέμα. Η βιομηχανία τουρισμού, αυτοί που θέτουν τους κανόνες και οι παροχείς εγκαταστάσεων μαζί με τους διάφορους καταναλωτές αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες. Όλοι χρειάζεται να έχουν επαρκείς ικανότητες για να συμβαδίζουν με τις τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις που άπτονται του διαδικτύου. 2.4 E MARKETING Οι βασικές αρχές και έννοιες του marketing, που για χρόνια καθοδήγησαν την ανάπτυξη και προώθηση των προϊόντων στην αγορά, συνεχίζουν να έχουν εφαρμογή και σήμερα, προσαρμοσμένες, όμως, στις ανάγκες ενός δυναμικού και έντονα τεχνολογικού οικονομικού περιβάλλοντος. Παρά το γεγονός ότι η εξάπλωση του Internet έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές σε αρκετές πτυχές της επιχειρηματικής δραστηριότητας, στον τομέα του marketing οι βασικές αρχές έχουν ισχύ και στην προώθηση προϊόντων μέσω του Διαδικτύου.»χουν προταθεί πολλοί ορισμοί για την περιγραφή της έννοιας του Marketing. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η ικανοποίηση των τωρινών και μελλοντικών αναγκών των πελατών με απώτερο σκοπό την αύξηση των κερδών μιας επιχείρησης. Πιο συγκεκριμένα είναι η διαδικασία του σχεδιασμού και της εκτέλεσης των αρχών, των κανόνων και της προώθησης ιδεών, αγαθών και υπηρεσιών για τη δημιουργία συναλλαγματικών ευκαιριών που ικανοποιούν τους αντικειμενικούς σκοπούς μιας επιχείρησης40. Ο ορισμός αυτός ανταποκρίνεται στην απλή και ευρέως κατανοητή ταξινόμηση των ελεγχόμενων στοιχείων του επιχειρηματικού πλάνου που είναι γνωστό ως τα 4 Ps, δηλαδή Product (Προϊόν), Place (Τόπος), Promotion (Προώθηση), Price (Τιμή). Το e-marketing είναι στην ουσία το marketing στο χώρο του Internet. Με την ανάπτυξη του Διαδικτύου, έχουμε γρηγορότερη και πιο άμεση πρόσβαση με τους καταναλωτές. Δε βασιζόμαστε πλέον σε έγγραφα και άλλες γραφειοκρατικές διαδικασίες που έχουν ως αποτέλεσμα τις καθυστερήσεις και τα ενδεχόμενα λάθη. Από τη στιγμή που μπορούμε να επικοινωνούμε σε παγκόσμιο επίπεδο με την ίδια ευκολία με την οποία επικοινωνούμε και σε τοπικό, οι προσπάθειές μας δεν περιορίζονται μόνο σε τοπικούς πελάτες αλλά σε ένα ευρύτερο κοινό.»να επίσης σχετικό θέμα είναι οι αλλαγές που συμβαίνουν στους πελάτες. Με ακόμα περισσότερες επιλογές και διαθεσιμότητα προϊόντων σε συνδυασμό με το μορφωτικό τους επίπεδο και τις διαφορετικές συνήθειες και αγοραστικά τους ενδιαφέροντα, οι καταναλωτές γίνονται λιγότερο πιστοί σε μία συγκεκριμένη επιχείρηση. Εκδηλώνουν την επιθυμία να αλλάζουν συνεχώς προτιμήσεις στα προϊόντα και τις υπηρεσίες. Εάν και αυτό μπορεί να ειδωθεί ως μία απειλή για τα έσοδα μιας εταιρίας, στην ουσία είναι ένας τρόπος για την απόκτηση μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς σε σχέση με τους ανταγωνιστές, διότι με το emarketing, δίνεται η ευκαιρία εκμετάλλευσης των στρατηγικών πλεονεκτημάτων γρήγορα και αποτελεσματικά με τις δυνατότητες που μας δίνει η συνεχώς εξελισσόμενη τεχνολογία του Διαδικτύου. Σύμφωνα με τον Glazer41 (1991) το internet μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο marketing ώς μέσο για την επίτευξη των παρακάτω: 39 Schuster, A. G. (1998). A Delphi Survey on Electronic Distribution Channels for Intermediaries in the Tourism Industry: The Situation in German Speaking Countries. In Proceedings of the International Conference on Information and Communication Technologies in Tourism (ENTER), edited by D. Buhalis et al. Vienna/New York: Springer 40 Kotler, P., Μάρκεντινγκ Μανατζμεντ: Ανάλυση, Σχεδιασμός, Υλοποίηση και»λεγχος,»βδομη έκδοση, Interbooks, Αθήνα 41 Glazer, R. (1991), Marketing in an information-intensive environment: Strategic implications of knowledge as an Asset, Journal of Marketing, No.4,

44 - - Την αύξηση των συναλλαγών και των πωλήσεων (πχ με την προσαρμογή των προιόντων στα ζητούμενα των πελατών, τη διεύρυνση της αγοράς των πελατών, την αμφίδρομη επικοινωνία) Τη μείωση του κόστους των συναλλαγών (πχ με την εξάλειψη μεσαζόντων, νέα κανάλια ηλεκτρονικής διανομής για ορισμένα προιόντα, εικονικά καταστήματα) Την πώληση των ίδιων πληροφοριών καθώς και την αναβάθμιση της επικοινωνίας με την αγορά στόχο, γεγονός που θα αυξήσει το κέρδος και θα μειώσει το κόστος των επιχειρησιακών συναλλαγών. Σύμφωνα με τον Vassos42 (1997) το internet δεν είναι για μαζικό marketing και μαζικές αγορές. Απευθύνεται σε ανθρώπους- άτομα με συγκεκριμένες επιθυμίες, ανάγκες, προφίλ και ήθη. Δεν αποτελεί λοιπόν μια μαζική αγορά 60 εκατομμυρίων ανθρώπων αλλά 60 εκατομμύρια αγορές, που η κάθε μια περιλαμβάνει ένα άτομο. Ειδικότερα μέσω του διαδικτύου το marketing μπορεί να εκπληρώσει πέραν της αύξησης των πωλήσεων και της μείωσης του κόστους διάφορες λειτουργίες όπως: - -»ρευνα αγοράς ( καθορισμός αναγκών καταναλωτών, ανάλυση ανταγωνιστών ). Ανάπτυξη προϊόντων ( μέτρηση αντιδράσεων καταναλωτών για τα προϊόντα, λειτουργία επαναπληροφόρησης ). Εισαγωγή νέου προϊόντος, δοκιμή προϊόντος. Διαφοροποίηση, αλλαγή προϊόντος ( βάσει επανατροφοδότησης πληροφοριών από τους καταναλωτές, customer feedback ). Σχεδιασμό προγράμματος marketing και διαφήμισης. Αναβάθμιση της εικόνας\image της επιχείρησης και του προϊόντος. Προσέλκυση της προσοχής, του ενδιαφέροντος και ανάπτυξη της αγοραστικής πρόθεσης του πελάτη με την παρουσίαση των αναγκαίων πληροφοριών και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων για τα προϊόντα ( οι παραδοσιακές τεχνικές στην προβολή της επανάληψης και της πειθούς αντικαθίστανται στο Internet με αυτές της προσέλκυσης και της ωφέλειας ). Υποστήριξη του πελάτη πριν την πώληση ( ενημέρωση μέσω του διαδικτύου ). Υποστήριξη μετά την πώληση (επίλυση προβλημάτων, συνεχής παροχή υπηρεσιών σέρβις) Σύγκριση παραδοσιακού και ηλεκτρονικού marketing Πίνακας 2-1 Σύγκριση παραδοσιακού και ηλεκτρονικού marketing Λειτουργίες: Έρευνα Αγοράς Τμηματοποίηση Αγοράς Πολιτική Προιόντων 42 Παραδοσιακό Marketing Ηλεκτρονικό Marketing Χρησιμοποιεί πρωτογενείς έρευνες για τη συλλογή στοιχείων των καταναλωτών και ανταγωνιστών κάθε αγοράς, δευτερογενή στοιχεία από εταιρείες ερευνών Διακρίνει σε επιμέρους τμήματα βάσει δημογραφικών και ψυχογραφικών χαρακτηριστικών των υπαρχόντων ή πιθανών πελατών, μεταχειρίζεται ίδια καταναλωτές με παρόμοιο προφίλ - Η ανάπτυξη των προιόντων βασίζεται στην τεχνολογία και Απευθείας ερωτηματολόγια και έρευνα διαθέσιμων καταναλωτών μέσω του διαδικτύου με τη βοήθεια των πελατών, διαλογικότητα-interactivity, έγκαιρη ενημέρωση Χρησιμοποιεί δεδομένα τρέχουσας συμπεριφοράς καταναλωτών και διακρίνει βάσει στατιστικών μεθόδων το δυναμικό και την αξία του κάθε ατόμου - Η ανάπτυξη των προιόντων γίνεται βάσει των επιταγών του Vassos, T. (1997), Strategic Internet Marketing, Que Bussiness computer Library,

45 - το σύστημα παραγωγής της επιχείρησης Συγκέντρωση επιχειρηματικής δραστηριότητας σε έναν κλάδο - - Πολιτική Τιμών - Δυνατή η διαφοροποίηση τιμών, έλλειψη διαφάνειας των αγορών Η αναγραφή τιμών και ειδικών εκπτώσεων για την ενημέρωση των πελατών σε τιμοκαταλόγους και διαφημιστικά ανεβάζει το κόστος λόγω αναγκαίας ανατύπωσης σε περίπτωση αλλαγής τιμών - Ο σχεδιασμός της προβολής γίνεται βάσει του μέσου όρου ή του χαρακτηριστικού τύπου της αγοράς-στόχου - Τα κλασσικά μέσα ενημέρωσης οδηγούν σε απρόσωπη επικοινωνία - Ο αποδέκτης των διαφημιστικών μηνυμάτων αρνείται να απορροφήσει τις πληροφορίες του μηνύματος λόγω πληθώρας μηνυμάτων - Τεχνικές επανάληψης και πειθούς - Μονόδρομος επικοινωνίας, εκτός των περιπτώσεων της προσωπικής πώλησης, όπου ο πωλητής αναλαμβάνει την ευθύνη των σχέσεων με τον πελάτη - Δυσκολίες μέτρησης αποτελεσματικότητας διαφήμισης Εξαρτάται από την επιλογή των μεσαζόντων και τους πωλητές της επιχείρησης - - Πολιτική Προβολής Πολιτική Διανομής Έλεγχος - Επικεντρώνεται στην καταναλωτή, αμφίδρομη, αλληλεπιδραστική επικοινωνία για την εισαγωγή νέων προιόντων και την τροποποίηση παλαιών Ανάπτυξη επιχειρήσεων έντασης πληροφοριών και δυνατότητα επιχειρηματικής δραστηριότητας σε περισσότερους κλάδους ταυτόχρονα Αυξημένο ενδιαφέρον για προιόντα έντασης πληροφοριών Παρουσίαση χαρακτηριστικών προιόντων στην ηλεκτρονική σελίδα της επιχείρησης Υποστήριξη προιόντων μετά την πώληση Δυνατή η μείωση τιμών λόγω συμπίεσης του κόστους μεσαζόντων, ανάπτυξη διαφάνειας τιμών ανάμεσα στις διάφορες αγορές, διαμόρφωση των τιμών ανάλογα με τις επιλογές σε στοιχεία του προιόντος, σύμφωνα με τις ιδιαίτερες απαιτήσεις του πελάτη Οι αλλαγές τιμών και ειδικών προσφορών προβάλλονται μέσω του διαδικτύου με οικονομικό τρόπο Αμφίδρομη επικοινωνία Καθοδήγηση και επιλογή απο τον χρήστη Τεχνικές προσέλκυσης και ωφέλειας Ανάπτυξη ελκυστικών ηλεκτρονικών σελίδων και συνεχής ανανέωσή τους Παρακολούθηση διαδρομών του χρήστη και προσέλκυση του ενδιαφέροντος του με άμεσο τρόπο Απόκτηση δείγματος ή πληροφοριακού υλικού (downloads, demos) Δυνατότητες μέτρησης της αποτελεσματικότητας των μηνυμάτων Η ευθύνη των σχέσεων με τον πελάτη είναι στον υπεύθυνο του marketing (relationship marketing) Δυνατότητα για ορισμένα προιόντα ηλεκτρονικής διάθεσης προιόντων - Ανάπτυξη εταιριών διανομήςφυσικής μεταφοράς-παράδοσης προιόντων που υποκαθιστούν τις λειτουργίες των μεσαζόντων σε θέματα παράδοσης προιόντων Επικεντρώνεται στη διατήρηση

46 Marketing παρακολούθηση μεριδίου αγοράς, πωλήσεων και κέρδους πελατών, απόκτηση νέων πελατών, βάση δεδομένων για την παρακολούθηση της αξίας του κάθε πελάτη. Δυναμικός έλεγχος Πηγή: Βλαχοπούλου Μάρω (2003)43 Σύμφωνα με τον παραπάνω πίνακα καθίσταται σαφές ότι το ηλεκτρονικό marketing προϋποθέτει μια διαφορετική προσέγγιση, σύμφωνα μη την οποίαν οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων marketing θα πρέπει να διαμορφώσουν τη στρατηγική marketing στη σύγχρονη σημερινή εποχή (Allen et al 1998)44. Οι βασικές ιδιαιτερότητες στο marketing μέσω του internet είναι ότι: - Το δυναμικό της αγοράς ανέρχεται σε μερικές δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους διασκορπισμένους γεωγραφικά που χρησιμοποιούν διαφορετικές γλώσσες, έχουν διαφορετική θρησκεία και διαφορετικές συνήθειες, ήθη και έθιμα - Ο πελάτης επιλέγει μόνος του την πληροφόρηση, τον χρόνο και την διάρκεια έκθεσης - Η διανομή για ορισμένα προιόντα γίνεται μέσω του διαδικτύου ηλεκτρονικά, άρα υπάρχει μειωμένο κόστος και ταχύτητα παράδοσης E-Marketing και τουρισμός Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού υποστηρίζει ότι το κλειδί για την επιτυχία βρίσκεται στην γρήγορη αναγνώριση των καταναλωτικών αναγκών και στην παροχή στους δυνητικούς πελάτες περιεκτικής, εξατομικευμένης και ενημερωμένης πληροφορίας (WTO 1988)45. Η ταχεία ανάπτυξη ταυτόχρονα του όγκου αλλά και των απαιτήσεων των σύγχρονων ταξιδιωτών, απαιτεί ισχυρές νέες τεχνολογίες για τη διαχείρισή τους. Οι τουρίστες γίνονται πιο έμπειροι και απαιτητικοί, απαιτώντας υψηλής ποιότητας υπηρεσίες και αξία για τα χρήματά τους. Η χρήση των τεχνολογιών της πληροφόρησης στη βιομηχανία οδηγείται ταυτόχρονα από την αύξηση του μεγέθους και την πολυπλοκότητα της τουριστικής ζήτησης, καθώς και από την ταχεία επέκταση και εξειδίκευση των τουριστικών προϊόντων. Ολοένα και περισσότερο, οι νέοι, έμπειροι, εξεζητημένοι, απαιτητικοί ταξιδιώτες αναζητούν πληροφόρηση για περισσότερο εξωτικούς προορισμούς και αυθεντικές εμπειρίες, ενώ παράλληλα επιδιώκουν την αλληλεπίδραση με τους προμηθευτές προκειμένου να ικανοποιήσουν τις συγκεκριμένες ανάγκες και επιθυμίες τους. Ο σύγχρονος καταναλωτής είναι πολύ λιγότερο πρόθυμος να περιμένει ή να ανεχτεί καθυστερήσεις, στο βαθμό στον οποίο η υπομονή αποτελεί μια εξαφανισμένη αξία. Οι τεχνολογίες της πληροφόρησης επιτρέπουν στους ταξιδιώτες να έχουν πρόσβαση στην ακριβή και αξιόπιστη πληροφορία καθώς και να πραγματοποιούν κρατήσεις εξοικονομώντας χρόνο και χρήμα σε σχέση με τις συμβατικές μεθόδους. Οι νέες τεχνολογίες βελτιώνουν τη ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και συνεισφέρουν στην μεγαλύτερη ικανοποίηση του ταξιδιώτη. Η ικανοποίηση του πελάτη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ακρίβεια και περιεκτικότητα της συγκεκριμένης πληροφόρησης για την πρόσβαση, τις υποδομές, τα αξιοθέατα και τις δραστηριότητες ενός συγκεκριμένου προορισμού. Αυτό συμβαίνει επειδή το κενό μεταξύ των προσδοκιών των καταναλωτών και των αντιλαμβανόμενων εμπειριών είναι μικρότερο και συνεπώς, οι δυσάρεστες εκπλήξεις από πλευράς προορισμών ελαχιστοποιούνται. Επιπλέον, πολλοί άλλοι παράγοντες που συσχετίζονται με τις τεχνολογίες της πληροφόρησης αυξάνουν την ικανοποίηση των καταναλωτών, όπως: οι καταναλωτές έχουν μεγαλύτερη πληροφόρηση και μεγαλύτερη γκάμα επιλογών, η μείωση της γραφειοκρατίας και της γραφικής εργασίας ελευθερώνει χρόνο για τις υπηρεσίες προς τους πελάτες, το προϊόν προσαρμόζεται στις ανάγκες του πελάτη, παρέχονται νέες υπηρεσίες, 43 Βλαχοπούλου, Μ., (2003), Ε-Marketing (Διαδικτυακό Μάρκετινγκ), Αθήνα, Εκδόσεις Rosili Allen, C., Kania, D., Yaeckel, B. (1998), Internet World Guide to One-to-One Web Marketing (Internet World Series), J.Wiley & Sons Publ. 45 WTO (1988), Secondary tourism activity development in Fiji: opportunity, policies and control, United Nations Development Program/Madrid

