Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: It s the economy stupid! OP07.01

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: It s the economy stupid! OP07.01"

Transcript

1 Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: It s the economy stupid! Νίκος Κουτσιαράς Ερευνητής Α ΕΛΙΑΜΕΠ Πανεπιστήμιο Αθηνών

2 2 Copyright 2007 Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) ISBN Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: It s the economy stupid! Νίκος Κουτσιαράς Ερευνητής Α ΕΛΙΑΜΕΠ Πανεπιστήμιο Αθηνών Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) Βασ. Σοφίας Αθήνα tel: (+30) fax: (+30) url: Το ΕΛΙΑΜΕΠ δεν υιοθετεί ως ίδρυμα πολιτικές σκέψεις. Καταβάλλει μάλιστα προσπάθεια να παρουσιάζονται στα πλαίσια των εκδηλώσεων του και στο μέτρο του δυνατού όλες οι υπάρχουσες απόψεις. Υπό το πρίσμα αυτό, οι αναλύσεις και γνώμες που δημοσιεύονται στις σειρές του θα πρέπει να αποδίδονται αποκλειστικά στους συγγραφείς και να μη θεωρείται ότι αντιπροσωπεύουν απαραίτητα τις απόψεις του ιδρύματος, του διοικητικού συμβουλίου του, της διεύθυνσης ή των κατά περίπτωση και καθ οιονδήποτε τρόπο συνεργαζομένων φορέων.

3 3 Ι. Εισαγωγή Ο τίτλος αυτού του κειμένου 1, ειδικότερα ο ξενόγλωσσος αφορισμός, 2 (υπο)δηλώνει την πρόθεση να υπογραμμισθεί η πολλαπλή, άμεση και έμμεση, ενίοτε αμφίδρομη κι άλλοτε αντιφατική, σημασία της οικονομικής μεγέθυνσης, γενικότερα των οικονομικών επιδόσεων, των ευρωπαϊκών κοινωνιών για την κατάσταση και το μέλλον του κοινωνικού κράτους (τους). Γιατί, όσο κι αν είναι παράξενο και, ίσως, αφελές, πολύ συχνά, στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης ιδεών και πολιτικής, η αναφορά στην οικονομική διάσταση και, πολύ περισσότερο, στους οικονομικούς περιορισμούς της κοινωνικής πολιτικής και του κοινωνικού κράτους εκλαμβάνεται, ιδίως από απαίδευτους περί την οικονομική θεωρία και την πολιτική οικονομία, ως τεκμήριο ακραία φιλελεύθερης ή/και συντηρητικής προκατάληψης. Κι όμως, είναι εξαιρετικώς αμφίβολο εάν η (επιτυχής) πολιτική υπεράσπιση του κοινωνικού κράτους μπορεί να παραβλέπει τις οικονομικές προϋποθέσεις και συνέπειες επιδιωκόμενες και μη της λειτουργίας του και να αποσιωπά τους (επίσης οικονομικούς) περιορισμούς του. Γιατί, πολύ συχνά, η αποσιώπηση της οικονομικής διάστασης, ιδίως των περιορισμών, προδίδει απροθυμία ή/και αδυναμία μετατόπισης της αντιπαράθεσης ιδεών και πολιτικής στο επίπεδο της ηθικής φιλοσοφίας και των αξιών, δηλαδή ακριβώς εκεί απ όπου το κοινωνικό κράτος έλκει τη μείζονα διανοητική υποστήριξη και ηθική νομιμοποίησή του. Η συζήτηση που ακολουθεί οργανώνεται σε τρεις ενότητες που, με τη σειρά τους, αντιστοιχούν σε ισάριθμες επιμέρους, όμως άρρηκτα συνδεδεμένες θεματικές συνιστώσες της σύγχρονης ακαδημαϊκής και πολιτικής αντιπαράθεσης σχετικά με το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος. Η σημασία των οικονομικών επιδόσεων, λοιπόν, εντοπίζεται σε σχέση με, πρώτον, την ανάπτυξη των θεσμών του κοινωνικού κράτους, δεύτερον, την αμφισβήτηση της επάρκειας και της βιωσιμότητάς τους και, τρίτον, τη μεταρρύθμισή τους, τόσο από δεοντολογική, όσο και από θετική άποψη. ΙΙ. Η ανάπτυξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους Χωρίς αμφιβολία, οι κοινωνικές επιδόσεις των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών, κατά μείζονα λόγο των δεκαπέντε παλαιών κρατών μελών της Ε(υρωπαϊκής) Έ(νωσης), είναι πολύ υπέρτερες των αντίστοιχων επιδόσεων άλλων, ακόμη και πλουσιότερων κρατών, με κύριο παράδειγμα τις Ηνωμένες Πολιτείες. Για παράδειγμα, στην ΕΕ-15 ο συντελεστής Gini είναι, κατά μέσο 1 Το κείμενο βασίζεται στην εισήγησή μου στην ημερίδα με θέμα Διαστάσεις κοινωνικής πολιτικής, που οργάνωσε το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), το Μάιο 2006 και πρόκειται να περιληφθεί στον τόμο Θ. Οικονόμου, Μ. Βλάχου και Δ. Φλωρίνης (επιμ.) Πλαίσια κοινωνικής πολιτικής Πεδία εφαρμογής, University Studio Press, Θεσσαλονίκη (υπό έκδοση). Ευχαριστώ τους υπεύθυνους της ημερίδας, ιδίως τον Επικ. Καθηγητή του ΑΠΘ Θεόδωρο Οικονόμου και τη μεταπτυχιακή φοιτήτρια του ΑΠΘ κα Μαρία Βλάχου, που με προσκάλεσαν. Ευχαριστώ, επίσης, την κα Σοφία Μιχαλάκη, υποψήφια διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών, που διόρθωσε το κείμενο. 2 Η πατρότητα του αφορισμού ανήκει, ως γνωστόν, στον Πρόεδρο Clinton που, για πρώτη φορά, τον απηύθυνε στους συμβούλους του καθώς συζητούσαν την (προεκλογική) στρατηγική (του) για τις προεδρικές εκλογές του 1992.

4 4 όρο, 0,071 μονάδες μικρότερος απ ότι στις ΗΠΑ (0,2864 έναντι 0,357). 3 Παρομοίως, ενώ στην ΕΕ-15 το μέσο εισόδημα του πλουσιότερου δεκατημόριου (10%) του πληθυσμού είναι, κατά μέσο όρο, 3,69 φορές μεγαλύτερο από το μέσο εισόδημα του φτωχότερου δεκατημόριου, στις ΗΠΑ ο αντίστοιχος λόγος είναι 5,4. Τέλος, ενώ στην ΕΕ-15 το μέσο ποσοστό (σχετικής) φτώχειας είναι 8,01% για το σύνολο του πληθυσμού και 10,2% μεταξύ των παιδιών, στις ΗΠΑ τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 13,72% και 21,7%. 4 (Σημειώνεται ότι τα στοιχεία είναι για το έτος 2000, βλέπε Förster and d' Ercole, 2005). Οι διαφορές των επιδόσεων οφείλονται, ασφαλώς, στις μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών διαφορές ως προς το βαθμό παρέμβασης του κράτους στη λειτουργία των αγορών, καθώς και στη διανομή του εισοδήματος. Οφείλονται, με άλλα λόγια, στην εναργέστερη ρυθμιστική παρουσία του ευρωπαϊκού κράτους στην αγορά εργασίας και όχι μόνον στον εκτενέστερο και, ιδίως, εντονότερο ρόλο του σχετικά με την προσφορά κοινωνικών αγαθών, περιλαμβανομένων των καλούμενων επίλεκτων αγαθών (merit goods) και, τέλος, στην ενεργοποίηση ενός περισσότερο γενναιόδωρου, ου μην αλλά και απαιτητικότερου επαχθέστερου ; - συστήματος μεταβιβάσεων και φορολογίας. Και, δίχως άλλο, αντανακλούν τις μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών διαφορές πολιτικής οργάνωσης και κοινωνικής συγκρότησης και, βεβαίως, τις διαφορές τους ως προς την ηθικήαξιακή θεμελίωση της ατομικής συμπεριφοράς (Alesina and La Ferrara, 2002, Alesina, Di Tella and MacCulloch, 2001, Alesina, Glaeser and Sacerdote, 2001). Η ανάπτυξη η θεσμική εμπέδωση και η ταχεία ποσοτική μεγέθυνση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους, πάντως, σημειώνεται μετά τη λήξη του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου, ειδικότερα κατά τη διάρκεια της αποκαλούμενης χρυσής εποχής ( ) των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών, (για παράδειγμα, βλέπε Crafts and Toniolo, 1996). Είναι, άλλωστε, σαφές πως η ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους ευνοείται, εάν όχι ευθέως υπαγορεύεται, από την ταχύρρυθμη οικονομική μεγέθυνση στην απλούστερη εκδοχή του, το επιχείρημα παραπέμπει στο Νόμο του Wagner, που συναρτά το μέγεθος του δημόσιου τομέα με το επίπεδο του εθνικού εισοδήματος. Πράγματι, στη διάρκεια αυτής της περιόδου ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του πραγματικού προϊόντος στη Δυτική Ευρώπη ξεπερνά κατά πολύ το 4% (4,6% το και 4,9% το ), ενώ ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του κατά κεφαλήν προϊόντος λίγο υπολείπεται του 4%. Ως αποτέλεσμα, το επίπεδο του μέσου κατά κεφαλήν εισοδήματος (μετρούμενου σε ισότιμες μονάδες αγοραστικής δύναμης) στη Δυτική Ευρώπη φθάνει, το 1973, στο 70% εκείνου των Ηνωμένων Πολιτειών, έναντι 40% το 1950, ενώ την ίδια στιγμή το μέσο ποσοστό ανεργίας βρίσκεται στο 2%, ο δε 3 Ο συντελεστής Gini μετρά το βαθμό άνισης διανομής του εισοδήματος και παίρνει τιμές από 0 (απολύτως ίση διανομή/ όλοι έχουν το ίδιο εισόδημα) έως 1 (απολύτως άνιση διανομή/ το σύνολο του εισοδήματος στα χέρια ενός). 4 Το επίπεδο φτώχειας ορίζεται, εδώ, στο 50% του διάμεσου εισοδήματος (median income).

