ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΙΒΩΤΙΔΙΩΝ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ II. ΥΛΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ III. ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΙΒΩΤΙΔΙΩΝ..2-61 Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 62-63 II. ΥΛΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ..64-69 III. ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ...70-73"

Transcript

1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΙΒΩΤΙΔΙΩΝ Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ II. ΥΛΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗ III. ΣΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ IV. ΕΜΠΟΡΙΟ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΑ ΠΑΡΑΓΩΓΓΗΣ V. ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ VI. ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΚΛΑΣΣΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ VII. ΧΡΗΣΗ ΚΙΒΩΤΙΔΙΩΝ VII. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ VIII. ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΗΓΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

2 Α ΜΕΡΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΙΒΩΤΙΔΙΩΝ Α. ΚΙΒΩΤΙΔΙΑ ΜΕ ΠΥΡΑΜΙΔΟΕΙΔΕΣ ΚΑΛΥΜΜΑ 1. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 12 X 28,5 X 19,8 εκ. Προέλευση: Ανακτήθηκε το 1885 από τη συλλογή του Alexander P. Basilevski. Αγία Πετρούπολη, Μουσείο Ερμιτάζ, αρ. ευρ. 20. Περιγραφή: Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου παριστάνεται παιχνίδι ερωτιδέων με σκύλο και πάνθηρα και διάφορες άλλες μορφές, όπως κένταυροι, η πάλη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας, Mαινάδες που χορεύουν, μουσικοί και πολεμιστές που κρατούν ασπίδα και δόρυ. Τις πλευρές, περιβάλλουν διακοσμητικά πλαίσια με ρόδακες και διάφορες μυθολογικές μορφές ή μορφές πολεμιστών. Στην μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου, το κεντρικό πλακίδιο προσαρμόζεται στον κενό χώρο μαζί με την κλειδαριά, κάτι που μάλλον υποδηλώνει τη μεταγενέστερη τοποθέτηση του κλείστρου στο σημείο αυτό και ίσως την επανατοποθέτηση και προσαρμογή για το λόγο αυτό του νέου πλακιδίου που αντικατέστησε πιθανώς κάποιο άλλο. Παρατηρούμε ακόμα, ιδιαίτερα στο κάλυμμα του κιβωτιδίου, αρκετές ρωγμές και σπασίματα, που όμως δεν έχουν καθόλου αλλοιώσει τις μυθολογικές σκηνές. Κιβωτίδια όπως αυτό χρησιμοποιήθηκαν πολύ συχνά ως αυτοκρατορικά δώρα. Τεχνοτροπικά, κάποια από τα πλακίδια του κιβωτιδίου με απεικονίσεις ζώων έχουν αρκετά κοινά σημεία με παραδείγματα απεικονίσεων που προέρχονται από τη βόρεια Ιταλία, κάτι που ίσως αποτελεί ένδειξη του τόπου προέλευσης. Ενδέχεται, τέτοια πλακίδια με βυζαντινή καταγωγή να χρησιμοποιήθηκαν σε κιβωτίδια από την Ιταλία 1. 1 Καθημερινή Ζωή στο Βυζάντιο 2002, σελ

3 3

4 2. Χρονολόγηση: Α μισό 11 ου αιώνα. Διαστάσεις: 16 X 26,5 X 17,5 εκ. Προέλευση: Palazzo Rospigliosi, Ρώμη. Παρίσι, Μουσείο Λούβρου. Περιγραφή: Η κατάσταση στην οποία έχει διασωθεί το κιβωτίδιο είναι κακή, εφόσον έχει υποστεί μεγάλη φθορά, με το κεντρικό πλακίδιο του καλύμματος να έχει ολοκληρωτικά χαθεί (Α), με αρκετά σπασίματα και ρωγμές στον πυρήνα και σε τμήματα διακοσμητικών καλουπιών, όπως στην αριστερή στενή πλευρά (Η) και σε αρκετά μετάλλια με ρόδακες. Από τη μπροστινή πλευρά (Β), λείπει η κλειδαριά, ενώ είναι εμφανή τα ίχνη τοποθέτησής της στον ξύλινο πυρήνα και στην οριζόντια, ελεφαντοστέινη ταινία με τους ρόδακες. Επιπλέον, στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ), υπάρχουν ίχνη από προηγούμενη τοποθέτηση που αποδεικνύουν ότι τα σημερινά άγκιστρα κλειδώματος δεν είναι τα αρχικά. Στον κενό χώρο όπου βρισκόταν το πλακίδιο του καλύμματος του κιβωτιδίου (Α), τώρα υπάρχουν μόνο δυο τρύπες, όπου ίσως εφάρμοζε κάποιου είδους λαβή. Το κιβωτίδιο ανήκει στην κατηγορία των κιβωτιδίων με πυραμιδοειδές κάλυμμα 2. Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου (Α), στο διάζωμα παριστάνονται ερωτιδείς εκ των οποίων οι πέντε πετούν καθισμένοι σε ακανθόφυλλα και κρατούν καλάθια με σταφύλια, σκύφο και γιρλάντα, ενώ ένας από αυτούς χτυπά τα κύμβαλα και ακόμη ένας φυσά κέρας που μοιάζει με φλάουτο. Στη σκηνή περιλαμβάνονται ακόμη δυο ερωτιδείς στη δεξιά πλευρά, ο ένας παίζει τη λύρα, κάτω από την οποία βρίσκεται ένδυμα που ίσως υποδηλώνει μίμηση του επεισοδίου του Ηρακλή με τη λύρα. Ο ερωτιδέας που βρίσκεται πιο δεξιά, χορεύει με πέπλο. Στην αριστερή γωνία της σκηνής παριστάνεται ακόμη ένας, μικρότερης κλίμακας ερωτιδέας χωμένος σε καλάθι με σταφύλια, μοτίβο που συναντάμε ξανά στο κιβωτίδιο Βερόλι και αλλού. Το μοτίβο αυτό μάλλον χρησιμοποιείται για να γεμίσει με έξυπνο τρόπο η σκηνή, ενώ για να πετύχει αυτό το σκοπό, ο χαράκτης γεμίζει τη δεξιά γωνία χρησιμοποιώντας ένα δέντρο. Η χρήση των δυο μοτίβων επαναλαμβάνεται και στο διάζωμα της πίσω πλευράς του καλύμματος (Δ). Η μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), αποτελείται από τρία ελεφαντοστέινα πλακίδια. Στο αριστερό, παριστάνεται Μαινάδα σε καθιστή θέση ανάπαυσης που φορά φρυγικό σκούφο, στοιχείο που αποτελεί προσθήκη του χαράκτη. Με το αριστερό της χέρι κρατά τύμπανο και με το δεξί στηρίζει το κεφάλι που γέρνει προς τα πίσω. Τον κενό χώρο του φόντου, δεξιά της μορφής, συμπληρώνει ο χαράκτης με τη χρήση ενός δέντρου. Τα υπόλοιπα πλακίδια περιλαμβάνουν παραστάσεις του Ηρακλή να παίζει λύρα, - με κοινά χαρακτηριστικά από παραστάσεις κενταύρων που παίζουν φλάουτο, όπως και στο κιβωτίδιο Βερόλι (αρ. κατ. 8). 2 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

5 Στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ), παριστάνεται ερωτιδέας, καθισμένος σε φύλλο άκανθας που κρατά στο ένα χέρι αντικείμενο που μοιάζει με μαστίγιο. Η απόδοση της μορφής του ερωτιδέα παρουσιάζει ομοιότητα με τη μορφή του Βάκχου, στο άρμα με στους πάνθηρες, στη δεξιά στενή πλευρά του κιβωτιδίου Βερόλι (αρ. κατ. 8). Σε άλλη σκηνή στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου, ο Ηρακλής συμπιέζει με το αριστερό του χέρι αδύναμα λιοντάρια, σκηνή που επαναλαμβάνεται σε πλακίδια κιβωτιδίου από το Παρίσι. Επιπλέον στο πρώτο πλακίδιο της πλευράς από δεξιά, παριστάνεται ένας αρκετά κακότεχνος κένταυρος, με σκήπτρο και ένδυμα που παραπέμπουν στους άθλους του Ηρακλή. Στις στενές πλευρές του καλύμματος του κιβωτιδίου (Δ, Ζ) παριστάνονται ερωτιδέας που φιλά στη μύτη σκύλο, ακόμη ένας ερωτιδέας καθισμένος σε καλάθι και ένας τρίτος που χορεύει με πέπλο, καθώς και ξαπλωμένοι ιππόκαμποι και Νηρηίδες. Ένας ακόμη ερωτιδέας δίνει σε λιοντάρι να πιεί από σκύφο, σκηνή που εντοπίζουμε και σε πλακίδιο κιβωτιδίου από τη συλλογή Martin Le Roy στο Παρίσι (εικ. 1) και ένας κένταυρος παίζει φλάουτο, όπως στο πλακίδιο του κιβωτιδίου (αρ. κατ. 8), στην πλευρά Α. Το φόντο περιλαμβάνει δέντρο με ιπτάμενο ερωτιδέα, μοτίβο που επαναλαμβάνεται στην πλευρά Ζ όπου από το δέντρο κρέμεται αντικείμενο που μοιάζει με λύρα. Συνεχίζοντας με τις στενές πλευρές του κιβωτιδίου, παρατηρούμε στο πλακίδιο στα δεξιά της πλευράς Η, τον έφηβο Απόλλωνα που με το δεξί χέρι κρατά την πένα και με το αριστερό παίζει λύρα που έχει τοποθετηθεί επάνω σε βάθρο. Στην πλευρά Ε, διακρίνουμε στα αριστερά, έναν τύπο ένθρονου Θεού, με τις μπούκλες των μαλλιών να πέφτουν στον ώμο, χαρακτηριστικό που πιθανότατα ο χαράκτης έχει δανειστεί από βακχική φιγούρα, ενώ στο πλακίδιο στα δεξιά παριστάνεται ο Αλέξανδρος του Λυσίππου με ανασηκωμένο το ένα πόδι και στηρίζοντας το δεξί του χέρι στο πιγούνι. Όσον αφορά τη διακόσμηση του κιβωτιδίου, οι πλευρές περιλαμβάνουν ρόδακες σε μετάλλια και το κάλυμμα είναι πυραμιδοειδές.. Το πλάσιμο των μορφών καθώς και το δούλεμα του αναγλύφου από τον χαράκτη παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με εκείνο του κιβωτιδίου Βερόλι (αρ. κατ. 8), γεγονός που ίσως υποδηλώνει την κοινή καταγωγή τους. Ακόμη, παρατηρούμε στο συγκεκριμένο κιβωτίδιο και ειδικότερα στις πλευρές του καλύμματος, την ανησυχία του χαράκτη για τον κενό χώρο, εφόσον υπάρχει συνωστισμός μορφών στις σκηνές. Επιπλέον, εντοπίζεται απόκλιση στο πλάσιμο της κώμης των μορφών σε διάφορες σκηνές του κιβωτιδίου. 5

