ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Τρισέλιδες εργασίες που παρουσιάστηκαν κατά το 18 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Τρισέλιδες εργασίες που παρουσιάστηκαν κατά το 18 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού"

Transcript

1 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Τρισέλιδες εργασίες που παρουσιάστηκαν κατά το 18 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού BIOCHEMISTRY & NUTRITION Short papers presented during the 18 th International Congress of Physical Education and Sport Επιμέλεια Ύλης & Υπεύθυνη Επιστημονικών Εργασιών: Ε. Τσίτσκαρη Manuscripts & Content Administration: E. Tsitskari Υπεύθυνος Ανάρτησης Εργασιών στον Ιστοχώρο: Ν. Βερναδάκης Webmaster: N. Vernadakis 1

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ CONTENTS ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ BIOCHEMISTRY & NUTRITION 1. Μεθενίτης Σ., Φατούρος Ι., Σπέγγος Κ., Τζιαμούρτας Α., Γεωργιάδης Γ., Blomstrand E., Μαντά Π., Τερζής Γ. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΑΤΡΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΥΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΣΤΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ ΤΗΣ eef2 ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ S. Methenitis, I.G. Fatouros, K. Spengos, A.Z. Jamurtas, G. Georgiadis, E. Blomstrand, P. Manta, G. Terzis THE EFFECT OF SEX AND MUSCLE FIBRES ATROPHY FACTOR ON eef2 PHOSPHORYLATION IMMEDIATELY AFTER RESISTANCE EXERCISE IN OLDER INDIVIDUALS 2. Κορακίδη Γ., Χατζήρη Κ., Μεθενίτης Σ., Κυρλέσης Σ., Γκίκας Γ., Αγγελάκης Ε., Ζερβού Ν., Παπακωνσταντίνου Δ. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΑΛΙΠΗ ΜΑΖΑ G. Korakidi, K. Hatziri, S. Methenitis, S. Kyrlesis, G. Gikas, E. Aggelakis, N. Zervou, D. Papakonstantinou THE EFFECT OF PROTEIN INTAKE ΙN OLD MEN WITH LOW FREE-FAT MASS 3. Κοντόβα Α., Κουμπαράκης Σ., Αντωνοπούλου Φ., Λαδοπούλου Θ., Δούδα Ε., Λαπαρίδης Κ., Τοκμακίδης Σ. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΡΙΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ A. Kodova, S. Koubarakis, F. Antonopoulou, T. Ladopoulou, H. Douda, K. Laparidis, S. Tokmakidis NUTRITION HABITS AND LIFESTYLE IN MALE AND FEMALE SECONDARY SCHOOLCHILDREN THAT PARTICIPATED IN HEALTH EDUCATION PROGRAMS 2

3 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΑΤΡΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΥΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΣΤΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ ΤΗΣ eef2 ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ Μεθενίτης Σ. 1,2, Φατούρος Ι. 1, Σπέγγος Κ. 3, Τζιαμούρτας Α. 4, Γεωργιάδης Γ. 2, Blomstrand E. 5, Μαντά Π. 3, Τερζής Γ. 2,3 1 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Τ.Ε.Φ.Α.Α, Κομοτηνή, 2 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τ.Ε.Φ.Α.Α., Δάφνη, Αθήνα, 3 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ιατρική Σχολή, Αθήνα, 4 Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τ.Ε.Φ.Α.Α., Καριές, Τρίκαλα, 5 Carolinska University of Stockholm, Swedish School of Health and Sports Sciences, S Στοκχόλμη Περίληψη Με την αύξηση της ηλικίας, διαπιστώνονται αλλαγές στη σύσταση του σώματος των ηλικιωμένων ατόμων. Μία από αυτές είναι η εμφάνιση της ατροφία των μυών του σώματος τους, η οποία φαίνεται να ξεκινάει από την ηλικία των 60 ετών, περίπου, και να αυξάνεται με την πάροδο των ετών. Στη σημερινή εποχή, είναι αποδεδειγμένη η θετική επίδραση που έχει η άσκηση με αντιστάσεις στα ηλικιωμένα άτομα. Όμως, οι επιδράσεις της άσκησης αντιστάσεων διαπιστώνεται να είναι διαφορετικές ανάμεσα στους ηλικιωμένους άνδρες και στις γυναίκες, π.χ. η ασκησιογενής υπερτροφία των ηλικιωμένων ανδρών είναι υψηλότερη. Πρόσφατες έρευνες, έχουν δείξει ότι σημαντικό ρόλο στη ασκησιογενή υπερτροφία διαδραματίζει η αύξηση της φωσφορυλίωσης της eef2, μετά από άσκηση αντιστάσεων. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν το φύλο και ο παράγοντας ατροφίας των μυϊκών ινών των ηλικιωμένων ατόμων επηρεάζουν την μεταβολή των επιπέδων φωσφορυλίωσης της eef2, μετά από την εφαρμογή οξείας άσκησης αντιστάσεων. Σκοπός, λοιπόν, της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί η επίδραση της οξείας άσκησης αντιστάσεων, του φύλου και του παράγοντα ατροφίας των μυϊκών ινών των ηλικιωμένων ατόμων στα επίπεδα της φωσφορυλίωσης της eef2. Στην παρούσα μελέτη συμμετείχαν 10 ηλικιωμένα άτομα, 5 άνδρες και 5 γυναίκες (68,5±7,9 ετών), όλοι εθελοντές, οι οποίοι εκτέλεσαν 5 σειρές των 6ΜΑΕ σε μηχάνημα πιέσεων ποδιών. Μυϊκές βιοψίες ελήφθησαν με βελόνα από τον έξω πλατύ μηριαίο μυ, πριν από την άσκηση και 30 λεπτά μετά από το τέλος της. Η ανάλυση των μυϊκών δειγμάτων περιελάμβανε την ϊστοχημική χρώση της ΑΤΡάσης, για τον διαχωρισμό των μυϊκών ινών ανάλογα με τον τύπο τους καθώς και ηλεκτροφόρηση και μεταφορά πρωτεϊνών (Western Blot), για την ανίχνευση της μεταβολής των επιπέδων φωσφορυλίωσης της eef2 Thr55, πριν και μετά την άσκηση αντιστάσεων. Για την στατιστική 3

4 ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε T-test, Two-Way Repeated Anova και ο δείκτης του Pearson. Η ανάλυση των δειγμάτων του μυϊκού ιστού έδειξε ότι 30 λεπτά με την άσκηση αντιστάσεων τα επίπεδα φωσφορυλίωσης της eef2 αυξήθηκαν στατιστικά σημαντικά. Ωστόσο, η ποσοστιαία αύξησης της φωσφορυλίωσης της eef2 ήταν σημαντικά υψηλότερη στους ηλικιωμένους άνδρες σε σχέση με τις ηλικιωμένες γυναίκες. Θετικές συσχετίσεις διαπιστώθηκαν ανάμεσα στη ποσοστιαία μεταβολή της eef2 και των παραγόντων ατροφίας ινών τύπου Ι και ΙΙα, καθώς και του συνολικού παράγοντα ατροφίας. Από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, συμπεραίνεται ότι το φύλο των ηλικιωμένων ατόμων και όχι ο παράγοντας ατροφίας των μυϊκών ινών είναι αυτό που επηρεάζει τα επίπεδα φωσφορυλίωσης της eef2. Λέξεις κλειδιά: μεταγωγικά μονοπάτια, άσκηση με βάρη, γήρανση, ατροφία Φατούρος Ιωάννης, Ph.D. Διεύθυνση: Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Πανεπιστημιούπολη, Κομοτηνή THE EFFECT OF SEX AND MUSCLE FIBRES ATROPHY FACTOR ON eef2 PHOSPHORYLATION IMMEDIATELY AFTER RESISTANCE EXERCISE IN OLDER INDIVIDUALS S. Methenitis 1,2, I.G. Fatouros 1, K. Spengos 3, A.Z. Jamurtas 4, G. Georgiadis 2, E. Blomstrand 5, P. Manta 3, G. Terzis 2,3 1 Democritus University of Thrace, D.P.E.S.S, Komotini, 2 National and Kapodestrian University of Athens, D.P.E.S.S., Daphne, Athens, 3 National and Kapodestrian University of Athens, Medical School, Athens, 4 University of Thessaly, D.P.E.S.S., Karies, Trikala, 5 Carolinska University of Stockholm, Swedish School of Health and Sports Sciences, S Stockholm Abstract With aging, there are changes in body composition of elderly people. One of those is the muscle atrophy; witch seems to begin at the age of 60. Today, it is well documented the positive influence of resistance exercise in old people, but it seems that there are different adaptations between old men and women, such as the higher muscle hypertrophy of old 4