47 διευκολύνονται τα λειτουργικά καθήκοντα, παρέχονται εξατομικευμένες υπηρεσίες, και τέλος, προωθείται η ενοποίηση των τμημάτων των οργανισμών με σκοπό την παροχή καλύτερων υπηρεσιών. Στην ανάλυσή του ο Μπούχαλης (1998)46 για τη χρήση των νέων τεχνολογιών στον τουρισμό, ισχυρίζεται ότι τα Ηλεκτρονικά Συστήματα Κρατήσεων (CRS), τα Παγκόσμια Συστήματα Διανομής (GDS) και, ολοένα και περισσότερο οι εταιρείες παροχής Internet, ικανοποιούν τις ανάγκες των καταναλωτών για εύκολη πρόσβαση στην ειλικρινή και εύκολη να συγκριθεί πληροφορία. Καλύπτουν όλη τη ποικιλία των ταξιδιών, προορισμών, πακέτων διακοπών, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα τις πραγματικές τιμές και τη διαθεσιμότητα τέτοιων υπηρεσιών. Αυτές οι υπηρεσίες παρέχουν επίσης άμεση επιβεβαίωση και γρήγορη διεκπεραίωση των κρατήσεων, προκαλώντας ένα μεγαλύτερο βαθμό ευκαμψίας και δίνοντας τη δυνατότητα στους δυνητικούς ταξιδιώτες να πραγματοποιήσουν κρατήσεις τελευταίας στιγμής. Οι έμπειροι ταξιδιώτες παρακινούνται ολοένα και περισσότερο από τα τεχνολογικά μέσα να χρησιμοποιούν πληροφοριακά συστήματα, καθώς και συστήματα κρατήσεων προκειμένου να δημιουργήσουν tailor-made προϊόντα τα οποία ικανοποιούν πλήρως τις ανάγκες τους. Οι τεχνολογίες της πληροφόρησης βοηθούν επίσης τους κρατικούς οργανισμούς να κατανοήσουν τις καταναλωτικές ανάγκες μέσα από έρευνες αγοράς. Η βελτιωμένη πρόσβαση στην πληροφορία που καλύπτει όλους τους τομείς των τουριστικών δραστηριοτήτων παρέχει το πλαίσιο για την προσφορά εξατομικευμένων υπηρεσιών σε επίπεδα τιμών συγκρίσιμων με αυτά των τυποποιημένων πακέτων. Ο τομέας του τουρισμού ήταν ένας από τους πρωτοπόρους που χρησιμοποίησε σε μεγάλη κλίμακα το ηλεκτρονικό εμπόριο με επιτυχία. Τα παγκόσμια συστήματα ηλεκτρονικών κρατήσεων είναι τα πιο γνωστά και επιτυχημένα παραδείγματα του ηλεκτρονικού εμπορίου.»χουν παντελώς αλλάξει τη δομή διανομής καναλιών και τον τρόπο συναγωνισμού σε όλη τη βιομηχανία. Απ αυτό δεν έχουν ωφεληθεί μόνο οι μεγάλες αεροπορικές εταιρείες από τα συστήματα ηλεκτρονικών κρατήσεων, αλλά και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις όπως: τουριστικοί πράκτορες, τουριστικά γραφεία, τοπικοί φορείς τουρισμού και άλλοι που έχουν εφοδιαστεί με ένα εργαλείο που τους επιτρέπει να οργανώσουν και να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε παγκόσμια βάση και σύμφωνα με τη τουριστική κίνηση. Τα πετυχημένα και προσοδοφόρα Web sites υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχει άλλο μέσο σήμερα που να μπορεί να συγκριθεί σε αποδοτικότητα και ευκαμψία. Ο τουρισμός ήδη αποτελέσει το πλέον ισχυρό τμήμα των on-line πωλήσεων σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήδη η προσφορά τουριστικών υπηρεσιών μέσω Internet αυξάνεται με γοργό ρυθμό. Αεροπορικές εταιρείες, ακτοπλοϊκές εταιρείες, ταξιδιωτικά γραφεία, ξενοδοχεία, εταιρείες ενοικίασης αυτοκινήτων είναι στη διάθεση του κοινού. Οι χρήστες μπορούν να αναζητήσουν πληροφορίες σχετικά με το τουριστικό προϊόν που θέλουν να αγοράσουν (προορισμός, κόστος, κ.α.) και κατόπιν να βρίσκουν αυτό που τους ταιριάζει σε εισιτήρια και ξενοδοχεία, ενώ παράλληλα μπορούν να κάνουν κρατήσεις και να νοικιάζουν αυτοκίνητα σε πολλές χώρες τους πλανήτη μας. Ειδικότερα, στα sites των τουριστικών επιχειρήσεων κάθε είδους οι χρήστες καταναλωτές μπορούν να ενημερωθούν για τις προσφερόμενες υπηρεσίες, τα δρομολόγια εάν πρόκειται για μεταφορές, τις ημερομηνίες προγραμματιζόμενων ταξιδιών, τις τιμές και, εάν το επιθυμούν, να κάνουν κρατήσεις και να αγοράσουν αεροπορικά ή ακτοπλοϊκά εισιτήρια, να δηλώσουν συμμετοχή σε κάποια εκδρομή ή στέλνοντας να ζητήσουν περισσότερες πληροφορίες εάν αυτές που υπάρχουν στη σελίδα που επισκέπτονται on-line δεν επαρκούν για να τους κατατοπίσουν όσο θα ήθελαν. Οι νέες τεχνολογίες έχουν τρεις σημαντικές επιδράσεις στη τουριστική βιομηχανία: 46 Buhalis D. (1998), Strategic use of information technologies in the tourism industry, Tourism Management, Vol. 19, No. 5, pp

48 1. Αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού. 2. Μεταβάλλουν σημαντικά το ρόλο του κάθε παίκτη στη παραγωγική διαδικασία της βιομηχανίας. 3. Διευκολύνουν τη παραγωγή νέων, ευέλικτων και υψηλής ποιότητας τουριστικών υπηρεσιών οι οποίες είναι ανταγωνιστικές όσον αφορά το κόστος σε σχέση με τις Η εφαρμογή του e-marketing σε μια τουριστική επιχείρηση που δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο αποφέρει πολλά πλεονεκτήματα όπως: Άμεση επικοινωνία με τους πελάτες. Με ελκυστικές και καλά δομημένες παρουσιάσεις των προϊόντων-υπηρεσιών και των εφαρμογών τους, δίνεται μια ολοκληρωμένη εικόνα στους πελάτες, με αποτέλεσμα τη μείωση του κύκλου των πωλήσεων και τη μείωση του κόστους ενημέρωσης και επικοινωνίας. Δίνεται η δυνατότητα σε κάθε μεγέθους επιχείρηση να απευθυνθεί στην παγκόσμια τουριστική αγορά, μια αγορά εκατομμυρίων καταναλωτών. Δυνατότητα μετρήσεων αποτελεσματικότητας και διεξαγωγής ερευνών (Βαθμός ικανοποίησης των πελατών από συγκεκριμένες υπηρεσίες, τα επιθυμητά χαρακτηριστικά ενός νέου τουριστικού προϊόντος, κ.α.). On line και just in time εξυπηρέτηση των πελατών. Η τουριστική επιχείρηση έρχεται σε επαφή με τους πελάτες την στιγμή που επιθυμούν να πραγματοποιήσουν μια κράτηση ή και να πληροφορηθούν για την εν λόγω επιχείρηση Δυνατότητα εφαρμογής relationship marketing. Αύξηση της αφοσίωσης του πελάτη και αναβάθμιση της επικοινωνίας επιχείρησης-καταναλωτή. Ευελιξία προσαρμογής της τουριστικής επιχείρησης στις αλλαγές της αγοράς (αλλαγή τιμών, καθορισμός βραχυχρόνιων προσφορών, δοκιμές προϊόντων, κ.α.). Η ενημέρωση των στοιχείων σε μια ηλεκτρονική σελίδα είναι εύκολη και ταχύτατη, λόγω της φύσης του μέσου. Αντίθετα, αν η εταιρία θελήσει να ενημερώσει τον έντυπο κατάλογο και να τον διανείμει, το κόστος και ο χρόνος που θα χρειαστούν είναι σαφώς μεγαλύτερα. Ευκολότερος και πιο αποτελεσματικός ο καθορισμός του target group μιας τουριστικής επιχείρησης On line παράδοση πληροφοριακού υλικού και άλλων προϊόντων 24 ώρες το 24ωρό (π.χ. τουριστικών οδηγών, χαρτών κλπ.)

49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3Ο ΤΟ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΔΙΚΤΥΟ

50 3.1 ΟΛΥΜΠΙΑΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ (Ο.Π.Ο.Δ) Το Ολυμπιακό Πολιτιστικό Οικολογικό Δίκτυο (Ο.Π.Ο.Δ) αποτελεί έργο της Αναπτυξιακής Ολυμπίας Α.Ε (ΑΝ.ΟΛ) στα πλαίσια του τοπικού προγράμματος LEADER+ για την περιοχή του νομού Ηλείας. Πιο συγκεκριμένα ο κεντρικός στόχος του έργου διατυπώνεται ως εξής: «Αξιοποίηση και ανάδειξη των πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πόρων της περιοχής και σύνδεσή τους με την Αρχαία Ολυμπία στα πλαίσια ενός ολοκληρωμένου Προγράμματος ανάπτυξης της περιοχής το οποίο θα μεγιστοποιήσει τα οφέλη από τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004 στην ευρύτερη περιοχή της Ολυμπίας». Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η αξιοποίηση του υψηλού τουριστικού ρεύματος της Ολυμπίας, ώστε με την κατάλληλη στρατηγική να αυξηθεί η επισκεψιμότητα της ορεινής και μειονεκτικής ζώνης και να επιμηκυνθεί ο χρόνος παραμονής στην περιοχή. Η σύνδεση των πολιτιστικών μνημείων, των αρχαιολογικών χώρων, των Βυζαντινών και νεώτερων μνημείων, των περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και των βιότοπων της περιοχής παρέμβασης, που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα, με μυθολογικά, ιστορικά, ανθρωπιστικά στοιχεία, κ.λ.π. με τη Αρχαία Ολυμπία και τους Ολυμπιακούς αγώνες, ενώνονται σε ένα ενιαίο πολιτιστικό οικολογικό δίκτυο με την ονομασία «Ολυμπιακό Πολιτιστικό Οικολογικό Δίκτυο Ορεινής Ηλείας (Ο.Π.Ο.Δ.). Η ενοποίηση-σύνδεση όλων των πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πόρων της περιοχής και η δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου με την Αρχαία Ολυμπία αποτελεί στόχο του προγράμματος Leader+ που θα εφαρμοστεί στην Ορεινή Ηλεία και το δίκτυο αυτό θα έχει : - Ενιαία προβολή - Ενιαία σήμανση - Ηλεκτρονική δικτύωση με την δημιουργία Info kiosks και ηλεκτρονικών οθονών πληροφόρησης σε βασικά του σημεία. - Ιστορικές και αρχαιολογικές συνέχειες - Κοινές ή με συνέχεια εκδηλώσεις. - Ανάδειξη πολιτιστικών μονοπατιών σύνδεσης. - Δημιουργία ενιαίων πακέτων Βασικά κριτήρια επιλογής του Δικτύου Προκειμένου να επιλεγούν τα σημεία εκείνα που θα αποτελέσουν το Πολιτιστικό Οικολογικό δίκτυο της περιοχής παρέμβασης (Ορεινή Περιοχή Ηλείας) εξετάστηκαν μια σειρά κριτηρίων. Τα κριτήρια που τέθηκαν και αξιολογήθηκαν ήταν : Σημαντικοί αρχαιολογικοί χώροι Ιστορικοί τόποι Βυζαντινά και Νεώτερα μνημεία Περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους Προστατευόμενες περιοχές (Νatura 2000) Σύνδεση των προτεινόμενων με μυθολογικά και ανθρωπιστικά στοιχεία της περιοχής. Σύνδεση (μυθολογικά κ.λ.π.) με Ολυμπιακούς Αγώνες. Δυνατότητα ενιαίας επίσκεψής του. Η σύνδεση του Ο.Π.Ο.Δ. Δυνατότητες προτεινόμενων δραστηριοτήτων Παραδοσιακοί οικισμοί Δυνατότητα εξυπηρέτησης τουριστών (τουριστικά καταλύματα, Κέντρα εστίασης, Τράπεζες, Ταχυδρομείο κλπ.)

51 3.1.2 Η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος Γενικά στοιχεία Η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος καταλαμβάνει το ΒΔ τμήμα της Πελοποννήσου και το Δυτικό άκρο της Στερεάς Ελλάδος, και περιλαμβάνει τους Νομούς Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας και Ηλείας. Η συνολική της έκταση είναι km2 και αποτελεί το 8,6% της συνολικής έκτασης της χώρας. Στο μεγαλύτερο ποσοστό τα εδάφη της είναι ορεινά (45,3%) και ημιορεινά (25,6%) ενώ μόλις το 29,1% είναι πεδινές εκτάσεις. Εχει εκτεταμένα παράλια και στους τρεις νομούς, που βρέχονται από τη θάλασσα του Ιονίου Πελάγους και των κόλπων : Αμβρακικού, Πατραϊκού και Κορινθιακού. Ο πληθυσμός της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, σύμφωνα με την απογραφή του έτους 2001, ανέρχεται σε άτομα. Είναι η τέταρτη σε πληθυσμό περιφέρεια της Ελλάδος, συγκεντρώνοντας το 7% του συνολικού πληθυσμού της χώρας. Η περιφέρεια στο σύνολό της από την άποψη των υφιστάµενων τουριστικών πόρων, φυσικών και πολιτιστικών, κατατάσσεται στις προνοµιούχες περιοχές της χώρας. Διαθέτει ακτές, αρχαιολογικούς χώρους και µουσεία, µνηµεία της νεότερης ιστορίας, ιαµατικές πηγές, παραδοσιακούς οικισµούς, ποτάµια, λίµνες, βιότοπους, αισθητικά δάση και τοπία φυσικού κάλλους, µεταξύ των οποίων αντιπροσωπευτικές περιοχές είναι η Ολυµπία, παγκοσµίως γνωστό µνηµείο του αρχαίου ελληνικού πολιτισµού, η Αγία Λαύρα, το Μέγα Σπήλαιο, η κοιλάδα του Αλφειού, η λίµνη του Καϊάφα µε τις ιαµατικές της πηγές, οι υγρότοποι του Αχελώου και του Αµβρακικού, τα αισθητικά δάση Καλαβρύτων και Σελέµνου Πατρών, τα δάση Στροφυλιάς, Φολοής και Φράξου, τα φαράγγια του Βουραϊκού, κ.ά. Η περιφέρεια προοπτικά τείνει να μετατραπεί σε σταυροδρόμι συνδυασμένων μεταφορών και περιοχή σύγκλισης των δύο εθνικών διεθνών αξόνων ανάπτυξης: του υπάρχοντος και υπό αναβάθμιση κεντρικού αναπτυξιακού άξονα που επεκτείνεται μέχρι την Καλαμάτα (τμήμα Τρίπολης Καλαμάτας) και του υπό υλοποίηση δυτικού άξονα (Σιδηροδρομική γραμμή υψηλών ταχυτήτων Αθηνών Πατρών, Ιόνια Οδός, Ζεύξη Ρίου Αντίρριου, εκσυγχρονισμός και επέκταση του λιμένα Πατρών, προοπτική υποθαλάσσιας καλωδιακής σύνδεσης Δυτικής Ελλάδας με Ιταλία). Η περιφέρεια αποτελεί ένα σύγχρονο συγκοινωνιακό - διαμετακομιστικό κόμβο που συνδέει την Ελλάδα με την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς το λιμάνι της Πάτρας έδρας της περιφέρειας αποτελεί την κύρια πύλη της Ελλάδας προς τη Δυτική Ευρώπη Οικονομία Από την ανάλυση της οικονοµικής φυσιογνωµίας της περιφέρειας διαπιστώνεται ότι βιώνει σταθερά τη φάση µεταστροφής από τις οικονοµίες της µεταποίησης στις οικονοµίες των υπηρεσιών, χωρίς όµως να έχει κατορθώσει µέχρι σήµερα να αποκτήσει µια αξιόλογη εξειδίκευση σε δραστηριότητες αιχµής του τριτογενή τοµέα και ειδικότερα στον τουρισµό, ενώ περιλαµβάνει στα όριά της το τρίτο µητροπολιτικό κέντρο της χώρας (Πάτρα) και