5 5 μέσος ρυθμός πληθωρισμού δεν ξεπερνά το 4%. Εν μέσω παρόμοιων, εξαιρετικών οικονομικών επιδόσεων, το μέγεθος του δημόσιου τομέα, εν πολλοίς, δηλαδή, το μέγεθος του κοινωνικού κράτους, αυξάνεται ταχύρρυθμα και οι συνολικές δημόσιες δαπάνες στις περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης κυμαίνονται, το 1970, μεταξύ 35% και 40% του ΑΕΠ έναντι 32% του ΑΕΠ στις ΗΠΑ. Πάντως, οι κοινωνικές δαπάνες στις τέσσερις μεγαλύτερες δυτικοευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο και Ιταλία) δεν ξεπερνούν, το 1973, το 15% του ΑΕΠ και το 40% του συνόλου των δημόσιων δαπανών (βλέπε και Buti and Sapir, 2006). Ο συνδυασμός σταθερά υψηλών οικονομικών επιδόσεων, αύξησης του μεγέθους του κοινωνικού κράτους και συγκρατημένων κοινωνικών δαπανών είναι ενδεικτικός απλώς ενδεικτικός - της ύπαρξης ομόρροπων και, πιθανότατα, αμοιβαίως υποστηρικτικών σχέσεων μεταξύ σταθερότητας, οικονομικής μεγέθυνσης και επιμεριστικής δικαιοσύνης, αντί της παρουσίας σχέσεων αντιστάθμισης/ανταλλαγής (trade-offs). Πράγματι, υποστηρίζεται συχνά ότι, πολύ περισσότερο από αποτέλεσμα της ταχύρρυθμης οικονομικής μεγέθυνσης, το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος υπήρξε προσδιοριστικός παράγοντας της τελευταίας, συμβάλλοντας στην επωφελέστερη, κατά το δυνατό, εκπλήρωση των θεμελιωδών προϋποθέσεων/συνθηκών της (οικονομικής μεγέθυνσης). Κατά τον Eichengreen (1996) και όχι μόνον η υψηλή ταχύτητα των ρυθμών αύξησης του προϊόντος, στη διάρκεια της χρυσής εποχής, συναρτάται στενά με την υψηλή ταχύτητα των ρυθμών αύξησης των επενδύσεων, η προσέγγιση της οποίας, με τη σειρά της, προϋποθέτει αυξημένη παραγωγικότητα και συνεπάγεται περαιτέρω αύξηση της τελευταίας - και ευνοείται από την αυξημένη κερδοφορία (profitability) των επενδύσεων. Το πρώτο, η αυξημένη παραγωγικότητα, συναρτάται, μεταξύ άλλων, με την εκμετάλλευση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων και, ως εκ τούτου, μεταξύ άλλων ανάγεται στην εφαρμογή προτιμησιακών εμπορικών συμφωνιών που, είτε με τη μορφή της Ε(υρωπαϊκής) Ζ(ώνης) Ε(λεύθερων) Σ(υναλλαγών), είτε με τη μορφή της Ε(υρωπαϊκής) Ο(ικονομικής) Κ(οινότητας), επιβάλλουν πλήρη δασμολογικό αφοπλισμό των κρατών μελών τους στο μεταξύ τους εμπόριο. 5 Το δεύτερο, η υψηλή κερδοφορία των επενδύσεων, διασφαλίζεται μέσω της καλούμενης μισθολογικής μετριοπάθειας (wage moderation), με άλλα λόγια μέσω της μετριοπαθούς συμπεριφοράς των (σοβαρά ενισχυμένων εν μέσω πολύ χαμηλής ανεργίας) εργατικών συνδικάτων στο πλαίσιο της (καθιερωμένης) διαπραγμάτευσης των μισθολογικών αυξήσεων. Ο ρόλος του κοινωνικού κράτους, λοιπόν, είναι, τόσο ως προς το πρώτο, όσο και ως προς το δεύτερο, καθοριστικός. Αφενός, τα συστήματα φορολογίας και μεταβιβάσεων, ιδίως οι θεσμοί κοινωνικής προστασίας, εξομαλύνουν τις εγχώριες διανεμητικές συνέπειες της (σε περιφερειακή κλίμακα πλήρους, ή, 5 Ασφαλώς, η διαφορά ΕΖΕΣ και ΕΟΚ ως προς τη δασμολογική προστασία έναντι τρίτων συνεπάγεται διαφορετικά αποτελέσματα δημιουργίας και εκτροπής εμπορίου, επομένως διαφορετικούς βαθμούς αξιοποίησης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων και, συνεπώς, διαφορετικά οφέλη παραγωγικότητας πάντοτε υπέρ της ΕΟΚ.

6 6 σχεδόν πλήρους) εμπορικής απελευθέρωσης και, κατ αυτό τον τρόπο, συμβάλλουν στη διατήρηση της κοινωνικής και πολιτικής - συναίνεσης σχετικά με τις διαδικασίες οικονομικής ολοκλήρωσης στη Δυτική Ευρώπη. Αφετέρου, η δημόσια προσφορά κοινωνικών αγαθών και η κοινωνική ασφάλιση απαλλάσσουν τους μισθωτούς από την ανάγκη δι ιδίων μέσων αγοράς (purchase) ασφάλισης ευρέως εννοούμενης - έναντι διαφόρων κινδύνων, μεταξύ των οποίων και ο κίνδυνος αδυναμίας κατανάλωσης των κοινωνικών αγαθών και, κατ αυτό τον τρόπο, αυξάνουν το βαθμό αποτελεσματικής μισθολογικής μετριοπάθειας. 6 Η τελευταία, ωστόσο, είναι ουσιώδες παράγωγο των θεσμών οργάνωσης της αγοράς εργασίας, ιδίως των συστημάτων συλλογικής διαπραγμάτευσης και αμοιβαίας δέσμευσης των εταίρων, όπου οι εκπρόσωποι των εργαζομένων αποδέχονται μισθολογικές αυξήσεις μικρότερες των αυξήσεων της παραγωγικότητας, έναντι της εργοδοτικής δέσμευσης επανεπένδυσης των κερδών και δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Είναι, όμως, γεγονός ότι η χρυσή εποχή των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών και του κοινωνικού κράτους και, κατ επέκταση, η (οικονομική και κοινωνική) πολιτική αξιοποίησης σχέσεων αμοιβαίας υποστήριξης μεταξύ οικονομικής μεγέθυνσης και αναδιανομής του εισοδήματος - οικονομικής αποτελεσματικότητας και επιμεριστικής δικαιοσύνης πραγματώνονται εν μέσω ιστορικώς μοναδικών κατά κυριολεξία εξαιρετικών συνθηκών. Πρώτον, αλλά και σημαντικότερο, τα χαμηλά (κατά κεφαλήν) εισοδήματα στη Δυτική Ευρώπη και η μεγάλη απόκλισή τους από το εισόδημα στις ΗΠΑ προοιωνίζονται, όπως προβλέπει η νεοκλασική θεωρία της οικονομικής μεγέθυνσης, ταχείς ρυθμούς αύξησης του εισοδήματος στη Δυτική Ευρώπη σε κάθε περίπτωση ταχύτερους απ ότι στις ΗΠΑ και, επομένως, επιτάχυνση των τάσεων οικονομικής σύγκλισης (catch up). Κατ ουσία, λοιπόν, η επίτευξη υψηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης, στη διάρκεια της χρυσής εποχής, είναι, σε ικανό βαθμό, προδιαγεγραμμένη, καθώς οι παραγωγικοί πόροι των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών, κατά πρώτο λόγο το αυξανόμενο πλέον εργατικό δυναμικό, τίθενται, εκ νέου, κατόπιν μακράς περιόδου, σε κανονικές χρήσεις, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία των τεχνολογικώς προηγμένων ΗΠΑ. Όπως και νάχει, πάντως, η ταχύρρυθμη οικονομική μεγέθυνση, αφ εαυτής, αλλά και σε συνδυασμό με παράγοντες όπως η φυσική πληθυσμιακή αύξηση και η αύξηση του εργατικού δυναμικού, καθώς και η ελεγχόμενη απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου, 7 συνεπάγεται μικρότερη επιβάρυνση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, επιτρέπει τη συγκράτηση των 6 Καθώς, για να τεθεί απλούστερα, οι (πραγματικοί) μισθοί αντιστοιχούν σε δέσμη κατανάλωσης που δεν περιέχει τα κρίσιμα, τόσο για την παρούσα, όσο και για τη μελλοντική ευημερία, κοινωνικά αγαθά. Από αυτή την άποψη, δηλαδή, η σημασία του καλούμενου κοινωνικού μισθού δεν εξαντλείται στην 1:1 σχέση υποκατάστασης με το μισθό. Είναι, μάλιστα, πολύ μεγαλύτερη εάν συνυπολογισθεί η χρηματοδότηση της προσφοράς των επίλεκτων αγαθών, μέσω της προοδευτικής φορολογίας. 7 Έτσι ώστε τα εγχώρια διανεμητικά αποτελέσματα να είναι μικρότερα, πολύ περισσότερο που το διεθνές εμπόριο των ευρωπαϊκών οικονομιών έχει εντονότερο διακλαδικό χαρακτήρα σε σύγκριση με το ενδοευρωπαίκό εμπόριο. Η παρατήρηση αφορά κυρίως στα έξι ιδρυτικά κράτη μέλη της ΕΟΚ που εμφανίζουν ικανό βαθμό οικονομικής και δομικής σύγκλισης.