5 men compare to women. Recent studies indicated the critical role of the eef2 phosphorylation in exercise induced muscle hypertrophy, after resistance exercise. But, it still remains uncertain if the sex or the muscle fiber atrophy factors can affect the level of eef2 phosphorylation after resistance exercise. Therefore, the aim of the present study was to investigate the effects of acute resistance exercise, as well as of sex and muscle fiber atrophy factor on the phosphorylation state of eef2 in elderly people. Ten old people, five men and five women (68,5±7,9 yr) participated in the present study. Muscle biopsies from vastus lateralis were obtained before and 30 minutes after leg press exercise with 5 sets of 6RM. Analysis of the muscle samples conclude histochemistry for myofibrillar ATPase at ph 4.3, 4.6 and 10.3 and Western Blot for the phosphorylation level of eef2 Thr55, before and after resistance exercise. Student s T-test, Two-way Anova and Pearson s product moment correlation coefficient were used. After 30 min of resistance exercise the level of eef2 phosphorylation was increased significant. Although, the percentage of incensement of eef2 phosphorylation after resistance exercise was higher in old men, compare to old women. Strong correlations were found between the percent of eef2 phosphorylation incensement and all muscle fiber atrophy factors. In conclusion, the sex and no the muscle atrophy factors affect the level of eef2 phosphorylation after resistance exercise. Key words: intracellular signaling, aging, resistance exercise, atrophy Ioannis Fatouros, Ph.D. Address: Department of Physical Education & Sport Science, Democritus University of Thrace, University Campus, Komotini Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΑΤΡΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΜΥΙΚΩΝ ΙΝΩΝ ΣΤΗ ΦΩΣΦΟΡΥΛΙΩΣΗ ΤΗΣ eef2 ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΣΚΗΣΗ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΑ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ Εισαγωγή Στη σημερινή εποχή, είναι αποδεδειγμένη η θετική επίδραση που έχει η άσκηση με αντιστάσεις στα ηλικιωμένα άτομα. Όμως, οι επιδράσεις της άσκησης αντιστάσεων διαπιστώνεται να είναι διαφορετικές ανάμεσα στους ηλικιωμένους άνδρες και στις γυναίκες, 5

6 π.χ. η ασκησιογενής υπερτροφία των ηλικιωμένων ανδρών είναι υψηλότερη (Martel et al., 2006). Πρόσφατες έρευνες, έχουν δείξει ότι σημαντικό ρόλο στη ασκησιογενή υπερτροφία διαδραματίζει η αύξηση της φωσφορυλίωσης της eef2, μετά από άσκηση αντιστάσεων (Eliasson, Elfegoun, Nilsson, Köhnke, Ekblom & Blomstrand, 2006). Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν το φύλο και ο παράγοντας ατροφίας των μυϊκών ινών των ηλικιωμένων ατόμων επηρεάζουν την μεταβολή των επιπέδων φωσφορυλίωσης της eef2, μετά από την εφαρμογή οξείας άσκησης αντιστάσεων. Σκοπός, λοιπόν, της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθεί η επίδραση της οξείας άσκησης αντιστάσεων, του φύλου και του παράγοντα ατροφίας των μυϊκών ινών των ηλικιωμένων ατόμων στα επίπεδα της φωσφορυλίωσης της eef2. Μέθοδος Εξεταζόμενοι Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 10 ηλικιωμένα άτομα, 5 άνδρες και 5 γυναίκες (68,5 ± 7,9 ετών), όλοι εθελοντές. Στον Πίνακα 1 περιγράφονται αναλυτικά τα χαρακτηριστικά τους. ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Χαρακτηριστικά συμμετεχόντων Παράμετρος Άνδρες Γυναίκες (Ν=5) Ν=5) Ηλικία (έτη) 70 ± 7,1 67 ± 9,2 Ύψος (m) 160 ± 0,1 170 ± 0,1 Βάρος (Kg) 71,6 ± 9,2 75,2 ± 13,4 ΒΜΙ (Kg x ύψος -2 ) 26,9 ± 3 26 ± 3,8 Άλιπη Μάζα (Κg) 37,8 ± 1,9 52,5 ± 7,8 Συνολικό Λίπους (%) 45 ± 5,5 28,3 ± 6,6 BMD (gr x cm -2 ) 1,09 ± 0,06 1,22 ± 0,1 6 ΜΑΕ (Κg) 107 ± 10,9 138 ± 20,4 VO 2max (ml x kg 1 x min 1 )* 18,2 ± 2,1 17,9 ± 1,3 Ώρα στο Διάδρομο (min) 7,2 ± 1,3 8,4 ± 2,7 Επίπεδο φυσικής δραστηριότητας** 4,07 ± 1, 5 6,86 ± 2,1 Οι τιμές εκφράζονται ως μέσος όρος ± την τυπική απόκλιση. *Αποτελέσματα σύμφωνα με το τροποποιημένο πρωτόκολλο του Bruce. ** Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου «Baecke Questionnaire for Older Adults». Μέσα συλλογής Δεδομένων Η φυσική κατάσταση των δοκιμαζόμενων αξιολογήθηκε μέσω του ερωτηματολογίου φυσικής δραστηριότητας Modified Baecke Questionnaire for Older Adults και της μέγιστης πρόσληψης οξυγόνου χρησιμοποιώντας το τροποποιημένο πρωτόκολλο του Bruce (Modified Bruce protocol), σε εργοδιάδρομο, μέσω φορητού αναλυτή αερίων, μοντέλου Oxygon Mobile (Jaeger). Η ανάλυση της σωματικής σύστασης έγινε μέσω της εξέτασης 6

7 DXA (DPX-L, LUNAR Radiation, Madison; Terzis et al., 2008). Η αξιολόγηση των 6MAE και η άσκηση της τελικής φάσης έγινε σε μηχάνημα πιέσεων ποδιών (Supersport, Greece). Τα δείγματα του μυϊκού ιστού συλλέχτηκαν με βελόνα τύπου Bergstrom. Η ανάλυση των μυϊκών δειγμάτων περιελάμβανε την ιστοχημική χρώση της ΑΤΡάσης, για τον διαχωρισμό των μυϊκών ινών ανάλογα με τον τύπο τους (Brooke & Kaiser, 1970), και ηλεκτροφόρηση - μεταφορά πρωτεϊνών (Western Blot), για την ανίχνευση της μεταβολής των επιπέδων φωσφορυλίωσης της eef2 Thr55 πριν και 30 λεπτά μετά την άσκηση αντιστάσεων (Terzis et al., 2008). Διαδικασία συλλογής των δεδομένων Η τελική φάση της πειραματικής διαδικασία έγινε μια βδομάδα μετά την εκτίμηση των 6ΜΑΕ, όπου οι δοκιμαζόμενοι εκτέλεσαν το πρωτόκολλο άσκησης (5 σειρές των 6ΜΑΕ) στο ίδιο μηχάνημα πιέσεων ποδιών. Η κάθε επανάληψη διαρκούσε περίπου 2,5-3 δευτερόλεπτα. Το διάλλειμα ανάμεσα στα σετ ήταν 2 λεπτά. Μυϊκές βιοψίες ελήφθησαν, από τον έξω πλατύ μηριαίο μυ, πριν από την άσκηση και 30 λεπτά μετά από το τέλος της. Στατιστική ανάλυση Τα αποτελέσματα προβάλλονται ως μέσος όρος ± την τυπική απόκλιση. Η ανάλυση περιελάμβανε T-test, Two-Way repeated ANOVA για τη διερεύνηση τυχόν διαφορών ανάμεσα στις ομάδες και ο δείκτης του Pearson για τις συσχετίσεις που ερευνούσε η παρούσα μελέτη. Το P ορίστηκε μικρότερο του 0,05. Αποτελέσματα ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Ποσοστά, εγκάρσιες επιφάνειες και ποσοστά καταλαμβανόμενης περιοχής των μυϊκών ινών. Παράμετρος Άνδρες Γυναίκες Αριθμός Μετρημένων Ινών 539,2 ± 129,1 497 ± 155,3 Τύπος Ινών I (%) 50,8 ± 9,8 39,6 ± 12,9 Τύπος Ινών IIa (%) 27,4 ± 9,6 33,2 ± 7,9 Τύπος Ινών IΙx (%) 21,6 ± 4,7 27,2 ± 18 Παράγοντας ατροφίας ινών τύπου I 168,4 ± 70,2 310,2 ± 163,8 Παράγοντας ατροφίας Ινών τύπου IIa 245,6 ± 132,7 357,8 ± 295,1 Παράγοντας ατροφίας ινών τύπου IΙx 826,2 ± 157,1 694,4 ± 369,9 Συνολικός παράγοντας ατροφίας 329,4 ± 27,6 411,02 ± 216,3 Οι τιμές εκφράζονται ως μέσος όρος ± την τυπική απόκλιση. Με (*) συμβολίζονται οι στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στους ηλικιωμένους άνδρες και γυναίκες. 7