6 Α. Β. Γ. Δ. Ε. Ζ. 6

7 Η. 7

8 3. Χρονολόγηση: 10 ος - 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 12,5 Χ 18,2 Χ 13 εκ. Προέλευση: άγνωστη. Βαλτιμόρη, συλλογή Walters. Περιγραφή: Το κιβωτίδιο δεν διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση και ο οστέινος πυρήνας του φαίνεται πολύ παλιός. Στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ), παρατηρούμε ότι λείπουν οι ταινίες με ρόδακες που πλαισιώνουν το κεντρικό πλακίδιο και ο πυρήνας φέρει αρκετά σπασίματα και ρωγμές. Η σιδερένια κλειδαριά φαίνεται να είναι μεταγενέστερης εποχής και αντικαθιστά την παλιά στο επάνω άκρο της μπροστινής πλευράς όπου διακρίνουμε την ειδική εσοχή που υπάρχει. Από την αριστερή στενή πλευρά λείπουν τμήματα του καλύμματος. Το κάλυμμα του κιβωτιδίου είναι φτιαγμένο από ελεφαντοστό, ενώ τα υπόλοιπα τμήματα από οστό 3. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), παριστάνεται ερωτιδέας που παίζει διπλό φλάουτο, Μαινάδες που χορεύουν και κένταυρος που παίζει φλάουτο και προέρχεται από διονυσιακό θίασο. Ακολουθεί άρμα με καθισμένο τον Βάκχο, που σέρνει πάνθηρας οδηγούμενος από μαστίγιο από το Θύρσο, σκηνή που επαναλαμβάνεται σε πλακίδιο του κιβωτιδίου Βερόλι (αρ. κατ. 8). Αριστερά του άρματος βρίσκεται ερωτιδέας που κρατά και παίζει ένα είδος άρπας και στη δεξιά πλευρά του άρματος, ερωτιδέας που κάθεται σε φύλλο άκανθας και χτυπά τα κύμβαλα όπως και στην πλευρά Α του κιβωτιδίου από το Παρίσι (αρ. κατ. 2). Στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ), απεικονίζονται ερωτιδείς. Ο πρώτος βρίσκεται πάνω από ζεύγος δελφινιών, ο δεύτερος ιππεύει ιππόκαμπο, ο τρίτος παίζει φλάουτο και ακολουθούν δυο Μαινάδες που χορεύουν με πέπλο και δάδα. Στο επάνω διάζωμα, απεικονίζεται Νηρηίδα πάνω σε ιππόκαμπο που πλαισιώνουν δυο ερωτιδείς, εκ των οποίων ο ένας τραβά την ουρά του ζώου και ο άλλος τη μύτη. Αριστερά στη σκηνή, βρίσκεται πολεμιστής που κρατά ξίφος στο δεξί του χέρι. Στην αριστερή στενή πλευρά του κιβωτιδίου (Ε), στο πάνω διάζωμα παριστάνεται καθισμένη με τα δάχτυλα του χεριού στο στόμα, μορφή που παραπέμπει σε φιλόσοφο. Ακολουθούν δυο ερωτιδείς που κρατούν ασπίδα και λόγχη και θυμίζουν έντονα μορφές πολεμιστών του ειληταρίου του Ιησού του Ναυή. Στο κάτω διάζωμα της ίδιας πλευράς, διακρίνουμε δυο ερωτιδείς σε σκηνή που ο ένας σπρώχνει στο έδαφος τον άλλο και ένας τρίτος φαίνεται να καλεί σε βοήθεια. Στο επάνω διάζωμα της δεξιάς στενής πλευράς (Δ), απεικονίζονται και πάλι τρεις πολεμιστές με ασπίδες και σπαθιά, ενώ στο πλακίδιο του κάτω διαζώματος της ίδιας πλευράς, βλέπουμε έναν ερωτιδέα γονυπετή, ο οποίος στοχεύει με τόξο και έναν δεύτερο 3 Cutler 1997, On Byzantine Boxes, σελ

9 που κρύβεται για να προστατευτεί πίσω από ασπίδα. Παρόμοια σκηνή επαναλαμβάνεται σε κιβωτίδιο από το Παλέρμο (αρ. κατ. 14) και μάλιστα σε δυο διαφορετικά πλακίδια. Στο πλακίδιο του καλύμματος του κιβωτιδίου παριστάνονται δυο ιππείς με ζωσμένα τα σπαθιά στους ώμους 4. Το κιβωτίδιο αυτό παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με το κιβωτίδιο Βερόλι (αρ. κατ. 8), σε χαρακτηριστικά γνωρίσματα όπως το πλάσιμο των μορφών και διακοσμητικά χαρακτηριστικά όπως οι ανθεμωτές ταινίες και οι λωρίδες με κεφαλές σε μετάλλια στη μπροστινή και την πίσω πλευρά του κιβωτιδίου. Α. Β. 4 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

10 Γ. Δ. Ε. 10

11 4. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας Διαστάσεις: 23 Χ 19 Χ 28,8 εκ. Προέλευση: Από τη συλλογή Hoentschele. Νέα Υόρκη, The Metropolitan Museum, δωρεά του J. Pierpont Morgan το 1917, ( ) Περιγραφή: Το κιβωτίδιο διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση και φέρει μόνο μερικές ρωγμές σε κάποια τμήματα. Σε όλες τις πλευρές του απεικονίζονται ημίγυμνοι ερωτιδείς που φορούν μόνο χλαμύδα και πλαισιώνονται από το συνηθισμένο μοτίβο με ρόδακες σε μετάλλια. Οι περισσότεροι κρατούν σπαθί και ασπίδα, εκτός από έναν που βρίσκεται στο αριστερό πλακίδιο της μπροστινής πλευράς του κιβωτιδίου, ο οποίος κρατά δόρυ αντί για σπαθί. Όλες οι μορφές είναι πλασμένες από το χαράκτη με τρόπο που αποπνέουν έντονα το κωμικό στοιχείο και θυμίζουν κλασσικές κωμικές μάσκες. Το πυραμιδοειδές κάλυμμα του κιβωτιδίου, καταλαμβάνουν ερωτιδείς που αυτή τη φορά περικλείονται σε σχηματισμούς κυκλικών κληματίδων που ενώνονται, μοτίβο που συναντάμε και σε αργυρό κάλυμμα δοχείου που χρονολογείται στο 12 ο αιώνα και περιλαμβάνει σκηνές με μουσικούς, χορευτές και ακροβάτες (εικ. 1). Στο μπροστινό πλακίδιο του καλύμματος η σκηνή περιλαμβάνει χορό και παίξιμο μουσικών οργάνων, τυμπάνου και κυμβάλων. Στην πίσω και τη δεξιά πλευρά, παριστάνονται πολεμιστές που έρχονται αντιμέτωποι. Στην αριστερή πλευρά, ερωτιδέας παλεύει με λιοντάρι και ακόμη ένας στοχεύει με τόξο και βέλος. Στο πλακίδιο της κορυφής του καλύμματος, απεικονίζονται δυο ερωτιδείς που αγωνίζονται με θηλυκό πάνθηρα που φέρει περιλαίμιο. Ένας τρίτος ερωτιδέας έχει πέσει σε κανάλι 5. Από εικονογραφικής άποψης το κιβωτίδιο αυτό, παρουσιάζει μονοτονία ως προς το περιεχόμενο των σκηνών, αφού δεν εκτυλίσσεται κάποιο συγκεκριμένο μυθολογικό γεγονός και απλά επαναλαμβάνονται παραστάσεις ερωτιδέων σε διάφορες στάσεις. Πολύ συχνά τέτοιου είδους κιβωτίδια που περιλαμβάνουν σκηνές μάχης, μουσική και χορό, θέματα πολύ αγαπητά και συχνά σε βυζαντινά μικροαντικείμενα, ανταλάσσονταν και χαρίζονταν ως αυτοκρατορικά δώρα 6. Το κιβωτίδιο αυτό επιπλέον, παρουσιάζει σημαντικά στοιχεία από τεχνικής και κατασκευαστικής άποψης. Συγκεκριμένα, δίνει ένα απτό επιχείρημα που ενισχύει τον ισχυρισμό ότι η παραγωγή ελεφαντοστέινων πλακιδίων ήταν μαζική 7. Δηλαδή, οι χαράκτες κατασκεύαζαν μεγάλο αριθμό πλακιδίων κάθε φορά, τα οποία αργότερα προσαρμοζόταν για να γεμίσουν τα κενά διαφόρων 5 Παρόμοια σκηνή υπάρχει σε δυο άλλα κιβωτίδια, Goldscmidt and Weitzmann, 1930, vol. 1, XXVIa, XXVIIa. 6 Connor, New Perspectives, 1991, σελ. 109, εικ. 14 και Goldschmidt and Weitzmann, 1930, τ. 1, σελ 42, αρ

12 κιβωτιδίων. Διακρίνουμε στο συγκεκριμένο κιβωτίδιο, απότομη διακοπή του μοτίβου με ρόδακες σε μετάλλια στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου, κάτι που υποδηλώνει ότι οι λωρίδες αυτές αρχικά χαράχτηκαν μεγαλύτερες και στη συνέχεια κόπηκαν για να προσαρμοστούν στις ανάγκες διαφόρων κιβωτιδίων. Α. Β. 12

13 Γ. Δ. 13

14 5. Χρονολόγηση: 11 ος -12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 17,5 X 47,3 X 22,5 εκ. Προέλευση: Από τη συλλογή Carrand. Φλωρεντία, Museo Nazionale. Περιγραφή: Ανήκει στην ομάδα των κιβωτιδίων με πυραμιδοειδές κάλυμμα. Στη μπροστινή πλευρά (Β), υπάρχει μοντέρνα κλειδαριά, ενώ δεν είναι ορατά τα ίχνη της αρχικής κλειδαριάς του κιβωτιδίου. Οι διακοσμητικές ταινίες με ρόδακες σε μετάλλια στο κάλυμμα του κιβωτιδίου και ανάμεσα από τα ελεφαντοστέινα πλακίδια, εναλλάσσονται με κεφαλές σε μετάλλια. Το κιβωτίδιο διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση με μερικές μόνο ρωγμές σε κάποιες από τις διακοσμητικές λωρίδες. Για πρώτη φορά στο υλικό που εξετάζουμε συναντάμε στις μακριές πλευρές του πυραμιδόσχημου καλύμματος πλακίδια από ελεφαντοστό και διπλή σειρά μεταλλίων που περικλείουν ρόδακες να διαχωρίζουν τα δυο κεντρικά πλακίδια. Η διακοπή των ταινιών με ρόδακες στο σημείο αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το κιβωτίδιο σε μεταγενέστερο χρόνο μεταφέρθηκε σε νέο ξύλινο πυρήνα. Στα τέσσερα πλακίδια του καλύμματος (Α), διακρίνουμε δυο πολεμιστές με σπαθί και ασπίδα, έναν ιππέα και έναν κένταυρο που παίζει φλάουτο και φορά φρυγικό σκούφο, ενώ ένας σκύλος που γαβγίζει βρίσκεται καθισμένος στη ράχη του. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου, στο επάνω διάζωμα του καλύμματος, ο Ηρακλής παίζει τη λύρα στο πρώτο από αριστερά πλακίδιο και ακολουθούν δυο ερωτιδείς που χορεύουν και ένας τρίτος που πέφτει στο έδαφος γυρισμένος ανάποδα. Στα πλακίδια εκτός από αυτό με τη σκηνή του Ηρακλή, το φόντο συμπληρώνουν δέντρα. Στο κάτω διάζωμα της πλευράς, στο πρώτο πλακίδιο ο Απόλλων παίζει τη λύρα με το αριστερό χέρι, ενώ με το δεξί ανεμίζει ένα κομμάτι ύφασμα αντί για πένα. Στο δεύτερο και το τέταρτο πλακίδιο της πλευράς παριστάνονται δυο μαχητές λιονταριών που προέρχονται από το χριστιανικό τύπο: στο δεύτερο από αριστερά πλακίδιο αναγνωρίζεται ο Σαμψών με το αριστερό του πόδι να πατά επάνω στην πλάτη του λιονταριού και με το δεξί χέρι να τραβά το κεφάλι του. Στο άλλο πλακίδιο, ο Δαβίδ που του ορμά το λιοντάρι, ενώ εκείνος πιάνει με το δεξί του χέρι το κεφάλι του ζώου και με το αριστερό το στόμα του, σκηνές που περιγράφονται στο ψαλτήριο του Βασιλείου (cod. Marc. Grec. 17). Στο πλακίδιο που βρίσκεται ανάμεσα στα δυο, ο Ιησούς του Ναυή, σε όρθια στάση, κρατά μανδύα πάνω από το αριστερό του χέρι. Στο τελευταίο πλακίδιο της πλευράς μια νεαρή ανδρική μορφή, που είναι γυμνή και κρατά δόρυ, δεν ταυτίζεται με κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Η μορφή αυτή, επαναλαμβάνεται όπως θα δούμε παρακάτω, στο πλακίδιο του επάνω διαζώματος της δεξιάς στενής πλευράς (Δ). Εκεί έχει ταυτιστεί με τον Ιόλαο, το σύμμαχο του Ηρακλή, κάτι που ίσως υποδηλώνει ότι στην 14