52 διαθέτει σηµαντικά συγκριτικά πλεονεκτήµατα ως προς το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και ως προς την πρόσβαση σε εθνικούς µεταφορικούς και αναπτυξιακούς άξονες. Στον πρωτογενή τομέα απασχολείται το 46,9% του εργατικού δυναμικού, στο δευτερογενή το 19,3% και στο τριτογενή το 33,8%. Η συμμετοχή κάθε τομέα στη σύνθεση του Ακαθάριστου Περιφερειακού Προϊόντος είναι 23%, 29% και 48% αντίστοιχα. Ο δευτερογενής τομέας παρουσιάζει μεγάλη συγκέντρωση στο νομό Αχαΐας. Εντούτοις, o προσανατολισμός της βιομηχανίας σε παραδοσιακούς κλάδους, που παρουσιάζουν σχετική ύφεση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή 'Ενωση (το 40% των μονάδων ασχολείται με κλωστοϋφαντουργία και ένδυση και το 20% με παραγωγή μη μεταλλικών ορυκτών), είχε ως αποτέλεσμα την σχετική αποβιομηχάνιση του νομού. Οι μεταποιητικές μονάδες, στα προάστεια της Πάτρας και του Αιγίου, παρέχουν την αναγκαία υλική υποδομή για την δημιουργία ενός σύγχρονου πόλου βιομηχανικής ανάπτυξης σε εθνική κλίμακα. Συγχρόνως, το έμπειρο εργατοτεχνικό και διευθυντικό προσωπικό είναι σε θέση να στελεχώσει αποτελεσματικά σύγχρονες βιομηχανικές μονάδες Γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά Η γεωμορφολογία της Περιφέρειας παρουσιάζει εξαιρετική ποικιλία, αφού σε αυτήν περιλαμβάνονται όρη με ιδιαίτερα μεγάλο υψόμετρο (Αροάνια μ., Ερύμανθος μ., Παναχαϊκό μ.), μεγάλες φυσικές λίμνες (Τριχωνίδα 95,8 km2, που είναι η μεγαλύτερη της χώρας, Αμβρακία 14,4 km2, Λυσιμαχεία 13 km2, Καϊάφα κ.λ.π.) και ποταμοί (Αχελώος 220 km, που είναι ο δεύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδος, Πηνειός, Αλφειός, Εύηνος, Σελινούντας, Βουραϊκός, Πείρος και Γλαύκος). Ειδικότερα, ο Νομός Αιτωλοακαρνανίας, που είναι ο μεγαλύτερος σε έκταση Νομός της χώρας (5.448 km2), παρουσιάζει ένα συνδυασμό ορεινών όγκων με πολλές φυσικές και τεχνητές λίμνες. Οι ποταμοί Αχελώος και Εύηνος μαζί με τις ομώνυμες πεδιάδες συμπληρώνουν την εδαφολογική μορφολογία του νομού και αποτελούν την βασική πηγή της οικονομικής του δραστηριότητας. Ο Νομός Αχαΐας με συνολική έκταση km2, χαρακτηρίζεται από έντονες εδαφολογικές αντιθέσεις. Τα εδάφη του είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους (60% περίπου) ορεινά και διασχίζονται από μικρούς σχετικά ποταμούς (Βουραϊκό, Γλαύκο, Σελινούντα, Πείρο) και μικρότερους χειμάρρους, που εκβάλλουν στον Πατραϊκό και Κορινθιακό κόλπο. Επίκεντρο της οικονομικής ζωής του Νομού αλλά και της Περιφέρειας αποτελεί η πόλη των Πατρών. Τέλος, ο Νομός Ηλείας με συνολική έκταση km2, έχει έδαφος πεδινό κατά 60% και διασχίζεται από τους ποταμούς Αλφειό, Πηνειό, Ερύμανθο και τους παραποτάμους τους. Ο Νομός χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη παράλιων υδροβιότοπων (Κοτύχι, Καϊάφα) εξαιρετικού φυσικού κάλλους και οικολογικού πλούτου. Η πεδιάδα της Ηλείας είναι η μεγαλύτερη σε έκταση στην Πελοπόννησο Φυσικό Περιβάλλον Η Περιφέρεια διαθέτει πλούσια και σπάνια οικοσυστήµατα και ευαίσθητες προστατευόµενες περιοχές οι οποίες όµως υφίστανται δυσµενείς περιβαλλοντικές επιδράσεις από τις ανθρωπογενείς κυρίως δραστηριότητες ή από ελλείψεις σε υποδοµές, δίκτυα και συστήµατα πρόληψης παραγωγής ρύπων. Η οικολογική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων αποτελούν αναγκαιότητα για την διατήρηση του πολιτιστικού αποθέματος της περιφέρειας για μία αειφορική τουριστική ανάπτυξη

53 Εμπράγματο Περιβάλλον Πνευματικός πολιτισμός Η Περιφέρεια υτικής Ελλάδας διαθέτει πληθώρα κηρυγµένων αρχαιολογικών τόπων, µεσαιωνικών βυζαντινών κάστρων και µνηµείων, καθώς και παραδοσιακών οικισµών. Διαθέτει επίσης αξιόλογα ίχνη του αρχαίου και του νεώτερου ελληνικού πολιτισµού, καθώς και ενδιαφέροντες οικισµούς που συνεχίζουν την παράδοση της ελληνικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Εν τούτοις δεν εξειδικεύεται στο σύνολό της στις δραστηριότητες πολιτισµού ως παράγοντα προσέλκυσης τουριστών και εν γένει επισκεπτών, παρουσιάζει δε διαφοροποιήσεις και ανισοµέρειες που δεν αναλογούν επαρκώς στα εκτεταµένα χωρικά της πλεονεκτήµατα στον τοµέα του πολιτισµού. Γενικότερα οι εστίες πολιτιστικής και ιστορικής αξίας δεν έχουν ενταχθεί σε συντονισµένα δίκτυα και σχεδιασµένες πολιτιστικές διαδροµές σε συνέργια µε τα αξιόλογα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος τα οποία έχουν ήδη καταγραφεί και αξιολογηθεί. Η προοπτική ενοποίησης διασύνδεσης είναι ορατή και εφικτή, µπορεί δε να προδιαγράψει δυναµική πορεία και εξελίξεις, εάν ληφθούν τα αναγκαία µέτρα και υλοποιηθούν οι κατάλληλες παρεµβάσεις, αξιοποιώντας την ιστορία και το φυσικό περιβάλλον της περιοχής σε µια νέα σύνθεση που να τονίζει το σύγχρονο ελληνικό πολιτισµό µε ισχυροποιηµένη τη διεθνή διάσταση στον ευρωπαϊκό, µεσογειακό και βαλκανικό χώρο. Οι τουριστικού ενδιαφέροντος περιοχές της περιφέρειας πρέπει να αποτελέσουν πόλους προσέλκυσης τουριστών και σηµεία εφαρµογής προγραµµάτων εναλλακτικού τουρισµού, όπως είναι ο ορεινός, ο χειµερινός, ο κυνηγετικός, ο επιστηµονικός, ο συνεδριακός, ο θεραπευτικός, κ.ά. Ο εναλλακτικός τουρισµός µε διαφοροποίηση και εξειδίκευση, σε συνδυασµό µε τη δηµιουργία εταιρικών σχέσεων πόλης υπαίθρου, την ανάδειξη των πολιτιστικών τοπίων και υποδοµών, καθώς και µε εκσυγχρονισµό του πρωτογενή τοµέα και σύνδεσή του µε την τουριστική δραστηριότητα, θα µπορούσαν να αποτελέσουν µια ισχυρή διέξοδο πολιτικών για βελτίωση της θέσης της περιφέρειας στον εθνικό και ευρωπαϊκό χώρο

54 3.1.3 Νομός Ηλείας

55 Γενικά στοιχεία Ο Νομός Ηλείας καταλαμβάνει το βορειοδυτικό τμήμα της Πελοποννήσου και ο πληθυσμός του ανέρχεται σε κατοίκους. Αποτελείται από τις επαρχίες Ηλείας και Ολυμπίας, με σημαντικότερες πόλεις τον Πύργο (πρωτεύουσα του Νομού) την Αμαλιάδα, τη Γαστούνη, την Κρέστενα και το Βαρθολομιό. Ο Πύργος, πρωτεύουσα του νομού, είναι κτισμένος σε λόφο και πήρε το όνομα του από τον πύργο που έκτισε ο έπαρχος Τσερνοτάς το Από την παλιά πόλη σώζονται η Δημοτική Αγορά και το Δημοτικό θέατρο που είναι δύο όμορφα νεοκλασικά κτίρια του αρχιτέκτονα Τσίλλερ. Στην περιοχή αξίζει να επισκεφθεί κανείς τη Μονή της Κρεμαστής, ενώ 13 χλμ. πιο έξω από την πόλη μπορεί κανείς να ξεκουραστεί στο πανέμορφο παραθαλάσσιο χωριό Κατάκολο. Ανατολικά του Πύργου (20 χλμ.) βρίσκεται η Αρχαία Ολυμπία. Εδώ τελούνταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, (επίσημα από το 776 π.χ), με τη συμμετοχή αθλητών απ' όλη την Ελλάδα. Στον αρχαιολογικό της χώρο ξεχωρίζουν πολλά οικοδομήματα σχετικά με τους αγώνες, όπως το στάδιο και οι ναοί του Δία και της Ήρας. Στο αρχαιολογικό μουσείο της Ολυμπίας στεγάζονται μερικοί από τους πολυτιμότερους θησαυρούς της αρχαίας Ελληνικής τέχνης. Από το 1896 η Ολυμπιακή φλόγα ανάβει κάθε 4 χρόνια έξω από το Ηραίο και μεταφέρεται στην πόλη που έχει αναλάβει τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγόνων. Ακολουθώντας το δρόμο ΒΑ της Ολυμπίας οδηγούμαστε το γραφικό χωριό Λαμπεία (Δίβρη), περάσουμε από την Κρέστενα συναντούμε την Ανδρίτσαινα, ένα παραδοσιακό χωριό, με πέτρινα σπίτια, παραδοσιακά καλντερίμια και μεγάλη πλατεία με τεράστια πλατάνια. Από κει φτάνουμε στις Βάσσες όπου δεσπόζει ο ναός του Επικούρειου Απόλλωνα (420 π.χ.) ο οποίος διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση και κτίστηκε από τον αρχιτέκτονα του Παρθενώνα Ικτίνο. Βόρεια του Πύργου βρίσκεται η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη του νομού, η Αμαλιάδα, που πήρε το όνομα της από τη βασίλισσα Αμαλία η οποία όταν επισκέφθηκε την περιοχή έδειξε ότι της άρεσε υπερβολικά. Συνεχίζοντας τη διαδρομή, βρισκόμαστε στην Ανδραβίδα που αποτελούσε τον 13ο αι. πρωτεύουσα του πριγκιπάτου του Μορέως υπό τους Βιλλεαρδουίνους με το όνομα Αντρεβίλ. Εδώ κάθε χρόνο οργανώνεται περίφημη ιππική έκθεση. Προχωρώντας ανατολικά, φτάνουμε στην αρχαία Ήλιδα που αποτελούσε την σπουδαιότερη αρχαία πόλη της Ηλείας. Στις εγκαταστάσεις της προπονούνταν οι αθλητές πριν από τους αγώνες και διέθετε αγωνιστικούς χώρους, θέατρα και πολλά ιερά. Δυτικότερα της Ανδραβίδας, στην κορυφή μικρού λόφου στέκεται το φράγκικο κάστρο Χλεμούτσι που κτίστηκε το 1220 και είναι από τα ωραιότερα και πιο καλοδιατηρημένα κάστρα της Πελοποννήσου. Τέλος, λίγο βορειότερα, στα ερείπια της αρχαίας Κυλλήνης, υπάρχει η σύγχρονη κωμόπολη Κυλλήνη η οποία διαθέτει λιμάνι μέσω του οποίου γίνεται η προσέγγιση στα νησιά Ζάκυνθο και Κεφαλονιά. Η Ηλεία χαρακτηρίζεται για φυσικές ομορφιές που αφορούν κυρίως σημαντικούς υδροβιότοπους και ιαματικές πηγές. Ανάμεσα τους η λιμνοθάλασσα του Κοτυχίου, που βρίσκεται στη βορειοδυτική πλευρά του νομού, αποτελεί σπουδαίο υδροβιότοπο γατί προσφέρει καταφύγιο σε πολλά είδη πουλιών που φθάνουν εδώ για να περάσουν το χειμώνα. Νοτιότερα βρίσκονται η λίμνη και τα λουτρά του Καϊάφα με θερμές πηγές, που είναι γνωστές από την αρχαιότητα για τις ιαματικές τους ιδιότητες και που καταλήγουν στην ομώνυμη λίμνη. Ανάμεσα σ' αυτή τη λίμνη και τη θάλασσα υπάρχει μια ζώνη πευκοδάσους ενώ δίπλα στην θάλασσα σχηματίζονται αμμοθίνες. Ιαματικές πηγές υπάρχουν επίσης στην Κυλλήνη και στην Υρμίνη. Πηγαίνοντας ανατολικά, προς Ολυμπία, συναντούμε τον ποταμό Αλφειό και συνεχίζοντας την πανέμορφη διαδρομή προς το Λάλα φτάνουμε στο οροπέδιο της Φολόης, στις υπώρειες του Ερύμανθου. Εδώ υπάρχει ένα απέραντο δάσος από φυτείες (είναι το ξακουστό δάσος της Φολόης, ένα δάσος γεμάτο μύθους και παραδόσεις) στο οποίο είχε το βασίλειο του ο Κλος, ο αγαθός Κένταυρος που φιλοξένησε τον μυθικό ήρωα Ηρακλή. Στα νότια του νομού, κοντά

56 στην Αρχαία Φι ο ποταμός Νέδας και σχηματίζει μικρούς καταρράκτες Τουριστικές ενότητες Α. Τουριστική Ενότητα Β.Δ Ακτών Ηλείας Κυλλήνης Παράκτια Περιοχή Δήµοι: Βουπρασίας, Λεχαινών, Ανδραβίδας, Τραγανού, Κάστρου Κυλλήνης, Βαρθολοµιού, Γαστούνης, Αµαλιάδος Τουριστικές Υποδομές: Λεχαινά, Γαστούνη, Αµαλιάδα Κύριοι τουριστικοί πόροι: Φυσικοί διεθνούς σηµασίας : Λιµνοθάλασσα Κοτύχι Ramsar Ιαµατικές πηγές εθνικής σηµασίας ( Κυλλήνη ) Ακτές γνωστές σε εθνικό επίπεδο Πολιτιστικοί πόροι γνωστοί σε επίπεδο περιφέρειας ( Κάστρο Χλεµούτσι, Αρχαία Ήλιδα ) Βασική προσπέλαση: Εθνική Οδός Πατρών - Πύργου Τουριστικός µξονας: υτ. Αχαϊας Ηλείας Η τουριστική αυτή υποενότητα εξυπηρετείται από άποψη οικιστικών κέντρων υποστήριξης από τις πόλεις Λεχαινά, Γαστούνη και Αμαλιάδα. Η βασική προσπέλαση της περιοχής είναι η Εθνική Οδός Πατρών Πύργου. Από άποψη φυσικών πόρων η περιοχή διαθέτει περιβαλλοντικούς φυσικούς πόρους εθνικής και διεθνούς σημασίας, όπως είναι η λιμνοθάλασσα Κοτύχι ενταγμένη στη Διεθνή Σύμβαση Ramsar, η θαλάσσια ζώνη από Καλογρηά έως Κυλλήνη και οι εκβολές του Πηνειού που είναι ενταγμένα στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Φύση Επίσης διαθέτει την τεχνητή λίμνη του Πηνειού και τις ιαματικές πηγές της Κυλλήνης, καθώς και αξιόλογες ακτές εθνικής σημασίας. Από άποψη πολιτιστικών πόρων η περιοχή διαθέτει τον Αρχαιολογικό Χώρο της Ήλιδας και το Μνημείο Κάστρο Χλεμούτσι. Βασικά πλεονεκτήματα της τουριστικής ενότητας ΒΔ Ακτών Ηλείας Κυλλήνης είναι το πλούσιο φυσικό περιβάλλον και οι ιαματικές πηγές. Οι επιθυμητοί άξονες ανάπτυξης τουρισμού επικεντρώνονται στην αξιοποίηση των ιαματικών πηγών της Κυλλήνης στο πλαίσιο ειδικού ολοκληρωμένου προγράμματος ανάπτυξης θεραπευτικού τουρισμού, στις ήπιες μορφές τουρισμού στο πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης των φυσικών πόρων και τέλος στον έλεγχο και την οργάνωση τουρισμού στην παράκτια περιοχή. Β. Τουριστική Ενότητα Πύργου Αρχαίας Ολυμπίας Παράκτια και πεδινή περιοχή Δ Πύργου, Ιαρδάνου, Αρχαίας Ολυµπίας Τουριστικές Υποδομές: Πύργος, Αρχαία Ολυµπία Κύριοι τουριστικοί πόροι: Φυσικοί πόροι σημαντικοί σε εθνικό επίπεδο Ολυµπία, κοιλάδα - εκβολές Αλφειού - Natura) ακτές γνωστές σε τοπικό επίπεδο Πολιτιστικοί: διεθνούς σηµασίας ( Αρχαία Ολυµπία ) Βασική προσπέλαση: Εθνική Οδός Πατρών - Πύργου Τουριστικός µξονας : Αρχαίας Ολυµπίας Ορεινή περιοχή : Ωλένης, Πηνείας, Λασιώνος, Φολόης, Λαµπείας Τουριστικές Υποδομές: Σιµόπουλο, Πανόπουλο, Λάλας, Λάµπεια Κύριοι τουριστικοί πόροι:

57 Φυσικοί: γνωστοί σε περιφερειακό επίπεδο, σημαντικοί σε εθνικό επίπεδο Δάσος Σμέρνας Ποταμός Αλφειός Φιγαλεία (Νέδας) Δρυοδάσος Φολόης Τεχν. Λίμνη Πηνειού Πολιτιστικοί: γνωστοί σε εθνικό επίπεδο Αρχαία Ολυμπία Σκιλλουντία Αλιφείρα Ανδρίτσαινα Φιγαλεία Λέπρεο Αρχαία Ολυμπία Αρχαία Πίσσα Λάλα Δίβρη Ήλιδα. Βασική προσπέλαση: Επαρχιακό οδικό δίκτυο Τουριστικός άξονας: Αρχαίας Ολυµπίας Παράκτια και Πεδινή Περιοχή Η τουριστική αυτή υποενότητα εξυπηρετείται από άποψη οικιστικών κέντρων υποστήριξης από το αστικό κέντρο του Πύργου και από την Αρχαία Ολυμπία. Η βασική προσπέλαση της περιοχής είναι η Εθνική Οδός Πατρών Πύργου. Από άποψη φυσικών πόρων η περιοχή διαθέτει περιβαλλοντικούς φυσικούς πόρους εθνικής και διεθνούς σημασίας, όπως είναι η κοιλάδα και οι εκβολές του Αλφειού και η Ολυμπία που είναι ενταγμένα στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Φύση Επίσης διαθέτει το τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους στο Κατάκολο και ακτές τοπικής σημασίας. Από άποψη πολιτιστικών πόρων η περιοχή διαθέτει το μοναδικό διεθνούς εμβέλειας Αρχαιολογικό Χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας, τον παραδοσιακό οικισμό του Ταξιάρχη και το διεθνούς φήμης Αρχαιολογικό Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας. Ορεινή Περιοχή Η τουριστική αυτή υποενότητα εξυπηρετείται από άποψη οικιστικών κέντρων υποστήριξης από τους οικισμούς Σιμόπουλο, Πανόπουλο, Λάλας και Λάμπεια. Η βασική προσπέλαση της περιοχής είναι επαρχιακό οδικό δίκτυο. Από άποψη φυσικών και πολιτιστικών πόρων η περιοχή διαθέτει πόρους τοπικής σημασίας. Βασικά πλεονεκτήματα της τουριστικής ενότητας Πύργου Αρχαίας Ολυμπίας είναι η Αρχαία Ολυμπία ως διεθνούς ακτινοβολίας πολιτιστικός πόλος. Οι επιθυμητοί άξονες ανάπτυξης τουρισμού επικεντρώνονται στην αναβάθμιση, εμπλουτισμό και συμπλήρωση της τουριστικής προσφοράς Πύργου Ολυμπίας, στην ανάδειξη της Αρχαίας Ολυμπίας και της ευρύτερης περιοχής στο πλαίσιο ειδικού αναπτυξιακού προγράμματος, στον έλεγχο και την οργάνωση τουρισμού στην παράκτια περιοχή και στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων συμπλεγμάτων ειδικών μορφών τουρισμού στην ορεινή περιοχή. Γ. Τουριστική Ενότητα Ν.Δ Ηλείας Καϊάφα Παράκτια περιοχή Βώλακος, Σκιλλούντος, Ζαχάρως Τουριστικές Υποδομές: Επιτάλιο, Κρέστενα, Ζαχάρω Κύριοι τουριστικοί πόροι:

58 Φυσικοί: εθνικής σηµασίας ( θίνες και παραλιακό δάσος Ζαχάρως, λίµνη Καϊάφα Natura) Ιαµατικές πηγές εθνικής σηµασίας ( Καϊάφα ) Ακτές γνωστές σε τοπικό επίπεδο Βασική προσπέλαση: Εθνική Οδός Πατρών Πύργου - Κυπαρισσίας Τουριστικός µξονας: Αρχαίας Ολυµπίας Ορεινή περιοχή Αλιφείρας, Φιγαλείας, Ανδριτσαίνης Τουριστικές Υποδομές: Καλλιθέα, Ν. Φιγάλεια, Ανδρίτσαινα Κύριοι τουριστικοί πόροι: Πολιτιστικοί: γνωστοί σε περιφερειακό επίπεδο ( Ανδρίτσαινα, Αρχ. Φιγάλεια ) Βασική προσπέλαση: επαρχιακό οδικό δίκτυο Τουριστικός άξονας: Αρχαίας Ολυµπίας Παράκτια Περιοχή Η τουριστική αυτή υποενότητα εξυπηρετείται από άποψη οικιστικών κέντρων υποστήριξης από τις πόλεις Επιτάλιο, Κρέστενα και Ζαχάρω. Η βασική προσπέλαση της περιοχής είναι η Εθνική Οδός Πατρών Πύργου -Κυπαρισσίας. Από άποψη φυσικών πόρων η περιοχή διαθέτει περιβαλλοντικούς φυσικούς πόρους εθνικής και διεθνούς σημασίας, όπως είναι οι θίνες και το παραλιακό δάσος της Ζαχάρως και η λίμνη Καϊάφα που είναι ενταγμένα στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Φύση το δάσος και η λίμνη Καϊάφα είναι επίσης τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, στη δε λίμνη υπάρχουν οι εθνικής εμβέλειας ιαματικές πηγές Καϊάφα και σημαντικές ιδιόκτητες εκτάσεις του ΕΟΤ. Τέλος η περιοχή διαθέτει ακτές εθνικής σημασίας. Ορεινή Περιοχή Η τουριστική αυτή υποενότητα εξυπηρετείται από άποψη οικιστικών κέντρων υποστήριξης από τους οικισμούς Καλλιθέα, Νέα Φυγάλια και Ανδρίτσαινα. Η βασική προσπέλαση της περιοχής είναι επαρχιακό οδικό δίκτυο. Από άποψη φυσικών πόρων η περιοχή διαθέτει πόρους τοπικής σημασίας. Από άποψη πολιτιστικών πόρων η περιοχή διαθέτει πόρους περιφερειακής σημασίας και συγκεκριμένα τον Αρχαιολογικό Χώρο της Αρχαίας Φυγάλιας, τον παραδοσιακό οικισμό της Ανδρίτσαινας και το Μουσείο της Ανδρίτσαινας. Βασικά πλεονεκτήματα της τουριστικής ενότητας Ν.Δ. Ηλείας Καϊάφα είναι το πλούσιο φυσικό περιβάλλον και οι ιαματικές πηγές. Οι επιθυμητοί άξονες ανάπτυξης τουρισμού επικεντρώνονται στην αξιοποίηση των ιαματικών πηγών του Καϊάφα στο πλαίσιο ολοκληρωμένου προγράμματος ανάπτυξης θεραπευτικού τουρισμού, στον έλεγχο και την οργάνωση του τουρισμού στην παράκτια περιοχή και στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων συμπλεγμάτων ειδικών μορφών τουρισμού στην ορεινή περιοχή Η τουριστική προσφορά στο νομό Α. Ξενοδοχειακή δραστηριότητα του νομού Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ε.Ο.Τ (2001), στο Ν. Ηλείας λειτουργούν 81 μονάδες με δωμάτια και κλίνες. Το ίδιο έτος, στη περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας λειτουργούσαν 231 ξενοδοχεία, με δωμάτια και κλίνες. Η συνολική τουριστική υποδομή του νομού σε τουριστικά καταλύματα, καταγράφεται στον πίνακα 3.1. Επίσης, στον ίδιο πίνακα, παρουσιάζονται συγκριτικά οι μεταβολές στο δυναμικό των τουριστικών καταλυμάτων (μονάδες, δωμάτια, κλίνες) καθώς και το μερίδιο (μονάδες, δωμάτια, κλίνες) σε επίπεδο περιφέρειας και χώρας για τη περίοδο

59 Πίνακας 3-1 Εξέλιξη και Ποσοστιαία συμμετοχή συνολικού δυναμικού τουριστικών καταλυμάτων Νομού Ηλείας στη Περιφέρεια και τη Χώρα ( ) Πηγή: Ε.Ο.Τ, Επεξεργασία Στοιχείων ICAP A.E. Από τον ανωτέρω πίνακα διαπιστώνονται τα εξής: Το συνολικό δυναμικό των επίσημα καταγεγραμμένων τουριστικών καταλυμάτων του Ν. Ηλείας παρέμεινε σχεδόν στάσιμο το 1999 σε σχέση με το 1997 (Μεταβολή μονάδων 99/97: -1,3% και Μεταβολή Κλινών 99/97: 1,7%). Στη περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, ο συνολικός αριθμός των μονάδων αυξήθηκε κατά 0,5% και των κλινών κατά 3,2%. Eπίσης, στο σύνολο της χώρας ο συνολικός αριθμός των μονάδων αυξήθηκε κατά 4,1% και ο αριθμός των κλινών κατά 3,6%. Παρατηρείται λοιπόν ότι ο ρυθμός αύξησης των κλινών στο Ν. Ηλείας,όπως και στο νομό Αχαΐας, υστερεί κατά 50% περίπου τόσο σε σχέση με τη περιφέρεια όσο και με το σύνολο της χώρας για τη περίοδο Αντίθετα τη περίοδο , ο ρυθμός αύξησης των κλινών στον προαναφερόμενο νομό παρουσίασε μικρή βελτίωση (2,1%) σε σχέση με τη περίοδο Με βάση τα στοιχεία του 2001, ο Νομός Ηλείας συγκεντρώνει το 35,1% του συνολικού αριθμού των μονάδων και το 36,7% των κλινών, ενώ το 1997 συγκέντρωνε το 37,1% των μονάδων και το 37,5% των κλινών της περιφέρειας.»τσι, το 2001 παρατηρείται μικρή μείωση της ποσοστιαίας συμμετοχής του Νομού Ηλείας στο συνολικό δυναμικό των τουριστικών καταλυμάτων της περιφέρειας, σε σχέση με το Οσον αφορά το σύνολο

60 της χώρας, με βάση τα στοιχεία του 1999, συγκεντρώνει το 1% των μονάδων και το 0,9% των κλινών, μερίδια τα οποία παρέμειναν τα ίδια σε σχέση με το Το 2001, ο αριθμός των μονάδων έφθασε τις 81 και ο αριθμός των κλινών τις 5.621, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 2,5% και 3,9% αντίστοιχα σε σχέση με το Σε επίπεδο περιφέρειας, η αντίστοιχη μεταβολή του αριθμού των κλινών ήταν κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες μεγαλύτερη. Στη συνέχεια, στον πίνακα 3-2 που ακολουθεί, παρουσιάζονται στοιχεία που αφορούν την εξέλιξη και διάρθρωση των τουριστικών καταλυμάτων του νομού Ηλείας, κατά είδος και κατηγορία, καθώς και κατά περιοχή και κατηγορία

61 Πίνακας 3-2 Εξέλιξη και διάρθρωση τουριστικών καταλυμάτων Ν. Ηλείας κατά είδος και κατηγορία ( )

62 Πίνακας 3-2 (συνέχεια) Πηγή: Ε.Ο.Τ, Επεξεργασία στοιχείων ICAP A. E.

63 Από τα στοιχεία του ανωτέρω πίνακα, συμπεραίνονται τα εξής: Σύμφωνα με τα στοιχεία του 2001, στο νομό Ηλείας υπάρχουν 81 μονάδες με κλίνες. Ειδικότερα υπάρχουν 74 μονάδες ξενοδοχείων με κλίνες,, 4 μονάδες επιπλωμένων διαμερισμάτων με 147 κλίνες, 2 Ξενοδοχεία & Επιπλωμένα Διαμερίσματα με 725 κλίνες και 1 παραδοσιακό κατάλυμα με 18 κλίνες.»τσι, τα ξενοδοχεία συγκεντρώνουν το 84%, περίπου του συνολικού αριθμού κλινών, ενώ τα υπόλοιπα καταλύματα το 14% περίπου. Ο συνολικός αριθμός κλινών των τουριστικών καταλυμάτων του νομού παρουσίασε αύξηση κατά 4% περίπου το 2001 σε σχέση με το Ειδικότερα, αρκετά σημαντική αύξηση παρουσίασε η κατηγορία «Ξενοδοχεία & Eπιπλωμένα αριθμός κλινών από 43 το 1997, έφθασε τις 725 το Το γεγονός αυτό χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα θετικό, μια και οφείλεται στον εμπλουτισμό της κατηγορίας αυτής με μία μονάδα πολυτελείας, συνολικής δυναμικότητας 665 κλινών. Β. Αφίξεις Διανυκτερεύσεις Από στοιχεία του ΕΟΤ όπως φαίνεται και παρακάτω οι διανυκτερεύσεις στο Νομό την τετραετία έχουν θετική μεταβολή γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχει δυναμική σε αυτό το τομέα. Πίνακας 3-3 Διανυκτερεύσεις αλλοδαπών και ημεδαπών σε ξενοδοχειακά καταλύμματα ΝΟΜΟΣ 1996 ΗΛΕΙΑΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΙ ΗΜΕΔΑΠΟΙ ΗΛΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ Μεταβολή 96/ ,9% ,3% ,7% ,5% ΣΥΝΟΛΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πηγή: ΕΟΤ Από τα παραπάνω στοιχεία του ΕΟΤ για τα τελευταία χρόνια διακρίνουμε αύξηση των επισκεπτών στην περιοχή. Γ. Μέσος χρόνος παραμονής τουριστών Στον πίνακα 3-4 εμφανίζεται ο μέσος χρόνος παραμονής των επισκεπτών στο Νομό και την ευρύτερη περιοχή, κατά το χρονικό διάστημα από 1987 έως Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει το ιδιαίτερο πρόβλημα που παρουσιάζει ο μέσος χρόνος παραμονής των επισκεπτών στην Ηλεία, ο οποίος εμφανίζεται εξαιρετικά χαμηλός και διαμορφώνεται, κατά την τελευταία πενταετία ως εξής:

64 Πίνακας 3-4 Μέσος χρόνος παραμονής τουριστών στον Νομό Ηλείας Έτος Ημέρες 2,03 2,04 2,09 2,06 2,21 2,06 2,13 2,13 2,13 2,28 2,23 2,21 2,18 2,20 2,18 Πηγή: ΕΟΤ Ο μέσος όρος του χρόνου παραμονής των επισκεπτών στην Ηλεία, κατά την τελευταία δεκαπενταετία, ανέρχεται σε 2,10 ημέρες και είναι ελάχιστος εάν συγκριθεί με τις αφίξεις, αλλά και με τους πλούσιους και ποικίλους τουριστικούς πόρους που διαθέτει ο Νομός. Στον πίνακα 3-5 εμφανίζεται ο υψηλός δείκτης του μέσου χρόνου παραμονής που παρουσιάζουν γειτονικοί Νομοί με σαφώς κατώτερα τουριστικά διαθέσιμα. Πίνακας 3-5 Μέσος χρόνος παραμονής τουριστών στην ευρύτερη περιοχή εκτός Νομού Νομός Ηλείας Αρκαδίας Αργολίδας Αχαΐας Κορινθίας Λακωνίας Μεσσηνίας Αιτωλ/νίας Ζακύνθου Κεφαλληνίας Λευκάδας Ημέρες 2,09 2,33 3,09 3,01 4,28 1,66 2,51 2,02 7,28 6,01 3,57 Πηγή: ΕΟΤ Δ. Η πληρότητα του Ξενοδοχειακού δυναμικού Στον πίνακα 3-6, που ακολουθεί, παρουσιάζεται η μέση ετήσια πληρότητα των ξενοδοχειακών καταλυμάτων της Ηλείας, των Δωδεκανήσων, των Ιονίων, των Κυκλάδων της Κρήτης καθώς και του συνόλου της Ελλάδας, για το χρονικό διάστημα Με βάση τα στοιχεία του 1999 φαίνεται ότι, η μέση ετήσια πληρότητα των ξενοδοχειακών καταλυμάτων του νομού είναι η χαμηλότερη (42,88%) σε σύγκριση με τους κύριους προορισμούς υστερώντας κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες περίπου από το μέσο όρο του συνόλου της Ελλάδας (63,46%). Τα Δωδεκάνησα εμφανίζουν τη μεγαλύτερη μέση ετήσια πληρότητα, η οποία έφθασε το 86,65%. Η Κρήτη προσεγγίζει σε πληρότητα τα Δωδεκάνησα,

65 υστερώντας όμως κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες περίπου (82,27%).Επίσης, η Ηλεία παρουσίασε θετική μεταβολή στην μέση ετήσια πληρότητα (Δ01/97: 9,2 %) κατά την περίοδο , η οποία ήταν υψηλότερη από την αντίστοιχη μεταβολή του συνόλου της Ελλάδας (Δ01/97: 8,7%). Πίνακας 3-6 Μέση Ετήσια Πληρότητα Ξενοδοχειακών Καταλυμάτων Ν. Ηλείας, Κύριων Προορισμών και Συνόλου Ελλάδας ( ) Πηγή: Ε.Ο.Τ.- Δ/νση Μελετών και Επενδύσεων, Επεξεργασία Στοιχείων ICAP A.E. Οι μήνες που παρατηρείται μεγαλύτερη πληρότητα των ξενοδοχειακών μονάδων, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΟΤ, είναι ο Αύγουστος, (66,43%), ο Σεπτέμβριος (59,78%) και ο Ιούλιος (56,80%), ενώ στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται ο Δεκέμβριος (17,97%) και ο Ιανουάριος (17,68%). Επίσης, οι μήνες Φεβρουάριος, Ιούνιος, Ιούλιος, Αύγουστος και Σεπτέμβριος εμφανίζουν τις σημαντικότερες μεταβολές στη μέση μηνιαία πληρότητα τη περίοδο , παρουσιάζοντας αυξήσεις της τάξεως του 16,8%, 11,7%, 27,1%, 12,5% και 15,7% αντίστοιχα. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι συγκεκριμένες μεταβολές είναι κατά αρκετές ποσοστιαίες μονάδες μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες της χώρας. Γενικά, για το νομό Ηλείας, αναφέρεται ότι, η περίοδος Απριλίου-Σεπτεμβρίου συγκεντρώνει τις μεγαλύτερες μέσες μηνιαίες πληρότητες, σε αντίθεση με τη περίοδο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου-Μαρτίου, η οποία συγκεντρώνει τις χαμηλότερες. Το πρότυπο αυτό, όπως και στο νομό Αχαίας, βρίσκεται σε σχετική αντιστοιχία με το σύνολο της χώρας Η τουριστική προσφορά στην περιοχή παρέμβασης Η τουριστική υποδομή είναι ελλιπής στη περιοχή παρέμβασης. Αυτό φαίνεται και στους πίνακες 3-7 και 3-8 και όπου καταγράφεται αυτή η υποδομή. Στην περιοχή υπάρχουν 10 καταλύματα κυρίως Γ κατηγορίας (σε ποσοστό 88%). Τα καταλύματα διακρίνονται σε : Τρεις μονάδες ενοικιαζομένων δωματίων (Λαμπεία, Σκιλλουντία, Ανδρίτσαινα), συνολικής δυναμικότητας 20 δωματίων και 40 κλινών. Δύο ξενοδοχεία Γ τάξης δυναμικότητας 50 δωματίων, 100 κλινών Τέσσερις μονάδες επιπλωμένων διαμερισμάτων, δυναμικότητας 19 δωματίων 38 κλινών Μια τουριστική επιπλωμένη κατοικία 10 κλινών στην Ανδρίτσαινα Υπάρχουν ακόμη και 14 ενοικιαζόμενα δωμάτια χαμηλότερων προδιαγραφών Από τα καταλύματα τα έξι δημιουργήθηκαν από το LEADER II, δύο από το LEADER I και ένα από το ΠΕΠ. (Πίνακας 3-8) Στα πλαίσια του LEADER II δημιουργήθηκαν επίσης δύο κατασκηνωτικά κέντρα 250 θέσεων και ένα κέντρο εναλλακτικού τουρισμού που συμπεριλαμβάνει και 15 κλίνες. Υπάρχουν επίσης 364 κέντρα εστίασης όπου απασχολούνται 496 εργαζόμενοι. (Πίνακας 3-9). Από αυτά όμως τα κέντρα εστίασης πολύ λίγα έχουν τις προδιαγραφές ποιότητας που είναι απαραίτητες για την εξυπηρέτηση της τουριστικής ζήτησης. Πρόκειται κυρίως για ψησταριές και καφενεία χαμηλής ποιότητας υπηρεσιών