8 Η ανάλυση των δειγμάτων του μυϊκού ιστού έδειξε ότι 30 λεπτά με την άσκηση αντιστάσεων τα επίπεδα φωσφορυλίωσης της eef2 αυξήθηκαν στατιστικά σημαντικά. Ωστόσο, η ποσοστιαία αύξησης της φωσφορυλίωσης της eef2 ήταν σημαντικά υψηλότερη στους ηλικιωμένους άνδρες σε σχέση με τις ηλικιωμένες γυναίκες. Θετικές συσχετίσεις διαπιστώθηκαν ανάμεσα στη ποσοστιαία μεταβολή της eef2 και των παραγόντων ατροφίας ινών τύπου Ι και ΙΙα, καθώς και του συνολικού παράγοντα ατροφίας. ΣΧΗΜΑ 1: (Α) Σύγκριση της ποσοστιαίας μεταβολής της φωσφορυλίωσης της eef2. Με (*) συμβολίζεται η στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο μετρήσεις (P < 0,001), ενώ με (#) συμβολίζεται η στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στα δύο φύλα των ηλικιωμένων ατόμων (P < 0,01). Τα διαγράμματα των συσχετίσεων μεταξύ της ποσοστιαίας μεταβολής των επιπέδων φωσφορυλίωσης της eef2 και του παράγοντα ατροφίας των ινών τύπου Ι (Β), τύπου ΙΙa (Γ) και του συνολικού παράγοντα ατροφίας (Δ). Συμπεράσματα Συμπερασματικά, από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας, διαπιστώνεται ότι το φύλο των ηλικιωμένων ατόμων και όχι ο παράγοντας ατροφίας των μυϊκών ινών είναι αυτό που επηρεάζει τα επίπεδα φωσφορυλίωσης της eef2. 8

9 Βιβλιογραφία BROOKE M. & KAISER K (1970). Three myosin adenosine-triphosphatase systems: the nature of their ph lability and sulfhydryl dependence. J Histochem Cytochem, 18, ELIASSON J., ELFEGOUN T., NILSSON J., KÖHNKE R., EKBLOM B. & BLOMSTRAND E. (2006). Maximal lengthening contractions increase p70 S6 kinase phosphorylation in human skeletal muscle in the absence of nutritional supply. Am J Physiol Endocrinol Metab 291: MARTEL G., ROTH S., IVEY F., LEMMER J., TRACY B., HURLBUT D., METTER J., HURLEY B. & ROGERS M. (2006). Age and sex affect human muscle fiber adaptations to heavy-resistance strength training. Exp Physiol, 91, TERZIS G., GEORGIADIS G., STRATAKOS G., VOGIATZIS I., KAVOURAS S., MANTA P., MASCHER H., BLOMSTRAND E., (2008). Resistance exercise-induced increase in muscle mass correlates with p70s6 kinase phosphorylation in human subjects. Eur J Appl Physiol 102:

10 Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΑΛΙΠΗ ΜΑΖΑ Κορακίδη Γ. 1, Χατζήρη Κ. 2, Μεθενίτης Σ. 1,3, Κυρλέσης Σ. 1, Γκίκας Γ. 1, Αγγελάκης Ε. 3, Ζερβού Ν. 4, Παπακωνσταντίνου Δ. 5 1 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Κομοτηνή, 2 A.Τ.Ε.Ι Κρήτης, Τμήμα Διατροφής & Διαιτολογίας, Σητεία, Λασιθίου, 3 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού, Δάφνη, Αθήνα, 4 Α.Τ.Ε.Ι. Λαμίας, Σχολή Επαγγελμάτων Υγείας και Πρόνοιας, Τμήμα Νοσηλευτικής, Λαμία, 5 Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Νομική Σχολή, Κομοτηνή Περίληψη Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα ηλικιωμένα άτομα είναι η σταδιακή μείωση της μυϊκής και γενικότερα της άλιπης μάζας, που οδηγεί στην εμφάνιση της σαρκοπενίας με αποτέλεσμα τη μείωση της ποιότητας ζωής τους. Σήμερα, είναι γνωστό ότι η λήψη πρωτεΐνης βοηθάει στην αύξηση της μυϊκής μάζας, ενώ είναι σύνηθες τα άτομα που θέλουν να κάνουν υπερτροφία των μυών τους να λαμβάνουν μεγάλες δόσεις πρωτεΐνης. Προκύπτει, λοιπόν, το πρόβλημα της διερεύνησης της επίδρασης της λήψης πρωτεΐνης στα ηλικιωμένα άτομα με μειωμένη άλιπη μάζα και αν υπάρχουν διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με την ποσότητα της λαμβανόμενης πρωτεΐνης. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να διερευνηθεί η επίδραση 2 διαφορετικών δόσεων πρωτεΐνης, μέσα από διαιτολόγιο, σε ηλικιωμένους άνδρες με μειωμένη άλιπη μάζα. Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 30 ηλικιωμένα άτομα με χαμηλή άλιπη μάζα [Μ.Ο.: 74,5 ± 8,7 έτη; Κg άλιπης μάζας: 39,8 ± 5,5; RSMI (Κg άλιπης μάζας/ Ύψος 2 ): 12,59 ± 1,8], τα οποία χωρίστηκαν σε 3 ισάριθμες ομάδες, μαρτύρων, χαμηλής και υψηλής δόσης πρωτεΐνης. Η πειραματική διαδικασία διήρκησε 3 μήνες, όπου οι ομάδες χορήγησης λάμβαναν καθημερινά 0,8 και 1,5 gr επιπρόσθετης πρωτεΐνης ανά Kg άλιπης μάζας, μέσω του διαιτολογίου που τους δινόταν κάθε εβδομάδα. Η σωματική σύσταση των συμμετεχόντων μετρήθηκε με μηχάνημα ανάλυσης σύστασης σώματος πολλαπλών συχνοτήτων πριν, στη μέση και στο τέλος της πειραματικής διαδικασίας. Σε όλη τη διάρκεια της πειραματικής διαδικασίας οι δοκιμαζόμενοι απείχαν από οποιασδήποτε μορφής άσκησης. Ανάλυση διακύμανσης για εξαρτημένες μετρήσεις ως προς δύο παράγοντες εκ των οποίων ο ένας επαναλαμβανόμενος (Two-Way repeated ANOVA), πραγματοποιήθηκε για τη διερεύνηση τυχόν διαφορών ανάμεσα στις ομάδες. Από την ανάλυση των δεδομένων διαπιστώθηκε ότι: 1) υπήρχε 10

11 αύξηση της άλιπης μάζας και του δείκτη RSMI σε όλες τις ομάδες χορήγησης, τόσο στον 1.5 μήνα όσο και στους 3 μήνες, 2) υπήρχε αύξηση του βάρους σε όλες τις ομάδες, 3) δεν υπήρχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις ομάδες χορήγησης στις τιμές του δείκτη RSMI και της άλιπης μάζας ωστόσο, 4) υπήρχε σημαντική διαφορά ανάμεσα στις ομάδες χορήγησης στην ποσοστιαία μεταβολή του δείκτη RSMI και της άλιπης μάζας, με την ομάδα υψηλής χορήγησης να υπερτερεί έναντι των άλλων ομάδων. Συμπερασματικά, από την παρούσα εργασία φαίνεται ότι η λήψη συμπληρωματικής πρωτεΐνης σε ηλικιωμένους άνδρες, με μειωμένη άλιπη μάζα, προκαλεί μικρή αύξηση της άλιπης μάζας και του δείκτη RSMI. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι μεγαλύτερα οφέλη παρουσιάζονται όταν η δόση της πρωτεΐνης είναι υψηλή. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συμβάλουν στην ενημέρωση των επαγγελματιών που ασχολούνται με τέτοια άτομα. Λέξεις κλειδιά: Σαρκοπενία, RSMI, πρωτεΐνη Σπύρος Μεθενίτης Διεύθυνση: Πικροδάφνης 35, Π. Φάληρο, Αθήνα, Ελλάδα, Τ.Κ Τηλ.: THE EFFECT OF PROTEIN INTAKE ΙN OLD MEN WITH LOW FREE-FAT MASS G. Korakidi 1, K. Hatziri 2, S. Methenitis 1,3, S. Kyrlesis 1, G. Gikas 1, E. Aggelakis 3, N. Zervou 4, D. Papakonstantinou 5 1 Democritus University of Thrace, D.P.E.S.S, Komotini, 2 T.E.I of Crete, Department of Human Nutrition and Dietetics, Siteia, 3 University of Athens, School of Physical Education and Sport Science, Daphne, Athens, 4 T.E.I of Lamia, School of Health and Providence Professions, Nursing Department, Lamia, 5 Democritus University of Thrace, Department of Law, Komotini Abstract One of the most critical problems that elderly people are facing is the gradual loss of free fat and muscle mass, which they leading to sarcopenia, with negative influence in their life s quality. Today, it is well documented that protein intake can leads to the increase of muscle mass, while it is common in people who want to increase fast their muscle mass, to take elevated dose of protein. But, the effect of protein intake in elderly people with low 11