15 πλευρά Β η μορφή στο τέταρτο από αριστερά πλακίδιο να ανήκει στον Ηρακλή που μάχεται το λιοντάρι της Νεμέας και όχι στον Δαβίδ όπως πιστεύουν οι Goldschmidt και Weitzmann, για να υπάρχει νοηματική σύνδεση των σκηνών στα πλακίδια. Στο επάνω διάζωμα της πίσω πλευράς, ένας Κένταυρος βρίσκεται καθισμένος με γυρισμένη την πλάτη και το κεφάλι προς τα πίσω, ακολουθεί ερωτιδέας που ιππεύει δελφίνι και δυο ακόμη ερωτιδείς εκ των οποίων ο ένας είναι καθισμένος σε φύλλο άκανθας και φυσά κέρας και ο άλλος, ιπτάμενος, κρατά στα χέρια του μια σφαίρα, ενώ τον κενό χώρο στο κάτω μέρος της σκηνής γεμίζει ένα φίδι. Στο κάτω διάζωμα της πλευράς, τα τέσσερα από τα πέντε ελεφαντοστέινα πλακίδια περιλαμβάνουν μορφές πολεμιστών με ανάλογη εξάρτυση, εκτός από το κεντρικό όπου παριστάνεται κένταυρος σε σκηνή μάχης που κρατά ασπίδα. Λεπτομέρεια στο πρώτο πλακίδιο από αριστερά ο φρυγικός σκούφος που φορά ο πολεμιστής. Οι ανδρικές μορφές που ρίχνουν δόρυ, ανάγονται σε μεσαιωνικά πρότυπα. Στις στενές πλευρές του κιβωτιδίου (Δ και Ε), περιλαμβάνονται κυρίως άθλοι του Ηρακλή εναντίον των κενταύρων. Πιο συγκεκριμένα, στο επάνω διάζωμα της πλευράς Δ, ο Ηρακλής μάχεται με κένταυρο, ενώ ο Ιόλαος κρατά το σκήπτρο υψωμένο. Πιο κάτω, ένας ερωτιδέας παίζει φλάουτο και ένας δεύτερος παίζει ένα είδος βιολιού καθισμένος σε φύλλο άκανθας (Viola da Camba), μουσικό όργανο του Μεσαίωνα. Στην πλευρά Ε, ο Ηρακλής κρατά το σκήπτρο στο δεξί χέρι και ξεκινά για τη μάχη με τον κένταυρο Νέσσο, ενώ δίπλα του βρίσκεται Σάτυρος που κρατιέται από δέντρο που κοσμεί το φόντο της σκηνής. Στην αριστερή πλευρά του πλακιδίου, κάτω χαμηλά επαναλαμβάνεται το μοτίβο ερωτιδέα μέσα σε καλάθι. Ακολουθεί στο κάτω διάζωμα της πλευράς, η μάχη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας και μια μορφή ιππέα στο πλακίδιο στα δεξιά. Στυλιστικά το κιβωτίδιο παρουσιάζει ομοιότητες με κιβωτίδιο από το Λονδίνο 8, με το ανάγλυφο να είναι υψηλότερο εδώ. Αρκετά σχηματική είναι η απόδοση των μυών των μορφών, κάπως χοντροκομμένα τα σώματα, με έντονα αποδοσμένα τα χαρακτηριστικά των προσώπων. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του κιβωτιδίου, αποτελούν οι επιγονατίδες στις μορφές πολεμιστών που μοιάζουν με κουμπιά, καθώς και τα ανεμίζοντα πτυχωτά υφάσματα. 8 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

16 Α. Β. Β1. Γ. 16

17 Γ1. Δ. Δ1. Ε. Ε1. 17

18 6. Χρονολόγηση: 12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 18,8 Χ 27 Χ 17,5 εκ. Προέλευση: Άγνωστη. Novgorod, Αγία Σοφία. Περιγραφή: Το κιβωτίδιο έχει διατηρηθεί σε άριστη κατάσταση. Τα μεταλλικά τμήματα στις ακμές του αποτελούν μεταγενέστερη προσθήκη καθώς και η μπαρόκ διακοσμητική πλάκα στη μπροστινή πλευρά όπου βρίσκεται και η κλειδαριά, πάνω στην οποία διακρίνεται το βασιλικό μονόγραμμα HERS σε συνδυασμό με στέμμα, που πιθανόν να έχει καλύψει ελεφαντοστέινο κιβωτίδιο που βρισκόταν σ αυτή τη θέση. Κατά τον 17 ο αιώνα το κιβωτίδιο βρισκόταν υπό σουηδική κυριότητα. Στο κάλυμμα υπάρχει μεταλλική λαβή. Ανήκει στην ομάδα κιβωτιδίων με ρόδακες και όλες οι πλευρές του καλύμματος κοσμούνται με παραστάσεις που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό ελισσόμενων βλαστών. Το εσωτερικό του κιβωτιδίου λέγεται πως ήταν επενδεδυμένο με κόκκινο μετάξι 9. Στο κάλυμμα, υπάρχει παράσταση ερωτιδέα που παίζει με πάνθηρα και ένας δεύτερος ερωτιδέας που οδηγεί σκύλο. Στη μπροστινή πλευρά του καλύμματος καθώς και στις πλάγιες, παριστάνονται από δυο ερωτιδείς και δυο μαινάδες που χορεύουν και παίζουν μουσικά όργανα μέσα σε σχηματισμούς ελισσόμενων βλαστών. Ανάμεσα στις χορεύτριες βρίσκεται ερωτιδέας καθισμένος σε ακανθόφυλλο που κρατά κύμβαλα. Στα αριστερά του βρίσκεται ερωτιδέας με τα πόδια σταυρωμένα που παίζει φλάουτο. Στην πλευρά του καλύμματος Δ, παριστάνεται κένταυρος και δεξιά του ερωτιδέας που κρούει τύμπανο, μουσικό όργανο που δεν ήταν γνωστό στην αρχαιότητα. Στην πλευρά Ε του καλύμματος, παριστάνεται ερωτιδέας που παίζει λύρα, εμπνευσμένος μάλλον από απεικονίσεις του Ηρακλή με τη λύρα και στην πλευρά Γ παριστάνονται πολεμιστές στο πεδίο της μάχης. Στα δυο πλακίδια της μπροστινής πλευράς του κιβωτιδίου (Β), παριστάνονται πολεμιστές με ξίφος και ασπίδα, σε κίνηση, στο πεδίο μάχης. Στην πίσω πλευρά (Γ), στο κεντρικό πλακίδιο υπάρχει παράσταση της μάχης του Ηρακλή ενάντια στο λιοντάρι της Νεμέας. Ο ήρωας φέρει σκούφο και εμφανίζεται γυμνός. Στα δυο πλακίδια που πλαισιώνουν το κεντρικό, απεικονίζονται πολεμιστές με την ανάλογη εξάρτυση. Στη δεξιά στενή πλευρά (Δ), παριστάνονται αντιμέτωπες μορφές πολεμιστών όπως και στην αριστερή στενή πλευρά (Γ). Το κιβωτίδιο παρουσιάζει διαφοροποίηση στις διακοσμητικές λωρίδες από όσα συναντήσαμε έως τώρα. Ανάμεσα από τα πλακίδια των στενών πλευρών υπάρχει διακόσμηση αστραγάλων και ανάμεσα από τις μακριές πλευρές διακοσμητικές κλάδοι αμπέλου με σχηματοποιημένα άνθη. Στην κορυφή του καλύμματος, περιτρέχει το ελεφαντοστέινο πλακίδιο εξωτερικά πλαίσιο με διακόσμηση αστραγάλων και στο 9 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 41, αρ

19 εσωτερικό του πλαίσιο με διακόσμηση ανθεμίων. Καινοτόμο στοιχείο, αποτελεί και η διακόσμηση στις πλευρές του καλύμματος με ελισσόμενες κλάδους αμπέλου. Οι μορφές αποδίδονται με μεγάλα κεφάλια και οι πτυχώσεις των ενδυμάτων είναι πολύ έντονες. Τονισμένοι είναι οι μύες των σωμάτων των μορφών και ιδιαίτερα σχηματοποιημένες οι κόμες. Α. Β. 19

20 Γ. Δ. Ε. 20

21 7. Χρονολόγηση: 12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 19 Χ 28,3 Χ 19. Προέλευση: Συλλογή Basilewski. Leningrang, Eremitage (Αρ. 59). Περιγραφή: Διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση με ελάχιστες ρωγμές σε διάφορα σημεία. Φαίνεται πως στις πλευρές του υπήρχαν επιχρυσωμένες χάλκινες λωρίδες, προσθήκες μεταγενέστερης εποχής. Η κλειδαριά είναι επίσης μεταγενέστερη παρέμβαση (Β). Στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ) όπου σήμερα υπάρχουν σπασίματα, μάλλον ήταν τοποθετημένες οι υποδοχές των κλείστρων. Η τεχνοτροπία του παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με το κιβωτίδιο από το Novgorod (αρ. κατ. 6). Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου παριστάνεται παιχνίδι ερωτιδέα με πάνθηρα, ένας ερωτιδέας που κρατά σκύλο και στο δεξί τμήμα της σκηνής το συχνό μοτίβο ερωτιδέα μέσα σε καλάθι. Στις κάθετες πλευρές του καλύμματος παριστάνονται πολεμιστές και μια νεαρή ανδρική μορφή πεσμένη στο έδαφος που κρατά αντικείμενο που μοιάζει με σκήπτρο και δέχεται επίθεση από λιοντάρι (Β). Ίσως πρόκειται για τη μάχη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας σε μια διαφορετική από το σύνηθες και ατυχή απεικόνιση όπου ο ήρωας παριστάνεται εμφανώς τρομαγμένος. Στην πλευρά του καλύμματος Γ παριστάνεται πολεμιστής με την τυπική εξάρτυση, κένταυρος που παίζει διπλό φλάουτο και ζογκλέρ που φέρει χιτώνα, μπότες και κρατά σπαθιά. Στην αριστερή στενή πλευρά του καλύμματος (Ε), δυο ερωτιδείς καθισμένοι σε ακανθόφυλλα, παίζουν μουσικά όργανα. Ο ένας χτυπά τα κύμβαλα και ο άλλος παίζει διπλό φλάουτο. Στη δεξιά στενή πλευρά Δ, παριστάνεται χορευτής αποδοσμένος με βάση ανατολικά πρότυπα και ο Ηρακλής που παίζει τη λύρα. Στη μπροστινή πλευρά (Β), το κεντρικό πλακίδιο που βρίσκεται κάτω από την κλειδαριά περιλαμβάνει αρχαϊκό μοτίβο σκύλου που δαγκώνει λαγό. Στα πλακίδια που πλαισιώνουν το κεντρικό, παριστάνονται γυμνοί πολεμιστές με τους χιτώνες τυλιγμένους γύρω από το λαιμό, να ανεμίζουν. Κρατούν και οι δυο ασπίδες με διακριτικό σήμα που μοιάζει με ρόδακα. Ο πολεμιστής του τελευταίου από δεξιά πλακιδίου μοιάζει με Σειληνό, τουλάχιστον όσον αφορά τη σωματική διάπλαση. Στην πίσω πλευρά (Γ), στο κεντρικό πλακίδιο παριστάνεται η μάχη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας με τον ίδιο τρόπο, όπως και στην κάθετη πλευρά (Β) του καλύμματος και ένα ακανθόφυλλο που γεμίζει το φόντο. Αριστερά και δεξιά απεικονίζονται πολεμιστές με ασπίδες και σπαθιά. Στην αριστερή στενή πλευρά (Ε), παριστάνεται ο Ηρακλής να παίζει τη λύρα και ένας κένταυρος με φρυγικό σκούφο που παίζει φλάουτο ενώ στη δεξιά στενή πλευρά, ο χορός δύο γυμνών Μαινάδων Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

22 Όπως και στο κιβωτίδιο από το Novgorod (αρ. κατ. 6), έτσι και εδώ, ανάμεσα στις μακριές πλευρές του κιβωτιδίου υπάρχουν κλάδοι αμπέλου με σχηματοποιημένα άνθη και ανάμεσα στις στενές πλευρές διακοσμητικά τμήματα αστραγάλων. Το πλακίδιο του καλύμματος περιτρέχουν αντίστοιχα πλαίσια με διακόσμηση ανθεμίων και αστραγάλων. Οι μύες των σωμάτων αποδίδονται με έντονες εγχαράξεις και τα κεφάλια των μορφών είναι αρκετά μεγάλα αναλογικά με το υπόλοιπο σώμα. Α. Β. 22