66 Παρατηρείται όμως σημαντική συγκέντρωση καταλυμάτων και άλλων τουριστικών υπηρεσιών στην Αρχαία Ολυμπία. Επίσης στην περιοχή δεν υπάρχουν ειδικές τουριστικές υποδομές και ειδικά συνεδριακά κέντρα που θα πρέπει δημιουργηθούν για την εξυπηρέτηση του συνεδριακού τουρισμού ειδικά στην Αρχαία Ολυμπία. Πίνακας 3-7 Καταγραφή τουριστικών καταλυμάτων κατά είδος και κατηγορία κλινών ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Α/Α ΕΙΔΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗ Α ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΜΕΝΑ ΔΩΜΑΤΙΑ Β Γ ΣΥΝΟΛΟ ΛΑΜΠΕΙΑ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ 1 ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΙΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ ΛΑΜΠΕΙΑ 2 ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΜΕΝΕΣ ΚΑΤΟΙΚΕΣ ΦΟΛΟΗ ΛΑΛΑ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΘΕΑ 4 ΣΥΝΟΛΑ ΜΕΙΡΑΚΑ Πηγή: ΑΝΟΛ,»ρευνα Πεδίου Πίνακας 3-8 Τουριστικά καταλύματα κατά είδος και κατηγορία κλινών Α/Α ΕΠΕΝΔΥΤΗΣ ΕΡΓΟ ΤΟΠΟΣ ΔΗΜΟΣ ΠΟΥ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΝΗΚΕΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΜΕΝΑ 1 ΜΠΑΛΚΑΜΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑΣ ΔΩΜΑΤΙΑ A ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΣΗ 2 ΛΑΜΠΕΙΑ ΟΡΗ Α.Ε. ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΥ ΛΑΜΠΕΙΑ ΛΑΜΠΕΙΑΣ Γ' ΤΑΞΗΣ Γ ΕΠΙΣΚΕΥΗ 3 ΔΕΔΕ ΜΑΡΙΝΑ 4 ΔΗΜΟΣ ΣΚIΛΛΟΥΝΤΟΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΥ ΣΕ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑΣ ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΙΑ ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΟΣ Β ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΑΛΑΙΑΣ Α

67 ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΙΚΑ ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΜΕΝΑ ΔΩΜΑΤΙΑ 5 ΓΑΛΑΝΟΠΟΥΛΟΣ & ΣΙΑ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΟΕ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΙΔΡΥΣΗ 6 ΝΤΑΦΗ ΑΕ ΛΑΛΑ ΦΟΛΟΗΣ Γ ΜΕΙΡΑΚΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ Γ ΦΟΛΟΗ ΦΟΛΟΗΣ ΚΑΛΛΙΘΕΑ ΑΛΙΦΕΙΡΑΣ Γ ΔΙΒΡΗ ΛΑΜΠΕΙΑΣ Γ ΜΟΝΑΔΑΣ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΩΝ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ 7 ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΑΝΤΩΝΗΣ Γ ΑΓΡΟΤΙΚΟΣ 8 ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΚΑΛΛΙΘΕΑΣ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ ΕΝΟΙΚΙΑΖΟΜΕΝΑ 9 ΚΟΣΜΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΠΛΩΜΕΝΑ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΩΜΑΤΙΑ Πηγή: ΑΝΟΛ,»ρευνα Πεδίου Πίνακας 3-9 Μονάδες Εστίασης και αναψυχής στην περιοχή μελέτης Μονάδες Αριθμός Απασχολουμένων ΣΥΝΟΛΟ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΛΙΦΕΙΡΑΣ Δ.Δ.ΑΛΙΦΕΙΡΑΣ 1 1 Δ.Δ. ΑΜΥΓΔΑΛΙΕΣ 8 12 Δ.Δ.ΒΡΕΣΤΟ 2 4 Δ.Δ ΚΑΛΛΙΘΕΑ 8 16 Δ.Δ ΛΙΒΑΔΑΚΙ 1 1 Δ.Δ ΜΥΡΩΝΙΑ 3 3 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ 7 12 Δ.Δ.ΔΑΦΝΟΥΛΑ 1 2 Δ.Δ. ΔΡΑΓΩΓΙ 1 1 Δ.Δ.ΘΕΙΣΟΑ 1 1 Δ.Δ ΚΟΥΦΟΠΟΥΛΟ 1 1 Δ.Δ ΛΙΝΙΣΤΑΙΝΑ 1 1 Δ.Δ ΜΑΤΕΣΙ 1 1 Δ.Δ ΡΟΒΙΑ 0 0 Δ.Δ ΣΕΚΟΥΛΑ 1 1 Δ.Δ ΦΑΝΑΡΙ 1 1 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΓΑΛΕΙΑΣ

68 Δ.Δ.ΚΡΥΟΝΕΡΙ 0 0 Δ.Δ. Ν.ΦΙΓΑΛΕΙΑΣ 5 8 Δ.Δ.ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ 2 5 Δ.Δ ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ 2 5 Δ.Δ ΣΤΟΜΙΟ 2 2 Δ.Δ ΦΙΓΑΛΕΙΑ 2 2 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΚΑΛΛΙΔΩΝΑ 0 0 Δ.Δ. ΜΗΛΕΑ 1 2 Δ.Δ.ΜΙΝΘΗ 2 2 Δ.Δ ΤΑΞΙΑΡΧΕΣ 5 2 Δ.Δ ΡΟΔΙΝΑ 2 2 Δ.Δ ΧΡΥΣΟΧΩΡΙ 3 3 Δ.Δ.ΞΗΡΟΧΩΡΙ 5 6 Δ.Δ.ΑΡΗΝΗ 3 3 Δ.Δ.ΑΝΗΛΙΟ 4 5 Δ.Δ.ΑΓ.ΗΛΙΑΣ 2 3 Δ.Δ.ΠΡΑΣΙΔΑΚΙ 2 2 Δ.Δ ΣΜΕΡΝΕΑ 3 4 Δ.Δ ΜΑΚΙΣΤΟΣ 2 1 Δ.Δ ΚΟΥΜΟΥΘΕΚΡΑ 2 2 Δ.Δ ΛΕΠΡΕΟ 5 5 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ ΤΡΥΠΗΤΗ 1 1 Δ.Δ.ΔΙΑΣΕΛΑ 4 4 Δ.Δ.ΦΡΙΞΑ 6 10 Δ.Δ.ΒΡΙΝΑ 4 4 Δ.Δ.ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΙΑ 1 2 Δ.Δ.ΠΛΟΥΤΟΧΩΡΙ 4 4 Δ.Δ.ΓΡΥΛΛΟΥ 5 5 Δ.Δ.ΚΑΛΥΒΑΚΙΑ 3 3 Δ.Δ ΠΛΑΤΙΑΝΑ 5 5 Δ.Δ ΓΡΑΙΚΑ 4 4 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 6 11 Δ.Δ.ΓΕΡΑΚΙ 3 5 Δ.Δ.ΚΡΥΟΝΕΡΙ 3 7 Δ.Δ ΑΓΙΟΥ ΗΛΙΑ 2 5 Δ.Δ ΚΑΛΥΒΙΩΝ 5 7 Δ.Δ ΚΕΝΤΡΟΥ 6 9 Δ.Δ ΚΕΡΑΜΙΔΙΑΣ 6 12 Δ.Δ. ΔΑΦΝΗΣ 4 9 Δ.Δ.ΔΑΦΝΙΩΤΙΣΣΑ 3 7 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΝΕΑΠΟΛΗ 3 3 Δ.Δ.ΑΕΤΟΡΑΧΗ 3 3 Δ.Δ.ΝΗΣΙ 5 9 ΔΗΜΟΣ ΖΑΧΑΡΩΣ ΔΗΜΟΣ ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΟΣ ΔΗΜΟΣ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ ΔΗΜΟΣ ΒΟΥΠΡΑΣΙΑΣ

69 Δ.Δ.ΞΕΝΙΕΣ 0 0 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΚΟΡΥΦΗ 3 6 Δ.Δ.ΑΓ.ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ 1 1 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ 4 7 Δ.Δ.ΑΣΤΡΑ 3 3 Δ.Δ.ΛΑΜΠΕΙΑ 6 8 ΔΗΜΟΣ ΙΑΡΔΑΝΟΥ ΔΗΜΟΣ ΛΑΜΠΕΙΑΣ Δ.Δ.ΟΡΕΙΝΗ 3 3 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ. ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ 7 7 Δ.Δ.ΑΓ.ΚΥΡΙΑΚΗΣ 3 3 Δ.Δ.ΑΓ.ΤΡΙΑΔΑΣ 3 4 Δ.Δ.ΑΝΤΡΩΝΙ 7 10 Δ.Δ.ΚΑΚΟΤΑΡΙ 5 5 Δ.Δ.ΚΡΥΟΒΡΥΣΗ 3 6 Δ.Δ.ΤΣΙΠΙΑΝΑ 1 2 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΑΓΡΑΠΙΔΟΧΩΡΙ 2 2 Δ.Δ.ΑΓΝΑΝΤΑ 2 2 Δ.Δ.ΑΝΘΩΝΑΣ 5 5 Δ.Δ.ΑΥΓΗ 3 3 Δ.Δ.ΒΕΛΑΝΙΔΙ 4 0 Δ.Δ.ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗ 2 5 Δ.Δ.ΕΦΥΡΑΣ 1 2 Δ.Δ.ΚΑΜΠΟΣ 1 1 Δ.Δ.ΛΑΓΑΝΑ 2 6 Δ.Δ.ΛΑΤΤΑ 3 4 Δ.Δ.ΛΟΥΚΑ 3 3 Δ.Δ.ΜΑΖΑΡΑΚΙ 5 5 Δ.Δ.ΟΙΝΟΗ 3 3 Δ.Δ.ΡΟΔΙΑ 5 5 Δ.Δ.ΣΙΜΟΠΟΥΛΟ 4 4 Δ.Δ.ΣΚΛΙΒΑ 2 2 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΛΙΝΑΡΙΑΣ 2 5 Δ.Δ.ΜΟΥΡΙΑΣ 3 7 Δ.Δ.ΚΑΜΕΝΑΣ 2 5 Δ.Δ.ΜΙΡΑΚΑΣ 2 4 Δ.Δ ΛΟΥΒΡΟΥ 0 0 Δ.Δ.ΒΑΣΙΛΑΚΙ 4 12 Δ.Δ.ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ 4 5 Δ.Δ.ΜΑΓΕΙΡΑ 1 3 Δ.Δ.ΚΛΑΔΕΟΥ 0 0 Δ.Δ.ΚΑΥΚΑΝΙΑ 1 3 Δ.Δ.ΧΕΛΙΔΟΝΙ 4 5 Δ.Δ.ΚΡΥΟΝΕΡΟ 3 7 ΔΗΜΟΣ ΛΑΣΙΩΝΟΣ ΔΗΜΟΣ ΠΗΝΕΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ

70 Δ.Δ.ΞΗΡΟΚΑΜΠΟΥ 4 5 Δ.Δ.ΠΕΥΚΕΣ 0 0 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΛΑΛΑ 6 14 Δ.Δ.ΚΟΥΜΑΝΙ 6 15 Δ.Δ.ΔΟΥΚΑ 1 1 Δ.Δ.ΦΟΛΟΗ 3 5 Δ.Δ.ΠΕΡΣΑΙΝΑΣ 2 2 Δ.Δ.ΜΗΛΕΩΝ 1 1 Δ.Δ.ΑΧΛΑΔΙΝΗΣ 4 7 Δ.Δ.ΝΕΜΟΥΤΑΣ 4 8 Δ.Δ.ΝΕΡΑΙΔΑΣ 2 4 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ Δ.Δ.ΓΟΥΜΕΡΟΥ 4 5 Δ.Δ.ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ 3 5 Δ.Δ.ΠΕΥΚΗΣ 1 1 Δ.Δ.ΚΛΕΙΝΔΙΑ 0 0 Δ.Δ.ΚΑΡΥΑΣ 1 1 Δ.Δ.ΜΟΥΖΑΚΙΟΥ 4 5 Δ.Δ.ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑΣ 3 3 Δ.Δ.ΩΛΕΝΑΣ 8 10 ΣΥΝΟΛΟ ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΦΟΛΟΗΣ ΔΗΜΟΣ ΩΛΕΝΑΣ Πηγή: ΑΝΟΛ Α. Τουριστικά καταλύματα στην Αρχαία Ολυμπία Η Αρχαία Ολυμπία συγκεντρώνει συνολικά 1500 ξενοδοχειακές κλίνες που αντιστοιχούν στο 28% των συνολικών κλινών του Νομού Ηλείας.»χει επίσης 3 campings 650 θέσεων και ενοικιαζόμενα δωμάτια. Δεν υπάρχει καμία υποδομή για συνεδριακό τουρισμό στην πόλη, εκτός των εγκαταστάσεων της ΔΟΕ οι οποίες μπορούν να εξυπηρετήσουν 400 άτομα αλλά δίνονται προς χρήση μόνο υπό ειδικές συνθήκες. Η Αρχαία Ολυμπία συγκεντρώνει περίπου το 50% των επισκεπτών του Νομού και το ποσοστό αλλοδαπών σε αυτούς είναι σαφώς αυξημένο (περίπου 90%). Οι αφίξεις των αλλοδαπών στην Αρχαία Ολυμπία παρουσιάζει μια διακύμανση ανά μήνα αρκετά ομαλή. Περίπου το 38% των αφίξεων το διάστημα Ιουνίου Αυγούστου. Από άποψη διανυκτερεύσεων η Αρχαία Ολυμπία συγκεντρώνει το 30-35% των συνολικών διανυκτερεύσεων του Νομού (σε σχέση με το 50% των αφίξεων). Αυτό σημαίνει ότι ο μέσος χρόνος παραμονής στην Ολυμπία είναι μικρότερος του Νομού. Πολλοί επισκέπτες επισκέπτονται την Αρχαία Ολυμπία αυθημερόν με λεωφορεία ή κρουαζερόπλοια από το λιμάνι Κατακόλου και δεν διανυκτερεύουν. Σύμφωνα με στοιχεία του Λιμενικού Ταμείου Κατακόλου φθάνουν με κρουαζερόπλοια στο Νομό με κύριο προορισμό την Αρχαία Ολυμπία πάνω από άτομα ανά έτος με μέση ετήσια αύξηση πάνω από 6% έως 10%. Σημειώνεται ενδεικτικά ότι ενώ, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ο αριθμός διανυκτερεύσεων κυμαίνεται σε περίπου τα τελευταία χρόνια ο αριθμός των εισιτηρίων στο Μουσείο και τον αρχαιολογικό χώρο ξεπερνά τις και βαίνει αυξανόμενος