7 7 σχετικών κοινωνικών δαπανών και, επομένως, ευνοεί την κατανομή των δημόσιων δαπανών σε οικονομικώς αποδοτικότερες λειτουργίες του κοινωνικού κράτους, π.χ. προσφορά άλλων κοινωνικών και, ιδίως, επίλεκτων αγαθών. Δεύτερον, τα χαμηλά κατά κεφαλήν εισοδήματα είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και το 1970 το επίπεδο του κατά κεφαλήν ΑΕΠ στις δυτικοευρωπαϊκές οικονομίες είναι, κατά κανόνα, υποδιπλάσιο του επιπέδου του το έχουν ως εύλογη συνέπεια τη μειωμένη απόκλιση μεταξύ ατομικών προτιμήσεων και (βασικών) αναγκών. Τούτο, με τη σειρά του, δεν σημαίνει μόνον ότι η δημόσια προσφορά κοινωνικών αγαθών επίλεκτων αγαθών και κοινωνικής προστασίας, περιλαμβανομένης της ασφάλισης και η, δι αυτής επιδιωκόμενη, ικανοποίηση των αναγκών τείνει να αντιστοιχεί στη σχετική ζήτηση. Σημαίνει, πολύ περισσότερο, ότι η οργάνωση και, ιδίως, η χρηματοδότησή της μέσω της γενικής φορολογίας και των κοινωνικών εισφορών δεν προκαλεί ισχυρά αντικίνητρα για την απασχόληση και την επιχειρηματική δραστηριότητα, ή, έστω, παρόμοια αντικίνητρα δεν είναι αντιληπτά, ούτε επομένως συνεπάγεται σοβαρή ανάσχεση της ιδιωτικής προσφοράς αγαθών και αδυναμία ανταπόκρισής της στη ζήτηση. Κατά συνέπεια, η ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους δεν προκαλεί οικονομική αναποτελεσματικότητα και δεν ενισχύει πληθωριστικές πιέσεις εξ ου και η απουσία αντισταθμιστικών σχέσεων μεταξύ αναδιανομής, οικονομικής μεγέθυνσης και (μακροοικονομικής) σταθερότητας. Μια σύντομη υπενθύμιση είναι, πριν συνεχισθεί η συζήτηση, αναγκαία. Είναι γνωστό πως η έννοια του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους όπως και εκείνη του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου - δεν ανταποκρίνεται παρά σε μια εντελώς προσεγγιστική, για την ακρίβεια ατελή αντίληψη της δυτικοευρωπαϊκής εμπειρίας οικονομικής διαχείρισης και κοινωνικής πολιτικής, δεδομένων των εκτενών διακρατικών διαφορών. Αυτές οι διαφορές εκφράζονται ως προς τη θεσμική συγκρότηση και τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους, αλλά και ως προς το μερίδιο του «προϊόντος» του στη μέση ευημερία και, ως εκ τούτου, αφορούν στη σημασία και τη σχέση των λειτουργιών ρύθμισης, δημόσιας προσφοράς και αναδιανομής του εισοδήματος. Συναρτώνται, ασφαλώς, με τις μεταξύ των δυτικοευρωπαϊκών κρατών οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές διαφορές. Και, επομένως, αφενός προδιαγράφουν διαφορετικής υφής ευαισθησίες του κοινωνικού κράτους έναντι οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών μεταβολών και, αφετέρου, επιβάλλουν διαφορετικές στρατηγικές μεταρρύθμισης και προσαρμογής. Στις επόμενες ενότητες συζητούνται τα προβλήματα και οι μεταρρυθμίσεις του κοινωνικού κράτους, εκ των πραγμάτων συνοπτικώς και, γι αυτό, παραμένοντας στο ίδιο επίπεδο (ατελούς και προσεγγιστικής) ανάλυσης, δηλαδή το ευρωπαϊκό. 8 Στην Ιταλία, για παράδειγμα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σταθερές τιμές ήταν το 1970 US $ και το 2000 US $ (στοιχεία ΟΟΣΑ).

8 8 ΙΙΙ. Η αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους Η ακαδημαϊκή και πολιτική αντιπαράθεση σχετικά με το περιεχόμενο, την έκταση και, ιδίως, τους λόγους αμφισβήτησης του κοινωνικού κράτους είναι, ασφαλώς, έντονη, ωστόσο συχνά γίνεται, επίσης, απρόσεκτη και άγονη. Γιατί, για παράδειγμα, η περιορισμένη επάρκεια και η απειλούμενη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους δεν συνιστούν ξεχωριστά προβλήματα, ούτε η διάκριση μεταξύ εγγενών και εξωγενών αιτίων πρόκλησής τους είναι πάντοτε ευχερής και, πολύ περισσότερο, πολιτικώς συναφής. Τουναντίον, όπως εδώ προτείνεται, τα αίτια αμφισβήτησης του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους ανάγονται όπως και οι λόγοι της μεγάλης μεταπολεμικής ανάπτυξής του - στις οικονομικές επιδόσεις των δυτικοευρωπαϊκών κρατών. Και, επομένως, τα προβλήματα επάρκειας και βιωσιμότητάς του έχουν κοινή προέλευση και καλούν σε κοινή αντιμετώπιση. Είναι γεγονός ότι η ανάσχεση των υψηλών ρυθμών μεγέθυνσης και η απίσχναση των ζηλευτών επιδόσεων των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών μετά το 1973 συνιστούν μοιραίο επακόλουθο της (κατά το δυνατό) εξάντλησης των αναπτυξιακών αποθεμάτων που είχαν μετά τον πόλεμο συσσωρευθεί ή, αλλιώς, της (κατά το δυνατό) εξάντλησης των περιθωρίων σύγκλισης με τις οικονομικώς προηγμένες ΗΠΑ όπως προδιαγεγραμμένη ήταν, άλλωστε, η επίτευξή τους. Πράγματι, από το 1973 μέχρι σήμερα οι δυτικοευρωπαϊκές οικονομίες αναπτύσσονται με ρυθμούς που μακράν υπολείπονται εκείνων της χρυσής εποχής (βάσει στοιχείων του ΟΟΣΑ, οι μέσοι ετήσιοι ρυθμοί αύξησης του πραγματικού προϊόντος στην ΕΕ-15 είναι 2,6% το , 1,5% το , 3,1% το ,1,2% το και 2,7% το ), δοκιμάζονται επί μακρά περίοδο από σοβαρές πληθωριστικές πιέσεις (βάσει στοιχείων ΟΟΣΑ, μέσα ετήσια ποσοστά πληθωρισμού για την ΕΕ-15, 12,8% το , 11,5% το , 6,8% το και 4,1% το ) και εμφανίζουν επιμόνως υψηλά και μακροχρόνια αυξανόμενα - ποσοστά ανεργίας (βάσει στοιχείων ΟΟΣΑ, μέσα ετήσια ποσοστά ανεργίας για την ΕΕ- 15, 5,1% το , 8,5% το , 9,2% το , 10,4% το και 9,9% το ). Παράλληλα, όμως, οι δημόσιες δαπάνες αυξάνονται διαρκώς, φθάνοντας κατά μέσο όρο στην ΕΕ-15, το 1993, ποσοστό 51% του ΑΕΠ, ενώ 60% περίπου των δημόσιων δαπανών, ή, περισσότερο από 27% του ΑΕΠ αφορά σε κοινωνικές δαπάνες. Από την άλλη πλευρά, τα δημόσια έσοδα από φορολογία και εισφορές επίσης αυξάνονται και στην ΕΕ-15, ειδικότερα, φθάνουν, κατά μέσο όρο, το 1997, στο 42,6% ΑΕΠ, έναντι 38,6% το 1980 βάσει στοιχείων της Eurostat. Ωστόσο, εν μέσω χαμηλών ρυθμών οικονομικής μεγέθυνσης, υψηλής ανεργίας και αυξανόμενων δημόσιων και, ιδίως, κοινωνικών δαπανών, αναπόφευκτη είναι η εμφάνιση και αύξηση των δημόσιων ελλειμμάτων και η συσσώρευση του δημόσιου χρέους. Πράγματι, στην ΕΕ-15 το μέσο δημόσιο έλλειμμα φθάνει, το 1995, το 5,3% του ΑΕΠ, ενώ το μέσο δημόσιο χρέος ανέρχεται σε 70,8% - βάσει στοιχείων της Eurostat. 9 Στο μεταξύ, πάντως, το κατά κεφαλήν εισόδημα στη Δυτική 9 Υπενθυμίζεται ότι οι τιμές αναφοράς των κριτηρίων Maastricht είναι 3% και 60% αντιστοίχως.

9 9 Ευρώπη αυξάνεται σταθερά. Η τάση σύγκλισής του με εκείνο των ΗΠΑ, ωστόσο, παραμένει για μια εικοσιπενταετία στάσιμη, καθώς από το 1970 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990 το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα στη Δυτική Ευρώπη αντιστοιχεί σταθερά στο 70% εκείνου των ΗΠΑ. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, όμως, εμφανίζονται τάσεις απόκλισης. Είναι, ασφαλώς, ευνόητο ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, οι αντιλήψεις περί αμοιβαίως υποστηρικτικών σχέσεων μεταξύ οικονομικής μεγέθυνσης, σταθερότητας και αναδιανομής υποχωρούν, εάν όχι περιθωριοποιούνται. Παράλληλα, όμως, τόσο η αποτελεσματικότητα, όσο και ο ίδιος ο ρόλος του κοινωνικού κράτους τίθενται, επίσης, υπό σοβαρή αμφισβήτηση. Ξεκινώντας από την πλευρά της ζήτησης για τις υπηρεσίες του κοινωνικού κράτους, κατά κύριο λόγο, δηλαδή, από την πλευρά των δαπανών, κοινή είναι η διαπίστωση ότι η προϊούσα δημογραφική γήρανση συνεπάγεται αύξηση της ζήτησης των υπηρεσιών και του μεριδίου των δαπανών που αφορούν σε συντάξεις, ιατρική περίθαλψη και μακροχρόνια φροντίδα. Υποθέτοντας αμετάβλητους μακροχρόνιους ρυθμούς μεγέθυνσης (trend growth rates) και αμετάβλητα μερίδια φορολογικών εσόδων και συνολικών δημόσιων δαπανών στο ΑΕΠ, η αύξηση αυτών των δαπανών θα συνοδεύεται από τη μείωση των μεριδίων άλλων κοινωνικών και δημόσιων δαπανών (π.χ. εκπαίδευση, αγορά εργασίας), πέραν αυτής που οι δημογραφικές μεταβολές επιφυλάσσουν, 10 (αλλά για ποσοτικές προβλέψεις με άλλες, ενίοτε ρεαλιστικότερες υποθέσεις, βλέπε Economic Policy Committee, 2003). Είναι σαφές πως, στην προκειμένη περίπτωση, γεννώνται αμφιβολίες σχετικά με την επάρκεια μέρους ή, ακόμη και του συνόλου των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους (εφόσον υπάρξουν συμβιβασμοί μεταξύ των επιμέρους προγραμμάτων). Είναι, ωστόσο, εξίσου σαφές, αν και συχνά αποσιωπημένο, ότι η δημογραφική γήρανση δεν συνιστά ανεξάρτητο και εξωγενή παράγοντα αύξησης των κοινωνικών δαπανών. Άλλωστε, τόσο η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, όσο και η ανάσχεση της γεννητικότητας συναρτώνται άμεσα ή/και έμμεσα με την αύξηση των (προσωπικών διαθέσιμων) εισοδημάτων, καθώς και με την, εν μέρει τουλάχιστον συνακόλουθη, ανάπτυξη του κοινωνικού κράτους, ιδίως σε σχέση με την προσφορά υπηρεσιών υγείας και εκπαίδευσης. 11 Η δημόσια προσφορά εκπαίδευσης συνδέεται, ειδικότερα αλλά όχι αποκλειστικώς, με την είσοδο των γυναικών στην αγορά εργασίας και, ως εκ τούτου, με τις μεταβολές στα οικογενειακά πρότυπα και τον προγραμματισμό. Από αυτή την άποψη, οι επιπτώσεις της συνυφαίνονται με και πιθανότατα ενισχύονται από τις επιδράσεις των πολιτικών ισότητας. Κι αν οι προαναφερθείσες μεταβολές στη ζήτηση των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους και στην κατανομή των δαπανών του εμμέσως μόνο συνδέονται με την αύξηση των εισοδημάτων, η αύξηση της ζήτησης για 10 Πολύ περισσότερο, μάλιστα, εάν εκτός των δημογραφικών μεταβολών συνυπολογισθούν και άλλοι παράγοντες όπως, για παράδειγμα, η αύξηση του κόστους των ιατρικών υπηρεσιών - ο καλούμενος ιατρικός πληθωρισμός (medical inflation). 11 Η αύξηση των εισοδημάτων έχει, ασφαλώς, ως αποτέλεσμα την αύξηση της ζήτησης αγαθών υψηλής εισοδηματικής ελαστικότητας και, ως εκ τούτου, την αύξηση της ζήτησης των σχετικών υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους.