12 free fat mass and if different dose of protein have different result, are under question until now. Therefore, the aim of the present study was to investigate the effect of 2 different dose of protein, through a diet, in old men with low free fat mass. 30 old men with low free fat mass [74,5 ± 8,7 yrs; Free fat mass (Κg): 39,8 ± 5,5; RSMI (Free fat mass (Κg)/ height 2 ): 12,59 ± 1,8], participate in the study, in 3 equal group (control, low and high dose of protein), for three months, in which they take 0,8 gr (low dose) and 1,5 gr (high dose) more protein per Kg of free fat mass, through a weekly dietary. Body composition was measured before, in middle and at the end of the experiment. All participators were complete inactive through the experiment. A two-factorial repeated-measures ANOVA was employed to determinate differences between the groups. Data analysis showed that: 1) free fat mass and the RSMI were increased in all groups after 1.5 and 3 months, 2) body weight was also increased in all groups, 3) there were not any statistical significant differences between groups, but 4) there were statistical significant differences between groups in the percentage of increase for RSMI and free fat mass. From the result of the present study we can conclude that the additional protein intake, and especially with the higher daily protein intake, can increase free fat mass and RSMI in old men with low free fat mass,. Key words: sarcopenia, RSMI, protein Methenitis Spyros Address: 35 Pikrodafnis str., P. Faliro,Athens, Greece, Telephone number: Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΛΗΨΗΣ ΠΡΩΤΕΪΝΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΑΛΙΠΗ ΜΑΖΑ Εισαγωγή Το γήρας είναι συνδεδεμένο με την μείωση της άλυπης μάζας (μυϊκός και συνδετικός ιστός δηλ.), την αύξηση της λιπώδους μάζας και την μυϊκή αδυναμία, τα οποία είναι ένδειξη μείωσης της σκελετικής μυϊκής μάζας (Janssen, Baumgartner, Ross, Rosenberg & Roubenoff, 2004). Στη χειρότερη κατάσταση, η μείωση της μυϊκής μάζας στα ηλικιωμένα άτομα οδηγεί στην εμφάνιση της σαρκοπενίας (Short, Vittone, Bigelow, Proctor, Rizza, 12

13 Schimke & Nair, 2003). Αποτέλεσμα αυτής της αρνητικής κατάστασης είναι η αύξηση των πτώσεων (Kosek, Kim, Petrella, Cross & Bamman, 2006), οδηγώντας πολλές φορές σε σοβαρά ατυχήματα, κυρίως σε κατάγματα του ισχίου, που καθιστούν το ηλικιωμένο άτομο ανίκανο να εκτελέσει ακόμα και τις απλές καθημερινές κινήσεις, για μεγάλο χρονικό διάστημα (Short, Vittone, Bigelow, Proctor & Nair, 2004). Σήμερα, είναι γνωστό ότι η λήψη πρωτεΐνης βοηθάει στην αύξηση της μυϊκής μάζας (Lord, Chaput, Aubertin-Leheudre, Labonte & Dionne, 2007). Προκύπτει, λοιπόν, το πρόβλημα της διερεύνησης της επίδρασης της λήψης πρωτεΐνης στα ηλικιωμένα άτομα με μειωμένη άλιπη μάζα και αν υπάρχουν διαφορετικά αποτελέσματα ανάλογα με την ποσότητα της λαμβανόμενης πρωτεΐνης. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να διερευνηθεί η επίδραση 2 διαφορετικών δόσεων πρωτεΐνης, μέσα από διαιτολόγιο, σε ηλικιωμένους άνδρες με μειωμένη άλιπη μάζα. Μέθοδος Εξεταζόμενοι Στην παρούσα έρευνα συμμετείχαν 30 ηλικιωμένα άτομα με χαμηλή άλιπη μάζα, τα οποία χωρίστηκαν σε 3 ισάριθμες ομάδες, μαρτύρων, χαμηλής και υψηλής δόσης πρωτεΐνης. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, ανάλογα μς την ομάδα τους. ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων. Παράμετρος Μάρτυρες (Ν=10) Χαμηλής Δόσης (Ν=10) Υψηλής Δόσης (Ν=10) Ηλικία (έτη) 74,43 ± 11,5 74,3 ± 6,3 74,8 ± 6,88 Ύψος (m) 1,78 ± 0,09 1,79 ± 0,1 1,76 ± 0,12 Βάρος (Kg) 68,7 ± 7,12 69,8 ± 6,07 68,08 ± 5,17 ΒΜΙ (Kg/ύψος 2 ) 21,67 ± 2,68 21,86 ± 1,7 22,01 ± 3,01 RSMI(Kg αλιπης/ύψος 2 ) 12,6 ± 2,4 12,43 ± 1,27 12,75 ± 2 % Λίπους 42,06 ± 5,64 43,2 ± 2,4 43 ± 3,26 Κg Λίπους 29,07 ± 7 30,15 ± 2,7 29,6 ± 2,96 Κg Άλιπης Μάζας 39,67 ± 5,74 39,7 ± 4,33 38,82 ± 3,8 Μεταβολικός ρυθμός ηρεμίας ± ± ± 203 (RMR; kcal/ημ.) Επίπεδο φυσικής δραστηριότητας* 5,76 ±1,54 6,46 ± 1,7 5,97 ± 2,43 Οι τιμές παρουσιάζονται ως τον μέσο όρο ± την τυπική απόκλιση. *Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του Modified Baecke Questionnaire for Older Adults Διαιτολόγια Επειδή η επίδραση της πρωτεΐνης είναι στην άλιπη μάζα και όχι στο σύνολο της μάζας ενός ατόμου, η δοσολογία της πρωτεΐνης υπολογίστηκε με βάση τα Kg της άλιπης 13

14 μάζας κάθε ατόμου. Η ομάδα των μαρτύρων ακολουθούσε ένα συνηθισμένο διαιτολόγιο (Recommended Dietary Allowance; RDA), ενώ οι ομάδες χορήγησης λάμβαναν καθημερινά 0,8 και 1,5 gr επιπρόσθετης πρωτεΐνης ανά Kg άλιπης μάζας (Wakimoto & Block, 2001), μέσω του διαιτολογίου που τους δινόταν κάθε εβδομάδα. ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Χαρακτηριστικά των διαιτολογίων. Παράμετρος Μάρτυρες* Χαμηλής Δόσης Υψηλής Δόσης Ημερήσια πρόσληψη (kcals/ημ.) ± ± ± 155 Συνολικά λαμβανόμενη πρωτεΐνη 116,46 ± 59,5 ± 8,61 91,32 ± 9,96 (gr/ημ.) 11,4 Λαμβανόμενη πρωτεΐνη (gr/kg άλιπης μάζας) 1,5 2,3 3 % υδατανθράκων 50 % λιπαρών 30 ~27 ~22 Οι τιμές παρουσιάζονται ως τον μέσο όρο ± την τυπική απόκλιση. *Σύμφωνα με το RDA. Μέσα συλλογής των δεδομένων Η σωματική σύσταση των συμμετεχόντων μετρήθηκε με μηχάνημα ανάλυσης σύστασης σώματος πολλαπλών συχνοτήτων (Tanita MC-180, Serinth Technologies) πριν, στη μέση και στο τέλος της πειραματικής διαδικασίας. Ο RMR μετρήθηκε για 45 λεπτά, με τη χρήση φορητού εργοσπιρόμετρου (Fitmate Pro, Serinth Technologies) σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο όπου το κάθε άτομο παρέμενε κλινήρης και σε ηρεμία καθόλη τη διάρκεια της μέτρησης, ενώ η φυσική δραστηριότητα μετρήθηκε με το ερωτηματολόγιο «Modified Baecke Questionnaire for Older Adults». Διαδικασία συλλογής των δεδομένων Η πειραματική διαδικασία διήρκησε 3 μήνες, όπου σε όλα τα άτομα δινόταν κάθε εβδομάδα διαιτολόγιο, χωρίς τα ίδια να γνωρίζουν σε ποια ομάδα ανήκαν. Όλες οι μετρήσεις έγιναν πριν την έναρξη του πειράματος, στον 1,5 μήνα και στο τέλος της παρέμβασης. Οι μετρήσεις της σύστασης του σώματος γίνονταν τις πρωινές ώρες (8-10 π.μ.), ύστερα από ολονύκτια νηστεία και σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ο RMR και το επίπεδο φυσικής δραστηριότητας μετρήθηκαν 1 εβδομάδα πριν την έναρξη της πειραματικής δραστηριότητας, για τον σχεδιασμό των διαιτολογίων. Σε όλη τη διάρκεια της πειραματικής διαδικασίας οι δοκιμαζόμενοι απείχαν από οποιασδήποτε μορφής άσκησης. Σχεδιασμός Ο παραγοντικός σχεδιασμός της παρούσας έρευνας ήταν 3 (ομάδες) Χ 3 (μετρήσεις), με τον τελευταίο παράγοντα να επαναλαμβάνεται. 14