71 Η μέση πληρότητα των ξενοδοχείων κυμαίνεται από 45-50% με υψηλότερη αυτή των υψηλών κατηγοριών. Ο Απρίλιος και ο Αύγουστος είναι μήνες υψηλής πληρότητας σε αλλοδαπούς. Β. Αφίξεις Διανυκτερεύσεις στην περιοχή παρέμβασης Από στοιχεία της τουριστικής αστυνομίας για τις διανυκτερεύσεις στην ευρύτερη περιοχή παρέμβασης (και στην Αρχαία Ολυμπία) σε ξενοδοχεία και CAMPING το έτος 2001 είχαμε διανυκτερεύσεις και αφίξεις. ξ αυτών το 84,9% αντιστοιχεί σε αφίξεις αλλοδαπών. Γ. Χώρες Προέλευσης των επισκεπτών Με βάση στοιχεία του Ε.Ο.Τ σχετικά με την εθνικότητα των επισκεπτών της περιοχής (συμπεριλαμβανομένης της Αρχαίας Ολυμπίας), για το έτος 2002, διαπιστώνουμε ότι περισσότερες αφίξεις έχουμε κυρίως από τις Ευρωπαϊκές χώρες, καθώς στο σύνολο των αλλοδαπών επισκεπτών, οι Ευρωπαίοι τουρίστες κατέχουν το 69,8%, οι επισκέπτες από τις χώρες της Αμερικής το 24,4% και από τις χώρες τις Ασίας μόλις το 3,3%. Συγκεκριμένα με βάση των αριθμό των αφίξεων στη περιοχή σε αλλοδαπούς έχουμε(το 2002) πρώτους σε αφίξεις τους πολίτες από ΗΠΑ (22,08%), και δεύτερους τους Γάλλους (ποσοστό στο σύνολο των αλλοδαπών 21,8%). Κατόπιν στην τρίτη θέση σε αφίξεις έχουμε τους Γερμανούς (17,5%), και σε τέταρτη και πέμπτη θέση τουρίστες από την Ιταλία (8,2%) και Ισπανία (5,6%) αντίστοιχα. Το έτος 2003, με στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από την Τουριστική Αστυνομία και τα Αναλυτικά στατιστικά Δελτία Εθνικότητας των ξενοδοχείων της περιοχής μελέτης (Ιούνιος 2003), συμπεραίνουμε τα εξής: Οι αφίξεις από Ευρωπαϊκές χώρες αυξήθηκαν σημαντικά και φθάνουν σε ποσοστό το 84,25% του συνόλου των αφίξεων. Καταγράφεται σημαντική μείωση, σε ποσοστό 55%, των αφ.ίξεων από χώρες της Αμερικής και πλέον κατέχουν ποσοστό 11,06% των συνολικών αφίξεων στην περιοχή, έναντι 24,4% τον προηγούμενο χρόνο. Στο ένα τρίτο (1/3) μειώθηκαν οι αφίξεις από χώρες της Ασίας και είναι πλέον το 1,06% των συνολικών αφίξεων στην περιοχή. Με βάση τον αριθμό αφίξεων στην περιοχή, οι πολίτες από τις Η.Π.Α που τις προηγούμενες χρονιές κατείχαν την πρώτη θέση με ποσοστό 22,08% σε σύνολο αφίξεων διανυκτερεύσεων στην περιοχή, τώρα καλύπτουν ποσοστό μόνο 9,73%. Οι Γάλλοι αυξάνουν το ποσοστό τους σε 27,84% συγκριτικά με τα προηγούμενα χρόνια που ήταν 21,8% και κατέχουν την πρώτη θέση στο σύνολο των αλλοδαπών τουριστών. Στην δεύτερη θέση των αφίξεων διανυκτερεύσεων αλλοδαπών τουριστών στην περιοχή, βρίσκονται οι Γερμανοί παρότι το ποσοστό τους, σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, ελαφρά μειώθηκε (17,26% έναντι 17,52%) Τέλος παρατηρείται μια αύξηση των αφίξεων στην περιοχή της Αρχαίας Ολυμπίας, τουριστών από την Ολλανδία και από τις χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας που προτιμούν την ορεινή περιοχή. Η μείωση των αφίξεων διανυκτερεύσεων στην περιοχή, των υψηλής εισοδηματικής στάθμης τουριστών, κυρίως πολιτών από ΗΠΑ και λιγότερο από χώρες της Ασίας (Ιαπώνων), είναι μια βαρύνουσα αρνητική μεταβολή στην ποιοτική χαρτογράφηση των αλλοδαπών επισκεπτών της περιοχής παρέμβασης

72 3.1.4 Η περιοχή παρέμβασης H περιοχή που καλύπτει το Πρόγραμμα LEADER+ (κατά Δημοτικό Διαμέρισμα) φαίνεται στον παρακάτω πίνακα. Στον ίδιο πίνακα φαίνονται τα δημοτικά διαμερίσματα από την περιοχή leader+ στα οποία δεν εφαρμόζονται Ολοκληρωμένα Προγράμματα (καθαρή περιοχή) και εκείνα στα οποία εφαρμόζονται Ολοκληρωμένα(επικαλυπτόμενη περιοχή). Πίνακας 3-10 Η περιοχή παρέμβασης α/α ΔΗΜΟΣ ΔΗΜ. ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΑΓ.ΗΛΙΑΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 2 ΑΝΗΛΙΟ Καθαρή Περιοχή Leader+ 3 ΑΡΗΝΗ Καθαρή Περιοχή Leader+ 4 ΑΡΤΕΜΙΔΑ 5 ΚΑΛΙΔΟΝΑ 6 ΛΕΠΡΕΟ 7 ΜΑΚΙΣΤΟΣ 8 ΜΗΛΕΑ 9 ΜΙΝΘΗ 10 ΞΗΡΟΧΩΡΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 11 ΠΡΑΣΙΔΑΚΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 12 ΡΟΔΙΝΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 13 ΣΜΕΡΝΑ 14 ΤΑΞΙΑΡΧΕΣ 15 ΧΡΥΣΟΧΩΡΙ 1 ΔΗΜΟΣ ΖΑΧΑΡΩΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. ΑΣΠΡΑ ΣΠΙΤΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 2 ΒΑΣΙΛΑΚΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 3 ΚΑΜΕΝΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 4 ΚΑΥΚΩΝΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 5 ΚΛΑΔΕΟΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 6 ΚΡΥΟΝΕΡΙ ΩΛΕΝΗΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 7 ΛΙΝΑΡΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 8 ΛΟΥΒΡΟ Καθαρή Περιοχή Leader+ 9 ΜΑΓΕΙΡΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 10 ΜΙΡΑΚΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 11 ΜΟΥΡΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 12 ΞΗΡΟΚΑΜΠΟΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 13 ΠΕΥΚΕΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 14 ΧΕΛΙΔΟΝΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ ΑΛΙΦΕΙΡΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 2 ΑΜΥΓΔΑΛΙΕΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 3 ΒΡΕΣΤΟ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 4 ΚΑΛΛΙΘΕΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 5 ΛΙΒΑΔΑΚΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. 6 ΜΥΡΩΝΙΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. ΑΓ.ΗΛΙΑΣ ΠΗΝΕΙΩΝ Καθαρή Περιοχή Leader+ ΓΕΡΑΚΙ Καθαρή Περιοχή Leader ΑΡΧΑΙΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΑΛΙΦΕΙΡΑΣ ΔΗΜΟΣ ΑΜΑΛΙΑΔΑΣ

73 3 ΔΑΦΝΙΩΤΙΣΣΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 4 ΔΑΦΝΗ Καθαρή Περιοχή Leader+ 5 ΚΕΝΤΡΟ Καθαρή Περιοχή Leader+ 6 ΚΕΡΑΜΙΔΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 7 ΚΡΥΟΝΕΡΙ ΠΗΝΕΙΑΣ Καθαρή Περιοχή Leader+ 8 ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 1 ΔΗΜΟΣ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΗΣ ΑΝΔΡΙΤΣΑΙΝΑ 2 ΔΑΦΝΟΥΛΑ 3 ΔΡΑΓΩΓΙ 4 ΘΕΙΣΟΑ 5 ΚΟΥΦΟΠΟΥΛΟΥ 6 ΛΙΝΙΣΤΑΙΝΑ 7 ΜΑΤΕΣΙ 8 ΡΟΒΙΑ 9 ΣΕΚΟΥΛΑ 10 ΦΑΝΑΡΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. ΑΕΤΟΡΑΧΗ Καθαρή Περιοχή Leader+ 2 ΝΕΑΠΟΛΗ Καθαρή Περιοχή Leader+ 3 ΝΗΣΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 4 ΞΕΝΙΕΣ (ΚΑΛΥΒΑΚΙΑ) Καθαρή Περιοχή Leader+ ΑΓΙΟΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ ΚΟΡΥΦΗ Καθαρή Περιοχή Leader+ ΑΣΤΡΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 2 ΛΑΜΠΕΙΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 3 ΟΡΕΙΝΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας ΑΓΙΑΣ ΚΥΡΙΑΚΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 2 ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 3 ΑΝΔΡΩΝΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 4 ΚΑΚΟΤΑΡΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 5 ΚΡΥΟΒΡΥΣΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 6 ΤΣΙΠΙΑΝΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας ΑΓΝΑΝΤΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 2 ΑΓΡΑΠΙΔΟΧΩΡΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 3 ΑΝΘΩΝΑΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 4 ΑΥΓΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 5 ΒΕΛΑΝΙΔΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 6 ΒΟΥΛΙΑΓΜΕΝΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 7 ΕΦΥΡΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 8 ΚΑΜΠΟΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 9 ΛΑΓΑΝΑΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 10 ΛΑΤΤΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 11 ΛΟΥΚΑΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 12 ΜΑΖΑΡΑΚΙ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 13 ΟΙΝΟΗ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 14 ΡΟΔΙΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 15 ΣΙΜΟΠΟΥΛΟ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας 16 ΣΚΛΙΒΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας ΒΡΙΝΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 1 1 ΔΗΜΟΣ ΒΟΥΠΡΑΣΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΙΑΡΔΑΝΟΥ ΔΗΜΟΣ ΛΑΜΠΕΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΛΑΣΙΩΝΟΣ ΔΗΜΟΣ ΠΗΝΕΙΑΣ ΔΗΜΟΣ ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΟΣ 2 ΓΡΑΙΚΑ 3 ΓΡΥΛΛΟΣ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Καθαρή Περιοχή Leader

74 4 ΔΙΑΣΕΛΛΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 5 ΚΑΛΥΒΑΚΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 6 ΠΛΑΤΙΑΝΑ 7 ΠΛΟΥΤΟΧΩΡΙ Καθαρή Περιοχή Leader+ 8 ΣΚΙΛΛΟΥΝΤΙΑ Καθαρή Περιοχή Leader+ 9 ΤΡΥΠΗΤΗ 10 ΦΡΙΞΑ 1 ΔΗΜΟΣ ΦΙΓΑΛΕΙΑΣ ΚΡΥΟΝΕΡΙ 2 ΝΕΑ ΦΙΓΑΛΕΙΑ 3 ΠΕΡΙΒΟΛΙΑ 4 ΠΕΤΡΑΛΩΝΑ 5 ΣΤΟΜΙΟ 6 ΦΙΓΑΛΕΙΑ 1 ΔΗΜΟΣ ΦΟΛΟΗΣ ΑΧΛΑΔΙΝΗ 2 ΔΟΥΚΑ 3 ΚΟΥΜΑΝΗ 4 ΛΑΛΑ 5 ΜΗΛΙΕΣ 6 ΝΕΜΟΥΤΑ 7 ΝΕΡΑΙΔΑ 8 ΠΕΡΣΑΙΝΑ 9 ΦΟΛΟΗ 1 ΔΗΜΟΣ ΩΛΕΝΗΣ ΑΓΙΑ ΑΝΝΑ 2 ΓΟΥΜΕΡΟ 3 ΚΑΡΥΑ 4 ΚΛΙΝΔΙΑ 5 ΚΟΥΤΣΟΧΕΡΑ 6 ΜΟΥΖΑΚΙ 7 ΠΕΥΚΗ 8 ΩΛΕΝΑ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Καθαρή Περιοχή Leader+ Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Π.Ε.Π. Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Περιοχή Επικαλυπτόμενη από Ο.Π.Α.Α.Χ. Υπ. Γεωργίας Πηγή: ΑΝΟΛ Επιπλέον περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα LEADER+ για επιλεγμένες δράσεις, ως κομβικά σημεία εκτός περιοχής παρέμβασης, τα Δημοτικά Διαμερίσματα Αρχαίας Ολυμπίας, Λατζόι Ωλένης, Κορακοχώρι Πύργου, Κρέστενα Σκιλλούντος και Δουνέικα Αμαλιάδας. Η συνολική έκταση της περιοχής παρέμβασης ανέρχεται σε 1555,7 τ.χ. και ο συνολικός πληθυσμός κατ. (απογραφή 2001)

75 ΧΑΡΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΟΠΑΑΧ Πηνείας Λασιώνος Λαμπείας (Υπ. Γεωργίας) ΟΠΑΑΧ Ανδρίτσαινας Αλιφείρας Φιγαλείας ΠΕΠ Ορεινά Δημοτικά Διαμερίσματα Μειονεκτικά Δημοτικά Διαμερίσματα Καθορισμός του Δικτύου Η περιοχή παρέμβασης (ορεινή Ηλεία) διαθέτει σημαντικά τουριστικά διαθέσιμα. Είναι διάσπαρτη από πολιτιστικά μνημεία όλων των ιστορικών περιόδων.»χει σημαντικό φυσικό περιβάλλον με μεγάλη ποικιλία, εξαιρετική ποιότητα φυσικών πόρων υψηλής αξίας και περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική σημασία. Παράλληλα η ιστορία της περιοχής, οι μύθοι, τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων της, η συμμετοχή της περιοχής στους Ολυμπιακούς αγώνες την παλιά εποχή, δένουν αρμονικά με την φυσική ομορφιά της περιοχής και την φιλοξενία των κατοίκων της. Η αξιοποίηση αυτών των στοιχείων σε συνδυασμό με την γειτνίαση της περιοχής με την Αρχαία Ολυμπία αποτελεί βασική αναπτυξιακή παράμετρο της τοπικής οικονομίας

76 Με βάση τα κριτήρια που προαναφέρθηκαν καθορίστηκε μια κεντρική ομάδα Κομβικών σημείων που θα αποτελέσουν το Πολιτιστικό Οικολογικό Δίκτυο της Ορεινής Ηλείας με αφετηρία της Αρχαία Ολυμπία. Το δίκτυο καθορίζεται : Αρχαία Ολυμπία Σκιλλουντία και Δάσος Σμέρνας - Αλιφείρα - Ανδρίτσαινα ποταμός Αλφειός -Επικούρειος Απόλλωνας Φιγαλεία (Νέδας) Λέπρεο Αρχαία Ολυμπία Αρχαία Πίσσα Λάλα Δρυοδάσος Φολόης Δίβρη Τεχν. Λίμνη Πηνειού Ήλιδα. Εναλλακτικές προτάσεις μπορεί να είναι: Α Αρχαία Ολυμπία - Δρυοδάσος Φολόης (Natura 2000) όρος Ερύμανθος (Natura 2000) Ελατοδάσος Ερύμανθος (Natura 2000) - Αλφειός ποταμός - Αλιφείρα - Ανδρίτσαινα Επικούρειος Απόλλωνας Φιγαλεία (Νέδας) - Λέπρεο Λουτρά Καιάφα. Β Αρχαία Ολυμπία ποταμός Κλαδέος ποταμός Ενιπέας Λάλα Δρυοδάσος Φολόης Αρχαία Ολυμπία Αλιφείρα - Ανδρίτσαινα - Επικούρειος Απόλλωνας ποταμός Νέδας (Φιγαλεία) Λέπρεο Αναλυτική περιγραφή των προτεινόμενων διαδρομών Α. Από Αρχαία Ολυμπία προς Νότο (Σκιλλουντία και δάσος Σμέρνας Αλιφείρα Ανδρίτσαινα Επικούρειο Απόλλωνα και Φιγαλεία Νέδας - Λέπρεο) Από Αρχαία Ολυμπία μέσω του φράγματος Φλόκα και της γέφυρας του Αλφειού κατά μήκος της εκπληκτικής κοιλάδας(natura 2000 GR ), φτάνει κανείς στην Κρέστενα, έδρα του δήμου Σκιλλούντος όπου θα βρεί βασικές διοικητικές και εμπορικές εξυπηρετήσεις, βρίσκει επίσης ένα ξενοδοχείο 20 δωματίων και 2 εστιατόρια. Από εδώ μπορείς να ξεκινήσει για Ανδρίτσαινα μέσα από μια όμορφη πευκόφυτη διαδρομή. Α1. Προς Λαπίθα και Δάσος Σμέρνας Από την Κρέστενα μπορείς να ανηφορίσεις 4 ΚΜ και να επισκεφθείς το χωριό Βρίνα και το δάσος του όρους Λαπίθα (18000 στρ.), πανέμορφο πευκοδάσος(σμέρνας) που προσφέρεται για πεζοπορία σε επιλεγμένα μονοπάτια, κυνήγι και αναψυχή.»χει ανακηρυχθεί ως μόνιμο καταφύγιο θηραμάτων. Στην περιοχή θα συναντήσεις Σπήλαια και όμορφες διαδρομές. Δεν υπάρχει υποδομή για διαμονή. Α2. Προς Σκιλλουντία και Φρίξα Επιστρέφοντας στον κεντρικό επαρχιακό δρόμο προς Ανδρίτσαινα μετά από 4 ΚΜ μπορείς να στρίψεις βόρεια και μετά από 4 ΚΜ να φθάσεις στον οικισμό της Σκιλλουντίας. Μπορείς να επισκεφθείς τον σημαντικό αρχαιολογικό χώρο (Ναός της Σκιλλουντίας Αθηνάς και ερείπια του Αρχαίου Σκιλλούντος) βόρεια του οικισμού και τον παλαιό οικισμό της Σκιλλουντίας με τα παραδοσιακά κτίρια και την αξιόλογη λιθόκτιστη εκκλησία του οικισμού(παλαιοχριστιανική Βασιλική). Από εδώ παίρνοντας μπορείς να οδηγηθείς προς τον παραδοσιακό οικισμό Φρίξα. Στη Φρίξα μπορείς να επισκεφθείς την πρότυπη μονάδα παραγωγής αιθέριων ελαίων από απόσταξη αρωματικών φυτών, και στη συνέχεια να φθάσεις στο Κατασκηνωτικό Κέντρο (150 ατόμων στην κορυφή του λόφου με τον Αλφειό στους πρόποδες και απεριόριστη θέα προς τον αρχαιολογικό χώρο της Α. Ολυμπίας). Στο κέντρο μπορείς να κολυμπήσεις στην πισίνα, να