10 10 υπηρεσίες, κατά μείζονα λόγο ιατρικές υπηρεσίες και μέριμνα, που αφορούν σε προβλήματα της εποχής της αφθονίας (post-scarcity issues κατά τον Anthony Giddens), όπως η παχυσαρκία, το κάπνισμα και η καλή σεξουαλική ζωή, ευθέως ανάγεται σε αυτήν. Πολύ περισσότερο, ίσως, η αύξηση των εισοδημάτων έχει ως αποτέλεσμα αυξημένες απαιτήσεις των πολιτών για υψηλής ποιότητας υπηρεσίες του κοινωνικού κράτους, επομένως δημιουργεί πιέσεις για αύξηση των δαπανών του και, βάσει των όσων υποτέθηκαν και προηγουμένως, γεννά ανησυχίες επάρκειας, με άλλα λόγια ανησυχίες περί την αποτελεσματικότητά του και, πιθανότατα, προβλήματα νομιμοποίησής του, περιλαμβανομένης της κοινωνικής αποδοχής της φορολογίας. Γενικότερα, πάντως, η αύξηση των (προσωπικών διαθέσιμων) εισοδημάτων έχει ως αποτέλεσμα τη διεύρυνση της απόστασης μεταξύ προτιμήσεων και αναγκών χωρίς να παραβλέπονται, αφενός, η οριοθέτηση των αναγκών, όπως και της φτώχειας, σε σχετικούς όρους και, αφετέρου, η διανεμητική διάσταση του θέματος και, πιθανότατα, προκαλεί απαιτήσεις ανταποδοτικότητας ή/και συμβάλλει στην ανάπτυξη του ρόλου του ιδιωτικού τομέα ως προς την παροχή κοινωνικών υπηρεσιών (βλέπε και προηγούμενη ενότητα). Μολαταύτα, οι μεταβολές στη ζήτηση των υπηρεσιών του κοινωνικού κράτους δεν οφείλονται μόνον, ευθέως είτε εμμέσως, στην αύξηση των εισοδημάτων. Ανάγονται, σε πολύ μεγάλο βαθμό, στη σοβαρή ανάσχεση και την εντεταμένη διακύμανση των ρυθμών αύξησης του προϊόντος, αλλά και τη γενικότερη επιδείνωση των επιδόσεων των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών και, ιδίως των αγορών εργασίας τους, μετά το Συγκεκριμένα, έναντι της αυξανόμενης οικονομικής και, κυρίως, της εργασιακής ανασφάλειας, συνδεδεμένης με την αυξανόμενη ανεργία, τα (τότε ακόμη πανίσχυρα) εργατικά συνδικάτα διεκδικούν και επιτυγχάνουν αυξήσεις των παροχών και επιδομάτων ανεργίας, καθώς και άλλων, ενίοτε συμπληρωματικών κοινωνικών επιδομάτων (π.χ. προνοιακών και επιδομάτων στέγασης) ή/και ευεργετικές τροποποιήσεις των όρων επιλεξιμότητας των δικαιούχων. Παρόμοιες μεταβολές συνεπάγονται περαιτέρω αυξήσεις των σχετικών με την αγορά εργασίας δαπανών δηλαδή, πέρα από την αύξηση που προκαλεί η άνοδος της ανεργίας - αλλά προκαλούν, επίσης, περαιτέρω αυξήσεις των δαπανών που αφορούν στο σύνολο των συνδεδεμένων με τους μισθούς επιδομάτων και παροχών λόγω της επίδρασής τους στο ύψος των τελευταίων μέσω της αύξησης του επιπέδου του μισθού αδιαφορίας (reservation wage). Πολύ συχνά, πάλι, η ζήτηση για προστασία έναντι της ανεργίας ικανοποιείται μέσω της χρήσης και, ενίοτε, κατάχρησης άλλων προγραμμάτων της κοινωνικής ασφάλισης, με προφανείς τις περιπτώσεις της πρόωρης συνταξιοδότησης και των επιδομάτων και παροχών ασθένειας και αναπηρίας, ασφαλώς συμβάλλοντας στην αύξηση των αντίστοιχων δαπανών. Είναι, όμως, ευνόητο ότι η ικανοποίηση της ζήτησης για κοινωνική προστασία, ιδίως έναντι του κινδύνου της ανεργίας, δεν αναιρεί, βάσει των όσων πριν υποτέθηκαν, τον κίνδυνο αναποτελεσματικής κατανομής των (συνολικών) δαπανών του κοινωνικού κράτους. Παράλληλα, πάντως, η αυξημένη ζήτηση για κοινωνική προστασία μεταφέρεται και στον τομέα ρυθμιστικής δράσης του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους, ιδίως σε σχέση με την αγορά εργασίας και εκφράζεται, κατά βάση, μέσω της ενδυνάμωσης για την ακρίβεια σκλήρυνσης της νομοθεσίας για την προστασία της

11 11 απασχόλησης. Η επίδραση της τελευταίας στη διαπραγματευτική συμπεριφορά των εργατικών συνδικάτων και, ως εκ τούτου, στο ύψος των μισθών έχει, επίσης, αυξητικές επιπτώσεις στα συνδεδεμένα με τους μισθούς επιδόματα και παροχές του κοινωνικού κράτους (σχετικά με την κοινωνική προστασία και την αγορά εργασίας, βλέπε ενδεικτικώς Layard, Nickell and Jackman 1991, καθώς και Saint- Paul, 2000). Όπως στη συνέχεια συζητείται, όμως, ο κίνδυνος αναποτελεσματικής κατανομής των δαπανών του κοινωνικού κράτους δεν είναι το μόνο, αλλά ούτε και το κύριο πρόβλημα παρενέργεια της πολιτικής αγοράς εργασίας. Από την πλευρά της προσφοράς, τώρα, η χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους αποτελεί το μείζον ζήτημα και, ασφαλώς, ευνόητη αλλά και κρίσιμη είναι, από αυτή την άποψη, η σημασία των οικονομικών επιδόσεων. Ασφαλώς, η αύξηση των εισοδημάτων συνεπάγεται αύξηση των φορολογικών εσόδων, αφενός, λόγω της αύξησης της φορολογικής βάσης και, αφετέρου, λόγω της προοδευτικότητας των συστημάτων φορολογίας αν και στην περίπτωση των κοινωνικών εισφορών η δομή είναι, πολύ συχνά, ιδίως μέχρι τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1990, αντιστρόφως προοδευτική. Όμως, από την άλλη πλευρά, για τους ίδιους πάνω-κάτω λόγους, η αύξηση των εισοδημάτων δεν αποκλείεται να συνοδεύεται, επίσης, από ισχυρότερες τάσεις ανάσχεσης των ρυθμών αύξησης της φορολογικής βάσης και, πιθανότατα, του εισοδήματος. Δεν αποκλείεται, επομένως, κατ επέκταση, η, εν μέρει τουλάχιστον, προδιαγεγραμμένη ανάσχεση των ρυθμών μεγέθυνσης των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών, μετά το 1973, να επιτείνεται από την υψηλή προοδευτικώς αυξανόμενη - φορολογική επιβάρυνση (για παράδειγμα, βλέπε Lindbeck, 1997). Χωρίς αμφιβολία, όμως, οι αρνητικές επιπτώσεις της φορολογίας συγκεντρώνονται, κυρίως, στις αγορές εργασίας. Άλλωστε η φορολογία επί της εργασίας πάντοτε και εύλογα εισφέρει τη μερίδα του λέοντος στα συνολικά έσοδα από τη φορολογία (κατά μέσο όρο 52,1% του συνόλου των φορολογικών εσόδων στην ΕΕ-15, το 1995 βάσει στοιχείων Eurostat). Στην πραγματικότητα, ωστόσο, στις αγορές εργασίας εκδηλώνονται οι δυσμενείς συνέπειες της αλληλεξάρτησης μεταξύ φορολογίας και εργασιακών ρυθμίσεων που λειτουργούν ως φόροι - και μεταβιβάσεων κοινωνικής προστασίας και όχι οι (αρνητικές) επιπτώσεις της φορολογίας αφ εαυτής. Άλλωστε, το καθαρό εισόδημα από την εργασία και το συνολικό κόστος εργασίας προσδιορίζουν τα κίνητρα προσφοράς και ζήτησης (εργασίας), αντιστοίχως. Αυτές οι συνέπειες, λοιπόν, αφορούν τόσο στη μείωση της προσφοράς εργασίας και, ως εκ τούτου, στην επιτάχυνση των μισθολογικών αυξήσεων, όσο και στη μείωση της ζήτησής της, ιδίως της ζήτησης για λιγότερο ειδικευμένη-χαμηλότερα αμειβόμενη εργασία, μεταξύ άλλων εξαιτίας της δυσανάλογα υψηλής (αντιστρόφως προοδευτικής) επιβάρυνσής της με κοινωνικές εισφορές και των αυστηρών ρυθμιστικών παρεμβάσεων (π.χ. υψηλοί κατώτατοι μισθοί, δυσπρόσιτες απολύσεις). Επομένως, οι συνέπειες της αλληλεξάρτησης μεταξύ φορολογίας και μεταβιβάσεων αντανακλώνται στα μειωμένα ποσοστά απασχόλησης και τα αυξημένα ποσοστά ανεργίας, ιδίως μεταξύ των λιγότερο ειδικευμένων ομάδων του εργατικού δυναμικού (βλέπε, για παράδειγμα, Blanchard and Wolfers,