15 Στατιστική ανάλυση Τα αποτελέσματα προβάλλονται ως μέσος όρος ± την τυπική απόκλιση. Η ανάλυση περιελάμβανε ανάλυση Two-Way Repeated ANOVA, για τη διερεύνηση τυχόν διαφορών ανάμεσα στις ομάδες. Επίσης, εφαρμόστηκε το τεστ πολλαπλών συγκρίσεων LSD. Το P ορίστηκε μικρότερο του 0,05. Αποτελέσματα Από την ανάλυση των δεδομένων διαπιστώθηκε ότι υπήρχε σημαντική αύξηση της άλιπης μάζας και του δείκτη RSMI, τόσο στον 1,5 μήνα όσο και στους τρεις μήνες και στις 2 ομάδες χορήγησης (P<0,001). Ωστόσο, στατιστικά σημαντική διαφορά βρέθηκε να υπάρχει ανάμεσα στις ομάδες χορήγησης (Σχήμα 1Α & 1Β; P<0,001) στην ποσοστιαία μεταβολή του δείκτη RSMI και της άλιπης μάζας. Από το τεστ πολλαπλών συγκρίσεων βρέθηκε ότι η ομάδα υψηλής χορήγησης είχε υψηλότερη ποσοστιαία μεταβολή των παραπάνω σε σχέση με τη ομάδα χαμηλής χορήγησης. ΣΧΗΜΑ 1: Ποσοστιαία μεταβολή της άλιπης μάζας (Α) και του RSMI (Β) μεταξύ των 3 μετρήσεων. Με (*) και (**) συμβολίζεται η στατιστικά σημαντική ποσοστιαία μεταβολή μεταξύ των μετρήσεων, ανεξαρτήτου ομάδας. Με ( # ) συμβολίζεται η στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα στις ομάδες. Συζήτηση-Συμπεράσματα Από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συμπαιραίνεται ότι η χορήγηση συμπληρωματικής πρωτεΐνης σε ηλικιωμένους άνδρες, με μειωμένη άλιπη μάζα, προκαλεί 15

16 μικρή αύξηση της άλιπης μάζας και του δείκτη RSMI, ανεξαρτήτου της καθημερινής επιπρόσθετης δόσης. Ωστόσο, διαπιστώθηκε ότι μεγαλύτερα οφέλη παρουσιάζονται όταν η δόση της πρωτεΐνης είναι υψηλή. Τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας συμβάλουν στην ενημέρωση των επαγγελματιών που ασχολούνται με τέτοια άτομα. Βιβλιογραφία JANSSEN I., BAUMGARTNER R.N., ROSS R., ROSENBERG I.H. & ROUBENOFF R. (2004). Skeletal muscle cutpoints associated with elevated physical disability risk in older men and women. Am J Epidemiol, 159(4): KOSEK J., KIM S., PETRELLA K., CROSS M. & BAMMAN M. (2006). Efficacy of 3 days/wk resistance training on myofiber hypertrophy and myogenic mechanisms in young vs. older adults. J Appl Physiol, 101(2): LORD C., CHAPUT J.P., AUBERTIN-LEHEUDRE M., LABONTE M. & DIONNE L.J. (2007). Dietary animal protein intake: association with muscle mass index in older women. J Nutr Health Aging, 11(5): SHORT K., VITTONE J., BIGELOW M., PROCTOR D., RIZZA R., SCHIMKE J. & NAIR K. (2003). Impact of aerobic training on age-related changes in insulin action and muscle oxidative capacity. Diabetes, 52: SHORT K., VITTONE J., BIGELOW M., PROCTOR D. & NAIR K. (2004). Age and aerobic exercise training effects on whole body and muscle protein metabolism. Am J Physiol Endocrinol Metab, 286: WAKIMOTO P. & BLOCK G. (2001). Dietary intake, dietary patterns, and changes with age: an epidemiological perspective. J Gerontol A Biol Sci, 56(2):

17 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Κοντόβα Α., Κουμπαράκης Σ., Αντωνοπούλου Φ., Λαδοπούλου Θ., Δούδα Ε., Λαπαρίδης Κ., Τοκμακίδης Σ. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Τ.Ε.Φ.Α.Α., Κομοτηνή Περίληψη Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να καταγράψει τις διατροφικές συνήθειες, τον τρόπο ζωής και τη φυσική δραστηριότητα μαθητών και μαθητριών Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης που συμμετέχουν σε προγράμματα αγωγής υγείας κατά στο σχολικό έτος Στη μελέτη συμμετείχαν 127 μαθητές (n=53) και μαθήτριες (n=74) τεσσάρων γυμνασίων του Ν. Ροδόπης, ηλικίας 14.46±0.82, που ταξινομήθηκαν σε υποομάδες ανάλογα με το δείκτη ΒΜΙ (φυσιολογικά, υπέρβαρα, παχύσαρκα) και το φύλο (αγόρια, κορίτσια). Μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά (ύψος από όρθια θέση, σωματική μάζα) ενώ η καταγραφή των διατροφικών συνηθειών, του τρόπου ζωής και της φυσικής δραστηριότητας πραγματοποιήθηκε μέσω ερωτηματολογίου. Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι στο σύνολο του δείγματος το 65.9% είχαν φυσιολογικές τιμές, το 26.2% ήταν υπέρβαρα και το 7.9% παχύσαρκα. Το 72.2% των αγοριών και το 91.9% των κοριτσιών είχε ενημερωθεί για την υγιεινή διατροφή (χ 2 =8.80, df=1, p=.003), ωστόσο σε ποσοστό 24.1% και 37% αντίστοιχα ανέφεραν ότι δεν τρώνε πρωινό πριν φύγουν για το σχολείο (χ 2 =5.31, df=2, p=.070). Ως προς τον τρόπο ζωής, 85.7% των μαθητών-τριών αφιερώνει 1-3 ώρες στη σχολική προετοιμασία, 43.7% 2-3 ώρες στην τηλεθέαση, το 78.1% αφιερώνει 2-3 ώρες στα φροντιστήρια, ενώ λιγότερες των οκτώ ωρών ύπνου δήλωσε το 82%. Είναι γεγονός ότι η συμμετοχή σε πολύωρες εξωσχολικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες (φροντιστήρια, υπολογιστές, ξένες γλώσσες, μουσική) καθηλώνουν τα παιδιά σε πολύωρη ακινησία καθημερινά. Κατά συνέπεια, μέσα στο σχολικό περιβάλλον τα προγράμματα Αγωγής Υγείας θα πρέπει να ενθαρρύνουν βιωματικές δράσεις που σχετίζονται με την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και την υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών με στόχο την προαγωγή της υγείας των παιδιών και τη μείωση της συχνότητας εμφάνισης του φαινομένου της παχυσαρκίας. Λέξεις κλειδιά: υποκινητικότητα, διατροφή, παχυσαρκία, φυσική δραστηριότητα Δούδα Ε., Αναπληρώτρια Καθηγήτρια 17

18 Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Πανεπιστημιούπολη, Κομοτηνή NUTRITION HABITS AND LIFESTYLE IN MALE AND FEMALE SECONDARY SCHOOLCHILDREN THAT PARTICIPATED IN HEALTH EDUCATION PROGRAMS A. Kodova, S. Koubarakis, F. Antonopoulou, T. Ladopoulou, H. Douda, K. Laparidis, S. Tokmakidis Democritus University of Thrace, Department of Physical Education & Sport Science, Komotini Abstract The purpose of the present study was to assess the obesity indices, physical activity and lifestyle of male and female secondary schoolchildren that participated in Health Education Programs. 127 healthy pupils (57 males and 74 females), aged 14.46±0.82 yrs, participated in the study and were divided according to their gender (male, female) and their obesity (normal, overweight, obese) as defined by IOTF criteria (Cole et al., 2000). Anthropometrical measurements were obtained and a physical activity recall questionnaire was composed of several questions about physical activities performed as well as questions about inactivity behaviour with duration (minutes) and frequency (i.e. times per week) in front of TV, videogames or computers. The analysis of data revealed that 65.9% of the children had normal weight, 26.2% were overweight and 7.9% were obese. A total of 72.2% of boys and 91.9% of girls had informed for the healthy nutritional habits (χ2=8.80, df=1, p=.003), however 24.1% and 37% respectively referred that they didn t eat breakfast before going to the school (χ2=5.31, df=2, p=.070). A total of 85.7% of male and female children spent 1-3 hours for preparing their lessons, 43.7% watched 2-3 hours of TV programs per day, and 78.1% spent 2-3 hours in additional educational activities such as music and computer while 82% of the total sample sleeps less than 8 hours per day. The above data revealed the prevalence of children obesity and more effective interventions or supervised health education programs are needed to promote children's physical activity. Indeed, to achieve public health goals, elementary physical education programs should promote physical activity either during physical education classes as well 18