23 Γ. Δ. Ε. 23

24 Β. ΚΙΒΩΤΙΔΙΑ ΜΕ ΣΥΡΤΑΡΩΤΟ ΚΑΛΥΜΜΑ 8. Χρονολόγηση: 10 ος -11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 11,2 Χ 40,5 Χ 16 εκ. Προέλευση: Αγοράστηκε από τον καθεδρικό ναό του Βερόλι το 1861 από τον John Webb.Victoria and Albert Museum, Λονδίνο, αρ. Ευρ Περιγραφή: Το κιβωτίδιο είναι διακοσμημένο με ελεφαντοστέινα πλακίδια που απεικονίζουν μυθολογικές σκηνές και η κατάσταση στην οποία βρίσκεται είναι καλή. Μια μόνο φιγούρα λείπει από το αριστερό πλακίδιο της πίσω πλευράς και τα άκρα κάποιων μορφών έχουν αλλοιωθεί. Στο συρόμενο κάλυμμά του απεικονίζεται η σκηνή της αρπαγής της Ευρώπης, η οποία βρίσκεται καθισμένη πάνω στον ταύρο με το ένδυμά της να ανεμίζει και συνοδεύεται από μορφές νεαρών που πετούν πέτρες, απεικόνιση που συναντάμε για πρώτη φορά στο επεισόδιο της αρπαγής 11. Σε πλακίδιο κιβωτιδίου που βρίσκεται στο μουσείο Victoria and Albert του Λονδίνου και περιλαμβάνει την ίδια παράσταση, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Εδώ οι νεαροί του κιβωτιδίου, αντικαθίστανται από ζευγάρι ερωτευμένων, που στο κιβωτίδιο Βερόλι βρίσκεται στη δεξιά πλευρά του καλύμματος. Στους υπόλοιπες μορφές που πλαισιώνουν τη σκηνή της αρπαγής, αναγνωρίζουμε τον Ηρακλή με τη λύρα πλαισιωμένο από ερωτιδείς, κενταύρους και Μαινάδες που χορεύουν. Στο αριστερό πλακίδιο της μπροστινής πλευράς του κιβωτιδίου, δυο ερωτιδείς ορμούν σε νεαρή γυναίκα. Ο ένας φορά μάσκα και ο άλλος φαίνεται να τραβά το δεξί πόδι της μορφής. Η γυναικεία μορφή που ίσως είναι η Ελένη, στηρίζεται σε γυμνό νεαρό άνδρα που ταυτίζεται με τον Ιππόλυτο ή τον Κάστωρ που κρατά άλογο. Η σκηνή συνεχίζεται στα δεξιά, με ανδρική μορφή που κρατά το χαλινάρι φτερωτού αλόγου, πιθανώς του Πήγασου, μια γυναικεία μορφή δεξιά του αλόγου που συχνά αναγνωρίζεται ως Δήμητρα, Περσεφόνη, Εκάτη ή νύμφη Πειρήνη και έναν ερωτιδέα. Το πιθανότερο όλων είναι η σκηνή να αναφέρεται το μυθολογικό επεισόδιο όπου ο Πήγασος πίνει νερό από την πηγή της Πειρήνης και η γυναικεία μορφή στα δεξιά του αλόγου να είναι η νύμφη Πειρήνη. Το πλακίδιο στα δεξιά απεικονίζει τη σκηνή της θυσίας της Ιφιγένειας και μεταβάλλει το κωμικό στοιχείο που υπάρχει στην προηγούμενη σκηνή, σε 11 Goldschmidt and Weitzmann 1930, vol. 1 no. 23, On Byzantine Boxes, σελ. 39, όπου ο Cutler αναφέρει ότι όσον αφορά τους νεαρούς που πετούν πέτρες στη σκηνή της αρπαγής, ο Weitmann έχει εκφέρει την άποψη ότι πιθανόν προέρχονται από τον κώδικα του Ιωσήφ ενώ η Simon υποστηρίζει τη θεωρία ότι αναπαριστούν την επίθεση των τυφώνων στον ουρανό. Όποια άποψη και να είναι η σωστή, το σίγουρο είναι ότι η παρουσία τους προσδίδει το κωμικό στοιχείο στη σκηνή. 24

25 δραματικό. Η παρουσία των καθισμένων μορφών του Ασκληπιού και της Υγείας μας εκπλήσσει, αφού δεν σχετίζεται με τη μυθολογική σκηνή της θυσίας. Βέβαια εφόσον είμαστε σίγουροι ότι η σκηνή έχει διασωθεί ακέραια και δεν είναι αυτές οι δυο μορφές κάποια ατυχής ή μεταγενέστερη προσθήκη, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε το ενδεχόμενο η παρουσία των δυο αυτών μορφών να μην είναι τυχαία και να σχετίζεται ίσως με τη χρήση του κιβωτιδίου. Εκτός από το ρόλο των κιβωτιδίων ως κοσμηματοθήκες, θα μπορούσαν να χρησιμοποιούνται στο βυζαντινό κόσμο για τη φύλαξη φαρμάκων. Στο αριστερό πλακίδιο της πίσω πλευράς του κιβωτιδίου υπάρχουν απεικονίσεις ερωτιδέων και ζώων. Παριστάνεται ερωτιδέας που φιλά θηλυκό πάνθηρα στα αριστερά και ένας ακόμη ερωτιδέας που θηλάζει. Ακριβώς πάνω από τον πάνθηρα παρατηρούμε ότι λείπει απόσπασμα του πλακιδίου που πιθανότατα απεικόνιζε επίσης ερωτιδέα.. Πιο δεξιά, στο ίδιο πλακίδιο υπάρχει ερωτιδέας που έχει σκαρφαλώσει σε ελάφι και ακόμη ένας που προσπαθεί να περάσει χαλινάρι σε ελάφι, ενώ ένας τρίτος παρακολουθεί τη σκηνή σκαρφαλωμένος πάνω σε αετό. Στο πλακίδιο που βρίσκεται στο δεξί τμήμα της πίσω πλευράς, το καρνιβαλικό ή κωμικό στοιχείο προβάλλει ακόμη πιο έντονο, καθώς πίσω από ένα ζευγάρι που ερωτοτροπεί και ταυτίζεται είτε με τον Ιππόλυτο και τη Φαίδρα είτε με τον Άρη και την Αφροδίτη, εκτυλίσσεται η σκηνή της αρπαγής της Ευρώπης, ενώ πίσω ερωτιδείς παίζουν με άλογο και ένας από αυτούς αιωρείται χωμένος μέσα σε καλάθι, μοτίβο που συναντάμε και σε άλλα μικροαντικείμενα της μεσοβυζαντινής εποχής και αποτελεί κωμικό στοιχείο, όπως παραδείγματος χάριν στο γυάλινο βάζο από το θησαυρό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία που χρονολογείται το 10 ο αιώνα 12 και σε μωσαϊκά δάπεδα της Ύστερης Αρχαιότητας από τη Madeba της Ιορδανίας 13. Τέλος, στη δεξιά στενή πλευρά του κιβωτιδίου, υπάρχει παράσταση Νηρηίδας που ιππεύει θαλάσσιο άλογο, παραπέμποντας στη μορφή της Ευρώπης στη σκηνή της αρπαγής, που ιππεύει τον ταύρο και πιθανώς ερωτιδέα που μιμείται τον Τρίτωνα και παρατηρεί τη σκηνή καθισμένος σε ιερό του Ασκληπιού, ο οποίος ταυτίζεται λόγω του συμβόλου της θεότητας του, που είναι το φίδι. Στην αριστερή στενή πλευρά, ο Διόνυσος ιππεύει το άρμα του που σέρνουν λιοντάρια, ενώ επαναλαμβάνεται το μοτίβο του ερωτιδέα σε καλάθι. Η χάραξη του κιβωτιδίου Βερόλι είναι πολύ υψηλής ποιότητας και μοναδικής τεχνικής. Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά το κάλυμμα του κιβωτιδίου, θα συμπεράνουμε ότι οι κεφαλές των μορφών παραπέμπουν σε κωμικές προτομές που συναντάμε σε αρχαϊκά νομίσματα. Συνολικά, το στυλ και η διακόσμηση του κιβωτιδίου προδίδουν σύνδεση με την ύστερη αρχαιότητα και μας δίνουν σημαντικά στοιχεία για την παραγωγή του κιβωτιδίου και των ελεφαντοστέινων πλακιδίων γενικότερα. Ίσως τα πλακίδια να προέρχονται από συναρμοσμένα τμήματα που χρονολογούνται στην ύστερη αρχαιότητα. 12 Glory of Byzantium, 1997, σελ Piccirillo 1993, εικ. 3 και 6. 25

26 Α. Β. Γ. 26

27 Δ. Ε. 27

28 9. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 12,1 Χ 44,3 Χ 17,7 εκ. Προέλευση: Βρέθηκε στην εκκλησία της Αγίας Γερτρούδης, όπου η χρήση του ήταν λειψανοθήκη. Cividale, Αρχαιολογικό Μουσείο. Περιγραφή: Το κιβωτίδιο αυτό ανήκει στην ομάδα των κιβωτιδίων με συρταρωτό κάλυμμα. Έχει υποστεί αρκετά μεγάλη φθορά, εφόσον εκτός των δυο εικονιστικών πλακιδίων της πίσω πλευράς (Γ), τα οποία έχουν χαθεί, δεν έχει διασωθεί ούτε η κλειδαριά της δεξιάς στενής πλευράς (Δ), ούτε το κλείστρο του καλύμματος. Επιπλέον, παρουσιάζονται σπασίματα και ρωγμές σχεδόν σε όλες τις πλευρές και συγκεκριμένα στις γωνίες, καθώς επίσης και σε κάποια άλλα μεμονωμένα τμήματα της διακόσμησης 14. Στα δυο πρώτα πλακίδια του συρταρωτού καλύμματος του κιβωτιδίου, διακρίνουμε τρεις καθισμένους φιλόσοφους, δυο εκ των οποίων στηρίζουν το κεφάλι με το χέρι. Ο ένας από τους τρείς φέρει μακρύ ένδυμα, ενώ ακόμη ένας βρίσκεται σε στοχασμό σε όρθια θέση με κλίση προς τα εμπρός. Στο πρώτο πλακίδιο και ανάμεσα στις μορφές των φιλοσόφων, υπάρχει αντικείμενο με τρία πόδια, από το οποίο ξεπροβάλλει ένα φίδι. Από τις μορφές που περιγράψαμε, σε αυτή του φιλοσόφου που βρίσκεται σε στοχασμό θα έπρεπε να είναι ορατό το πόδι και όχι μόνο το επάνω μέρος του σώματος, κάτι που μάλλον οφείλεται σε λανθασμένη εκτέλεση του χαράκτη. Το δεξί χέρι της μορφής είναι τεντωμένο σαν να πρόκειται να ταΐσει το φίδι. Ίσως ο χαράκτης σε αυτό το σημείο επεδίωξε να αναπαραστήσει τις κακότεχνες ομάδες δυο Υγειών που ταΐζουν φίδια, ένα παλιό μοντέλο που παραμένει ασαφές και εντοπίζεται και σε άλλες παραστάσεις. Στα επόμενα δυο πλακίδια του καλύμματος, παριστάνονται μια έφιππη, ανδρική μορφή, νεαρής ηλικίας που κρατά και παίζει φλάουτο και μια ακόμη μορφή που χορεύει με πέπλο τυλιγμένο γύρω από τα χέρια και τους ώμους. Όσον αφορά την παρουσία της μορφής που παίζει φλάουτο, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι εφόσον το συγκεκριμένο μουσικό όργανο ήταν άγνωστο στην αρχαιότητα, χρησιμοποιείται εδώ από τον χαράκτη ως παρέμβαση, βασισμένη στον μεσαιωνικό κύκλο ιδεών. Το πρώτο πλακίδιο της μπροστινής πλευράς (Β), δείχνει μια εκπροσώπηση μήνα, του Φεβρουαρίου, με ανδρική μορφή που κάθεται οκλαδόν και ζεσταίνεται στη φωτιά. Το κεντρικό πλακίδιο περιλαμβάνει Μαινάδα που χορεύει χτυπώντας τα κύμβαλα και στα πλακίδια που ακολουθούν βλέπουμε έναν γενειοφόρο κένταυρο που κρατά παγώνι και δυο άθλους του Ηρακλή: τη μάχη ενάντια στο λιοντάρι της Νεμέας, όπου ο ήρωας επιδεικνύει το δέρμα του λιονταριού στο κεφάλι του και τη μάχη με το γίγαντα Αντία, όπου ο ήρωας σε θέση προφίλ και καθιστή στάση, σηκώνει ψηλά το γίγαντα, πιάνοντάς 14 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 34, αρ