12 , Blundell, 1995 και Siebert, 1997). Κατ αυτό τον τρόπο, όμως, γεννάται φαύλος κύκλος, αφού ως αποτέλεσμα της υψηλής για την ακρίβεια μακροχρόνια αυξανόμενης ανεργίας, ο ρυθμός αύξησης των φορολογικών εσόδων επιβραδύνεται, καλώντας σε νέες αυξήσεις της φορολογίας ή/και των κοινωνικών εισφορών, προκειμένου να χρηματοδοτούνται οι επίσης αυξανόμενες, ωστόσο αντιπαραγωγικές και επιζήμιες, δαπάνες κοινωνικής προστασίας. Και, ενδεχομένως αναπόφευκτα, γεννάται, επίσης, η ανάγκη δημόσιου δανεισμού, έτσι ώστε να διευρύνεται και επιτείνεται ο φαύλος κύκλος, καθώς δημιουργούνται ανάγκες (εκ νέου) αύξησης της φορολογίας και των επιτοκίων και προκαλούνται αποτελέσματα εκτοπισμού της ιδιωτικής προσφοράς αγαθών (crowding-out effects) που, ασφαλώς, δεν στερούνται επιπτώσεων για τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους. Από αυτή την άποψη, συνεπώς, οι ανησυχίες για τη βιωσιμότητα με έμφαση στην ασφαλή και επαρκή χρηματοδότηση - του κοινωνικού κράτους δεν έχουν κυρίως και, πολύ περισσότερο, αποκλειστικώς μακροχρόνια διάσταση. Και, ασφαλώς, κάθε άλλο παρά ανεξάρτητες είναι από την (ολική) αποτελεσματικότητα του κοινωνικού κράτους που, ως γνωστόν, προϋποθέτει, πρώτον, την κατάλληλη (σύμφωνα με ανάγκες και προτιμήσεις) κατανομή των δαπανών του, δεύτερον, τον προσδιορισμό παροχών και φόρων/εισφορών κατά τρόπο που δεν δημιουργεί αντικίνητρα στην προσφορά εργασίας, την οικονομική δραστηριότητα, την αποταμίευση κ.λ.π. και, τρίτον, την αποσόβηση απότομων και δυσανάλογα μεγάλων αυξήσεων των δαπανών του κοινωνικού κράτους (ως μεριδίου στο ΑΕΠ), (Barr, 1992). Συνοψίζοντας, η μετά το 1973 αμφισβήτηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους της επάρκειας, της βιωσιμότητας και, εν τέλει, της αποτελεσματικότητάς του είναι και αυτή, τουλάχιστον σε ικανό βαθμό, προδιαγεγραμμένη, εν μέρει συνακόλουθη της, επίσης προδιαγεγραμμένης, επιβράδυνσης της οικονομικής μεγέθυνσης. Η λιγότερο σημαντική και στο κάτω-κάτω εν μέρει ευπρόσδεκτη πλευρά αυτής της υπόθεσης είναι ότι το κοινωνικό κράτος πληρώνει το τίμημα της επιτυχίας του, τόσο ως παράγοντα επιτάχυνσης των ρυθμών της μεταπολεμικής οικονομικής μεγέθυνσης στην Ευρώπη, όσο και ως μέσου προσφοράς κοινωνικών αγαθών, ικανοποίησης των βασικών αναγκών και δικαιότερης διανομής της ευημερίας (για παράδειγμα, δημογραφικές μεταβολές). Τουναντίον, η σημαντικότερη πλευρά διόλου ευπρόσδεκτη μάλιστα αφορά στον εγκλωβισμό και την αδυναμία προσαρμογής των θεσμών του κοινωνικού κράτους στο νέο μακροοικονομικό περιβάλλον, που στην περίπτωση των δυτικοευρωπαϊκών οικονομιών πρωτίστως συνδέεται με την επιβράδυνση του μακροχρόνιου (διατηρήσιμου) ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης και την αναπόφευκτη αύξηση του φυσικού ποσοστού/ ποσοστού ισορροπίας της ανεργίας, και, τελικώς, στη (μερική) μετατροπή αυτών των θεσμών σε μηχανισμούς επιδείνωσης των μακροοικονομικών επιδόσεων και, ιδίως, των επιδόσεων των αγορών εργασίας. IV. Η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους Είναι, βεβαίως, ευνόητο πως οι λίγες γραμμές που ακολουθούν δεν συνοψίζουν κάποιο εγχειρίδιο ορθής μεταρρύθμισης του κοινωνικού κράτους

13 13 για τον απλούστατο λόγο ότι παρόμοιο εγχειρίδιο είναι, ευτυχώς, ανύπαρκτο. Ούτε, βεβαίως, αναφέρονται στο σύνολο των γενικών (οριζόντιων) και, πολύ περισσότερο, των ειδικών (ανά πρόγραμμα) ζητημάτων της μεταρρύθμισης. Αποβλέπουν, απλώς, στην οριοθέτηση ορισμένων βασικών επιδιώξεων και κατευθύνσεων πολιτικής, ιδίως όπως προκύπτουν από την προηγηθείσα συζήτηση, αποδίδοντας, επομένως, έμφαση την εύλογη έμφαση στην οικονομική διάσταση. Συγκεκριμένα, λοιπόν: Πρώτον, η μεταρρύθμιση θα πρέπει να αποσκοπεί στην άρση των σοβαρών, πολιτικώς δημιουργημένων περιορισμών στην οικονομική μεγέθυνση στη δυνητική οικονομική μεγέθυνση - δηλαδή εκείνων των περιορισμών που, εκ των πραγμάτων, ανάγονται στους θεσμούς και μηχανισμούς του κοινωνικού κράτους. Είναι σαφές πως, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, 12 αυτοί οι περιορισμοί συνδέονται, κυρίως, με την απασχόληση. Επομένως, προκαλούνται ως αποτέλεσμα της λειτουργίας των θεσμών κοινωνικής προστασίας των εργαζομένων και, ιδίως, της αλληλεξάρτησής τους με φόρους κοινωνικές εισφορές και εργασιακές ρυθμίσεις και, τελικώς, αφορούν στη διαμόρφωση αντικινήτρων στην προσφορά, κατά μείζονα λόγο, αλλά και στη ζήτηση εργασίας. Με άλλα λόγια, δηλαδή, η μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους (πρέπει να) αποσκοπεί, πρωτίστως, στη βελτίωση της λειτουργίας της αγοράς εργασίας και, ως εκ τούτου, (πρέπει να) ανταποκριθεί στην ανάγκη αποκατάστασης του οικονομικού ρόλου της πολιτικής αγοράς εργασίας, δηλαδή του ρόλου διόρθωσης των αποτυχιών της αγοράς (εργασίας). Τούτο, με τη σειρά του, συνεπάγεται την ανάγκη αναπροσδιορισμού, για την ακρίβεια (οικονομικού) εξορθολογισμού, της αντισταθμιστικής σχέσης (του συμβιβασμού) μεταξύ αποτελεσματικότητας και επιμεριστικής δικαιοσύνης, πολύ περισσότερο, μάλιστα, που στην περίπτωση της αγοράς εργασίας η αντισταθμιστική σχέση μετατρέπεται σε δίλημμα μεταξύ επιμεριστικής δικαιοσύνης και απασχόλησης (ανεργίας). Πράγματι, η ηθική σημασία αυτού του διλήμματος είναι μάλλον αμφίβολη και, κατά συνέπεια, η κοινωνική σκοπιμότητα διατήρησης του status quo είναι πιθανότατα ελάχιστη. Δεύτερον, η μεταρρύθμιση θα πρέπει να διασφαλίσει την οικονομική χρηματοδοτική προσιτότητα του κοινωνικού κράτους και, κατά τούτο, να αποτρέψει κινδύνους απότομης και υπέρμετρης αύξησης των δαπανών του. Είναι κατανοητό ότι η άρση των αντικινήτρων στην απασχόληση, την οικονομική δραστηριότητα κ.λ.π. όπως περιγράφεται προηγουμένως συμβάλλει (και) σε αυτό το σκοπό. Για παράδειγμα, η αύξηση της απασχόλησης των μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενων (55-64 ετών), αλλά και γενικότερα η αύξηση της απασχόλησης συντείνουν στη συγκράτηση της αύξησης των δημόσιων δαπανών για συντάξεις. Η διασφάλιση της οικονομικής- χρηματοδοτικής προσιτότητας του κοινωνικού κράτους, όμως, καλεί, επίσης, στην αναθεώρηση και τον περιορισμό δαπανηρών προγραμμάτων και υποσχέσεων - ή ακόμη και στην άρση τους όταν είναι και 12 Από τα μέσα της δεκαετίας του 90 οι ευρωπαϊκές οικονομικές ανησυχίες δεν περιορίζονται μόνον στον τομέα της απασχόλησης, αλλά περικλείουν και τις επιδόσεις παραγωγικότητας που, μετά από δεκαετίες, εμφανίζονται κατώτερες εκείνων των ΗΠΑ.