19 as outside of school. If the increases in physical activity are sufficient, physical fitness should be improved and this may help in the prevention and treatment of children obesity. Key Words: inactivity, nutrition, obesity, physical activity Dr. H. Douda, Associate Professor University Campus, Komotini ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΣΥΝΗΘΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΥ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες (Crespo et al., 2001; Maziekas, LeMura, Stoddard, Kaecher, Martucci, 2003) και αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό πρόβλημα που απασχολεί τη διεθνή επιστημονική κοινότητα (Rippe, 1998; WHO, 2004). Εκτός από το ισχυρό γενετικό υπόβαθρο σημαντικό ρόλο στην παθογένεσή της διαδραματίζουν παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα (Herberbrant, Wulfstange, Goerg, 2000). Διατροφικές συνήθειες που έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση και εξέλιξη της εφηβικής παχυσαρκίας είναι μεταξύ άλλων η λήψη πρωινού (Angelopoulos, Milionis, Moschonis, Manios, 2006) και η κατανάλωση αναψυκτικών και σνακ με υψηλή περιεκτικότητα ακατάλληλων θερμίδων (Harnack, Stang, Story, 1999). Οι σχετιζόμενες με τη φυσική δραστηριότητα παράμετροι που ευνοούν την παχυσαρκία περιλαμβάνουν την ανεπαρκή συμμετοχή σε δραστηριότητες μέτριας ή και υψηλής έντασης, τη χαμηλή αερόβια ικανότητα (Herberbrant et al., 2000), καθώς και την εμπλοκή σε παθητικές δραστηριότητες αναψυχής, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης (Fogelholm, Stallknecht, Vaan Baak, 2006). Δεδομένου ότι η παχυσαρκία έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία, η διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την αύξησή της στις μικρές ηλικίες θα πρέπει να αποτελέσει σημαντική προτεραιότητα για τους φορείς που σχετίζονται με την υγεία, προκειμένου να αναπτυχθούν αποτελεσματικές στρατηγικές πρόληψης και πρώιμης παρέμβασης. Η παρούσα μελέτη σκοπό έχει να αξιολογήσει τους δείκτες παχυσαρκίας και τις διατροφικές συνήθειες σε μαθητές και μαθήτριες γυμνασίου που συμμετείχαν σε Προγράμματα Αγωγής Υγείας κατά το σχολικό έτος

20 Μέθοδος Εξεταζόμενοι Το δείγμα της μελέτης αποτέλεσαν 127 παιδιά, μαθητές (n=53) και μαθήτριες (n=74) τεσσάρων γυμνασίων του Ν. Ροδόπης που συμμετείχαν σε προγράμματα Αγωγής Υγείας. Τα παιδιά ταξινομήθηκαν σε υποομάδες ανάλογα με το φύλο (αγόρια, κορίτσια) και το επίπεδο παχυσαρκίας (φυσιολογικά, υπέρβαρα, παχύσαρκα) χρησιμοποιώντας το δείκτη μάζας σώματος σύμφωνα την κλίμακα των Cole, Bellozzi, Flegal, Dietz (2000). Μέσα συλλογής των δεδομένων Μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν στο ύψος από όρθια θέση και στη σωματική μάζα, και υπολογίστηκε ο δείκτης σωματικής μάζας (ΒΜΙ). Επίσης, ο κάθε δοκιμαζόμενος συμπλήρωσε ένα ερωτηματολόγιο «κλειστής μορφής» σταθμισμένο για τον ελληνικό μαθητικό πληθυσμό (Mantzouranis, Pilianidis, Douda, Mountakis, Tokmakidis, 2004). Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου αποσκοπούσε στη συλλογή πληροφοριών αναφορικά με τις διατροφικές συνήθειες και του τρόπου ζωής των μαθητών και μαθητριών. Στατιστική επεξεργασία Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η μέθοδος x 2 και η ανάλυση διακύμανσης δύο παραγόντων (two-way ANOVA) για τη διερεύνηση στατιστικά σημαντικών επιδράσεων των παραγόντων φύλο και επίπεδο παχυσαρκίας και στη συνέχεια εφαρμόστηκαν πολλαπλές συγκρίσεις Bonferroni. Ως επίπεδο σημαντικότητας ορίστηκε το p<.05. Αποτελέσματα Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι στο σύνολο του δείγματος το 65.9% είχαν φυσιολογικές τιμές, το 26.2% ήταν υπέρβαρα και το 7.9% παχύσαρκα. Το 72.2% των αγοριών και το 91.9% των κοριτσιών είχε ενημερωθεί για την υγιεινή διατροφή (χ 2 =8.80, df=1, p=.003), ωστόσο σε ποσοστό 24.1% και 37% αντίστοιχα ανέφεραν ότι δεν τρώνε πρωινό πριν φύγουν για το σχολείο (χ 2 =5.31, df=2, p=.070). Επίσης, το 81.5% των αγοριών και το 73% των κοριτσιών δήλωσε ότι αγοράζει διάφορα προϊόντα από το κυλικείο του σχολείου (χ 2 =1.25, df=1, p=.182), το 66.7% και 59.5% αντίστοιχα ανέφερε ότι τις τελευταίες 4 ημέρες είχε καταναλώσει χάμπουργκερ, λουκάνικα, σάλτσες, πατατάκια, γαριδάκια και άλλα σνακ (χ 2 =.69, df=1, p=.259) ενώ το 66% των αγοριών και το 44.6% των κοριτσιών είχε πιει έστω και μία φορά ανθρακούχο αναψυκτικό (χ 2 =5.70, df=1, p=.013). Ως προς τον τρόπο ζωής, 85.7% των μαθητών-τριών αφιερώνει 1-3 ώρες στη σχολική προετοιμασία, 43.7% 2-3 ώρες στην τηλεθέαση, το 78.1% αφιερώνει 2-3 ώρες 20

21 στα φροντιστήρια, ενώ λιγότερες των οκτώ ωρών ύπνου δήλωσε το 82%. Με τα πόδια ή το ποδήλατο πηγαίνει στο σχολείο το 83.5%, ενώ το 16.5% πηγαίνει με ιδιωτικό ή δημόσιο μέσο μεταφοράς. Επιθυμία για αύξηση των ωρών διδασκαλίας του μαθήματος της Φυσικής Αγωγής εξέφρασε το 81%% των παιδιών, ενώ το 19% απάντησε αρνητικά. Το 73% απάντησε ότι ασκείται παρέα με φίλους, το 4.8% παρέα με αδέρφια, το 11.9% με συναθλητές, το 1.6% με γονείς και το 8.7% μόνοι τους. Συζήτηση-συμπεράσματα Τα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας επιβεβαιώνουν ότι η μειωμένη φυσική δραστηριότητα και η μη ελεγχόμενη ενεργειακή πρόληψη σε ποσότητα και ποιότητα τροφίμων οδηγούν στην αύξηση της σωματικής μάζας πέρα από τις φυσιολογικές τιμές. Μελέτες σε παιδιά και εφήβους έδειξαν ότι τα παχύσαρκα παιδιά ήταν λιγότερο δραστήρια σε σύγκριση με τα μη παχύσαρκα παιδιά (Sallis, Prochaska, Taylor, 2000) και η ανάπτυξη της παχυσαρκίας ήταν το αποτέλεσμα της αυξημένης ενεργειακής πρόσληψης λόγω περιόδων υπερκατανάλωσης τροφών σε καταστήματα γρήγορου φαγητού σε συνδυασμό με τη μειωμένη φυσική δραστηριότητα (Harnack et al., 1999; Angelopoulos et al, 2006). Η παχυσαρκία, λοιπόν, χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση. Η αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, σε συνδυασμό με την κατάλληλη διατροφική ρύθμιση αποτελούν την απαραίτητη προϋπόθεση για την καταπολέμησή της (Χριστόδουλος, Δούδα, Μπουζιώτας, Τοκμακίδης, 2004; Chistodoulos, Douda, Polykratis, Tokmakidis, 2006; Tokmakidis, Kasambalis, Chistodoulos, 2006). Τα προγράμματα Αγωγής Υγείας που υλοποιούνται στο σχολικό περιβάλλον ενθαρρύνουν τα παιδιά να ασχοληθούν με διάφορες μορφές φυσικής δραστηριότητας, να υιοθετήσουν υγιεινές διατροφικές συνήθειες, να αναπτύξουν κριτική σκέψη στα ποικίλα διαφημιστικά μηνύματα και να ακολουθήσουν πρότυπα συμπεριφοράς που οδηγούν στην προάσπιση και προαγωγή της υγείας τους και στην καταπολέμηση της παχυσαρκίας ιδιαίτερα στην εφηβική ηλικία. Με τις κατάλληλες παρεμβατικές στρατηγικές και την εφαρμογή βιωματικών δράσεων μέσω των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας είναι εφικτή η προαγωγή της δια βίου φυσικής δραστηριότητας και των υγιεινών διατροφικών συνηθειών. Συμπερασματικά, για την καταπολέμηση της παιδικής παχυσαρκίας, συνιστάται η προαγωγή της δια βίου φυσικής δραστηριότητας και των υγιεινών συνηθειών διατροφής να καλύπτει σημαντικό μέρος των βιωματικών δράσεων που πραγματοποιούνται στο σχολικό περιβάλλον στα πλαίσια των προγραμμάτων Αγωγής Υγείας. Βιβλιογραφία 21