29 τον από τον αριστερό μηρό. Στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ), παριστάνεται αρχικά κένταυρος που έχει πιάσει από το πόδι Λαπίθα. Προσθήκη του χαράκτη που δεν ταιριάζει με τη σκηνή, είναι οι δάδες που κρατά στα δυο του χέρια. Στο κεντρικό πλακίδιο ο χαράκτης έχει τοποθετήσει τον ένθρονο Ιησού του Ναυή και στο τρίτο και τελευταίο πλακίδιο τον Τριπτόλεμο. Δυο εικονιστικά πλακίδια της πλευράς δεν σώζονται. Στην αριστερή στενή πλευρά του κιβωτιδίου (Ε), παριστάνονται Μαινάδες που χορεύουν φορώντας κοντά ενδύματα, εκ των οποίων η αριστερή κρατά στεφάνι στο αριστερό της χέρι και πέπλο που κυματίζει στο δεξί ενώ η Μαινάδα στο δεξί πλακίδιο κρατά κύμβαλα. Στη δεξιά στενή πλευρά (Δ), υπάρχουν δυο μορφές πολεμιστών, από τους οποίους αυτός που βρίσκεται στα δεξιά φορά κράνος και περικνημίδες και κρατά στο αριστερό υψωμένο του χέρι σπαθί, ενώ στο δεξί φέρει ασπίδα. Ο άλλος πολεμιστής είναι γυμνός, με υψωμένο το δεξί του χέρι με το οποίο κρατά σπαθί, ενώ περιστρέφει το αριστερό μέσα στο ένδυμά του, σαν να προσπαθεί να αποκρούσει κάτι. Στο συρταρωτό κάλυμμα του κιβωτιδίου, τα μετάλλια με ρόδακες εναλλάσσονται με μετάλλια που περικλείουν προτομές, ενώ στις υπόλοιπες πλευρές του κιβωτιδίου οι διακοσμητικές ταινίες περιλαμβάνουν κατά το σύνηθες μετάλλια με ρόδακες. Η τεχνοτροπία του κιβωτιδίου παρουσιάζει αρκετά κοινά στοιχεία με το κιβωτίδιο Βερόλι (αρ. κατ. 8). Το γυμνό στην απόδοση των μορφών δεν κυριαρχεί σ αυτό το κιβωτίδιο, ενώ οι μύες αποδίδονται με τη χρήση ευρείων εγκοπών. Τα ενδύματα μοιάζουν άκαμπτα στα περισσότερα από τα πλακίδια των πλευρών του κιβωτιδίου, εκτός από εκείνα της πλευράς Ε, όπου παρατηρούμε μια πλαστικότητα που θα μπορούσε να μιμηθεί ως ένα βαθμό και εκείνη των μορφών του κιβωτιδίου Βερόλι. Α. 29

30 Β. Γ. Γ1. Δ. Ε. 30

31 10. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 13 Χ 30,4 Χ 16,8 εκ. Προέλευση: Ως το 1592 είχε τη χρήση λειψανοθήκης στον καθεδρικό ναό του Πιράνο στην Ιστρία. Το 1884 δωρίστηκε από το Domkopitel στη Βιέννη. Παραδίδεται κατά τον τελευταίο πόλεμο στην Ιταλία, πιθανώς πίσω στο Πιράνο. Βιέννη, Kunsthistorisches Museum (S. 14. Vitr. 21, Nr. 4.). Περιγραφή: Το κιβωτίδιο δεν σώζεται σε καλή κατάσταση, αφού η φθορά που έχει υποστεί είναι αρκετά μεγάλη. Στην πίσω πλευρά απουσιάζει ολόκληρο ελεφαντοστέινο πλακίδιο, ενώ στη μπροστινή πλευρά καθώς και στο συρταρωτό κάλυμμα, υπάρχουν αρκετές ρωγμές. Στη δεξιά στενή πλευρά του κιβωτιδίου, διακρίνουμε ίχνη προϋπάρχουσας κλειδαριάς, ενώ διαπιστώνονται και ίχνη επιχρύσωσης 15. Στο πλακίδιο του καλύμματος του κιβωτιδίου, ξεκινώντας από αριστερά προς τα δεξιά, ένας ερωτιδέας παίζει με πάνθηρα και πάνω από τον πάνθηρα διακρίνουμε μια κατεστραμμένη μορφή ερωτιδέα που μάλλον προσπαθούσε να σκαρφαλώσει στην πλάτη του ζώου. Δεξιά του πάνθηρα βρίσκεται κυνηγός, του οποίου η μορφή είναι διπλάσιας σχεδόν κλίμακας από αυτές των μορφών των ερωτιδέων. Φορά φρυγικό σκούφο, φέρει υπαινιγμό υποδημάτων και κρατά με το αριστερό του χέρι το κεφάλι σκύλου που αιωρείται στη σκηνή. Στην επάνω αριστερή γωνία του πλακιδίου παριστάνεται σκύλος να πίνει από δοχείο, σκηνή που επαναλαμβάνεται σε πλακίδιο κιβωτιδίου από τη συλλογή Martin Le Roy στο Παρίσι 16. Στη δεξιά πλευρά του πλακιδίου, ερωτιδέας προσπαθεί να βάλει ηνία σε ελάφι, ενώ ακόμη ένας προσπαθεί να σκαρφαλώσει στη ράχη του ζώου. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), παριστάνεται ο Ηρακλής να παίζει λύρα δεξιά, δυο ερωτιδείς εκ των οποίων ο ένας παίζει φλάουτο και ο άλλος τη σύρινξ και δυο Μαινάδες που χορεύουν, η μια γυμνή με πέπλο και κρόταλα και η άλλη με μακρύ ένδυμα και δάδα. Επιπλέον παριστάνεται σκηνή με κενταύρους, όπου η Λαπίθα που απεικονίζεται κρατά δάδα όπως και η προαναφερθείσα Μαινάδα. Το σώμα του Λαπίθου της παράστασης είναι ημιτελές. Στην δεξιά στενή πλευρά (Γ), παριστάνεται νηρηίδα με Ιππόκαμπο και κένταυρος με ερωτιδέα στον ώμο που χτυπά τα κύμβαλα. Στην αριστερή στενή πλευρά του κιβωτιδίου (Δ), εμφανίζεται η Σελήνη, που φέρει μακρύ ένδυμα με πτυχώσεις, κρατά δάδα με το αριστερό χέρι και έχει υψωμένο το δεξί. Δίπλα της, παριστάνεται η μορφή του γυμνού Βελλερεφόντη με τη συνοδεία του Πήγασου, του φτερωτού του αλόγου. Στη 15 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 34, αρ Goldschmidt-Weitzmann 1930, vol. 1, no

32 δεξιά πλευρά αυτού του πλακιδίου ο χαράκτης έχει τοποθετήσει έναν αμφορέα. Το πλάσιμο των μορφών είναι κάπως αδέξιο, η απόδοση των μυών σχηματική και οι πτυχώσεις των ενδυμάτων σκληρές. Το ανάγλυφο είναι αρκετά επίπεδο. Τα ζώα που περιλαμβάνονται σε κάποιες πλευρές του κιβωτιδίου έχουν αποδοθεί σε αρκετά μεγάλη κλίμακα συγκριτικά με τις υπόλοιπες μορφές των σκηνών του κιβωτιδίου. Α. Β. 32

33 Γ. Δ. Ε. 33

34 11. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 12 Χ 40 Χ 17 εκ. Προέλευση: Άγνωστη. Arezzo, Museo Civico. Περιγραφή: Το κιβωτίδιο διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση με λίγες μόνο ρωγμές σε κάποια τμήματα ταινιών με ρόδακες. Η αρχική κλειδαριά δεν σώζεται και το λουκέτο της δεξιάς στενής πλευράς (Δ) είναι σίγουρα μεταγενέστερη προσθήκη όπως και οι άκρες στις πολλαπλές μεταλλικές ζώνες. Ανήκει στην ομάδα των κιβωτιδίων με συρταρωτό κάλυμμα και όπως στα περισσότερα από τα κιβωτίδια που ήδη αναλύσαμε έτσι και εδώ όλες του οι πλευρές είναι διακοσμημένες με ταινίες με ρόδακες σε μετάλλια 17. Στα τέσσερα ελεφαντοστέινα πλακίδια του καλύμματος παριστάνονται ιππείς. Ο πρώτος κρατά με το δεξί υψωμένο χέρι σπαθί ενώ με το άλλο φυσά κέρας και είναι ντυμένος με χιτώνα και πανοπλία. Ο δεύτερος κρατά λόγχη και βρίσκεται σε πιο ήρεμη στάση και ο τρίτος κρατά σπαθί με το αριστερό χέρι, χτυπά το σώμα πολεμιστή που βρίσκεται ξαπλωμένος στο έδαφος και αγγίζει τα πόδια του με το δεξί χέρι. Η τελευταία μορφή, κρατά σπαθί, φορά κλιμακωτή πανοπλία και ιππεύει άλογο, κοιτώντας τριγύρω φοβισμένα. Ο τρόπος απόδοσης των ιππέων υποδηλώνει ότι έχουν πολύ πρώιμες ρίζες. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), στο δεύτερο πλακίδιο από αριστερά, παριστάνεται η μάχη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας. Στο πρώτο και το τελευταίο πλακίδιο της πλευράς, παριστάνεται μια ανδρική μορφή καθισμένη, που με το αριστερό χέρι στηρίζει το κεφάλι. Το πλάσιμο της μορφής παρουσιάζει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τους φιλοσόφους του καλύμματος του κιβωτιδίου από το Cividale (αρ. κατ. 9) με μικρές μόνο αποκλίσεις στη στάση του σώματος και σε κάποιες λεπτομέρειες του φόντου, όπως στη σχηματοποίηση του βάθρου. Στο πρώτο από αριστερά πλακίδιο οι πέτρες του βάθρου ξεχωρίζουν χάρη στις εγκοπές με τη χρήση των οποίων αποδίδονται, ενώ στο τελευταίο πλακίδιο, μέσω της απλής χάραξης. Η μορφή αυτή είναι πιθανώς ο πενθών Ηρακλής του Λυσίππου, που κάθεται σε πετρώδη σχηματισμό αντί για γούνα ζώου. Στην πλευρά (Γ), παριστάνονται μορφές πολεμιστών, σε διάφορες συνηθισμένες στάσεις που κρατούν ασπίδες και κράνη. Στην αριστερή στενή πλευρά (Ε), επαναλαμβάνεται η μάχη του Ηρακλή με το λιοντάρι της Νεμέας, μόνο που αυτή τη φορά παρουσιάζεται στη σκηνή και ο φίλος και σύμμαχος του Ηρακλή, Ιόλαος, ο οποίος κρατά το σκήπτρο κατά τη διάρκεια του αγώνα. Η αντίθετη στενή πλευρά (Δ), περιλαμβάνει σκηνή με λέοντα που καταβάλλει ταύρο και γρύπα που δαγκώνει την ουρά του λέοντα. 17 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 35, αρ

35 Στυλιστικά το κιβωτίδιο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με το κιβωτίδιο με αρ. κατ. 10, στο πλάσιμο των μορφών που μπορεί να χαρακτηριστεί κάπως χοντροκομμένο και αδέξιο. Όσον αφορά συγκεκριμένες λεπτομέρειες, τα ενδύματα αποδίδονται με άκαμπτο τρόπο και οι πτυχώσεις με απλή χάραξη. Επιπλέον, στην πίσω πλευρά του κιβωτιδίου (Γ) παρατηρείται περισσότερη χάρη και κίνηση. Η απόδοση των μυών των μορφών είναι σχεδόν ανύπαρκτη, εκτός από το σώμα του Ηρακλή, στην πλευρά (Ε), όπου οι μύες είναι ιδιαίτερα τονισμένοι. Α. Β. 35