14 14 οικονομικώς (δηλαδή από την άποψη της δυνητικής οικονομικής μεγέθυνσης) επιζήμια, π.χ. πρόωρη συνταξιοδότηση που, ενδεχομένως, ήσαν υπό άλλες συνθήκες προσιτά, αλλά δεν είναι πλέον. Προϋποθέτει, επίσης, (ορθολογικές) ανακατανομές των δαπανών μεταξύ δημόσιων πολιτικών και προγραμμάτων και, σε αυτό το πλαίσιο, υποδεικνύει τη δυνατότητα αξιοποίησης της ενδεχόμενης ενδογένειας των ατομικών αποφάσεων ως προς το κοινωνικό κράτος, π.χ. ενδυνάμωση πολιτικών στήριξης της οικογένειας και, ιδίως, ενθάρρυνσης των γεννήσεων, καθώς και συμφιλίωσης του οικογενειακού με τον επαγγελματικό βίο. Τέλος, αλλά όχι ήσσονος σημασίας, ούτε όμως και αναμφίλεκτο, η προσιτότητα του κοινωνικού κράτους υποβοηθείται και, ενίοτε, προϋποθέτει και επιβάλλει την εισαγωγή αγοραίων διευθετήσεων προκειμένου, κυρίως, να συμπιέζεται το κόστος προσφοράς των κοινωνικών αγαθών και να βελτιώνεται η ποιότητά τους (π.χ. οι καλούμενες εσωτερικές αγορές στα δημόσια συστήματα υγείας). Τρίτον, η μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους θα πρέπει να αποκαταστήσει και ενίοτε να διαμορφώσει - τις δυνατότητες αντιμετώπισης των νέων οικονομικών και κοινωνικών κινδύνων. Μεταξύ των τελευταίων, ιδιαιτέρως πιεστικοί είναι οι κίνδυνοι για το μόνιμο (ή μέσο μακροπρόθεσμο προσδοκώμενο) εισόδημα που συνδέονται, 13 αφενός, με τη διεθνή οικονομική ολοκλήρωση, οι εγχώριες (ανα)διανεμητικές επιπτώσεις της οποίας είναι πολύ βαθύτερες και πολύ πιο επώδυνες εκείνων της περιφερειακής ολοκλήρωσης και, αφετέρου, με τη ραγδαία εξάπλωση των καλούμενων ευέλικτων και, πολύ συχνά, επισφαλών μορφών απασχόλησης. Είναι σαφές πως η επαρκής αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων ικανοποιεί τόσο το στόχο της οικονομικής αποτελεσματικότητας και της επιτάχυνσης της δυνητικής οικονομικής μεγέθυνσης, όσο και τις επιδιώξεις επιμεριστικής δικαιοσύνης και αναδιανομής. Σε τελική ανάλυση, η υποστήριξη των χαμένων του οικονομικού ανταγωνισμού συνιστά την πρώτιστη επιδίωξη του κοινωνικού κράτους και αποτελεί αναγκαία, φευ όχι και ικανή, συνθήκη κοινωνικής νομιμοποίησής του. Όσο εύστοχη κι αν είναι, όμως, η (γενική) δεοντολογία της μεταρρύθμισης δεν είναι, κατ ανάγκη, κοινωνικώς δημοφιλής και πολιτικώς ευπρόσδεκτη. Για την ακρίβεια, ούτε το ένα είναι, ούτε το άλλο. Ίσως γι αυτό, ο απολογισμός της μεταρρύθμισης του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους είναι, μέχρι σήμερα και κατά κανόνα, σχεδόν πενιχρός. Συχνά διαπιστώνονται, δηλαδή, η πρόκριση αποσπασματικών μέτρων, η αποτυχία εκμετάλλευσης συμπληρωματικών σχέσεων και η απροθυμία ουσιώδους μεταρρύθμισης των αγορών εργασίας και, αντ αυτής, η εφαρμογή οριακών μεταρρυθμίσεων που, στην πράξη, ενισχύουν τους μηχανισμούς διχοτόμησης της αγοράς εργασίας και υπονομεύουν τις πολιτικές κοινωνικής ενσωμάτωσης (για ένα σύντομο, όμως διαφωτιστικό σχόλιο, βλέπε Debrun and Pisani-Ferry, 2006). Διαπιστώνεται, με άλλα λόγια, η πολιτική προτίμηση στις βολικές 13 Μολονότι η επιλογή της έννοιας έγινε στη μνήμη του πολύ πρόσφατα (15/11/06) αποβιώσαντος M. Friedman, εντούτοις η χρήση της εδώ είναι απολύτως κατάλληλη. Άλλωστε, οι κίνδυνοι αναφέρονται σε μόνιμες μειώσεις του εισοδήματος από την εργασία (μισθούς) και περιορισμένη και κάποτε ανύπαρκτη πρόσβαση σε κοινωνική ασφάλιση.

15 15 μεταρρυθμίσεις. Αυτό, ασφαλώς, μόνον παράδοξο δεν είναι. Η πολιτική οικονομία της μεταρρύθμισης του κοινωνικού κράτους, με άλλα λόγια η κατανομή του οφέλους και του κόστους της μεταρρύθμισης μεταξύ ατόμων, κοινωνικών ομάδων και, ιδίως, οργανωμένων οικονομικών συμφερόντων, η κατανομή τους μεταξύ γεωγραφικών περιφερειών, καθώς και η κατανομή τους στο χρόνο, επιφυλάσσουν βαρύ φορτίο στους ώμους των μεταρρυθμιστών, όχι όμως και αυτοχείρων πολιτικών. Από αυτή την άποψη και σε πείσμα αντιλήψεων που θεωρούν την οικονομική κρίση ως καταλύτη μεταρρύθμισης, ωστόσο αδιαφορώντας για την ποιότητα και λυσιτέλεια της τελευταίας η διατήρηση ευνοϊκού μακροοικονομικού κλίματος καθιστά πιθανότερη την εφαρμογή ουσιωδών μεταρρυθμίσεων, αν μη τι άλλο αμβλύνοντας το βραχυχρόνιο κόστος τους και επιτρέποντας καλύτερη αποζημίωση των χαμένων. Πολύ περισσότερο, μάλιστα, η έγκαιρη ανταπόκριση της μακροοικονομικής πολιτικής στις μεταρρυθμίσεις εφόσον αυτές συμβάλλουν στην αύξηση του δυνητικού προϊόντος επιτρέπει την ταχύτερη εκδήλωση των θετικών συνεπειών τους και, κατ αυτό τον τρόπο, ενδεχομένως θέτει σε κίνηση έναν ενάρετο (μεταρρυθμιστικό) κύκλο. Είναι σαφές πως εδώ γίνεται λόγος για μια μακροοικονομική πολιτική εναργέστερη και, πάντως, όχι μονομερώς προσηλωμένη στο στόχο της σταθερότητας των τιμών. Αλλά, η συζήτηση περί την ευρωπαϊκή μακροοικονομική πολιτική, εντός ή εκτός, με ή χωρίς ΟΝΕ, ξεφεύγει από το πλαίσιο του παρόντος κειμένου. Όπως και νάχει, όμως, μόνον η μακροοικονομική πολιτική μπορεί να συμβάλλει στην (έστω περιορισμένη) χαλάρωση των (πολιτικών) περιορισμών της μεταρρύθμισης του κοινωνικού κράτους. Τουναντίον, ούτε η διεθνής και ευρωπαϊκή ανταλλαγή εμπειριών και άριστων πρακτικών, όπως κι αν επισήμως (και ηθελημένα ασαφώς) αποκαλείται και όσο κι αν υμνείται, ούτε τα καλλιστεία κοινωνικών μοντέλων, εκ των πραγμάτων μη εξαγόμενων, επηρεάζουν την πολιτική οικονομία και μεταβάλλουν τις προοπτικές της εγχώριας οικονομικής και κοινωνικής μεταρρύθμισης. V. Αντί συμπεράσματος Είναι, ίσως, ειρωνεία ότι το ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος ακμάζει σε μια εποχή που η ζήτηση για κοινωνική προστασία και, επομένως, (μεγαλύτερη) αναδιανομή του εισοδήματος είναι, ως αποτέλεσμα των εξαιρετικώς ευνοϊκών οικονομικών συνθηκών, περιορισμένη, ενώ τίθεται υπό αμφισβήτηση όταν, ως αποτέλεσμα της δυσμενούς μεταβολής των οικονομικών συνθηκών, η ζήτηση για κοινωνική προστασία και αναδιανομή αυξάνεται, όμως η ικανοποίησή της προκαλεί επιδείνωση των οικονομικών επιδόσεων και προοιωνίζεται αδυναμία ικανοποίησης της ζήτησης για το σύνολο των κοινωνικών αγαθών. Είναι, όμως, αλήθεια πως η οικονομική αιτιολόγηση και λογική θεμελίωση - του κοινωνικού κράτους ουδέποτε ήταν αδιάσειστη. Για την ακρίβεια, μάλιστα, η σύγχρονη μικροοικονομική θεωρία της αγοράς εργασίας, των ατελών αγορών και της αγοράς ασφάλισης προσφέρει ισχυρότερη και, σε κάθε περίπτωση, ευθεία θεμελίωση του (οικονομικού) ρόλου του κοινωνικού

16 16 κράτους, σε σύγκριση με την έμμεση μόνο και μικρή διανοητική υποστήριξη που παρείχε η Κεϋνσιανή μακροοικονομική θεωρία. Όπως και νάχει, πάντως, το κοινωνικό κράτος αποβλέπει, κατά μείζονα λόγο, στη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και συνδέεται, ιδίως, με επιδιώξεις επιμεριστικής δικαιοσύνης και αναδιανομής. Από αυτή την άποψη, λοιπόν, ο πολιτικός λόγος για το σύγχρονο ευρωπαϊκό κοινωνικό κράτος δεν μπορεί παρά να αφορά, κυρίως, στη διαμόρφωση των όρων των νέων ευρωπαϊκών κοινωνικών συμβολαίων και, ως εκ τούτου, να έλκει διανοητική υποστήριξη από την ορθολογική ηθική θεωρία και την ηθική φιλοσοφία.

17 17 Βιβλιογραφία Alesina, Alberto and Eliana La Ferrara (2002) Preferences for Redistribution in the Land of Opportunities, CEPR Discussion Paper No 3155 Alesina, Alberto, Di Tella, Rafael and Robert MacCulloch (2001) Inequality and Happiness: Are European and Americans Different?, CEPR Discussion Paper No 2877 Alesina, Alberto, Glaeser, Edward and Bruce Sacerdote (2001) Why Doesn t the US Have a European- Style Welfare System?, NBER Working Paper No 8524 Barr, Nicholas (1992) Economic Theory and the Welfare State: A Survey and Interpretation, Journal of Economic Literature, 30, Blanchard, Olivier and Justin Wolfers (1999) The Role of Shocks and Institutions in the Rise of European Unemployment: The Aggregate Evidence, NBER Working Paper No 7282 Blundell, Richard W. (1995) The Impact of Taxation on Labour Force Participation and Labour Supply, The OECD Jobs Study/ Working Paper Series No 8 Buti, Mario and André Sapir (2006) Fiscal Policy in Europe: The Past and Future of EMU Rules from the Perspective of Musgrave and Buchanan, CEPR Discussion Paper No 5830 Crafts, Nicholas and Gianni Toniolo (1996) Postwar growth: an overview, στο Ν. Grafts and G. Toniolo (eds.) Economic Growth in Europe Since 1945, Cambridge University Press for the Centre for Economic Policy Research (CEPR), Cambridge Debrun, Xavier and Jean Pisani-Ferry (2006) Economic Reforms in the Euro Area: Is There a Common Agenda?, BRUEGEL Policy Contribution, Issue 5 Economic Policy Committee (2003) The impact of ageing population on public finances: overview of analysis carried out at EU level and proposals for a future work programme, Economic Policy Committee, EPC/ECFIN/435/03 final, 22 October Eichengreen, Barry (1996) Institutions and economic growth: Europe after World War II, στο Ν. Grafts and G. Toniolo (eds.) Economic Growth in Europe Since 1945, Cambridge University Press for the Centre for Economic Policy Research (CEPR), Cambridge

18 18 Förster, Michael and Marco Mira d' Ercole, (2005), Income Distribution and Poverty in OECD Countries in the Second Half of the 1990s, OECD Social, Employment and Migration Working Paper No. 22 Layard, Richard, Stephen Nickell and Richard Jackman (1991) Unemployment: Macroeconomic Performance and the Labour Market, Oxford University Press, Oxford Lindbeck, Assar (1997) The Swedish Experiment, Journal of Economic Literature, 35, Saint- Paul, Gilles (2000) The Political Economy of Labour Market Institutions, Oxford University Press, Oxford Siebert, Horst (1997) Labor Market Rigidities: At the Root of Unemployment in Europe, Journal of Economic Perspectives, 11, 37-54

Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: «It s the economy, stupid!»

Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: «It s the economy, stupid!» Κοινωνική Συνοχή και Ανάπτυξη 2006 1 (2), 43-55 Social Cohesion and Development 2006 1 (2), 43-55 Η ανάπτυξη, η αμφισβήτηση και η μεταρρύθμιση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους: «It s the economy, stupid!»

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 8 η. Διανομή Εισοδήματος και Μέτρα Πολιτικής

Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 8 η. Διανομή Εισοδήματος και Μέτρα Πολιτικής Κοινωνικοοικονομική Αξιολόγηση Επενδύσεων Διάλεξη 8 η Διανομή Εισοδήματος και Μέτρα Πολιτικής Ζητήματα που θα εξεταστούν: Πως αποτυπώνεται η διανομή του εισοδήματος και τι είναι γραμμή φτώχειας. Με ποιους

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 19 Οδηγός περιήγησης 25 Πλαίσια 28 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 35 Βιογραφικά συγγραφέων 36 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 37 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 3 Ιουνίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ της. Σύστασης για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ της. Σύστασης για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 2.3.2015 COM(2015) 99 final ANNEX 1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ της Σύστασης για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τους γενικούς προσανατολισμούς των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΟΣ Ι ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 25 Κεφάλαιο 1 ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 27 Κεφάλαιο 2 ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 43 Κεφάλαιο 3 ΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Ευρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ

Μακροοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Ευρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Μακροοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Ευρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη (1)

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη (1) Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη (1) Η ελληνική και παγκόσμια οικονομία: Θέματα και απόψεις 1 Ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού Eurostat, 2015 2 Ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού 0.16% Eurostat, 2015 3

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ερευνητική Στρατηγική

Η Ερευνητική Στρατηγική Η Ερευνητική Στρατηγική Ο τομέας της Υγείας Η σύγχρονη έρευνα στον τομέα της υγείας σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης σκοπεύει να εξασφαλίσει την πρόσβαση όσων ζουν στα κράτημέλη σε υγειονομική περίθαλψη υψηλής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. για το πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης της Σλοβενίας

Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. για το πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης της Σλοβενίας ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.11.2013 COM(2013) 911 final 2013/0396 (NLE) Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ για το πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης της Σλοβενίας EL EL 2013/0396 (NLE) Πρόταση ΓΝΩΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία

ΣΑΛΙΜΠΑ ΖΙΖΗ. Δρ. Οικονομολόγος της Εργασίας Εμπειρογνώμων. Οικονομικές διακυμάνσεις - Πληθωρισμός Ανεργία Βιογραφικό σημείωμα Η Ζιζή Σαλίμπα γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κατέχει μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (DEA) και διδακτορικό δίπλωμα

Διαβάστε περισσότερα

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009

35o. Αθήνα 11 Μαΐου 2009 35o Ετήσιο Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο Αθήνα 11 Μαΐου 2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους 4 Έλληνες πολίτες πληρώνει από την τσέπη του για υπηρεσίες υγείας ενώ, συνολικά, η δαπάνη των νοικοκυριών για υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή Πίνακας περιεχομένων Ευχαριστίες του εκδότη.................................................... 13 Πρόλογος............................................................... 15 [Mέρος 1] Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13

Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Οι διεθνείς συναλλαγές και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα... 17 Ι. Η αρχή των συγκριτικών πλεονεκτημάτων... 17 Α. Κόστος εργασίας και εξειδικεύσεις...

Διαβάστε περισσότερα

Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο

Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο Η δυναμική στο Εμπορικό Ισοζύγιο κατά την κρίση και οι συνθήκες για ένα εξωστρεφές αναπτυξιακό πρότυπο 28.5.2014 Των Νικόλαου Βέττα, Καθηγητή Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και Γενικού Διευθυντή Ιδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ

ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ ΜΠΣ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΚΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΠΑΗΛΙΑΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ ΚΑΙ ΗΠΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2014 ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΗΠΑ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομολόγοι μελετούν...

Οι οικονομολόγοι μελετούν... Οι οικονομολόγοι μελετούν... Πώς αποφασίζουν οι άνθρωποι. Πώς αλληλεπιδρούν μεταξύ τους οι άνθρωποι. Ποιες δυνάμεις επηρεάζουν την οικονομία συνολικά. Ποιο είναι το αντικείμενο της μακροοικονομικής; Μακροοικονομική:

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα Σύγκλισης και υπονόμευση των δικαιωμάτων των εργαζομένων του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

Προγράμματα Σύγκλισης και υπονόμευση των δικαιωμάτων των εργαζομένων του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Προγράμματα Σύγκλισης και υπονόμευση των δικαιωμάτων των εργαζομένων του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Εισαγωγή Αμέσως μετά την ένταξη της στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), η Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ) υπέβαλε το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Ν. Λύτρας Το Φαινόμενο της Φτώχειας. Όψεις και Διαστάσεις

Ανδρέας Ν. Λύτρας Το Φαινόμενο της Φτώχειας. Όψεις και Διαστάσεις Ανδρέας Ν. Λύτρας Το Φαινόμενο της Φτώχειας Όψεις και Διαστάσεις Η Φτώχεια: Μια «άβολη» έννοια Το Συμβούλιο Υπουργών της ΕΟΚ (1984) σημειώνει ότι: «Φτωχοί είναι τα άτομα, οι οικογένειες και οι ομάδες προσώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ?

ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΡΩΤΗΜΑ 1: ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΜΠΟΡΙΟ? ΕΠΕΙΔΗ: Η ΧΩΡΕΣ ΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΕΙΤΕ (Α) ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΝΑ ΠΑΡΑΓΑΓΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΑΓΑΘΑ, ΕΙΤΕ (Β) ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ ΓΙ

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Ιούλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ

ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ 1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη ποσότητά του αυξηθεί κατά 4%, τότε η ζήτησή του είναι: α) ανελαστική. β) ελαστική. γ)

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών

Οικονομική Ανάπτυξη. Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Οικονομική Ανάπτυξη Ενότητα # 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Πάνος Τσακλόγλου Τμήμα: Διεθνών και Ευρωπαϊκών Οικονομικών Σπουδών Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ»

ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Κουτεντάκης Φραγκίσκος - Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος των δημοσίων επιχειρήσεων είναι η άριστη κατανομή των παραγωγικών πόρων που σκοπό έχει το παραγόμενο προϊόν να προσφέρεται σε προσιτή τιμή και σε επαρκή ποσότητα λαμβανομένου υπόψη του κόστους παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΕΘΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ» ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Διάλεξη 2α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Διάλεξη 2α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Διάλεξη 2α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ (welfare economics): Ο κλάδος της οικονομικής επιστήμης που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ Πρωθυπουργό κ.κων/νο Καραμανλή

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ Πρωθυπουργό κ.κων/νο Καραμανλή ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2008 ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ Πρωθυπουργό κ.κων/νο Καραμανλή Η ελληνική οικονομία, μπροστά στην κρίση Ι. Μετά από μια περίοδο ταχύρρυθμης, αλλά όχι και τόσον ισόρροπης, ανάπτυξης, η ελληνική οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές

Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές Ελληνική Επιχειρηματικότητα: Πραγματικότητα & Προοπτικές Νικόλαος Μυλωνίδης Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ιούνιος 2012 1 Επιχειρηματικό κλίμα στην Ελλάδα και στην

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Θεωρία Ι

Μακροοικονομική Θεωρία Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Μακροοικονομική Θεωρία Ι Διάλεξη 1: Εισαγωγή Διδάσκων: Γιαννέλλης Νικόλαος ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1: Ομόρρυθμος εμπορική επιχείρηση με φορολογητέα κέρδη ευρώ και απασχόληση 3 ατόμων (μισθωτών)

Παράδειγμα 1: Ομόρρυθμος εμπορική επιχείρηση με φορολογητέα κέρδη ευρώ και απασχόληση 3 ατόμων (μισθωτών) ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 3318807 -FAX 33.10.285 Αθήνα, 22 Αυγούστου 2011 ΘΕΜΑ: Σενάρια μείωσης της φορολογικής επιβάρυνσης εμπορικών επιχειρήσεων σε συνδυασμό

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Τι είναι η δημόσια οικονομική Η Δημόσια Οικονομική μελετά το ρόλο του δημόσιου τομέα, του κράτους δηλαδή στην οικονομία. Βασική έμφαση δίνεται στο ρόλο των δημόσιων δαπανών

Διαβάστε περισσότερα

Βαγγέλης Βασιλάτος και Τρύφων Κολλίντζας

Βαγγέλης Βασιλάτος και Τρύφων Κολλίντζας Η ΜΗ- ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ: ΟΛΟΙ ΜΑΖΙ ΣΤΟ ΠΑΡΤΙ ΚΑΙ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΤΗ ΤΟΥ Βαγγέλης Βασιλάτος και Τρύφων Κολλίντζας 9-11-2015 Αναπ. καθηγητής και καθηγητής, αντίστοιχα, του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective

Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Understanding Economic Growth: A Macro-level, Industry-level, and Firm-level Perspective Summary in Greek Κατανοώντας την οικονοµική µεγέθυνση : ανάλυση σε επίπεδο µακροοικονοµίας, τοµέα και επιχείρησης

Διαβάστε περισσότερα

'Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά.

'Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά. Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά. Η Ελλάδα, με τη συμφωνία του προγράμματος οικονομικής πολιτικής ολοκληρώνει σχεδόν τις διαδικασίες που

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ανεξάρτητες αποφάσεις - Κατανομή χρόνου μεταξύ εργασίας και σχόλης

3.1 Ανεξάρτητες αποφάσεις - Κατανομή χρόνου μεταξύ εργασίας και σχόλης 3. ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑ). ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ως προσφορά εργασίας ορίζεται το σύνολο των ωρών εργασίας που προσφέρονται προς εκμίσθωση μία δεδομένη χρονική στιγμή.