77 περπατήσεις σε ειδικά μονοπάτια του δάσους και του Αλφειού, να κάνεις ράφτιγκ στα νερά του Αλφειού μέχρι την Αρχαία Ολυμπία και λοιπές ορεινές δραστηριότητες. Α. Επιστρέφοντας στον κεντρικό επαρχιακό δρόμο προς Ανδρίτσαινα συνεχίζεις νότια. Η επόμενη ενδιαφέρουσα επίσκεψη είναι η Πλατιάνα, μικρός ορεινός οικισμός στον οποίο υπάρχει ένας σημαντικό Αρχαιολογικός χώρος στην κορυφή του βουνού, η Ακρόπολη της Πλατιάνας (Αρχαίο Αίπυ). Συνεχίζοντας την διαδρομή, μια μικρή παράκαμψη αριστερά σε οδηγεί στην Τρυπητή. Α3. Προς Τρυπητή. Σε απόσταση 4 ΚΜ από τον κεντρικό δρόμο μέσα από μια πευκόφυτη διαδρομή συναντάς τον γραφικό οικισμό Τρυπητή. Εδώ, εκτός από την ομορφιά της περιοχής, μπορείς να επισκεφθείς την Βυζαντινή Μονή της Ίσοβας και τον αρχαιολογικό χώρο. Συνεχίζοντας φθάνεις στη καταπληκτική κοιλάδα του Αλφειού. Α. Επιστρέφοντας στην κεντρική διαδρομή προς Ανδρίτσαινα, συναντάς τον οικισμό Μπαρακίτικα και την εντυπωσιακή Γέφυρα της Τσεμπερούλας στο ομώνυμο φαράγγι και την πευκόφυτη παραδοσιακή βρύση και το χώρο αναψυχής. Στη συνέχεια φθάνεις στην Καλλιθέα, έδρα του δήμου Αλιφείρας με καταπληκτική θέα στην οποία οφείλει και το όνομά της. Εδώ βρίσκεις βασικές διοικητικές, κοινωνικές και εμπορικές εξυπηρετήσεις. Στην περιοχή αυτή και των πρώην κοινοτήτων Αμυγδαλιών και Λιβαδακίου εκτείνεται το δάσος του Ζαχοβουνίου, ιδανικό για κυνήγι και αναψυχή. Η περιοχή έχει κηρυχθεί Μόνιμο καταφύγιο Θηραμάτων. Στο χώρο των Αμυγδαλιών υπάρχει φαράγγι και μικρός καταρράκτης. Στην ευρύτερη περιοχή επίσης θα συναντήσεις ερείπια νερόμυλων και νεροτριβών καθώς και παλιών ελαιοτριβείων (χαρακτηριστική η ύπαρξη οικισμού Μύλοι). Α4. Προς Αρχαία Αλίφειρα. Παρακάμπτοντας τον κεντρικό επαρχιακό δρόμο σε 4 ΚΜ περίπου συναντάς την Αλίφειρα όπου μπορείς να επισκεφθείς τον σημαντικότατο Αρχαιολογικό χώρο (με την Ακρόπολη της Αλιφείρας τον ναό της Αθηνάς και του Διονύσου) που αναδείχθηκε πρόσφατα. Στην ίδια περιοχή υπάρχουν δύο κηρυγμένα βυζαντινά μνημεία η Μονή Σεπετού, εντυπωσιακή στην πλαγιά του βουνού και ο ναός του Αγ. Νικολάου. Από την Αλιφείρα ακολουθώντας τον νέο δρόμο μπορείς να κατευθυνθείς προς τη Δαφνούλα, όμορφο οικισμό σε δασώδη περιοχή και στον παραποτάμιο δρόμο του Αλφειού, μέσω του οποίου επιστρέφεις εύκολα στην Κρέστενα ή κατευθείαν στην Αρχαία Ολυμπία μέσω της γέφυρας στα Άσπρα Σπίτια. Α5. Προς Φανάρι Επανερχόμενος στον κεντρικό δρόμο μετά από 5 ΚΜ περίπου συναντάς την παράκαμψη προς τον οικισμό Φανάρι, ορεινός οικισμός με παραδοσιακό χρώμα, τρεχούμενα νερά και δάση. Μερικά από αυτά τα καταπληκτικά μέρη(περιβόλι του Θεού, Κουριαλός κλπ), αποτελούν σταθμούς αναψυχής ή εξερεύνησης σε δασικά μονοπάτια. Από το Φανάρι μπορείς απευθείας μέσω του νέου δρόμου να φθάσεις στον Ναό του Επικούρειου Απόλλωνα ή μέσω του Βρεστού να φθάσεις στην Ζαχάρω και την παραλία (40 ΚΜ περίπου). Α. Επανερχόμενος στον κεντρικό δρόμο σχεδόν αμέσως συναντάς την Ανδρίτσαινα, ιστορικός οικισμός πρωτεύουσα της πρώην επαρχίας Ολυμπίας και έδρα του νέου ομώνυμου δήμου. Ο οικισμός είναι παραδοσιακός με χαρακτηριστική αρχιτεκτονική, καλντερίμια και λιθόστρωτα που είναι διατηρητέα και πλήθος λιθόκτιστων αρχοντικών που έχουν χαρακτηρισθεί διατηρητέα. Η ιστορική βιβλιοθήκη της Ανδρίτσαινας (από το 1842) με τους τόμους και πολλές σπάνιες εκδόσεις(6000 τόμοι οι πρώτες εκδόσεις των κλασικών),

78 είναι το πρώτο αξιόλογο μέρος για επίσκεψη. Το επόμενο είναι το λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται σε διατηρητέο κτίριο (Κανελλοπούλου) Εδώ υπήρχε σχολή ταπητουργίας του ΕΟΜΜΕΧ, αξιοποιώντας την τοπική παράδοση, που έκλεισε πρόσφατα. Τα πολλά διατηρητέα κτίρια, η ιστορική Τρανή Βρύση, οι ναοί Αγ. Νικολάου και Αθανασίου είναι μερικά από τα αξιόλογα μέρη και κτίσματα του οικισμού. Το ιστορικό παζάρι της Παρασκευής έχει ενδιαφέρον ως μεγάλη αγορά γεωργικών προϊόντων και ζώων της περιοχής με τα ονομαστά γαλακτοκομικά και αιγοπρόβατα. Είναι εμφανής ωστόσο η απουσία εκθετηρίων-πρατηρίων παραδοσιακών τοπικών προϊόντων (γαλακτοκομικά, κρέας αιγοπροβάτων, τσιγαρίδα, μέλι) και ενός γραφείου πληροφόρησης και οργάνωσης του εναλλακτικού τουρισμού. διασώζεται και το σπίτι του. Α6. Ανδρίτσαινα Θεισόα Μάτεσι Από την Ανδρίτσαινα μπορείς να επισκεφθείς τον παραδοσιακό οικισμό Θεισόα σε απόσταση 12 ΚΜ περίπου στη διαδρομή προς Μεγαλόπολη. Ο οικισμός αποτελείται από παλιά πέτρινα σπίτια με ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική που μπορούν με αναπαλαίωση να αποτελέσουν σύμπλεγμα ξενώνων με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Στην περιοχή υπάρχει ο σημαντικός αρχαιολογικός χώρος της Αρχαίας Πόλης της Θεισόας με το σωζόμενο τείχος και τους πύργους. Πριν από την Θεισόα σε απόσταση 8 ΚΜ περίπου από τον Κεντρικό δρόμο υπάρχει ο παραδοσιακός ορεινός οικισμός του Μάτεσι. Τα σημαντικότερα σημεία που μπορείς να επισκεφθείς εδώ είναι ο τάφος του Αγριόγιαννη χώρος τέλεσης και πανηγυριού και το φαράγγι του Αλφειού. Α7. Προς Επικούρειο Απόλλωνα Από την Ανδρίτσαινα και μέσα από μια επιβλητική ορεινή διαδρομή 14 ΚΜ συναντάμε τον Ναό του Επικούρειου Απόλλωνα, ένα από τα σημαντικότερα έργα της Αρχ. Ελλάδος μετά τον Παρθενώνα, έργο επίσης του Ικτίνου. Χρηματοδοτήθηκαν έργα προστασίας του Ναού για τον οποίο σχεδιάζεται η συνολική επανασυναρμολόγησή του. Οι δρόμοι επίσης της περιοχής βελτιώθηκαν από το Β ΠΕΠ με σημαντικά κονδύλια. Η τουριστική υποδομή είναι ανύπαρκτη στην περιοχή. Α8. Φιγαλία και Νέδα Συνεχίζοντας τη διαδρομή μετά τον Ναό μέσω των ορεινών και γραφικών οικισμών Δραγώγι και Περιβόλια, μετά από 11 ΚΜ φθάνεις στην Φιγαλία. Η Φιγαλία, τόπος της Αρχαίας Φιγαλίας, αποτελεί ένα ανοικτό μουσείο ή πολιτιστικό πάρκο. Εδώ υπάρχουν τα ερείπια της Αρχαίας πόλης με την Αρχαία Κρήνη, τα Τείχη, τους Ναούς κλπ. Μπορείς επίσης με αφετηρία την Αρχαία Κρήνη να ακολουθήσεις τα μονοπάτια που οδηγούν στη Νέδα όπου θα σταματήσεις στους καταρράκτες, θα περπατήσεις τη διαδρομή του ποταμού και θα κολυμπήσεις στα νερά του για να περάσεις από το Στόμιο (υπόγεια στοά που χάνεται ο ποταμός και ξαναεμφανίζεται μετά). Στην περιοχή, που απουσιάζει παντελώς η τουριστική υποδομή, είναι εμφανής η ανάγκη οργάνωσης των επισκεπτών για την προστασία και του περιβάλλοντος αλλά και της ανάπτυξης τουριστικών εξυπηρετήσεων. Α.8.1. Επιστρέφοντας στην κύρια διαδρομή μπορείς στρίβοντας δεξιά να επισκεφθείς τη Λινίσταινα ή συνεχίζοντας αριστερά να κατευθυνθείς προς την Νέα Φιγαλία. Η Λινίσταινα είναι ένας μικρός γραφικός με χαρακτηριστική αρχιτεκτονική οικισμός με άφθονα τρεχούμενα νερά και εκπληκτικά τοπία. Στον οικισμό μπορείς να επισκεφθείς τη γραφική του πλατεία απέναντι από την ιστορική εκκλησία και τη βρύση. Εδώ υπάρχουν επίσης τα ερείπια Φράγκικου Πύργου του 13 ου Αιώνα που χρειάζεται ανάδειξη

79 Η διαδρομή μέχρι την Νέα Φιγαλία είναι ορεινή με χαρακτηριστική άγρια ομορφιά. Η Νέα Φιγαλία είναι έδρα του δήμου Φιγαλίας και παρουσιάζει σχετική δυναμική. Παρέχει βασικές εξυπηρετήσεις, ταβέρνες αλλά όχι δυνατότητα διαμονής. Ο οικισμός έχει ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική, ιστορικά κτίρια και παραδοσιακές δραστηριότητες. Συνεχίζοντας φθάνεις στο Λέπρεο όπου μπορείς να επισκεφθείς τον αξιολογότατο αρχαιολογικό χώρο αφού εδώ ήταν η αρχαία πόλη της Ηλιακής Τριφυλίας και σώζονται η Ακρόπολη και προϊστορική Ακρόπολη. Το παλιό ελαιοτριβείο του Λεπρέου, επίσης, έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο. Στην ίδια διαδρομή συναντάς τον οικισμό των Ταξιαρχών που είναι ο μοναδικός διατηρητέος οικισμός του Νομού.»χουν εκπονηθεί μελέτες για την αναβάθμιση και ανακαίνιση του οικισμού. Ενδιαφέρον δημιουργεί η δυνατότητα συνολικής ανακαίνισής του για τουριστική χρήση αλλά απαιτείται η συμμετοχή των ιδιοκτητών των εγκατελειμένων σπιτιών. Α9. Όρος Μίνθη Ενδιαφέρουσα παράκαμψη είναι από τη Ζαχάρω προς το όρος Μίνθη με τους διάσπαρτους ορεινούς οικισμούς. Ο δρόμος αυτός οδηγεί μέσω του Φαναριού στην Ανδρίτσαινα από άλλη κατεύθυνση. Στην περιοχή συναντάς γραφικούς οικισμούς με πολλά παραδοσιακά στοιχεία και εκδηλώσεις, πανέμορφα πευκοδάση, φαράγγια, μονοπάτια κλπ (Αρήνη, Καλυδώνα, Μίνθη, Χρυσοχώρι κλπ). Απουσιάζει πλήρως η τουριστική υποδομή στην περιοχή αυτή. Σε ολόκληρη αυτή τη διαδρομή που περιλαμβάνει την πρώην επαρχία Ολυμπίας, ενώ υπάρχουν σημαντικότατες δυνατότητες ανάπτυξης, απουσιάζει πλήρως η τουριστική υποδομή, με εξαίρεση τη μικρή υποδομή της Ανδρίτσαινας. Από άποψη προϊόντων το χαρακτηριστικό προϊόν της περιοχής είναι το ελαιόλαδο Ολυμπίας (ΠΓΕ) και η εξαιρετική κτηνοτροφία αιγοπροβάτων. Η αξιοποίησή τους είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Στο Πρόγραμμα προβλέπεται η αξιοποίηση τους αλλά και η διασύνδεση των προϊόντων της περιοχής με την τουριστική αγορά. Β. Από Αρχαία Ολυμπία προς βορρά (Αρχαία Πίσσα Λάλας - Φολόη - Δίβρη - λίμνη Πηνειού-Ήλιδα) Προχωρώντας από αρχαία Ολυμπία προς βορρά σε απόσταση 3 ΚΜ συναντάς τη Μιράκα όπου βρισκόταν η Αρχαία Πίσα, πόλη που διοργάνωνε τους Αρχαίους Ολυμπιακούς αγώνες, πριν ηττηθεί από τους Ηλείους. Στον οικισμό υπάρχει μονάδα επιπλωμένων διαμερισμάτων και ταβέρνες. Μετά τη Μιράκα υπάρχει νέος δρόμος και οδηγεί προς Κλάδέο Μάγειρα. Β1. Προς Κλαδέο Μάγειρα Ακολουθώντας το δρόμο που αναφέρθηκε παραπάνω φθάνεις στους οικισμούς Κλαδέο και Μάγειρα. Στον πρώτο κατασκευάσθηκε παραδοσιακή βρύση. Εδώ είναι η είσοδος επίσης του μονοπατιού Λάλα. Στην περιοχή δεν υπάρχει καμιά τουριστική υποδομή και υπάρχει ζήτηση για καταλύματα και παραποτάμια αγροκτήματα. Β.1.1 Συνεχίζοντας τη διαδρομή από τον κύριο επαρχιακό δρόμο προς Λάλα φθάνουμε μετά από 9 ΚΜ στο Λάλα, έδρα του δήμου Φολόης. Πρόκειται για ιστορικό οικισμό από την εποχή της Τουρκοκρατίας. Το οροπέδιο της Φολόης βρίσκεται στο όρος Φολόη που περιβάλλεται από τρία ποτάμια, τον Πηνειό, τον Ερύμανθο και τον Πηνειακό Λάδωνα. Μέσα στο μοναδικό δρυοδάσος που προστατεύεται (δίκτυο natura 2000) βρίσκονται διάσπαρτοι παραδοσιακοί οικισμοί Μηλιές, Φολόη, Πέρσαινα, Νεράιδα, Κούμανι, κλπ