36 Γ. Δ. Ε. 36

37 12. Χρονολόγηση: 11 ος αιώνας. Διαστάσεις: 11 Χ 36,2 Χ 16,2 εκ. Προέλευση: Από τη συλλογή Malers Palagi. Μπολώνια, Museo Civico, (Palagi, Nr. 276). Περιγραφή: Η φθορά που έχει υποστεί το κιβωτίδιο είναι αρκετά μεγάλη. Ανήκει στην ομάδα των κιβωτιδίων με συρταρωτό κάλυμμα (Α), από όπου λείπουν τμήματα της εξωτερικής διακόσμησης. Από τη στενή αριστερή πλευρά (Ε), λείπουν η αρχική κλειδαριά και τμήματα των διακοσμητικών λωρίδων. Επιπλέον, οι διακοσμητικές λωρίδες ανάμεσα στα πλακίδια του καλύμματος, παρουσιάζουν αντίστοιχα στα δυο κεντρικά μετάλλια βλάβες που υποδηλώνουν στο σημείο την ύπαρξη λαβής 18. Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου (Α), το κεντρικό πλακίδιο όπου βρίσκεται πολεμιστής και μια γυναίκα που φέρει δάδα, περιστοιχίζουν πλακίδια με δυο ιππείς που κρατούν λόγχη. Στη μπροστινή πλευρά (Β), στο πρώτο πλακίδιο από αριστερά παριστάνεται ερωτιδέας ως Ηρακλής να παίζει τη λύρα, καθισμένος σε φύλλο άκανθας. Ακολουθεί στο επόμενο πλακίδιο καθιστός πολεμιστής που φορά κράνος και παίζει φλάουτο, έπειτα γυμνός ερωτιδέας που χορεύει με πέπλο και παραδίδεται σε μορφή ενός μικρής κλίμακας Σειληνού που βρίσκεται στα δεξιά του. Τέλος, η ανδρική μορφή στο τελευταίο πλακίδιο της πλευράς, ταυτίζεται με τον Απόλλωνα που παίζει τη λύρα. Η πίσω πλευρά του κιβωτιδίου περιλαμβάνει τέσσερα πλακίδια εκ των οποίων στο πρώτο από αριστερά παριστάνεται ερωτιδέας που οδηγεί από τα ηνία ζεύγος δελφινιών και ταυτόχρονα τα χτυπά με μαστίγιο. Οι ουρές στους προεκτείνονται ως το σημείο που βρίσκονται τα κεφάλια στους. Στο δεύτερο και το τέταρτο πλακίδιο βρίσκεται σε επανάληψη μορφή πολεμιστή που επιτίθεται με ασπίδα και ξίφος. Στο τρίτο πλακίδιο, σε πεδίο μάχης, αρκούδα έχει επιτεθεί και δαγκώνει στον ώμο γυμνό πολεμιστή που κοιτά τριγύρω με φοβισμένο ύφος. Τέτοιες σκηνές μάχης με αρκούδες συναντάμε κυρίως σε υπατικά δίπτυχα. Οι στενές πλευρές του κιβωτιδίου, περιλαμβάνουν σκηνές με παραστάσεις ζώων και ειδικότερα στην αριστερή (Ε), όπου απεικονίζεται τερατώδης πίθηκος και λιοντάρι που μοιάζει με δράκο, ενώ στη δεξιά (Ζ), λιοντάρι και γρύπας που βρίσκονται αντιμέτωπα. Η τεχνοτροπία του κιβωτιδίου είναι διαφορετική από όσων έχουμε εξετάσει μέχρι τώρα. Το σύστημα διακόσμησης είναι απλοποιημένο, με τις διακοσμητικές λωρίδες με μετάλλια που περικλείουν ρόδακες να βρίσκονται μόνο ανάμεσα στα ελεφαντοστέινα πλακίδια. Γύρω από τις πλευρές υπάρχουν λωρίδες με διπλασιασμό αστραγάλων και στο 18 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 36, αρ

38 κάλυμμα υπάρχουν λωρίδες με ρόδακες σε μετάλλια, οι οποίες πλαισιώνονται από μικρότερες ταινίες διακοσμημένες με ανθέμια. Επιπλέον, ανάμεσα στα τρία πλακίδια του καλύμματος, αντί των ροδάκων σε μετάλλια γίνεται χρήση διάτρητων αμπελόφυλλων, που είναι ένα μοτίβο πολύ συνηθισμένο στη βυζαντινή μαρμαρογλυπτική. Στην αριστερή στενή πλευρά (Ε), τα δυο πλακίδια δεν διαχωρίζονται κατά το σύνηθες με διακοσμητική ταινία με ρόδακες σε μετάλλια, κάτι που προφανώς οφείλεται στην ύπαρξη στο σημείο της αρχικής κλειδαριάς. Στις στενές πλευρές και στο κάλυμμα παρατηρείται μια συμμετρική αταξία, που δεν χαρακτηρίζει και τις μακριές πλευρές. Η απόδοση των μυών στις μορφές, είναι αρκετά ξεκάθαρη με έντονη χάραξη και τα ενδύματα άκαμπτα με σκληρές πτυχώσεις. Το κιβωτίδιο παρουσιάζει αρκετές ομοιότητες με τα πλακίδια του κιβωτιδίου με αρ. κατ. 19. Α. Β. 38

39 Γ. Δ. Ε. 39

40 13. Χρονολόγηση: 11 ος -12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 11,5 Χ 41,5 Χ 17,5 εκ. Προέλευση: Πωλήθηκε στη Βολτέρρα το Αγοράστηκε από μουσείο από τη συλλογή Spitzer. Παρίσι, Musee de Cluny. Περιγραφή: Διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση με λίγες ρωγμές σε κάποια τμήματα της διακόσμησής του. Στην αριστερή στενή πλευρά, υπάρχει εσοχή όπου βρισκόταν η αρχική κλειδαριά. Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου (Α), και συγκεκριμένα στην αριστερή λωρίδα διακόσμησης με ρόδακες σε μετάλλια, υπάρχει τρύπα όπου μάλλον βρισκόταν το κλείστρο. Επιπλέον, στο ελεφαντοστέινο πλακίδιο του καλύμματος, διακρίνουμε δυο ακόμη τρύπες, όπου εφάρμοζε μάλλον η λαβή του κιβωτιδίου. Τα μεταλλικά εξαρτήματα στις γωνίες των πλευρών είναι μεταγενέστερη προσθήκη. Το κιβωτίδιο παρουσιάζει ίχνη επιχρύσωσης και οι ρόδακες εναλλάσσονται με προτομές σε μετάλλια, σε όλες του τις πλευρές 19. Στο κάλυμμα του κιβωτιδίου συναντάμε διάφορες σκηνές μάχης. Ξεκινώντας από αριστερά, δυο αρματοδρόμοι που βρίσκονται πάνω σε άλογα, δείχνουν με το δεξί χέρι τον ηνίοχο. Ακολουθούν πολεμιστές που ρίχνουν δόρυ και είναι πεζοί, καθώς επίσης και δυο ιππείς. Στη δεξιά πλευρά της σκηνής της μάχης βρίσκεται ο Ιησούς του Ναυή, σε μια κάπως απομονωμένη θέση και τρείς ιππείς με διπλωμένες λόγχες, πίσω από τα τείχη μιας πόλης. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), στο πρώτο από αριστερά πλακίδιο βρίσκεται πολεμιστής, που ταυτίζεται ξανά με τον Ιησού του Ναυή, σε όρθια στάση, ο οποίος κρατά ασπίδα και λόγχη. Στο επόμενο πλακίδιο παριστάνεται ανδρική μορφή που φορά φρυγικό σκούφο και ακολουθεί χορευτική κίνηση, εμπνευσμένη από σκηνή με Μαινάδα που χορεύει με πέπλο. Ακολουθεί μορφή πολεμιστή που κρατά ασπίδα και ξίφος και σκηνή με πολεμιστή που έχει δεχτεί επίθεση από αρκούδα και γονατισμένος στο έδαφος ψάχνει να βρει τη λόγχη του. Στο τελευταίο πλακίδιο, ο Ηρακλής βαδίζει κρατώντας σκήπτρο και έχοντας στον ώμο τη λεοντή. Στην πίσω πλευρά (Γ), ο πολεμιστής του πρώτου από αριστερά πλακιδίου φορά χιτώνα και χλαμύδα, κρατά την ασπίδα με το αριστερό χέρι και με το δεξί υψώνει το σπαθί. Στο επόμενο πλακίδιο ο κένταυρος Νέσσος κουβαλά στην πλάτη του τη Δηιάνειρα, η οποία τυλίγει τα χέρια της γύρω του. Στα δυο πλακίδια που ακολουθούν δυο ερωτιδείς ιππεύουν αντίστοιχα αετό και ιππόκαμπο. Στο τελευταίο πλακίδιο της πλευράς, οι Goldschmidt και Weitzmann υποστηρίζουν ότι ο χαράκτης θέλησε να αποδώσει σκηνή κενταύρων, στους οποίους όμως έδωσε ανθρώπινα πόδια. Κάτι τέτοιο 19 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

41 θα ήταν παράλογο από την πλευρά του χαράκτη οπότε ίσως εδώ θέλησε να αποδώσει κάποιες ανθρώπινες μορφές. Ίσως πρόκειται για τον Ηρακλή που κρατά τη Διηάνειρα στην αγκαλιά του. Στην αριστερή στενή πλευρά (Ε), βρίσκονται δυο πολεμιστές από την Ανατολή που φορούν γυναικεία παντελόνια. Κρατούν και οι δυο την ασπίδα με το αριστερό στους χέρι, ενώ ο πρώτος από αριστερά φέρει και σπαθί στο αριστερό χέρι που βρίσκεται υψωμένο. Στη δεξιά στενή πλευρά (Δ), στο αριστερό πλακίδιο έχουμε για μια ακόμη φορά τον Ηρακλή που παλεύει με το λιοντάρι της Νεμέας, το οποίο του έχει επιτεθεί και τον έχει γραπώσει με το αριστερό πόδι από τον ώμο του. Το πλακίδιο στα δεξιά της πλευράς, περιλαμβάνει τον ένθρονο Ιησού του Ναυή που κρατά σκήπτρο. Το πλακίδιο του καλύμματος φαίνεται να έχει επεξεργαστεί διαφορετικός χαράκτης από εκείνον που έχει ασχοληθεί με τα υπόλοιπα πλακίδια των πλευρών του κιβωτιδίου. Το πλάσιμο των μορφών και πιο συγκεκριμένα των προσώπων, είναι κάπως ακανόνιστο και τα κεφάλια στρογγυλόμορφα. Επίσης οι μύες των μορφών αποδίδονται πολύ σχηματικά. Εντοπίζονται κοινά χαρακτηριστικά με τα ύστερα κιβωτίδια που περιλαμβάνουν σκηνές με τον πολεμιστή Ιησού του Ναυή. Παρατηρώντας τα, εντοπίζει κανείς ομοιότητες στην επεξεργασία των ενδυμάτων των μορφών από το χαράκτη με τη χρήση τρυπανιού, τα μεγάλα κεφάλια και τα έντονα κυματιστά μαλλιά. Α. 41

42 Β. Γ. Δ. Ε. 42

43 14. Χρονολόγηση: 11 ος -12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 11Χ 42 Χ 17 εκ. Προέλευση: Άγνωστη. Παλέρμο, Sakristei der Capella Palatina (248c). Περιγραφή: Ανήκει στην κατηγορία των κιβωτιδίων με συρταρωτό κάλυμμα και έχει υποστεί αρκετά μεγάλη φθορά. Οι διακοσμητικές λωρίδες που περιβάλλουν τα πλακίδια, ακολουθούν το συνηθισμένο μοτίβο με ρόδακες μέσα σε μετάλλια. Από τα τέσσερα πλακίδια του καλύμματος (Α), έχει διατηρηθεί μόνο το πρώτο από αριστερά και από τα πλακίδια της πίσω πλευράς (Γ), μόνο το δεύτερο από αριστερά. Επιπλέον από την πίσω πλευρά (Γ), λείπουν και κάποιες από τις διακοσμητικές λωρίδες με ρόδακες. Στην αριστερή στενή πλευρά του κιβωτιδίου (Ε), ήταν τοποθετημένη η αρχική κλειδαριά. Στο ίδιο σημείο σήμερα βρίσκεται διακοσμητικό ελεφαντοστέινο πλακίδιο με μοτίβο ομόκεντρων κύκλων, στις γωνίες του οποίου υπάρχουν τέσσερις τρύπες, που οφείλονται προφανώς σε προηγούμενη τοποθέτηση. Στην αριστερή πλευρά του καλύμματος (Α), υπάρχει τρύπα, όπου βρισκόταν μάλλον το κλείστρο. Αρκετές ρωγμές και σπασίματα περιτρέχουν τις πλευρές του κιβωτιδίου, ενώ εντοπίζονται ίχνη παλιάς επιχρύσωσης 20. Στο μοναδικό πλακίδιο που έχει διασωθεί στο κάλυμμα του κιβωτιδίου (Α), παριστάνεται ιπτάμενος ερωτιδέας, ως ηνίοχος σε άρμα που σέρνουν δυο λιοντάρια. Στο πρώτο από αριστερά πλακίδιο της μπροστινής πλευράς (Α), ο Σειληνός, ντυμένος με κοντό χιτώνα, φέρνει κοντά στο στόμα του κύπελλο με κρασί, ενώ στην κάτω δεξιά γωνία της σκηνής βρίσκεται και ο αμφορέας του. Ακολουθεί στο επόμενο πλακίδιο παράσταση βαρβάρου που κρατά με το δεξί τεντωμένο χέρι ένα κύπελλο. Στο επόμενο και κεντρικό πλακίδιο της πλευράς, πολεμιστής βρίσκεται σκυμμένος προς το έδαφος, κρατώντας σπαθί στο δεξί του χέρι. Η στάση στην οποία έχει αποδοθεί η μορφή του, μοιάζει πολύ με εκείνη στην οποία βρίσκεται ο Ηρακλής στο διασωθέν πλακίδιο της πίσω πλευράς (Γ). Στην πίσω πλευρά, παρουσιάζεται ο Ηρακλής, σκυμμένος σε αγώνα με λιοντάρια. Στην αριστερή στενή πλευρά (Ε), ο πολεμιστής του αριστερού τμήματος κρατά μεγάλη ασπίδα στο αριστερό χέρι και σπαθί με το δεξί, που μοιάζει να προσπαθεί να κρύψει πίσω από το σώμα του. Ο πολεμιστής στα δεξιά, σε όρθια στάση ακουμπά το δόρυ στο έδαφος. Στη δεξιά στενή πλευρά (Δ), στο αριστερό τμήμα βρίσκεται τοξότης και στο δεξί γενειοφόρος άνδρας που παριστάνει το ζογκλέρ, κρατώντας αδέξια δύο σπαθιά. Το κάλυμμα και οι πλευρές του κιβωτιδίου διαθέτουν το απλό σύστημα ροδάκων σε μετάλλια. Ο χώρος γύρω από τα πλακίδια του καλύμματος, έχει διακοσμηθεί αντί 20 Goldschmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ. 40, αρ

44 απλών ροδάκων με μικρές λωρίδες με καμπυλωτό βλαστό, τυποποιημένο φύλλο και σχηματοποιημένα λουλούδια. Οι μορφές είναι κοντόχοντρες με μεγάλα κεφάλια, ενώ διαθέτουν έντονα σχηματοποιημένες κόμες και χαρακτηριστικά προσώπου. Α. Β. 44

45 Γ. Δ. Ε. 45

46 15. Χρονολόγηση: 11 ος -12 ος αιώνας. Διαστάσεις: 11,5 Χ 37 Χ 15 εκ. Προέλευση: Συλλογή Castellani, από έκθεση του 1878 στάλθηκε στο Παρίσι και το 1879 αποκτήθηκε από τη συλλογή Basilewski. Λένινγκραντ, Μουσείο Ερμιτάζ. Περιγραφή: Ανήκει στην ομάδα κιβωτιδίων με συρταρωτό κάλυμμα. Δεν έχει διατηρηθεί σε καθόλου καλή κατάσταση και λείπουν όλα τα πλακίδια της πίσω πλευράς του. Ο ξύλινος πυρήνας δείχνει αρκετά παλιός και ταλαιπωρημένος, με κάποια τμήματα σπασμένα. Πιο συγκεκριμένα, στο κάλυμμα του κιβωτιδίου (Α), έχει χαθεί τμήμα της διακόσμησης στη δεξιά εξωτερική πλευρά της λωρίδας με ρόδακες. Ακόμη υπάρχουν ίχνη από προηγούμενη τοποθέτηση στο σημείο που βρίσκεται το κλέιστρο. Στις πλευρές του κιβωτιδίου Β και Δ, παρατηρούμε ότι αντί της συνηθισμένης λωρίδας με ρόδακες, έχει χρησιμοποιηθεί μόνο στο επάνω μέρος κάθε πλευράς ταινία με ελισσόμενους βλαστούς και ακριβώς κάτω από αυτή φαίνεται τμήμα επιπλέον λωρίδας με διακόσμηση αστραγάλων. Στην πλευρά Γ στο τμήμα ακριβώς πάνω από τα δυο πλακίδια, υπάρχει ταινία με ελισσόμενους βλαστούς αμπέλου με τη διαφορά ότι εδώ προστίθενται και σχηματοποιημένα άνθη, στους συμβαίνει και στο κιβωτίδιο Βερόλι (αρ. κατ. 8). Είναι κατεστραμμένο σε αυτή την πλευρά το ανώτερο τμήμα διακόσμησης. Στην αριστερή στενή πλευρά (Δ) φαίνεται πως ήταν τοποθετημένη η αρχική κλειδαριά. Στη θέση της βρίσκεται σήμερα πλακίδιο με την Παναγία με παιδί που χρονολογείται μεταξύ 17 ου και 18 ου αιώνα 21. Στις σκηνές των πλακιδίων του καλύμματος του κιβωτιδίου (Α), βλέπουμε διαδοχικά από αριστερά προς τα δεξιά τη μορφή του Ηρακλή στο πεδίο μάχης με φτερωτό λιοντάρι, στη συνέχεια έναν γυμνό πολεμιστή σε επιθετική στάση, στραμμένο προς τα αριστερά. Κρατά ασπίδα με το αριστερό χέρι και σπαθί με το δεξί, όπου παρέμβαση του χαράκτη αποτελεί το κράνος από εικονογράφηση του Ιησού του Ναυή, ένας ένθρονος άνδρας γυμνός από τη μέση και πάνω, που πιθανώς ανήκει σε θεϊκή μορφή και τέλος, τον Αλέξανδρο του Λυσίππου, μια στιβαρή ανδρική μορφή σε σχεδόν καθιστή στάση στραμμένος προς τα αριστερά, που προβάλλει το δεξί πόδι μπροστά και υψώνει το αριστερό χέρι μπροστά από το κεφάλι. Στη μπροστινή πλευρά του κιβωτιδίου (Β), στο πρώτο από αριστερά πλακίδιο βρίσκεται ερωτιδέας καθισμένος σε φύλλο άκανθας που φυσά κέρας. Στο επόμενο πλακίδιο επαναλαμβάνεται μορφή ερωτιδέα, ο οποίος στέκει μπροστά από ζεύγος δελφινιών και τα καθοδηγεί με μαστίγιο. Ακολουθούν στα επόμενα δυο πλακίδια δυο αντιμέτωποι πολεμιστές τύπου Ιησού του Ναυή με ασπίδα και ξίφος. 21 Goldshmidt-Weitzmann 1979, τ. 1, σελ , αρ

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη

ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ. Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ερατώ Αϊδίνη Χρύσα Βουλιστιώτη Κωνσταντίνος Κονδύλης Εύη Ξουρή Θεοδώρα Τελάκη ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ: Μινωικός Πολιτισμός(3.000-1420) Μυκηναϊκός Πολιτισμός(1.600-1.100) Αρχαϊκή Εποχή(800-500)

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας

Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Ο Μ.Αλέξανδρος εικονίζεται σε εξάρτηµα της πολεµικής του πανοπλίας στον ΙΙ βασιλικό τάφο της Βεργίνας Το 274π.Χ. ο βασιλιάς της Ηπείρου Πύρρος κατέλαβε αιφνιδιαστικά τη Μακεδονία, όταν βασίλευε σ αυτήν

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides.

Επαναληπτικές Ασκήσεις Ιστορία Γ - 2 η Ενότητα: Ηρακλής. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη. Πηγή πληροφόρησης: e-selides. Οδύσσεια Τα απίθανα... τριτάκια! Tετάρτη τάξη Πηγή πληροφόρησης: e-selides.gr 1. Τι ανέθεσε ο Ευρυσθέας στον Ηρακλή και γιατί; 2. Πώς σκότωσε ο Ηρακλής το λιοντάρι της Νεμέας; 3. Η ακροστιχίδα του λιονταριού.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert

ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert ΗΡΑΚΛΗΣ. Fotografias del Artista canadiense Gregory Colbert ΟΙ ΑΘΛΟΙ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΗ ΗΡΑΚΛΗΣ Γονείς Ηρακλή (γιος του Δία) και τον Ιφικλή Αμφιτρύωνας + Αλκμήνη Η Αλκμήνη γέννησε δυο παιδιά. . Η Ήρα θύμωσε όταν

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας;

Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; Γεωμετρική Εποχή Πώς περνούμε τη μέρα μας; ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ 0 Γνωρίζουμε από τα αγγεία σε τάφους ότι κατά την Γεωμετρική Εποχή, οι άνθρωποι στην Κύπρο έπιναν κρασί, χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο, έτρωγαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι

Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Βιτρούβιος Άντρας του Λεονάρντο Ντα Βίντσι Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου είναι ένα διάσημο σχέδιο με συνοδευτικές σημειώσεις του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, που φτιάχτηκε περίπου το 1490 σε ένα από τα ημερολόγιά

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ

ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΚΥΝΟΦΙΛΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΣΩΣΗΣ όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του! Το εκπαιδευτικό εγχειρίδιο ''...όταν ο σκύλος επικοινωνεί με το σώμα και τις εκφράσεις του'' είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ: ΠΡΟΤΥΠΟ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Αναστασία Τούρτα Επίτιμη Διευθύντρια Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Ο Αλέξανδρος νικά τον Δαρείο. Εικονογραφημένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.

ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7. Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π. ΕΝΔΥΜΑΣIΑ & ΚΟΙΝΩΝIΑ Ομάδα 7 Λεωνίδας - Αλεξάνδρα - Δανάη τμήμα Δ2 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ 2013-2014 Περιεχόμενα: Α Τι φορούσαν στα συμπόσια οι άντρες; Τι φορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ.

Βασιλικοί Παίδες. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ. Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ΙΖ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΙΓΩΝ Βασιλικοί Παίδες για Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα μαθη τές Δ -Στ Τάξης Δημοτικού Σχολείου και Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο»

Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Ηεπιστήμημέσααπόταμάτιατουπαιδιού... Ιδέες και πειράματα για τον «Ήχο» Οήχος«ταξιδεύει» με κύματα. Μπορούμε να αναπαραστήσουμε τα πυκνώματα και τα αραιώματα των κυμάτων με ένα πλαστικό παιχνίδιελατήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ:

Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Το σχέδιο της αίθουσάς μας Τι σχήμα έχει η αίθουσά μας; Επιλέγουμε το σωστό σχήμα και γράφουμε το όνομά του στο κάτω μέρος. Ποια αντικείμενα υπάρχουν στην αίθουσά μας; Τα καταγράφουμε εδώ: Πώς είναι τοποθετημένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό!

Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Η ζωή χωρίς ηλεκτρικό! Στα αρχαία χρόνια δεν υπήρχε ηλεκτρισμός, όπως σήμερα. Όμως οι άνθρωποι της εποχής ήθελαν να φωτίσουν τα σπίτια τους και τους ναούς τους! Χρησιμοποιούσαν, λοιπόν, τα., μικρά πήλινα,

Διαβάστε περισσότερα

FH 1 ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΚΥΛΩΝ ΙΧΝΗΛΑΤΩΝ ΒΑΘΜΙΔΑ 1

FH 1 ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΚΥΛΩΝ ΙΧΝΗΛΑΤΩΝ ΒΑΘΜΙΔΑ 1 FH 1 ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΚΥΛΩΝ ΙΧΝΗΛΑΤΩΝ ΒΑΘΜΙΔΑ 1 Παραμονή πάνω στη χαραγμένη διαδρομή Αντικείμενα (3 Χ 5, 1 Χ 6)= Σύνολο 79 βαθμοί 21 βαθμοί 100 βαθμοί Διασταυρούμενη διαδρομή, χρόνος εκτέλεσης: 30 λεπτά Όροι συμμετοχής

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Από Ειρήνη Πετράκη (δασκάλα / σύμβουλο ΣΧ.Τ.) ΦΑΡΜΑ ομές ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 40λεπτο Τα ζώα της φάρμας ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ Ζώα της φάρμας ή αλλιώς ήμερα ζώα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΒΙΒΛΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΧΕΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΔΙΔΑΣΚOΝΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΧΟΥΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες;

Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Γιατί να μη χορεύω στις μύτες; Κείμενο της Celia Sparger, φυσιοθεραπεύτριας της Sadler s Wells School, συγγραφέως των βιβλίων Anatomy of Ballet και Beginning Ballet. Η συγγραφέας εκφράζει τη βαθύτατη ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους

Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 2 Ενδυμασία και Μόδα από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεώτερους χρόνους Ομάδα 2 Οι Θεές των Όφεων Η ενδυμασία στους

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Αρχαϊκή εποχή: o 6 ος αι. π.χ. Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης: Εποχή του Χαλκού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ

Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ Ψαράς που κρατάει ψάρια, τοιχογραφία από τον προϊστορικό οικισμό στο Ακρωτήρι της Θήρας, 70 π.χ., Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ , Ω Ω Ω TMHMA Ω Ω Ω ες τη λύση! ύσεις των δραστηριοτήτων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης µουσική και ο χορός στην αρχαία λλάδα εριεχόμενα ραστηριότητες γνώσεων ραστηριότητα : ο κουίζ της μουσικής... ραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΡΙΩΝ ΑΡΧΙΚΗΣ ΒΑΘΜΙΔΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΡΥΘΜΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΡΙΩΝ ΑΡΧΙΚΗΣ ΒΑΘΜΙΔΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΡΥΘΜΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΠΡΟΠΟΝΗΤΡΙΩΝ ΑΡΧΙΚΗΣ ΒΑΘΜΙΔΑΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΡΥΘΜΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟΤΗΤΕΣ 1. Ποια από τις ακόλουθες ομάδες Δυσκολιών Σώματος που παρουσιάζονται σε ένα ατομικό πρόγραμμα δεν είναι σωστή;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ

ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΚΕ 04-03 ΤΕΣΤ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ 1. Στο ελεύθερο η είσοδος του χεριού πρέπει να γίνεται α με το χέρι ελαφρώς λυγισμένο έξω από το ύψος του ώμου β με το χέρι τεντωμένο έξω από το ύψος του ώμου γ με το χέρι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας

Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Τροχήλατος βοηθός Τροχήλατο καρότσι κουζίνας Ευτελώς πρακτικό: Ένα τέτοιο καρότσι είναι πάντοτε εκεί, όπου ακριβώς χρειάζεται, και προσφέρει πολύ χώρο για το ένα και το άλλο

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής

Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παραδοσιακή ενδυμασία και χορός, μέσα από δραστηριότητες Εκπαιδευτικής Ρομποτικής Σεπτέμβριος 2012 Η πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

3. Hλιακός φούρνος από δύο χαρτόκουτες, µε καπάκι και ένα ανακλαστήρα

3. Hλιακός φούρνος από δύο χαρτόκουτες, µε καπάκι και ένα ανακλαστήρα 3. Hλιακός φούρνος από δύο χαρτόκουτες, µε καπάκι και ένα ανακλαστήρα Υλικά που χρειαζόµαστε δύο χαρτόκουτες, µία εξωτερική µεγαλύτερη και µία εσωτερική µικρότερη, µε βάση τουλάχιστον 38 38 εκ. ένα φύλλο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια.

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια. 1 Ο ΩΡΙΑΙΟ ΠΛΑΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΑΤΜΙΝΤΟΝ ΤΑΞΗ: Γ-Δ Αρ. Μαθητ.: 20 Σκοπός: ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ Βασικός στόχος: ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΛΑΒΩΝ- ΣΕΡΒΙΣ ΨΗΛΟΚΡΕΜΑΣΤΟ CLEAR ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΩΜΟ 20 ρακέτες,20 πλαστικά φτερά,ένα λάστιχο ίσο με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΤΟ ΣΕΡΒΙΣ Το σερβίς είναι το στοιχείο της τεχνικής με το οποίο αρχίζει το παιχνίδι Το

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης

Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Σεμινάριο προπονητών επιτραπέζιας αντισφαίρισης Βασικές δεξιότητες 1)Κατάλληλη ρακέτα 2)Σωστός τρόπος κρατήματος 3)Διδασκαλία βασικών χτυπημάτων και σωστή στάση 4)Σέρβις 5)Εκμάθηση τεχνικής χτυπημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede

Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede Ένα έξυπνο παιχνίδι τοποθέτησης πλακιδίων για 2-5 παίκτες, 8 ετών και άνω από τον Klaus-Jurgen Wrede Η πόλη Καρκασόνε στα νότια της Γαλλίας, φημίζεται για τις ιδιαίτερες Ρωμαϊκές και Μεσαιωνικές της οχυρώσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665)

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665) Σχετικά με τη μύτη μιας λεπτής βελόνας «Θα ξεκινήσουμε πρώτα τις διερευνήσεις μας με τις παρατηρήσεις σωμάτων που είναι απλά στη φύση τους και σιγά-σιγά θα προχωρήσουμε σε πιο σύνθετα. Με αυτή τη μέθοδο,

Διαβάστε περισσότερα

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία

Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Αναστασόπουλος Ανδρέας Αρβανίτη Νικολέτα Τάξη: Α1 3 ο ΓΕΛ Πάτρας Σχολ. Έτος: 2013-14 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ντούμα Μαρία Μεταλλικά νομίσματα αρχίζουμε να συναντάμε από το 2000 π.χ. στην Μεσόγειο. Συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή

Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή Σχ. Έτος: 2013-2014 Τάξη: Γ1 Μάθηµα: Πληροφορική Άθλοι του Ηρακλή 1. Λιοντάρι Νεµέας 2. Λερναία Ύδρα (Λίµνη Λέρνη Πελοπόννησος) 3. Κάπρος του Ερύµανθου (βουνό Ερύµανθος Πελοπόννησος) 4. Ελάφι µε χρυσά

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ Ενότητα 8. Σταθερά γυμναστικά όργανα: Οι Γυμναστικοί πάγκοι Μπαρκούκης Βασίλειος, Αναστασιάδης Θεοφύλακτος Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΑΜΙΛΛΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΑΜΙΛΛΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΑΜΙΛΛΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΟΜΒΟΥ 1 Τα ταυροκαθάψια, τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού, 1500-1400 π.χ., Ηράκλειο, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου. Photo ΥΠ.ΠΟ.Α../ΤΑΠ 2 Ακροβάτης

Διαβάστε περισσότερα

Η τεχνική της σκοποβολής:

Η τεχνική της σκοποβολής: Η τεχνική της σκοποβολής: ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΘΕΣΗ ΠΡΗΝΗΔΩΝ ΘΕΣΗ ΟΡΘΙΩΝ ΘΕΣΗ ΣΚΟΠΕΥΣΗΣ ΠΑΤΗΜΑ ΣΚΑΝΔΑΛΗΣ ΣΚΟΠΕΥΣΗ ΑΝΕΜΟΣ ΞΕΡΗ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΕΥΣΤΟΧΙΑ ΤΥΠΟΙ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΔΙΟ ΒΟΛΗΣ Η ασφάλεια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική νησιώτικη μουσική

Ελληνική νησιώτικη μουσική Ελληνική νησιώτικη μουσική Περιεχόμενα : Γενικά Ρυθμός Χοροί Σποράδες Κυκλάδες Δωδεκάνησα Ρόδος, Κάσος, Κάρπαθος Επτάνησα Μουσικά Όργανα Λύρα Λαούτο Βιολί Μπουζούκι Ασκομαντούρα Γενικά : Νησιώτικα, είναι

Διαβάστε περισσότερα

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 10 ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΤΟ ΑΘΛΗΜΑ - Η ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΑ ΣΤΥΛ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 11 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗ 62 ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ 63 λάκτισμα" τα γόνατα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 ΣΧΕΔΙΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο

Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Παρακαλώ περάστε στο τραπέζι Χαμηλό τραπέζι σαλονιού με ένθετο δίσκο Αυτό το χαμηλό τραπέζι σαλονιού τα έχει όλα: Περιλαμβάνει έναν ένθετο δίσκο, για να προσφέρετε

Διαβάστε περισσότερα

Το Καρναβάλι των Ζώων Camille Sean Sans. Μουσικά Παραμύθια. Μουσικοκινητική Αγωγή. B εξάμηνο Θεωρία

Το Καρναβάλι των Ζώων Camille Sean Sans. Μουσικά Παραμύθια. Μουσικοκινητική Αγωγή. B εξάμηνο Θεωρία Μουσικοκινητική Αγωγή B εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικά Παραμύθια 2 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) ΜΙΧΑ Παρασκευή 2 Το

Διαβάστε περισσότερα

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html

http://www.namuseum.gr/object-month/2012/jul/jul12-en.html Ο Οινοπίωνας, ήταν γιος του θεού Διόνυσου και της Αριάδνης, κόρης του Μίνωα και θεωρείται ο πρώτος μυθικός βασιλιάς της Χίου. Δίδαξε στους κατοίκους την τέχνη της αμπελουργίας και την παραγωγή του καλύτερου

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Μια φορά κι έναν καιρό στην Ισπανία υπήρχε ένας μικρός ταύρος που το όνομά του ήταν Φερδινάνδος. Όλοι οι άλλοι μικροί

Διαβάστε περισσότερα

Επιπρόσθετα για την δύναμη. Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973. Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών

Επιπρόσθετα για την δύναμη. Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973. Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών Επιπρόσθετα για την δύναμη Από το βιβλίο «Concepts in Physics CRM Books Del Mar California 1973 Επιλογή μόνον για την εκπαίδευση των φοιτητών Εικόνα : Τα πόδια της κοπέλας σπρώχνουν κάτω καθώς πατάει πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου

ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 1 Ψηφιδωτά τρούλου με νέες επεμβάσεις συντήρησης, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου 2 Πανοραμική άποψη, 11 ος αιώνας, Νέα Μονή Χίου, Photo ΥΠ.ΠΟ.Α./ΤΑΠ,

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001

Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος. Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα. Αθήνα, Απρίλιος 2001 Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών του Μαθήµατος Α Τάξη 1 ου Κύκλου Τ.Ε.Ε. 2 ώρες /εβδοµάδα Αθήνα, Απρίλιος 2001 Σελίδα 1 από 8 Μάθηµα: «Ιστορία Ενδυµασίας Ι». Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Το µάθηµα

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχοποιία Ι Επισκευές

Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τα κατεστραμμένα ή φθαρμένα μέρη της τοιχοποιίας επισκευάζονται ακολουθώντας τις παραδοσιακές τεχνικές. Ο τεχνίτης πριν ξεκινήσει πρέπει να έχει έτοιμα τα απαιτούμενα υλικά: πέτρες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση

ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ. Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ. 1η Έκδοση ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ο Επίσηµος ΟΔΗΓΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ 2013 1η Έκδοση ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Περιεχόμενα... 3 Εκπαιδευτική Αποστολή Πορεία του Παιχνιδιού... 5 Χάνοντας

Διαβάστε περισσότερα