22 ANGELOPOULOS P.D., MILIONIS H.J., MOSCHONIS G. & MANIOS Y. (2006). Relations between obesity and hypertension: preliminary data from a cross-sectional study in primary schoolchildren: the children study. European Journal of Clinical Nutrition, 60(10), CHRISTODOULOS A., DOUDA H., POLYKRATIS M., & TOKMAKIDIS S. (2006). Attitudes towards exercise and physical activity behaviours in Greek schoolchildren after a year-long intervention on Health Education, British Journal of Sports Medicine, 40, 4: COLE T.J., BELLIZZI M.C., FLEGAL K.M., & DIETZ W.H. (2000). Establishing a standard definition for child overweight and obesity worldwide: international survey, British Journal of Sports Medicine, 320: 1-6. CRESPO C.J., SMIT E., TROIAN, R.P., BARTLETT S.J., MACERA C.A. & ANDERSEN, R.E. (2001). Television watching, energy intake and obesity in US children: results from the third national health and nutrition examination survey, Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 155, FOGELHOLM M., STALLKNECHT R. & VAN BAAK M. (2006). ECSS position statement: Exercise and Obesity, European Journal of Sport Science, 6(1): HARNACK L., STANG J., STORY M. (1999). Soft drinks consumption among US children and adolescents: nutritional consequences. J Am Diet Assoc, 99, HEBERBRANT J. H. WULFSTANGE & T. GOERG. (2000). Epidemic obesity: are genetic factors involved via increased rates of assortative mating? Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. 24: MAZIEKAS M.T., LEMURA L.M., STODDARD N.M., KAECHER S. & MARTUCCI T. (2003). Follow up exercise studies in paediatric obesity: implications for long term effectiveness, British Journal of Sports Medicine, 37: MANTZOURANIS N., PILIANIDIS T., DOUDA H., MOUNTAKIS K., TOKMAKIDIS S. (2004). Development of a physical activity and life-style questionnaire for children: a preliminary study, 2004 Pre-Olympic Congress, 6-11 August, Thessaloniki, Abstract Book: 400. RIPPE J. (1998). The obesity epidemic: challenges and opportunities. J Am Diet Assn, 98:5. SALLIS F.J., PROCHASKA J.J., & TAYLOR C.W. (2000). A review of correlates of physical activity of children and adolescents, Med. Sci. Sports Exerc., 32(5): TOKMAKIDIS S.P., KASAMBALIS A., CHRISTODOULOS A.D. (2006). Fitness levels of Greek primary schoolchildren in relationship to overweight and obesity, European Journal of Pediatrics, 165(12): WORLD HEALTH ORGANIZATION (2004). Young People Health in Contex Health Behavior in School-Age Children Study, Denmark. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Α., ΔΟΥΔΑ Ε., ΜΠΟΥΖΙΩΤΑΣ Κ., & ΤΟΚΜΑΚΙΔΗΣ Σ. (2004). Εξέλιξη επιλεγμένων φυσικών ικανοτήτων σε παιδιά του δημοτικού, σε σχέση με τη σχολική φυσική αγωγή και τις εξωσχολικές αθλητικές δραστηριότητες, Αναζητήσεις στη Φυσική Αγωγή και στον Αθλητισμό, 2(2):

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεματική Ενότητα: Διατροφή Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Section: Nutrition Poster Presentations of the 18 th International Congress of Physical Education

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Ενότητα: Άσκηση σε Άτομα με Αναπηρία Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Θεματική Ενότητα: Άσκηση σε Άτομα με Αναπηρία Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεματική Ενότητα: Άσκηση σε Άτομα με Αναπηρία Αναρτημένες Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Section: Exercise for people with disabilities Poster Presentations of the 18

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου

Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα/ Συµπεράσµατα συνεδρίου Χριστιάνα Γ. Παυλίδου D.U., MSc Κλινικός ιατροφολόγος ιαιτολόγος Επιστηµονικός σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ by Epode Παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα Το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I

KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία Διάλεξη 11η : Προπονητική. και aerobic (αεροβικός χορός) I ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ KM 950: Αεροβικός χορός- οργάνωση - μεθοδολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens

12/3/2012. Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University of Athens Pre-adolescents obesity in Cyprus CYKIDS Study Intervention programs for the prevention of childhood obesity at the community level Grigoris Risvas, PhD Unit of Human Nutrition Agricultural University

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού

Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο. Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Η Παιδική Παχυσαρκία στην Κύπρο Σάββας Χρ Σάββα MD, PhD Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Επιδημία Παχυσαρκίας Source: IASOWebsite 2013 Αν δεν πάρουμε σύντομα αποτελεσματικά μέτρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Θεματική Ενότητα: Διατροφή Προφορικές Ανακοινώσεις 18 ου Διεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Section: Nutrition Oral Presentations of the 18 th International Congress of Physical Education &

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ, ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Δημήτρης Κουρέτας, PhD Τμήμα Βιοχημείας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0

ιστοσελίδα GENDER: 2 Female Mean of TV mother's educational background 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 ιστοσελίδα GENDER: 2 Female 5,5 5,0 4,5 4,0 3,5 Mean of TV 3,0 2,5 2,0 elementary graduate high school graduate university or colleg mother's educational background Ινστιτούτο Υγεία του Παιδιού Participating

Διαβάστε περισσότερα

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία»

Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Τρισέλιδο άρθρο στα πρακτικά του 19 ου ιεθνούς Συνεδρίου Φυσικής Αγωγής & Αθλητισµού, Κοµοτηνή (2011), στο περιοδικό «Άθληση & Κοινωνία» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗΣ ΙΑΡΚΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΣΕ ΥΠΕΡΒΑΡΕΣ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΣΕ ΥΠΕΡΒΑΡΕΣ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΣΕ ΥΠΕΡΒΑΡΕΣ ΜΑΘΗΤΡΙΕΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αγοραστού Χ., Τσούμος I., Αυγερινός A. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ

ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ και ΙΑΤΡΟΦΗ Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν: Οι αιτίες που κάνουν ένα πρόγραµµα αγωγής υγείας µε θέµα τη διατροφή αναγκαίο Ποια είναι τα στοιχεία που πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων

Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Έρευνα σε δείγμα 215 οικογενειών για τις συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας παιδιών & γονέων/κηδεμόνων Πωλ Φαρατζιάν, MSc Διαιτολόγος-διατροφολόγος Υπεύθυνος στατιστικής ανάλυσης & ερμηνείας

Διαβάστε περισσότερα

National tools Country : Greece

National tools Country : Greece National tools Country : Greece Name of tool or initiative Source Short description Link Αγωγή Υγείας. Διατροφή. Διατροφικές Συνήθειες για μαθητές ηλικίας 6-8 ετών. -Εγχειρίδιο Εκπαιδευτικού -Τετράδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ. Διατροφική Πολιτική. Αντωνία Τριχοπούλου ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ Διατροφική Πολιτική Αντωνία Τριχοπούλου ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Υπό την Αιγίδα του Υπουργείου Υγείας 27 Απριλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση μυϊκής απόδοσης: Μέγιστη δύναμη και ρυθμός ανάπτυξης δύναμης (RFD)

Αξιολόγηση μυϊκής απόδοσης: Μέγιστη δύναμη και ρυθμός ανάπτυξης δύναμης (RFD) Αξιολόγηση μυϊκής απόδοσης: Μέγιστη δύναμη και ρυθμός ανάπτυξης δύναμης (RFD) Γρηγόρης Μπογδάνης, Ph.D Τ.Ε.Φ.Α.Α. Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τεχνική υποστήριξη & Συνεργασία: Σ. Μεθενίτης,

Διαβάστε περισσότερα

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής

Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 53, 2006 47 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιπολασμός παχυσαρκίας σε παιδιά δημοτικών σχολείων της περιοχής Αττικής Ε. Βλαχοπαπαδοπούλου 1 Φ. Καραχάλιου 1 Ν. Παπαδοπούλου 2 Γ. Τσαρμακλής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων

Η διατροφή των μαθητών: Η περίπτωση των Ολοήμερων Δημοτικών Σχολείων IHPCBG: Επένδυση για την υγεία και ευημερία των παιδιών σε Βουλγαρία και Ελλάδα IHPCBG: Investment in the health and the prosperity of the children in the Bulgarian Greek region 10-12 Οκτωβρίου 2013 Η

Διαβάστε περισσότερα

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης

Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βιοχηµικοί δείκτες της επιβάρυνσης της προπόνησης Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Επισκέπτης καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Αξιολόγηση της αποδιδόμενης

Διαβάστε περισσότερα

Τράνακας Σπ. Βασίλειος

Τράνακας Σπ. Βασίλειος Τράνακας Σπ. Βασίλειος Διαιτολόγος - Διατροφολόγος, Εργαστηριακός συνεργάτης του Τμήματος Διατροφής και Διαιτολογίας Α.Τ.Ε.Ι Κρήτης, Καθηγητής Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού A/θμιας Εκπ/σης Σπουδές 2010-2012

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service - S P E C I A L R E P O R T - UN EMPLOYMENT -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

Κινανθρωπομετρία. Μέγεθος σώματος Σχήμα σώματος Αναλογίες σώματος Βιολογική Ωρίμανση. Σύσταση σώματος