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων της Λετονίας για το 2015

Σύσταση για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων της Λετονίας για το 2015 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 13.5.2015 COM(2015) 263 final Σύσταση για ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων της Λετονίας για το 2015 και τη διατύπωση γνώμης του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών

Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Η Διαχρονική Προσέγγιση στο Ισοζύγιο Πληρωμών Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Η Διαχρονική Προσέγγιση Η διαχρονική προσέγγιση έχει ως σημείο εκκίνησης τις τεχνολογικές και αγοραίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Χωρίζεται σε δύο μεγάλες περιοχές: -ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ -ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Η συμπεριφορά της οικονομικής μονάδας (καταναλωτής, νοικοκυριό, επιχείρηση, αγορά). Εξετάζει θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: ιοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΕΟ 34 - Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΛΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Ακαδ. Έτος: 2010-11 ΟΝΟΜΑ - ΕΠΩΝΥΜΟ:.

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς.

Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς. Ασφαλιστικά προϊόντα σύνταξης. Tα προβλήματα και οι δυνατότητες ανταπόκρισης της ασφαλιστικής αγοράς. Θέλω να συγχαρώ το Ελληνο-Αμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο για την οργάνωση του Συνεδρίου αυτού που

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2013/2008(INI) Σχέδιο γνωμοδότησης Ádám Kósa. PE v01-00

ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2013/2008(INI) Σχέδιο γνωμοδότησης Ádám Kósa. PE v01-00 ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 24.10.2013 2013/2008(INI) ΤΡΟΠΟΛΟΓΙΕΣ 1-20 Ádám Kósa (PE519.793v01-00) σχετικά με την πολιτική συνοχής της ΕΕ και τη στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση για ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

Σύσταση για ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 13.5.2015 COM(2015) 244 final Σύσταση για ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ με την οποία διαπιστώνεται ότι δεν έχει αναληφθεί αποτελεσματική δράση από το Ηνωμένο Βασίλειο σε εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του 3ου πυλώνα στο νέο μοντέλο κοινωνικής προστασίας

Ο ρόλος του 3ου πυλώνα στο νέο μοντέλο κοινωνικής προστασίας Labor & Insurance Μπορεί να υπάρξει βιωσιμότητα και επάρκεια παροχών στην Κοινωνική Ασφάλιση ; Ο ρόλος του 3ου πυλώνα στο νέο μοντέλο κοινωνικής προστασίας ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΑΝΤΩΝΑΚΗ Γενική Διευθύντρια Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 3: Το Περιφερειακό Πρόβλημα (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ernest Mandel Το λυκόφως του μονεταρισμού Ernest Mandel Γιατί ο Κέυνς δεν είναι η απάντηση Το Λυκόφως του Μονεταρισμού (1992) Καθώς οι καταστροφικές συνέπειες των πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ: ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ: Θ. Μητράκος Θ. Γεωργιάδης Ινστιτούτο Στρατηγικών και Αναπτυξιακών Μελετών Αθήνα, Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Απρίλιος 2015 Νο 5 Είναι αλήθεια ότι οι Έλληνες υπερφορολογούνται; της Γεωργίας Καπλάνογλου Επίκου ρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑ 1. Στην περίπτωση των εξωτερικών επιβαρύνσεων στην παραγωγή, η επιβολή ενός φόρου ανά µονάδα προϊόντος ίσου µε το µέγεθος της οριακής εξωτερικής επιβάρυνσης µπορεί να οδηγήσει:

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνόκτητη ναυτιλία και ελληνική οικονομία

Ελληνόκτητη ναυτιλία και ελληνική οικονομία ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Ελληνόκτητη ναυτιλία και ελληνική οικονομία Άγγελος Τσακανίκας Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ, Επιστημονικός Συνεργάτης

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 15 Οδηγός περιήγησης 21 Πλαίσια 24 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 28 Βιογραφικά συγγραφέων 29 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 31 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. Σχετικά με το ισπανικό πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης

Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. Σχετικά με το ισπανικό πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 15.11.2013 COM(2013) 902 final 2013/0393 (NLE) Πρόταση ΓΝΩΜΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ Σχετικά με το ισπανικό πρόγραμμα οικονομικής εταιρικής σχέσης EL EL 2013/0393 (NLE) Πρόταση ΓΝΩΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες

Η επικαιρότητα. της μελέτης. Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Η επικαιρότητα Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της μελέτης 0 Υποχώρηση διεθνούς ζήτησης για τουριστικές υπηρεσίες Συνέχιση της διαρθρωτικής κρίσης του κυπριακού τουρισμού Υιοθέτηση του ευρώ Έλλειμμα στο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: ,

Τηλ: , Εθνική σχολή δημόσιας διοίκησης & τοπικής αυτοδιοίκησης Προτεινόμενο Θέμα : Γενικοί προσανατολισμοί των οικονομικών πολιτικών (2005-2008) Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να συγκεντρώσει την προσοχή της στις

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ε. Οικονόμου Καθηγητής Οικονομικών Μέλος του Συμβουλίου Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος

Γεώργιος Ε. Οικονόμου Καθηγητής Οικονομικών Μέλος του Συμβουλίου Νομισματικής Πολιτικής της Τράπεζας της Ελλάδος Η Ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής Οικονομίας και η Εξάρτησή της από την Ακολουθούμενη Πολιτική και τις Εξελίξεις των Οικονομιών των Χωρών στη Νομισματική Ένωση Γεώργιος Ε. Οικονόμου Καθηγητής Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις σε σχέση με τη φορολογική ρύθμιση συνταξιοδοτικών σχεδίων

Προτάσεις σε σχέση με τη φορολογική ρύθμιση συνταξιοδοτικών σχεδίων Προτάσεις σε σχέση με τη φορολογική ρύθμιση συνταξιοδοτικών σχεδίων Νοέμβριος, 2014 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ο Σύνδεσμος Ασφαλιστικών Εταιρειών Κύπρου (ΣΑΕΚ) είναι ο αναγνωρισμένος φορέας

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φορολογική βάση

Τι είναι φορολογική βάση Διάλεξη 1 Αρχές φορολογίας 1 Πίνακας.3. Ελλάδα: Εξέλιξη φορολογικών εσόδων σε εκατ. ευρώ 1965 1975 1985 1995 7 8 9 1 11 Σύνολο φορολογικών εσόδων 1965 1975 1985 1995 7 8 9 1 11 Φόροι από εισόδημα και κέρδη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε:

Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: 3 Επανάληψη ΕΣΔΔΑ με ασκήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Στην Οικονομική επιστήμη ως οικονομικό πρόβλημα χαρακτηρίζουμε: α) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει μια οικονομία β) Την έλλειψη χρημάτων που αντιμετωπίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012

Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών. Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Τριµηνιαία Έκθεση για την Ελληνική Οικονοµία 01-2012 Το διεθνές περιβάλλον επιδεινώνεται 2011 Νέα επιβράδυνση ανάπτυξης παγκόσµιας οικονοµίας στο δ τρίµηνο του

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 15. Αποτελεσματική και δίκαιη φορολογία

Διάλεξη 15. Αποτελεσματική και δίκαιη φορολογία Διάλεξη 15 Αποτελεσματική και δίκαιη φορολογία 1 Άριστη φορολογία αγαθών Ας υποθέσουμε ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να εισπράξει κάποια έσοδα από ένα φόρο για να χρηματοδοτήσει κάποιες δαπάνες. Ποιος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

Ανέκαθεν η πλειοψηφία των κρατικών εσόδων κάθε κοινωνίας προερχόταν από την είσπραξη των φόρων. Φόρος καλείται η υποχρεωτική χρηματική καταβολή από τις επιχειρήσεις και τους ιδιώτες υπέρ του κράτους χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ. Οκτώβριος Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ. Οκτώβριος Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ Οκτώβριος 8 Δείκτης καταναλωτικού κλίματος (CCI) Δείκτες αποτίμησης της οικονομικής συγκυρίας Η ταυτότητα του Οικονομικού Βαρόμετρου της Ο δείκτης καταναλωτικού κλίματος (Consumer

Διαβάστε περισσότερα

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1

(Πολιτική. Οικονομία ΙΙ) Τμήμα ΜΙΘΕ. Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος. Αρχές Οικονομικής ΙΙ. 14/6/2011Εαρινό Εξάμηνο 2010-2011. (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος Τμήμα ΜΙΘΕ Καθηγητής Σπύρος Βλιάμος 2010-2011 Αρχές Οικονομικής ΙΙ (Πολιτική Οικονομία ΙΙ) 1 Θεματικές Ενότητες Επισκόπηση της Μακροοικονομικής-Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Ενότητα 11: Η σχέση πληθωρισμού και ανεργίας. Γεώργιος Μιχαλόπουλος Τμήμα Λογιστικής-Χρηματοοικονομικής

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Ενότητα 11: Η σχέση πληθωρισμού και ανεργίας. Γεώργιος Μιχαλόπουλος Τμήμα Λογιστικής-Χρηματοοικονομικής Ενότητα 11: Η σχέση πληθωρισμού και ανεργίας Τμήμα Λογιστικής-Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2005 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος-Ειδικότητες: ΠΕ 1820 ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ, ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΕΜΠΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070 ΠΕΡΙΛΗΨΗ (2 ου μέρους κεφαλαίου 12 ( από το 12.4. και μετά, του βιβλίου Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές, του D. Mc Aleese) Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες Βασικά Σημεία : *Κεντρικές Τράπεζες,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ο ΤΟΠΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Οι κλασικές προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της επιλογής του τόπου εγκατάστασης των επιχειρήσεων ως αποτέλεσμα επίδρασης ορισμένων μεμονωμένων παραγόντων,

Διαβάστε περισσότερα

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης

Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού. Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Το Βασικό Κεϋνσιανό Υπόδειγμα και η Σχέση Μεταξύ Ανεργίας και Πληθωρισμού Καθ. Γιώργος Αλογοσκούφης Καθηγητής Γιώργος Αλογοσκούφης, Δυναμική Μακροοικονομική, 2014 Η Κεϋνσιανή Προσέγγιση Η πιο διαδεδομένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Μάθημα 9 Πληθωρισμός: αίτια και κόστη Πληθωρισμός! Πληθωρισμός είναι το φαινόμενο μιας συνεχούς αύξησης του γενικού επιπέδου τιμών! Είναι μια συνεχής και όχι μια στιγμιαία

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 11 : Διαπεριφερειακή Αγορά εργασίας (κεφάλαιο 9, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Διαπεριφερειακή αγορά

Διαβάστε περισσότερα