80 Μια σειρά οδικών αξόνων έχουν αναβαθμίσει τις προσβάσεις της περιοχής, και τον κύριο επαρχιακό άξονα και τις διακοινοτικές συνδέσεις με τους οικισμούς. Στο Λάλα υπάρχει μικρό κατάλυμα επιπλωμένων διαμερισμάτων 14 κλινών και κατασκηνωτικό κέντρο 15 ατόμων από το ίδιο Πρόγραμμα. Και οι δύο μονάδες λειτουργούν με υψηλή πληρότητα (η κατασκήνωση 100% κατά την περίοδο λειτουργίας). Υπάρχουν επίσης 2 ταβέρνες που χρειάζονται αναβάθμιση. Είναι πάντως εμφανής η ζήτηση για υποδομή διαμονής και εστίασης ιδίως κατά τη θερινή περίοδο. Στην περιοχή υπάρχουν οι πασίγνωστες κερασιές του Λάλα χωρίς ωστόσο καμιά αξιοποίηση για αύξηση της προστιθέμενης αξίας και αξιόλογη αιγοπροβατοτροφία. Εδώ και στην ευρύτερη περιοχή του δάσους δίνεται η δυνατότητα δημιουργίας κέντρων-πρατηρίων διάθεσης τοπικών προϊόντων που απουσιάζουν, σχεδόν, παντελώς. Ενδιαφέροντα σημεία για επίσκεψη είναι: Η εκκλησία Κωνσταντίνου και Ελένης στο Λάλα Τα ερείπια και τμήμα ενός Τούρκικου Φρουρίου Το μνημείο στη θέση Πούσι της Αχλαδινής όπου έγινε η περίφημη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων Το πέτρινο γεφύρι της Αχλαδινής και τη σπηλιά με σταλακτίτες στη θέση Βάλτος Τις πέτρινες βρύσες και τους χώρους αναψυχής που έχουν δημιουργηθεί σε διάφορα σημεία της περιοχής. Και βέβαια το δρυοδάσος με τις πανάρχαιες ιστορίες και μύθους για τον Κένταυρο Φόλο, που αποτελεί μοναδική περιοχή στα Βαλκάνια με απεριόριστες δυνατότητες για αναψυχή, ιπποτουρισμό, πεζοπορία, οικοτουρισμό κλπ. Συνεχίζοντας βόρεια συναντάς την Ε.Ο. 111 που συνδέει την Πάτρα με την Τρίπολη και αποτελεί σημαντικό οδικό άξονα για την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής. Β2. Προς Δίβρη Ακολουθώντας την ΕΟ με κατεύθυνση προς Τρίπολη σε απόσταση 7 ΚΜ συναντάς τη Λαμπεία ή Δίβρη, έδρα του δήμου Λαμπείας. Πρόκειται για γραφικότατο ορεινό χωριό που αναπτύσσεται αμφιθεατρικά στους πρόποδες του όρους Λάμπεια, αποτελούμενο από 6 συνοικισμούς (μαχαλάδες). Το χωριό έχει μακραίωνη ιστορία και παράδοση που αποτυπώνεται στην αρχιτεκτονική, τα κτίρια και τα αρχοντικά του. Η ιστορία της αρχίζει το 1400 και η ακμή της τοποθετείται τον 16ο αιώνα. Την περίοδο βρίσκεται υπό Ενετική κατοχή και κατά τη διάρκεια του αγώνα χρησιμοποιήθηκε ως τόπος περίθαλψης και καταφύγιο αγωνιστών. Στην περιοχή μπορείς να επισκεφθείς, τα λιθόστρωτα των οικισμών, τα παραδοσιακά αρχοντικά, το δημοτικό σχολείο και το Γυμνάσιο που κατασκευάσθηκαν από τον Α. Συγγρό, την παραδοσιακή Βρύση, τη Βυζαντινή Μονή Πορετσού στα Αγράμπελα της Δίβρης, τη Βυζαντινή εκκλησία Αγίας Τριάδος στον συνοικισμό Γκρουστάδες, τους νερόμυλους στη θέση Λαγκαδά και Μοριά, τις Βυζαντινές μονές Κάτω Μονή Δίβρης και Άνω Μονή Χρυσοπηγής Δίβρης. Στο χωριό Ορεινή του δήμου Λαμπείας 17 ΚΜ ΒΑ της Δίβρης μπορείς να επισκεφθείς, μέσα σε ένα καταπληκτικό περιβάλλον με δένδρα και τρεχούμενα νερά, παραδοσιακό νερόμυλο και νεροτριβή. Ανατολικά της Δίβρης αλλά και κατά μήκος όλου του δήμου Φολόης και στη συνέχεια της Αρχ. Ολυμπίας διέρχεται ο ποταμός Ερύμανθος στον οποίο αναπτύσσεται σημαντική δραστηριότητα με καγιάκ και ραφτιγκ. Η περιοχή που προτιμάται είναι το φαράγγι από τα Τριπόταμα ως τη Νεμούτα. Στην περιοχή των ορίων του Δήμου Λαμπείας και δήμου Αροάνειας Αχαΐας σχεδιάζεται η κατασκευή πίστας καγιάκ Ολυμπιακών Προδιαγραφών

81 Β.2.1. Ακολουθώντας την ΕΟ 111 προς τα αριστερά(προς Πάτρα), φθάνεις στον οικισμό Πανόπουλο, έδρα του δήμου Λασιώνος. Ο δήμος πήρε το όνομά του από την Αρχαία Λασιώνα που υπήρχε στην περιοχή. Ο οικισμός βρίσκεται μέσα στο δρυοδάσος της Φολόης. Στην περιοχή μπορείς να επισκεφθείς: Τον Ναό Αγίων Αναργύρων στο Ανδρών(14 αιώνας). Το Μυκηναϊκό νεκροταφείο 50 θαλαμοειδών τάφων στην Αγία Τριάδα. Τη Σπηλιά του Τουρκοπαναγή στο Κακοτάρι. Το Σπήλαιο Θέατρο του Αμαρκιανού ηλικίας ετών στα Τσίπιανα και Τους γραφικούς οικισμούς Τσίπιανα και Κρυόβρυση στα όρια της οποίας πρόκειται να κατασκευασθεί με πόρους του Γ ΠΕΠ το Δασικό Χωριό μέσα στο ελατοδάσος για τουριστική χρήση. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το μονοπάτι από το όρος Ερύμανθος προς Κακοτάρι-Τσίπιανα-Κρυόβρυση- Δίβρη-Αστρά. Δυτικά του Πανόπουλου εγκαταλείπεις την ΕΟ 111 και συνεχίζεις στις παρυφές του δρυοδάσους προς τον Δήμο Πηνείας όπου έχεις δύο επιλογές: Β3. Από Πανόπουλο προς Γούμερο και Ωλένη Από το Πανόπουλο μέσω της Καρυάς μπορείς να οδηγηθείς προς το Γούμερο χαρακτηριστικό ορεινό οικισμό και πρώην Κεφαλοχώρι της περιοχής. Εδώ μέσω μονοπατιού σε πευκόφυτη περιοχή οδηγείσαι στη Μονή του Ασκητή, μοναστήρι χωμένο μέσα στη σκεπή που δημιουργείται από τη συνένωση των κορυφών δύο βράχων. Το μοναστήρι καταστράφηκε από πυρκαγιά τον 12ο αιώνα και ξαναλειτούργησε τον 18ο αιώνα. Στην ίδια περιοχή με δύσκολη ανάβαση μπορείς να επισκεφθείς το Φρούριο Vumeri στο Γούμερο του 14ου αιώνα και τη μονή Προδρόμου Νίκοβας (μετόχι του Παναγίου Τάφου). Στην περιοχή δεν υπάρχει τουριστική υποδομή. Το οδικό δίκτυο της ευρύτερης περιοχής έχει κατασκευασθεί ή βελτιωθεί πρόσφατα και είναι σε καλή κατάσταση(μιράκα-λάλαλαμπεία- Πανόπουλο-Μουζάκι-Καράτουλα και συνδετήριοι οδοί και Γέφυρα ΚαρυάςΓούμερο-Αγ. Αννα-Πεύκη-Κλινδιά-Πέρσαινα). Επιστρέφοντας στον κεντρικό δρόμο μετά το Μουζάκι φθάνεις στο Καράτουλα, έδρα του δήμου Ωλένης και σε απόσταση 4 ΚΜ βρίσκεται ο πιο ενδιαφέρον οικισμός της περιοχής η Ώλενα, φυσική συνέχεια της θρυλικής μεσαιωνικής πλούσιας Πολιτείας Ωλένης που ήταν σπουδαίο Χριστιανικό και Πνευματικό Κέντρο της Ηλείας. Εδώ βρίσκονται τα απομεινάρια της Επισκοπής Ωλένης από τους Βυζαντινούς χρόνους, έδρα του Επισκόπου Ωλένης. Στη θέση του σήμερα υπάρχει ναός 200 ετών. Στην ίδια περιοχή υπάρχουν το Κάστρο της Ωλένης, κατάλοιπο της Φραγκοκρατίας, η σπηλιά του Αγ. Νικολάου(1845) κλπ.. Από εδώ μπορείς να επιστρέψεις στην αφετηρία, Αρχαία Ολυμπία, βγαίνοντας στην ΕΟ Πύργου Ολυμπίας. Β4. Από Πανόπουλο πρός Πηνεία, λίμνη Πηνειού και Αρχαία Ήλιδα Αν ακολουθήσεις από το Πανόπουλο τον βορειότερο δρόμο, φθάνεις στο Σιμόπουλο, έδρα του δήμου Πηνείας που αποτελεί το διοικητικό και εμπορικό κέντρο του δήμου με βασικές και κοινωνικές εξυπηρετήσεις (κέντρο Υγείας). Η περιοχή διασχίζεται από τον Πηνειό και τον Πηνειακό Λάδωνα. Ανατολικά της Ήλιδας κατά τον Παυσανία, Στράβωνα και Πλίνιο βρισκόταν η πόλη Ηλειακή Πύλος που υπολογίζεται ότι βρισκόταν στην περιοχή της σημερινής λίμνης, κοντά στο

82 Αγραπιδοχώρι. Νοτιότερα υπάρχει η Εφύρα και η Οινόη. Στον Όμηρο (Ηλιάδα Β) αναφέρεται η Ομηρική πόλη Εφύρα και στη θέση της χτίσθηκε η αρχαία Οινόη. Σήμερα υπάρχουν υπολείμματα της πόλης. Η τεχνητή λίμνη και το Φράγμα Πηνειού είναι το σημαντικότερο αξιοθέατο της περιοχής. Η λίμνη αποτελεί τεχνητό υγρότοπο με οικολογική αξία γιατί βρίσκεται πάνω στο δυτικό διάδρομο μετανάστευσης των πουλιών. Προσφέρεται για αναψυχή, παρατήρηση πουλιών, ερασιτεχνική αλιεία αλλά και ναυταθλητικές δραστηριότητες. Στην απέναντι όχθη (περιοχή δήμου Αμαλιάδος) έχουν κατασκευασθεί κάποιες εγκαταστάσεις και έχει χρησιμοποιηθεί για προπονήσεις ομάδων κωπηλασίας και αγώνες ταχύπλοων. Στην πλευρά αυτή της λίμνης βρίσκεται η Αρχαία Ήλιδα, διοργανώτρια πόλη των αρχαίων Ολυμπιακών αγώνων, με το αρχαίο θέατρο και το μουσείο που κατασκευάζεται. Στην ευρύτερη περιοχή της Πηνείας υπάρχουν τοπία εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς(φαράγγια, πηγές και δάση κλπ), παραδοσιακές βρύσες, διάσπαρτοι νερόμυλοι κλπ. Σε ολόκληρη την περιοχή της λίμνης δεν υπάρχει καμία τουριστική υποδομή, εκδηλώνεται όμως σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον και παρουσιάζει δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης. Κλείνοντας τη διαδρομή αυτή αναφέρουμε επίσης το βασικό αρχαίο μονοπάτι Αρχαία Ήλιδα Αρχαία Ολυμπία που αποτελεί βασικό άξονα ανάπτυξης της περιοχής για το Πρόγραμμα αφού ουσιαστικά συνδέει όλη αυτή την περιοχή που αναφέρθηκε στο κεφάλαιο αυτό (διαδρομή Β). Η διαδρομή αναφέρεται από τον Παυσανία ως η ορεινή οδός που συνδέει την πόλη της Ήλιδας με την Αρχ. Ολυμπία. Ξεκινώντας με 4χ4 από την Αρχαία Ήλιδα περνάς τα χωριά Κέντρο, Αυγείο, Εφύρα, Οινόη, Κουτσοχέρα, Ώλενα, Λατζόι, Καυκανιά, Μάγειρα και καταλήγει στην Αρχ. Ολυμπία. Η διαδρομή μέσα από δασικούς δρόμους με 4χ4 έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί ανακαλύπτεις όλη την ομορφιά της ημιορεινής Ηλείας. Η διαδρομή αυτή, σύμφωνα με τον Παυσανία, προτιμιόταν από τους αρχαίους γιατί ήταν πιο σύντομη. 3.2 ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΗ Η περιοχή διαθέτει, όπως προαναφέραμε, ένα πολύ μεγάλο αριθμό σημαντικών πολιτιστικών μνημείων όλων των ιστορικών περιόδων έτσι ώστε να μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένα αρχαιότητας συνδέονται εμμέσως ή αμέσως με την Αρχ. Ολυμπία, τους Ολυμπιακούς Αγώνες και την ιστορία τους (όπως πολιτιστικές διαδρομές και τελετές, πόλεις διοργάνωσης των Ολυμπιακών της Αρχαιότητας, πόλεις Ολυμπιονικών και εκδηλώσεων, ιστορικά γεγονότα κλπ). Οι χώροι αυτοί, τα μνημεία και οι εκδηλώσεις χαρακτηρίζουν την ταυτότητα της περιοχής, τους στόχους και τις προοπτικές της. Οι αρχαιολογικοί χώροι και τα πολιτιστικά μνημεία είναι αναπόσπαστα δεμένα με δύο σημαντικές παραμέτρους: 1. Με το περιβάλλον της περιοχής που σε σημαντικό βαθμό παραμένει αναλλοίωτο και αποτελεί βασικό της αναπτυξιακό πόρο.»τσι στην περιοχή συναντά κανείς περιοχές και στοιχεία πολύ υψηλής αισθητικής και οικολογικής αξίας. Τα σημαντικότερα από αυτά έχουν χαρακτηρισθεί και έχουν ενταχθεί σε καθεστώς προστασίας.. 2. των παραδοσιακών, σε σημαντικό βαθμό, τεχνικών τους διατηρούν την ποιότητά τους και μπορούν να στηρίξουν την ανασυγκρότηση της περιοχής με τον κατάλληλο τεχνολογικό και διαρθρωτικό εκσυγχρονισμό. Τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με τον υγιεινό χαρακτήρα της μεσογειακής δίαιτας σήμερα μπορούν να αποτελέσουν

83 βασικούς πόρους τόνωσης της οικονομίας της περιοχής στη βάση της διαφοροποίησης της τοπικής οικονομίας. Ως βασικός στόχος του προγράμματος ορίζεται η «Ενοποίηση σύνδεση όλων των πολιτιστικών και περιβαλλοντικών πόρων της περιοχής και η δημιουργία ενός ενιαίου δικτύου με την Αρχαία Ολυμπία.» Επιδιώκεται λοιπόν η αξιοποίηση του ρεύματος των επισκεπτών του 2004 με δύο βασικούς τρόπους: αφενός μεν με την προσέλκυσή τους (μέσω της προβολής της περιοχής και τη σύνδεσή της με την Αρχαία Ολυμπία) για την αύξηση της επισκεψιμότητας της περιοχής παρέμβασης και την επιμήκυνση του χρόνου παραμονής των επισκεπτών στην περιοχή με όλα τα θετικά επακόλουθα, αφετέρου δε με την διασύνδεση του ρεύματος αυτού με την αγορά των τοπικών προιόντων και τη τόνωση της τοπικής οικονομίας. Παράλληλα η ιστορία της περιοχής, οι μύθοι, τα ήθη και τα έθιμα των κατοίκων της, η συμμετοχή της περιοχής στους Ολυμπιακούς αγώνες την παλιά εποχή, θα πρέπει να δένουν αρμονικά με την φυσική ομορφιά της περιοχής και την φιλοξενία των κατοίκων της. Το πρόγραμμα στοχεύει να αξιοποιήσει τον τομέα του περιβάλλοντος (φυσικού και ανθρωπογενούς) ως βασική αναπτυξιακή παράμετρο της τοπικής οικονομίας. Για να πετύχει αυτό το στόχο αξιοποιεί την υψηλή ελκυστικότητα και αναγνωρισιμότητα και επισκεψιμότητα της Αρχαίας Ολυμπίας. Επιδιώκεται, λοιπόν η σύνδεση των πολιτιστικών μνημείων, των αρχαιολογικών χώρων, των Βυζαντινών και νεώτερων μνημείων, των περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και των βιότοπων της περιοχής παρέμβασης, που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα, με μυθολογικά, ιστορικά, ανθρωπιστικά στοιχεία, κ.λ.π. με τη Αρχαία Ολυμπία και τους Ολυμπιακούς αγώνες, σε ένα ενιαίο πολιτιστικό οικολογικό δίκτυο με την ονομασία «ΠολιτιστικόΟικολογικό Δίκτυο Ολυμπίας» ή Ολυμπιακό Πολιτιστικό Οικολογικό Δίκτυο. Η στρατηγική στοχεύει στην αξιοποίηση όλων αυτών των συγκριτικών πλεονεκτημάτων στη βάση ενός ολοκληρωμένου προγράμματος όπου οι επιμέρους δράσεις αλληλοσυμπληρώνονται και συνδυάζονται για την μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος. Βασική προυπόθεση όμως της επιτυχίας του προγράμματος είναι η αειφορική του διάσταση γιατί το περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές) αποτελεί το βασικό αναπτυξιακό πόρο της περιοχής και πρέπει να προστατευθεί. Η πιλοτική προσέγγιση εντοπίζεται στην δικτύωση και ποιοτική αναβάθμιση όλων των πόρων-φορέων-υπηρεσιών και επιχειρήσεων της περιοχής για την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και την άρση της απομόνωσης της περιοχής αξιοποιώντας το μεγάλο κεφάλαιο της Αρχαίας Ολυμπίας και των Ολυμπιακών Αγώνων του Τα αναμενόμενα αποτελέσματα αυτής της δράσης εκτιμάται ότι θα είναι: Ο προσδιορισμός μιας νέας επικοινωνιακής πολιτικής για την τουριστική ανάπτυξη της περιοχής που θα στηρίζεται σε συντονισμένες δράσεις, θα αξιοποιεί την σύγχρονη τεχνολογία και θα έχει απευθείας πρόσβαση σε νέες δυναμικές αγορές και κατηγορίες επισκεπτών Η αξιοποίηση της υψηλής επισκεψιμότητας και αναγνωρισιμότητας της Αρχαίας Ολυμπίας προς όφελος ολόκληρης της περιοχής Η διάχυση της προστιθέμενης αξίας των Ολυμπιακών Αγώνων σε ευρύτερη ζώνη Η επιμήκυνση του χρόνου παραμονής των επισκεπτών στην περιοχή και η αύξηση του εισοδήματος των κατοίκων

84 Η ανάδειξη και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των πολιτιστικών μνημείων του Νομού αλλά και η διαμόρφωση και προβολή της ιστορικής ταυτότητας και συνέχειας της περιοχής Η προβολή-προώθηση των τοπικών προιόντων ποιότητας και η γενικότερη τόνωση της τοπικής οικονομίας Δράσεις υλοποίησης Οι δράσεις υλοποίησης του έργου συνοψίζονται παρακάτω. Η παρούσα εργασία πρα&gam