Κινανθρωπομετρία. Μέγεθος σώματος Σχήμα σώματος Αναλογίες σώματος Βιολογική Ωρίμανση. Σύσταση σώματος Φροντιστήριο 2: Αξιολόγηση της σύστασης σώματος σε αθλητές και ασκούμενους 3 ο Συνέδριο Βιοχημείας και Φυσιολογίας της Άσκησης Φροντιστήριο 2 Αξιολόγηση της σύστασης σώματος σε αθλητές και ασκούμενους

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα

Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Ο ρόλος του διαιτολόγου στην πρόληψη και αντιμετώπιση της σχετιζόμενης με τη διατροφή νόσο σε ηλικιωμένα άτομα Οι διαιτολόγοι, ως μέλη ολοκληρωμένων διεπιστημονικών και πολυεπιστημονικών ομάδων, διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology Setting the Standard since 1977 Quality and Timely Reports Med-Legal Evaluations Newton s Pyramid of Success AME SAMPLE REPORT Locations: Oakland & Sacramento SCHEDULING DEPARTMENT Ph: 510-208-4700 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία»

Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Νένη Περβανίδου Παιδίατρος, Υπεύθυνη Ιατρείου Παιδικής Παχυσαρκίας Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Noσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» 20 18 16 14 12 10 8 6 4 2 0 1963-70 1971-74 1976-80 1988-94

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Φωτογραφία. Προσωπικά στοιχεία. Γνωστικό αντικείμενο: Αθλητική Ψυχολογία με έμφαση τις εφαρμογές ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Φωτογραφία Προσωπικά στοιχεία Ονοματεπώνυμο: Ιδιότητα: Γνωστικό αντικείμενο: Τομέας: Εργαστήριο: Τρέχουσα διοικητική θέση: Προσωπική ιστοσελίδα: Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού

Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού Aθληση και μεταβολισμός λιπώδους ιστού Γεώργιος Βαλσαμάκης MD, PhD(UΚ) Ενδοκρινολόγος Visiting Associate clinical Professor Diabetes and Endocrinology, Warwick Medical School, UK Iατρείο Διαβήτη κύησης

Διαβάστε περισσότερα

Συμπόσιο Πάλης Wrestling Symposium 10:00 14:00

Συμπόσιο Πάλης Wrestling Symposium 10:00 14:00 Συμπόσιο Πάλης Wrestling Symposium Προφορικές Ανακοινώσεις Oral Presentations Σάββατο, 21 Μαΐου 2011 Saturday, 21 st May 2011 10:00 14:00 ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ TELE CONFERENCE CONGRESS ROOM «Συμπόσιο Πάλης»

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού

Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Professional Tourism Education EΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Ministry of Tourism-Υπουργείο Τουρισμού Need for Professional Tourism Education Η Ανάγκη για Επαγγελματική Τουριστική Εκπαίδευση Tourism:

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα με έγκριση ποιότητας από την ΕΑΙΠ. Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, Κοινωνικών Επιστημών και Νομικής

Προγράμματα με έγκριση ποιότητας από την ΕΑΙΠ. Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, Κοινωνικών Επιστημών και Νομικής Ενημέρωση: 11 Μαρτίου, 2015 Διευκρινίζεται ότι τα ΙΠ με «Άδεια Λειτουργίας» δικαιούνται να προσφέρουν προγράμματα, τα οποία αυτόματα αναγνωρίζονται από το κράτος, χωρίς να τα υποβάλουν στην αυστηρή διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Αντώνιος Καµπάς Επίκουρος Καθηγητής Προπονητικής Τµήµα Επιστήµης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισµού ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Καµπάς,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση;

Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Καθιέρωση διατροφικών κατευθυντήριων γραµµών στην Ευρώπη σε ποιο βαθµό είναι εφικτή η εναρµόνιση; Παγώνα Λάγιου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Υγιεινής και Επιδηµιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών Scientific

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΗΓΑΝΙΣΜΑ Χριστοφόρου Ανδρέας Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΙ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΙ ΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΚΤΙΡΙΩΝ Εβελίνα Θεμιστοκλέους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ: MΒ04 3. ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Number All 397 Women 323 (81%) Men 74 (19%) Age(years) 39,1 (17-74) 38,9 (17-74) 40,5 (18-61) Maximum known weight(kg) 145,4 (92,0-292,0) 138,9 (92,0-202,0) 174,1 (126,0-292,0) Body mass index (kg/m 2

Διαβάστε περισσότερα

February 2012 Source: Cyprus Statistical Service

February 2012 Source: Cyprus Statistical Service S P E C I A L R E P O R T UN February 2012 Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

«Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών

«Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 19 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2006), σελ 199-204 «Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών Α. Δραμαλίδης 1, Α. Καράκος 2 1 Λέκτορας Δημοκρίτειου

Διαβάστε περισσότερα

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015

(Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Δ3-5_3 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ. Vocational Technology Enhanced Learning (VocTEL) 2015 ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 3 Τίτλος: «Σχεδιασμός, Ανάπτυξη και Αξιολόγηση Σεναρίων Μικτής

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

Ε.Υ.ΖΗ.Ν. (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ε.Υ.ΖΗ.Ν (Εθνική Δράση Υγείας για τη ΖωΗ των Νέων) ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 1990-2007: Πρόγραμμα Ανίχνευσης Ταλέντων Συμμετείχε το σύνολο των μαθητών των Β (1990-2002) και Γ τάξεων Δημοτικού της χώρας (70-80.000 ετησίως),

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013

Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 Πέμπτη, 5 Δεκεμβρίου 2013 17.00-18.00 Έναρξη Συνεδρίου - Χαιρετισμοί 18.00-18.30 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ Η παραδοσιακή μας διατροφή : Το χτες ως πρότυπο για το αύριο 18.30-19.45 ΣΤΡΟΓΓΥΛΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) «Αρχιμήδης ΙΙΙ Ενίσχυση Ερευνητικών ομάδων στην Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.» Υποέργο: 8 Τίτλος: «Εκκεντρότητες αντισεισμικού σχεδιασμού ασύμμετρων

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κινητικής μονάδας

Η έννοια της κινητικής μονάδας Η έννοια της κινητικής μονάδας Ταξινόμηση των μυϊκών ινών με βάση τις συσταλτές τους ιδιότητες και την αντίσταση στην κόπωση Χαρακτηριστικά Ταξινόμηση των μυϊκών ινών με βάση τα συνολικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.

ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth. ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΑΕΡΟΒΙΑ ΑΣΚΗΣΗ (ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟ AEROBIC) Σπύρος Κέλλης Καθηγητής προπονητικής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ kellis@phed.auth.gr Βασικές έννοιες που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο της άσκησης με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΣΚΟΛΙΩΣΗ.ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ 1 Νοσηλεύτρια-Φυσικοθεραπεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Μαιευτηρίου "Έλενα Βενιζέλου",Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών στην 2Νοσηλεύτρια Τ.Ε. Γ.Ν.Άμφισσας, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Ανοικτού Πανεπιστημίου Ιταλίας

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ- TABLE ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΓΙΑ ΠΟΙΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ Η ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΝΑΣ ΠΙΝΑΚΑΣ; ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ

ΠΙΝΑΚΑΣ- TABLE ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ 1. ΓΙΑ ΠΟΙΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ Η ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΝΑΣ ΠΙΝΑΚΑΣ; ΚΑΛΗ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΡΟΠΟΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΡΑΤΖΑΦΕΡΗ, PhD ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Τ.Ε.Φ.Α.Α., Π.Θ. Π.Μ.Σ. ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2007 ΒΑΣΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΠΛΟΤΗΤΑ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής

Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Χρήση συμπληρωμάτων κρεατίνης. Ανάγκη ή μύθος; Λαπαρίδης Κώστας,MSc, PhD, Exercise Specialist Αν. Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ Κομοτηνής Εισαγωγή Βασιζόμενοι στην διαθέσιμη έρευνα, η κρεατίνη έχει αποδειχθεί ότι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ

Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ Μάριος Βασιλείου Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΣΚΗΣΗ Τρισέλιδες Εργασίες 20 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού

ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΣΚΗΣΗ Τρισέλιδες Εργασίες 20 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού Τελευταία ενημέρωση: 16 Οκτωβρίου 2012 Last updated: October 16, 2012 ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΣΚΗΣΗ Τρισέλιδες Εργασίες 20 ο Διεθνές Συνέδριο Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού EXERCISE & NUTRITION Short Papers 20 th International

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (25) σελ.183-19 ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 LEGISLATIVE FRAMEWORK Regulation 1083/2006 (general provisions for ERDF). Regulation 1080/2006 (ERDF) Regulation 1028/2006 (Implementing

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%)

ΑΝΤΡΕΣ (%) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ (%) Αποτελέσματα από «Επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος βάρους στην Κύπρο και διαπίστωση των διατροφικών συνηθειών του Κύπριου πολίτη" του Συνδέσμου ιαιτολόγων και ιατροφολόγων

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα