ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΕΛΙΑΜΕΠ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 3. Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑ Α

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΕΛΙΑΜΕΠ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 3. Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑ Α"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΑ ΤΟΥ ΕΛΙΑΜΕΠ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α 3. Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑ Α Σοφία Αποστόλη M.Sc., University of Bristol ΑΘΗΝΑ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2006

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείµενο αυτό παρουσιάζει τις Συνόδους Κορυφής των Υπουργών Παιδείας της Ε.Ε. στην Μπολόνια, στην Πράγα, στο Βερολίνο και στο Μπέργκεν και τις επιδράσεις τους στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση. Στην πρώτη Σύνοδο Κορυφής υπογράφτηκε η ιακήρυξη της Μπολόνια (1999) µε την οποία οι Υπουργοί δεσµεύτηκαν να πορευθούν προς τη δηµιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης. Σε κάθε κεφάλαιο, εκτός από την ίδια τη Σύνοδο Κορυφής, παρουσιάζονται οι αλλαγές που σηµειώνονται σταδιακά στο τοπίο της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Αποτυπώνεται η διάθεση της ελληνικής πλευράς να συµµετάσχει στον κοινό αυτό χώρο, µε αποκορύφωµα νόµους απόλυτα σχετικούς µε τους στόχους της ιακήρυξης που ψηφίστηκαν το καλοκαίρι του Επιπλέον, σε κάθε κεφάλαιο γίνεται λόγος για τις αντιρρήσεις-ενστάσεις της ελληνικής πλευράς καθώς και για τις εξελίξεις σε γενικό επίπεδο από τη µία Σύνοδο Κορυφής στην επόµενη. Τέλος, καταλήγουµε στο συµπέρασµα, όπου διαπιστώνεται ότι η Ελλάδα έχει σηµειώσει κάποια πρόοδο όσον αφορά την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στην Μπολόνια και όπου επισηµαίνονται τα σηµεία στα οποία η Ελλάδα χρειάζεται να εντατικοποιήσει τις προσπάθειές της. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ... 1 ΚΑΙ Η ΕΛΛΑ Α... 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η Σύνοδος Κορυφής στην Μπολόνια 19 Ιουνίου Η Σύνοδος Κορυφής στην Πράγα Μαΐου Η Σύνοδος στην Πράγα και η Ελλάδα Η Σύνοδος Κορυφής στο Βερολίνο 19 Σεπτεµβρίου Η Σύνοδος Κορυφής στο Βερολίνο και η Ελλάδα Η Σύνοδος Κορυφής στο Μπέργκεν και η Ελλάδα Συµπέρασµα Παράρτηµα Βιβλιογραφία

4 4

5 1. Εισαγωγή Με το παρόν κείµενο επιχειρείται µια πρώτη γνωριµία µε αυτό που ονοµάζεται Ευρωπαϊκός Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης, όρος µε τον οποίο εννοείται το περιβάλλον που θα διαµορφωθεί από την ευρεία συνεργασία µεταξύ ευρωπαϊκών χωρών µε στόχο την εναρµόνιση των πολιτικών τους για την ανώτατη εκπαίδευση. Σκοπός της έρευνας είναι η επισκόπηση των σταδίων που περιλαµβάνει η ιαδικασία της Μπολόνια στην πορεία προς το σχηµατισµό ενός Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και η επίδρασή της στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση. Για το λόγο αυτόν γίνεται χωριστή αναφορά σε καθεµιά από τις τέσσερις Συνόδους Κορυφής των Υπουργών Παιδείας της Ε.Ε. (Μπολόνια, Πράγας, Βερολίνου και Μπέργκεν), οι οποίες εντάσσονται στο πλαίσιο της ιαδικασίας της Μπολόνια. Η παρούσα µελέτη, λοιπόν, χωρίζεται σε τέσσερα κύρια κεφάλαια (όσες και οι Σύνοδοι Κορυφής), καθένα από τα οποία απαρτίζεται από δύο µέρη. Στο πρώτο µέρος παρουσιάζονται οι γενικές εξελίξεις στην Ευρώπη µετά από κάθε Σύνοδο Κορυφής, και στο δεύτερο µέρος γίνεται λόγος για τις εξελίξεις στο χώρο της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης. Όµως πριν από όλα αυτά, χρειάζεται να αναφερθούµε σε ένα πρώτο βήµα συνεργασίας που έγινε µεταξύ διάφορων χωρών στον τοµέα της ανώτατης εκπαίδευσης δύο χρόνια νωρίτερα από την Μπολόνια, δηλαδή στο συνέδριο για την αναγνώριση των ακαδηµαϊκών τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης στη Λισαβόνα το Το Συνέδριο της Λισαβόνας 11 Απριλίου 1997 Στο πλαίσιο του Συνεδρίου της Λισαβόνας υπογράφτηκε η συµφωνία αµοιβαίας αναγνώρισης τίτλων ανάµεσα στις συµµετέχουσες χώρες 1. Πιο συγκεκριµένα, 1 Τη συµφωνία υπέγραψαν την ηµέρα του Συνεδρίου της Λισαβόνας το Αζερµπαϊτζάν, η Βουλγαρία, η Τσεχία, η ανία, η Εσθονία, η Γαλλία, η Γεωργία, η Γερµανία, το Βατικανό, η Ουγγαρία, η Ισλανδία, το Καζακστάν, η Λετονία, η Λιθουανία, το Λουξεµβούργο, η Μάλτα, η Νορβηγία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, 5

6 συµφωνήθηκε η αναγνώριση τίτλων και περιόδων σπουδών από τη µια χώρα στην άλλη µε σκοπό να καταστεί πιο εύκολη για όλους η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση σε οποιαδήποτε από αυτές τις χώρες. Για κάθε περίπτωση κατά την οποία µία υπογράφουσα χώρα αρνείται την αναγνώριση τίτλου ή περιόδου σπουδών σε κάποιον σπουδαστή από άλλη υπογράφουσα χώρα οφείλει να δίνει σαφή αιτιολογία. Η κάθε υπογράφουσα χώρα δεσµεύτηκε µε τη συµφωνία αυτή να δηµιουργήσει ένα εθνικό σύστηµα που θα εγγυόταν την πλήρη και σαφή περιγραφή των τίτλων, για να διευκολυνθεί και η αναγνώριση από τις υπόλοιπες συµµετέχουσες χώρες. Στο Παράρτηµα µπορούµε να δούµε ποιες χώρες έχουν υπογράψει και/ή εφαρµόσει τη συµφωνία. Η Συµφωνία της Λισαβόνας αναφέρεται αρκετές φορές σε όλα τα κείµενα της ιαδικασίας της Μπολόνια. η Ρουµανία, η Σλοβακία, η Σλοβενία, η Σουηδία, η πρώην Γιουγκοσλαβική ηµοκρατία της Μακεδονίας, η Ουκρανία και οι Η.Π.Α. 6

7 2. Η Σύνοδος Κορυφής στην Μπολόνια 19 Ιουνίου 1999 Η ιαδικασία της Μπολόνια αποτελεί το θεµέλιο λίθο της ευρωπαϊκής συνεργασίας στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. εν πρόκειται για πρωτοβουλία αποκλειστικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ωστόσο η Ένωση διατηρεί κεντρικό ρόλο µεταξύ των συµµετεχόντων 2. Η ιαδικασία αυτή ήρθε ως αντίδραση στη ιακήρυξη της Σορβόννης το 1998, όπου η Γερµανία, η Γαλλία, το Ηνωµένο Βασίλειο και η Ιταλία αποφάσισαν να συντάξουν και να υπογράψουν ένα κείµενο για την εναρµόνισή τους µε τη δοµή ενός κοινού συστήµατος Ευρωπαϊκής Ανώτατης Εκπαίδευσης 3. Τον Ιούνιο του 1999 οι Υπουργοί Παιδείας 29 χωρών (EU15, 3 EFTA/EEA, 10 CEECs 4 και Κύπρου) υπέγραψαν τη ιακήρυξη της Μπολόνια για τη δηµιουργία µέχρι το 2010 του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης. Οι χώρες αυτές δεσµεύτηκαν, δηλαδή, να συντονίσουν τις εκπαιδευτικές πολιτικές τους, πάντα όµως στο βαθµό που το επιτρέπουν οι θεσµικές δυνατότητες και πάντα σεβόµενες την ιδιαιτερότητα του κάθε πολιτισµού, γλώσσας και εθνικού εκπαιδευτικού συστήµατος και, φυσικά, την αυτονοµία των πανεπιστηµίων. 2 Στην πρώτη διατύπωση της ιακήρυξης της Μπολόνια από τους εκπροσώπους της ιταλικής προεδρίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση έπαιζε πρωταρχικό ρόλο στην όλη ιαδικασία εξαιτίας του γεγονότος ότι οι περισσότερες υπογράφουσες χώρες ήταν κράτη-µέλη της, οπότε και η οικονοµική ενίσχυση της Ένωσης για την εφαρµογή της ιαδικασίας θα ήταν καταλυτική. Παρ όλα αυτά, πολλές χώρες αρνήθηκαν να δεχτούν τη σύνδεση της ιαδικασίας της Μπολόνια µε την Ε.Ε. µε το επιχείρηµα ότι ο Ευρωπαϊκός Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης θα έπρεπε να επεκταθεί πέραν των συνόρων της Ε.Ε. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια των διαπραγµατεύσεων κυριάρχησε η αντίληψη ότι η ιαδικασία της Μπολόνια δεν θα έπρεπε να έχει ηγέτες και ακολούθους, αντίθετα όλες οι υπογράφουσες χώρες θα έπρεπε να είναι ισότιµες στο πλαίσιο της εφαρµογής της. Το αποτέλεσµα ήταν στην τελική διατύπωση της ιαδικασίας της Μπολόνια η Ευρωπαϊκή Ένωση να θεωρηθεί ως ισότιµος εταίρος, γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση των αντιπροσώπων της Ένωσης στην Ιταλία. 3 Η ιακήρυξη της Σορβόννης (25/5/1998) κατέληγε ως εξής: «εσµευόµαστε, διά του παρόντος, να ενθαρρύνουµε τη δηµιουργία ενός κοινού πλαισίου αναφοράς, µε σκοπό τη διευκόλυνση της αναγνώρισης από το εξωτερικό και την περαιτέρω προώθηση της κινητικότητας των σπουδαστών, καθώς και της απασχολησιµότητας». 4 European Union of 15, European Free Trade Association, European Economic Area, Countries of Central Eastern Europe. 7

8 Η ιακήρυξη της Μπολόνια θέτει δύο γενικούς στόχους: «την προώθηση της κινητικότητας καθηγητικού προσωπικού, ερευνητών και φοιτητών µέσα στην Ευρώπη και την προώθηση µιας Ευρωπαϊκής Ανώτατης Εκπαίδευσης ως το µόνο και συµπαγές εκπαιδευτικό σύστηµα µε σκοπό να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης και το µερίδιό της στην παγκόσµια αγορά ανώτατης εκπαίδευσης». Τρεις ειδικότεροι στόχοι της ιακήρυξης είναι οι εξής: η κινητικότητα (η δηµιουργία των προϋποθέσεων για την ευκολότερη µετακίνηση σπουδαστών και καθηγητικού και ερευνητικού προσωπικού), η απασχολησιµότητα (η δηµιουργία των προϋποθέσεων για την αύξηση του βαθµού στον οποίο το εργατικό δυναµικό µπορεί να βρει απασχόληση), και η ανταγωνιστικότητα (η δηµιουργία των προϋποθέσεων για να γίνουν τα συστήµατα ανώτατης εκπαίδευσης πιο ανταγωνιστικά στο διεθνή χώρο). Τους τρεις αυτούς στόχους οι υπογράφουσες χώρες δεσµεύτηκαν να τους υλοποιήσουν µέσα από µια σειρά ενεργειών από µέρους τους. Οι ενέργειες αυτές ήταν: Υιοθέτηση ενός συστήµατος εύκολα αναγνωρίσιµων και συγκρίσιµων πτυχίων. Κάθε υπογράφουσα χώρα οφείλει αφενός να θεσπίσει µεθόδους ταχείας αναγνώρισης των πτυχίων από τα εκπαιδευτικά ιδρύµατα των άλλων µετεχόντων κρατών, και αφετέρου να µεριµνά ώστε τα πτυχία που παράγουν τα εγχώρια ιδρύµατα να είναι εύκολα συγκρίσιµα µε τα πτυχία που παρέχουν οι άλλες χώρες. Ένας τρόπος επίτευξης των ανωτέρω είναι η χορήγηση του αποκαλούµενου «Παραρτήµατος διπλώµατος» ( Diploma Supplement ), ενός εγγράφου που θα χορηγείται σε αποφοίτους πανεπιστηµίων ως συνοδευτικό του πτυχίου τους. Το «Παράρτηµα» θα πρέπει να επεξηγεί το κάθε πτυχίο και τις δεξιότητες που πιστοποιεί, έτσι ώστε το περιεχόµενο του πτυχίου να γίνεται εύκολα αντιληπτό από τα αρµόδια όργανα των λοιπών χωρών και να 8

9 είναι ευχερέστερη η αξιολόγησή του σε σχέση και µε τους τίτλους σπουδών των χωρών αυτών 5. Υιοθέτηση ενός συστήµατος δύο κύκλων σπουδών, του προπτυχιακού και του µεταπτυχιακού. Συµφωνήθηκε, δηλαδή, η µετατροπή των προγραµµάτων σπουδών των πανεπιστηµίων έτσι ώστε να διαµορφωθούν δύο κύκλοι σπουδών. Ο πρώτος, ο προπτυχιακός, θα έχει, σύµφωνα µε τη ιακήρυξη, διάρκεια τουλάχιστον τριών ετών και θα πρέπει µε την ολοκλήρωσή του να παρέχει τίτλο ανταποκρινόµενο όσο το δυνατόν περισσότερο στις απαιτήσεις και τις ανάγκες της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας. Ο δεύτερος κύκλος, ο µεταπτυχιακός, θα είναι προσβάσιµος µόνο από όσους έχουν ολοκληρώσει τον πρώτο και θα παρέχει τίτλους µεταπτυχιακών σπουδών επιπέδου master ή/και διδακτορικού. Υιοθέτηση ενός συστήµατος µονάδων ως µέσου για την προώθηση της ευρύτερης δυνατής κινητικότητας. Οι Υπουργοί Παιδείας συµφώνησαν στη θέσπιση ενός συστήµατος συγκέντρωσης µονάδων από τους φοιτητές οποιουδήποτε εκπαιδευτικού ιδρύµατος ανάλογα µε τα µαθήµατα που θα έχουν παρακολουθήσει επιτυχώς. Τις µονάδες αυτές οι φοιτητές θα µπορούν να τις «µεταφέρουν» σε περίπτωση µετεγγραφής τους σε άλλο ίδρυµα. Με αυτό τον τρόπο ενισχύεται και απλοποιείται η κινητικότητα των φοιτητών στο ευρύτερο πλαίσιο του ευρωπαϊκού χώρου ανώτατης εκπαίδευσης. Οι Υπουργοί συµφώνησαν στο πρότυπο του ECTS European Credit Transfer System που εφαρµόζεται ήδη στα περισσότερα κράτη µέσω του Erasmus 6. 5 Πηγή: 6 Το ECTS, δηλαδή το European Credit Transfer System, αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του προγράµµατος Erasmus µε σκοπό να διευκολύνει τις διαδικασίες αναγνώρισης των ακαδηµαϊκών σπουδών στο εξωτερικό, αποτιµώντας και/ή µεταφέροντας την εργασία του συµµετέχοντος φοιτητή (µεταφορά διδακτικών µονάδων) µεταξύ των συνεργαζόµενων ιδρυµάτων. Το ECTS βασίζεται στην αρχή της αµοιβαίας εµπιστοσύνης µεταξύ των ιδρυµάτων που συµµετέχουν στο πρόγραµµα. Πηγή: 9

10 Προώθηση της κινητικότητας ξεπερνώντας πιθανά εµπόδια, ώστε να είναι ουσιαστική η ελεύθερη µετακίνηση. Oυσιαστικά, αναφερόµενοι σε πιθανά εµπόδια οι Υπουργοί εννοούν κυρίως το θέµα της αναγνώρισης περιόδων σπουδών (για τους φοιτητές) ή διδακτικών ωρών (για τους καθηγητές) σε άλλες χώρες, όπως επίσης τις δυσκολίες πρόσβασης σε ιδρύµατα εκτός των χωρών τους. Προώθηση της ευρωπαϊκής συνεργασίας στον τοµέα της διασφάλισης της ποιότητας µε σκοπό να δηµιουργηθούν κοινά κριτήρια και κοινές µέθοδοι. ηλαδή, οι υπογράφουσες χώρες συµφώνησαν να δηµιουργήσουν µια κοινή δοµή για τη διασφάλιση της ποιότητας, θεσπίζοντας, αν ήταν απαραίτητο, νέους φορείς και δηµιουργώντας νέους θεσµούς. Προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης στην ανώτατη εκπαίδευση. Τούτο θα επιτευχθεί, σύµφωνα µε τη ιακήρυξη, µε την καθιέρωση διδακτικών θεµάτων που περιέχουν ευρωπαϊκά στοιχεία και µε τη θέσπιση κοινών πτυχίων, ερευνητικών και µετεκπαιδευτικών προγραµµάτων από πανεπιστήµια διαφορετικών χωρών. Σχολιασµός Η ιακήρυξη της Μπολόνια δεν αποτελεί συµβόλαιο, δεν δηµιουργεί νοµική δέσµευση για τις υπογράφουσες χώρες, ούτε είναι επιταγή κάποιας ανώτερης Αρχής. Πρόκειται για ένα κείµενο που συντάχθηκε και υπογράφτηκε µε τις καλύτερες των προθέσεων από 29 χώρες το 1999 (45 το 2005) για τη δηµιουργία του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης, την προώθηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης και τη σύνδεση της ανταγωνιστικότητας µε τις κοινωνικές και επαγγελµατικές ανάγκες της Ευρώπης. 10

11 Ονοµάζουµε, λοιπόν, ιαδικασία της Μπολόνια την πορεία προς την εφαρµογή όλων των προαναφερθέντων µέτρων. Μετά τη Σύνοδο Κορυφής της Μπολόνια αυξήθηκε σηµαντικά η κινητικότητα στο χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης. Το συνέδριο των ευρωπαϊκών ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης στη Σαλαµάνκα 7 (29-30/3/2001) και το φοιτητικό συνέδριο στο Γκέτεµποργκ 8 (22-25/3/2001) επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στη ιαδικασία της Μπολόνια και ετοίµασαν το έδαφος για τη Συνάντηση Κορυφής των Ευρωπαίων Υπουργών Παιδείας στην Πράγα (2002). 7 Στο Συνέδριο της Σαλαµάνκα τονίστηκε ότι, προκειµένου να επιτευχθούν οι στόχοι της Μπολόνια, τα πανεπιστήµια θα έπρεπε να λειτουργούν όσο το δυνατόν πιο αυτόνοµα και ανεξάρτητα σε ό,τι αφορά τα προγράµµατα σπουδών και την κατανοµή των κονδυλίων. Επισηµάνθηκε, επίσης, η αναγκαιότητα σύνδεσης των πανεπιστηµιακών προγραµµάτων σπουδών µε την αγορά εργασίας και κατέστη, τέλος, σαφές ότι θα έπρεπε να καταργηθούν όλα τα εµπόδια στην κινητικότητα σπουδαστών και προσωπικού. 8 Στο φοιτητικό Συνέδριο του Γκέτεµποργκ συµµετείχαν σπουδαστές οι οποίοι υπογράµµισαν τη σηµασία της ύπαρξης µιας κοινωνικής διάστασης στη ιαδικασία της Μπολόνια, κυρίως της ύπαρξης ίσων ευκαιριών πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση. 11

12 2.1. Η ιακήρυξη της Μπολόνια και η Ελλάδα H Ελλάδα ήταν µεταξύ των 29 κρατών που παρέστησαν στην Μπολόνια και υπέγραψαν τη ιακήρυξη, µε εκπροσώπους της τον τότε Υπουργό Παιδείας Γεράσιµο Αρσένη και τον Ειδικό Γραµµατέα Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας, καθηγητή ιονύση Κλάδη. Η εκπροσώπηση της Ελλάδας αφορούσε το σύνολο του χώρου της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης, ήτοι το σύνολο των Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. Ό,τι συµφωνήθηκε, λοιπόν, έχει ισχύ και για τις δύο αυτές κατηγορίες εκπαιδευτικών ιδρυµάτων. Η σχέση της Ελλάδας µε τη ιακήρυξη της Μπολόνια και την περαιτέρω ιαδικασία είναι ιδιαίτερη. Ήδη από την (προηγηθείσα) ιακήρυξη της Σορβόννης (1998) οι αντιδράσεις της ελληνικής πλευράς ήταν έντονες, κυρίως ως προς τον «ηγεµονικό» χαρακτήρα που αποδόθηκε από πολλούς στη συγκεκριµένη κίνηση λίγων ισχυρών ευρωπαϊκών χωρών. Συνεπώς, όταν ήρθε η ώρα της ιακήρυξης της Μπολόνια, έπρεπε να γίνει φανερή η διαφοροποίηση από τα συµφωνηθέντα στην Σορβόννη. Και πράγµατι έτσι συνέβη. Όσον αφορά τώρα τη ιακήρυξη της Μπολόνια, η σχετική έκθεση του ιονύση Κλάδη (2000) φανερώνει σε ποια σηµεία της ιακήρυξης και γενικότερα της Συνόδου Κορυφής αντέδρασε η ελληνική πλευρά και µε ποιον τρόπο. Οι ενστάσεις αυτές παρουσιάζονται στο παρόν υποκεφάλαιο. Ας σηµειωθεί ότι οι ενστάσεις-παρατηρήσεις της Ελλάδας συµβάδιζαν µε αυτές και άλλων χωρών. Πρωταρχικό µέληµα κάποιων χωρών, µεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ήταν να αποσαφηνιστεί ο βαθµός δεσµευτικότητας της ιακήρυξης και των στόχων της. Η πρόταση των συγκεκριµένων χωρών ήταν να είναι πιο «χαλαρή» η διατύπωση της παραγράφου που αναφερόταν στη «σύγκλιση των συστηµάτων ανώτατης εκπαίδευσης». Η 12

13 πρόταση έγινε δεκτή και στο τελικό κείµενο της ιακήρυξης γίνεται λόγος για «καλύτερη συµβατότητα και πληρέστερη συγκρισιµότητα» των εκπαιδευτικών συστηµάτων. Σε ό,τι αφορά το στόχο των δύο κύκλων σπουδών, του προπτυχιακού και του µεταπτυχιακού, η Ελλάδα, µαζί µε άλλα κράτη, ζήτησε εύλογα να «µην υπάρχει καµιά ρητή, περιοριστική ή υποχρεωτική αριθµητική αναφορά σε έτη σπουδών». Γι αυτό και ορίστηκε µόνο η ελάχιστη διάρκεια του πρώτου κύκλου σπουδών σε τρία έτη. Επίσης, δεν ορίστηκε διάρκεια για το δεύτερο κύκλο σπουδών, το µεταπτυχιακό, και κατόπιν αιτήµατος της Ελλάδας και της Αγγλίας ο (πρώτος) µεταπτυχιακός τίτλος σπουδών (master) δεν τέθηκε ως προϋπόθεση για τη λήψη διδακτορικού διπλώµατος. Στο ζήτηµα των δύο κύκλων σπουδών πολλοί Υπουργοί διατύπωσαν επιφυλάξεις. Σύµφωνα µε τον ιονύση Κλάδη, οι επιφυλάξεις αυτές δεν έχουν καταγραφτεί συγκεντρωτικά. Ωστόσο έχει καταχωρηθεί στα πρακτικά της ιακήρυξης η επιφύλαξη του Γεράσιµου Αρσένη για το κατά πόσο αυτή η διατύπωση, όσο «χαλαρή» και να είναι, µπορεί να εφαρµοστεί στις ιατρικές και στις πολυτεχνικές σπουδές 9. Στην πρόταση δηµιουργίας ενός συστήµατος µονάδων µεταξύ των ιδρυµάτων των χωρών για τη διευκόλυνση της κινητικότητας και της αναγνωρισιµότητας, η Ελλάδα δεν θα είχε αντίρρηση, εάν το κείµενο δεν άφηνε περιθώρια εφαρµογής αυτού του συστήµατος και σε ιδρύµατα διά βίου εκπαίδευσης µε σκοπό τη σύνδεσή τους µε ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα λεπτό ζήτηµα για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση αφού, όπως εξήγησε και η ελληνική αντιπροσωπεία, στην Ελλάδα υπάρχει το «πρόβληµα µε τις ιδιωτικές εκπαιδευτικές επιχειρήσεις που λειτουργούν συνεργαζόµενες µε πανεπιστήµια άλλων χωρών µε σχέσεις τύπου franchising, χωρίς όµως να αναγνωρίζονται από το ελληνικό κράτος». Σε αυτό το σηµείο, παρόλο που το τελικό κείµενο αφήνει την αναγνώριση των µονάδων στην ευχέρεια των 13

14 πανεπιστηµίων, η ελληνική πλευρά δήλωσε ξεκάθαρα ότι δεν δεσµεύεται από αυτό το τµήµα της ιακήρυξης, ειδικά για τη συγκεκριµένη περίπτωση (του ενδεχόµενου µεταφοράς µονάδων από ιδιωτικές σχολές σε δηµόσια πανεπιστήµια και αντίστροφα). Τέλος, µια ένσταση πολλών χωρών και της Ελλάδας είχε να κάνει µε το ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην όλη διαδικασία. Υπήρξε έντονα η αίσθηση ότι: 1) Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Ανώτατης Εκπαίδευσης οφείλει να ξεπερνά τα όρια της Ε.Ε., όσο και αν αυτά διευρυνθούν. 2) Πρέπει ο χώρος αυτός να θεµελιωθεί πάνω σε κοινωνικά και ανθρωπιστικά ιδανικά και όχι µε τόση έµφαση στην ανταγωνιστικότητα και στην απασχολησιµότητα έννοιες που φάνηκε πως ταυτίζονται µε την Ε.Ε. 3) Πρέπει ο χώρος αυτός να δηµιουργηθεί «χωρίς κηδεµονίες και χωρίς ιευθυντήρια». Γι αυτόν το λόγο η Ε.Ε. ανέλαβε ρόλο συµµετέχοντος στη διαδικασία ισάξιου µε όλα τα άλλα κράτη. 9 Κατά πόσο, δηλαδή, είναι εφικτή η αναγνώριση τίτλου bachelor µετά από τρία χρόνια σπουδών σε ιατρικές και πολυτεχνικές σχολές. 14

15 3. Η Σύνοδος Κορυφής στην Πράγα Μαΐου 2002 Η Σύνοδος Κορυφής της Πράγας δεν έγινε µε σκοπό να αλλάξει µε οποιονδήποτε τρόπο τη ιακήρυξη της Μπολόνια ούτε φυσικά για να συµφωνηθεί ή υπογραφτεί κάτι διαφορετικό. Οι Υπουργοί Παιδείας συναντήθηκαν για να αξιολογήσουν την πορεία των κρατών τους προς τον Ευρωπαϊκό Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης µετά τη συνάντησή τους στην Μπολόνια, και για να κάνουν προγραµµατισµό για το µέλλον. Η έκθεση του Pedro Lourtie µε τίτλο Furthering the Bologna Process περιείχε την περιγραφή των εξελίξεων από τη Σύνοδο της Μπολόνια και τις βάσεις που έθεταν για το µέλλον. Στην έκθεση αυτή ήταν διάχυτη η αίσθηση ότι όλα όσα είχαν συµφωνηθεί στην Μπολόνια είχαν γίνει µε ενθουσιασµό αποδεκτά από όλα τα κράτη και ότι ήδη γίνονταν κινήσεις µε βάση τα συµφωνηθέντα, µε σκοπό να αλλάξει το τοπίο της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ευρώπη. Ωστόσο σηµειώθηκε ότι υπάρχουν ακόµη διαφορές στον τρόπο µε τον οποίο κάθε κράτος, σύστηµα ανώτατης εκπαίδευσης και ίδρυµα αντιλαµβάνονται τη ιαδικασία της Μπολόνια και τη σηµασία της ιαδικασίας αυτής για το µέλλον. Τέλος, µετά από αίτηµα των φοιτητών, έγινε ειδική αναφορά στην ανάγκη να τονωθεί η κοινωνική διάσταση της ιαδικασίας. Με την έννοια «κοινωνική διάσταση» εννοούµε το δικαίωµα όλων σε ποιοτική ανώτατη εκπαίδευση ανεξαρτήτως οικονοµικής και κοινωνικής προέλευσης. Ο Pedro Lourtie έκανε ένα σύντοµο απολογισµό των προσπαθειών υλοποίησης καθενός από τους στόχους που είχαν θέσει οι Υπουργοί Παιδείας στην Μπολόνια. Μεταξύ των Υπουργών η προώθηση της κινητικότητας βρήκε οµόφωνη και ενθουσιώδη υποστήριξη, όπως και η δηµιουργία ενός συστήµατος µονάδων κατά το πρότυπο του ECTS. H ανταγωνιστικότητα και η απασχολησιµότητα άρχιζαν σιγά σιγά να αναπτύσσονται ως έννοιες στα συστήµατα ανώτατης εκπαίδευσης των χωρών. 15

16 Πρόοδο σηµείωσε η πλειονότητα των χωρών και στο θέµα της διασφάλισης της ποιότητας, δηµιουργώντας εθνικά προγράµµατα «πιστοποποίησης» (accreditation) ανεξάρτητα από το πώς κάθε κράτος ερµηνεύει την πιστοποίηση. Ως προβληµατικοί εµφανίζονταν µέχρι την Πράγα οι στόχοι: 1. της δηµιουργίας ενός συστήµατος σπουδών αποτελούµενου από δύο κύκλους, και 2. της προώθησης της διά βίου εκπαίδευσης. Από την έκθεση προκύπτει ότι το σύστηµα των δύο κύκλων σπουδών ήταν κατά γενική οµολογία ο στόχος για τον οποίο εκδηλώθηκαν εξαρχής οι εντονότερες αντιδράσεις. Υπήρξαν µεν κάποιες κινήσεις προς τη δηµιουργία της δοµής «προπτυχιακές µεταπτυχιακές σπουδές», αλλά ήταν ακόµα έντονη η δυσκολία σωστής ερµηνείας του στόχου αυτού. Για την περίπτωση της διά βίου εκπαίδευσης, στην έκθεση αναφέρεται απλώς ότι δεν έχει αφοµοιωθεί ακόµη στη συνείδηση των πολιτών ως αναπόσπαστο µέρος της ανώτατης εκπαίδευσης. Ενδιαφέρον, τέλος, παρουσιάζει η αναφορά του Lourtie στο Συνέδριο της Λισαβόνας το 1997, όπου συµφωνήθηκε η γενική αναγνώριση των διπλωµάτων-πτυχίων µεταξύ των ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης στην Ευρώπη, εκτός από περιπτώσεις όπου οι διαφορές είναι αγεφύρωτες. Σε κάθε περίπτωση, οποιαδήποτε άρνηση αναγνώρισης πρέπει να αιτιολογείται επαρκώς. Ο Lourtie αναφέρθηκε στη Λισαβόνα στο εξής πλαίσιο: η συµφωνία της Λισαβόνας συµπληρώνει και συµπληρώνεται από τη ιακήρυξη της Μπολόνια που µιλούσε για σύγκλιση, διαφάνεια και αµοιβαία εµπιστοσύνη των ιδρυµάτων, και οι δυο τους δηµιουργούν έτσι από κοινού τις σωστές προϋποθέσεις για την αµοιβαία αναγνώριση των πτυχίων (η οποία µε τη σειρά της θα αποτελέσει τη βάση για τη µεγαλύτερη κινητικότητα των φοιτητών). Κάποιες ηµέρες πριν από τη Σύνοδο της Πράγας το Συµβούλιο της Ευρώπης εξέδωσε ένα κείµενο βασισµένο στο ιεθνές Σεµινάριο που έλαβε χώρα στις 11 Μαΐου 16

17 2002 στη Λισαβόνα σχετικά µε την αναγνώριση πτυχίων. Με το κείµενο αυτό όλοι οι Υπουργοί που είχαν υπογράψει τη ιακήρυξη της Μπολόνια καλούνταν να υπογράψουν και να θέσουν σε εφαρµογή τη Συµφωνία της Λισαβόνας ως «βασικό στοιχείο για τη διευκόλυνση της δηµιουργίας του Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης». Ας σηµειωθεί ότι από τις χώρες που υπέγραψαν τη ιακήρυξη της Μπολόνια µόνο ορισµένες είχαν υπογράψει ήδη τη Συµφωνία της Λισαβόνας. Σε αυτές δεν συγκαταλεγόταν η Ελλάδα. Κατά τη λήξη της Συνόδου της Πράγας οι Υπουργοί υπέγραψαν το Ανακοινωθέν της Πράγας. Σε αυτό συµφωνούσαν ότι όλοι οι στόχοι που τέθηκαν στην Μπολόνια είχαν γίνει δεκτοί από τις υπογράφουσες χώρες µε τις καλύτερες προθέσεις. Η βασική διαφορά µεταξύ του Ανακοινωθέντος της Πράγας και της ιακήρυξης της Μπολόνια ήταν ότι στην Πράγα προστέθηκαν στον Ευρωπαϊκό Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης και όλα τα µη πανεπιστηµιακά ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης, ενώ η Μπολόνια αναφερόταν µόνο στα πανεπιστηµιακά ιδρύµατα (για την Ελλάδα στα Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι.). 17

18 3.1. Η Σύνοδος στην Πράγα και η Ελλάδα Παρόλο που δεν υπάρχει κάποιο ελληνικό επίσηµο κείµενο που να εξηγεί τι ακριβώς συνέβη στο χρονικό διάστηµα µεταξύ Μπολόνια (1999) και Πράγας (2002), µέσα από την έκθεση Trends ΙΙ φαίνεται η κινητικότητα και η κατάσταση (και) της Ελλάδας στο διάστηµα αυτό. Κατ αρχάς, γίνεται αναφορά στο πώς το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας προσπάθησε να γνωρίσει στους φορείς της ανώτατης εκπαίδευσης τη ιαδικασία της Μπολόνια. Οργάνωσε την εθνική ηµέρα «ενηµέρωσης για τη ιαδικασία της Μπολόνια». Προώθησε τη µετάφραση στα ελληνικά και τη διανοµή βασικών κειµένων, όπως η ίδια η ιακήρυξη αλλά και η διερευνητική έκθεση Trends I 10, που συντάχθηκε για την προετοιµασία της Συνόδου της Μπολόνια. Αυτές οι προσπάθειες δηµοσιοποίησης και επεξήγησης της ιαδικασίας της Μπολόνια κίνησαν το ενδιαφέρον στον ελληνικό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης για τη ιαδικασία από το εκέµβριο του 2000 και µετά. Αναφέρεται επίσης ότι η Ελλάδα έχει θέσει την προώθηση της κινητικότητας ως προτεραιότητα. Ωστόσο, γίνεται δεκτό από ελληνικής πλευράς µε ύφος απολογητικό ότι η ελληνική ανώτατη εκπαίδευση είναι ακόµη «ένα σύστηµα αρκετά κλειστό». Σχετικά µε το θέµα της απασχολησιµότητας και της σύνδεσης των πτυχίων µε την αγορά εργασίας, η ελληνική πλευρά δήλωσε ότι, για να επέλθει µια αλλαγή που να προσανατολίζει τα πτυχία προς αυτή την κατεύθυνση, χρειάζεται περισσότερος διάλογος ανάµεσα στην κυβέρνηση, στα ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης, στους φοιτητές και στους εργοδότες. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή διάσταση που το Υπουργείο Παιδείας καλείται να προσδώσει στα πτυχία, η ελληνική πλευρά δηλώνει ότι δυστυχώς λίγα ιδρύµατα-σχολές 10 Η Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστηµίων (E.U.A.) εκδίδει τις εκθέσεις Trends κάθε δύο χρόνια περιγράφοντας τις εξελίξεις στην ανώτατη εκπαίδευση. 18

19 έχουν προσθέσει κάτι τέτοιο στα προγράµµατα σπουδών τους, χωρίς πάντως να επισηµαίνεται στην έκθεση ο λόγος γι αυτή την αδράνεια. Το κείµενο της έκθεσης Trends II (που αφορά τη Σύνοδο της Πράγας) τονίζει ότι τα περισσότερα κράτη της Ευρώπης δεν δείχνουν να ανησυχούν ή να ενοχλούνται µε την ύπαρξη υπερεθνικών ιδρυµάτων ιδιωτικών ιδρυµάτων, δηλαδή, που µε τη µορφή franchise (από ίδρυµα άλλου κράτους) προσφέρουν εκπαίδευση ανώτατου επιπέδου. Μόνο η Ελλάδα και η Πορτογαλία εκδήλωσαν έντονη ανησυχία γι αυτό που ονόµασαν «εισαγόµενη εκπαίδευση». Η Ελλάδα µάλιστα την αντιµετώπισε µε απόλυτο τρόπο, αποκλείοντάς την τελείως (µε το να µην την αναγνωρίζει). Σχετικά µε αυτή την εισαγόµενη εκπαίδευση και µε όλα τα ιδιωτικά µη πανεπιστηµιακά ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης, πολλές χώρες βρέθηκαν µετά την Πράγα να αναγνωρίζουν τα πτυχία και τα µεταπτυχιακά διπλώµατα (master) των ιδρυµάτων αυτών ως ισάξια µε εκείνα των πανεπιστηµίων τους. Μάλιστα, αντικατέστησαν τα ήδη υπάρχοντα «επαγγελµατικά πτυχία» αυτά που στην Ελλάδα χορηγούνται από τα Ι.Ε.Κ. µε «κανονικά» πτυχία και master. Και ενώ η ιακήρυξη της Μπολόνια προτείνει να είναι δυνατή η µετακίνηση ενός φοιτητή αυτών των ιδρυµάτων σε κάποιο πανεπιστήµιο και αντίστροφα σε µια προσπάθεια να προωθήσει και τη διά βίου εκπαίδευση, η Ελλάδα δηλώνει ότι τέτοιου είδους µετακινήσεις είναι αδύνατες στο υπάρχον σύστηµά της. Όσον αφορά την εφαρµογή των δύο κύκλων σπουδών, στην Ελλάδα παρουσιάζονται κάποιες δυσκολίες. Η χώρα µας θεωρεί ότι ο απόφοιτος πολυτεχνείου έχει στα χέρια του πτυχίο επιπέδου master, παρόλο που παρακολούθησε ένα ενιαίο κύκλο σπουδών (διάρκειας πέντε ετών). Επίσης, η ελάχιστη διάρκεια των πρώτων πτυχίων στην Ελλάδα είναι τέσσερα χρόνια, κάτι που σύµφωνα µε την έκθεση Trends 19

20 II ίσως χρειαστεί να τροποποιηθεί, είτε µε µείωση του χρόνου σπουδών είτε µε αναβάθµιση των πτυχίων σε «εξελιγµένα» ή, τέλος, µε προσαρµογή τους σε master. Για το σύστηµα µονάδων η Ελλάδα δεν είχε την εποχή της Συνόδου της Πράγας κάποια νοµοθεσία. Το ECTS εφαρµόζεται στα ελληνικά πανεπιστήµια κατ επιλογή στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών προγραµµάτων ανταλλαγής φοιτητών. Όσο για το θέµα της αξιολόγησης της ποιότητας των ιδρυµάτων, έγινε κατ αρχήν αποδεκτό από την ελληνική πλευρά, ωστόσο οι συζητήσεις παρέµειναν σε αρχικό στάδιο, καθώς δεν µπορούσε να ξεκαθαριστεί ο ακριβής ρόλος του οργάνου που θα την εφάρµοζε. Όλα αυτά τα ζητήµατα έθιξε και η Γενική Γραµµατεία Ανώτατης Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας στην εθνική έκθεση (national report) που δηµοσίευσε λίγο πριν την επόµενη Συνάντηση Κορυφής στο Βερολίνο, δηλαδή πριν από το Σεπτέµβριο του Επιγραµµατικά, οι εξελίξεις ή, καλύτερα, η απουσία τους περιγράφονται ως εξής: Για τη δηµιουργία και την προώθηση πτυχίων πιο εύκολα αναγνωρίσιµων και συγκρίσιµων η έκθεση δηλώνει ότι ούτε η συµφωνία της Λισαβόνας έχει υπογραφτεί από την Ελλάδα ούτε το «Παράρτηµα διπλώµατος» έχει θεσµοθετηθεί. Γίνεται, βέβαια, λόγος για προσπάθειες εισαγωγής του «Παράρτηµατος» και αλλαγής του υπάρχοντος συστήµατος αναγνώρισης τίτλων. Το τελευταίο χρειαζόταν, σύµφωνα µε την ελληνική εθνική έκθεση, ολική αναθεώρηση για την ευκολότερη και αποτελεσµατικότερη αναγνώριση των τίτλων σπουδών που προέρχονταν από το εξωτερικό. Κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατόν µόνο µε την υπογραφή της Συµφωνίας της Λισαβόνας. Για τους δύο κύκλους σπουδών αναφέρεται ότι στην Ελλάδα αυτό το σύστηµα υπάρχει από τη δεκαετία του Όπως προβλέπεται και στη ιακήρυξη της 20

21 Μπολόνια, η είσοδος στο δεύτερο κύκλο προϋποθέτει την ολοκλήρωση του πρώτου. Το µόνο σηµείο διαφωνίας όπως και σε πολλές άλλες χώρες της Ευρώπης είναι ότι τα πτυχία που χορηγούνται από τις πολυτεχνικές σχολές πενταετούς διάρκειας σπουδών θεωρούνται ισότιµα πτυχίου master, χωρίς όµως ο πτυχιούχος να έχει ολοκληρώσει τυπικά κάποιον «πρώτο κύκλο σπουδών». Αυτό θέτει και θα συνεχίσει να θέτει ζητήµατα αντιστοίχισης µε τα πτυχία άλλων χωρών στους ίδιους τοµείς. Ισχυρή αντίδραση υπάρχει, επίσης, στην ιδέα της µείωσης της διάρκειας του πρώτου κύκλου σπουδών σε τρία χρόνια (που θα έκανε την αντιστοιχία µε τίτλους άλλων χωρών πολύ πιο εύκολη) µε το φόβο ότι θα χαθεί µέρος της παρεχόµενης-αποκτώµενης γνώσης. Για το σύστηµα µονάδων αναφέρεται ότι η χρήση του ECTS γίνεται από τα ιδρύµατα κατ επιλογή, χωρίς συστηµατοποίηση και πάντα στο πλαίσιο των προγραµµάτων ανταλλαγής και µετακίνησης φοιτητών της Ε.Ε. (Erasmus). Αναφορικά µε την προώθηση της κινητικότητας, σηµειώνεται ότι η ελληνική κυβέρνηση σκοπεύει να υιοθετήσει µια πολιτική πιο αποτελεσµατική, µε την προϋπόθεση, βέβαια, ότι η συµµετοχή και των ιδρυµάτων σε αυτή την προσπάθεια θα είναι µεγάλη. Για την αξιολόγηση της ποιότητας οµολογείται ότι η Ελλάδα είναι µία από τις λίγες πλέον ευρωπαϊκές χώρες που δεν έχει ένα όργανο αξιολόγησης της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση. Αναφέρεται το νοµοσχέδιο που προσπάθησε η προηγούµενη κυβέρνηση να περάσει το καλοκαίρι του 2003, στο οποίο προβλεπόταν η δηµιουργία ενός τέτοιου φορέα. Το νοµοσχέδιο εκείνο δεν ψηφίστηκε τελικά. Ο σχετικός νόµος ψηφίστηκε από την επόµενη κυβέρνηση τον Ιούλιο του

22 Σχετικά µε την προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης της ανώτατης εκπαίδευσης, γίνεται αναφορά στη συνεργασία ελληνικών και ξένων πανεπιστηµίων (γαλλικών και γερµανικών) και στην προετοιµασία ενός νοµοσχεδίου που θα έθετε τις νοµικές βάσεις για κοινά µεταπτυχιακά διπλώµατα και κοινά διδακτορικά µεταξύ ελληνικών και ξένων πανεπιστηµίων. Η µόνη εξέλιξη σχετικά µε τη διά βίου εκπαίδευση στην Ελλάδα στο διάστηµα µεταξύ Συνόδου Πράγας και Συνόδου Βερολίνου ήταν το Ανοιχτό Πανεπιστήµιο. Το προαναφερθέν νοµοσχέδιο συµπεριλάµβανε τη δηµιουργία Ινστιτούτων διά Βίου Εκπαίδευσης σε κάθε ίδρυµα, αλλά τελικά δεν έγινε δεκτό (το καλοκαίρι του 2003). Τέλος, η Ελλάδα στηρίζει έντονα την κοινωνική διάσταση της ανώτατης εκπαίδευσης όπως αυτή εκφράστηκε στο Ανακοινωθέν της Πράγας ( Communiqué ), δεδοµένου ότι οι φοιτητές οι βασικοί υπέρµαχοι της κοινωνικής διάστασης συµµετέχουν πολύ ενεργά στις διαδικασίες της ανώτατης εκπαίδευσης. [Ο ελληνικός νόµος πλαίσιο για την ανώτατη εκπαίδευση (Νόµος 1268/1982) παρέχει στους φοιτητές σηµαντικό ρόλο συµµετοχής στα κοινά της ανώτατης εκπαίδευσης, πολύ µεγαλύτερο από τα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη.] Όλες αυτές οι εξελίξεις αφορούσαν τις κινήσεις της ελληνικής πλευράς στο διάστηµα µεταξύ της Συνόδου Κορυφής της Πράγας (2002) και εκείνης του Βερολίνου (2003). 22

23 4. Η Σύνοδος Κορυφής στο Βερολίνο 19 Σεπτεµβρίου 2003 Η επόµενη συνάντηση πραγµατοποιήθηκε στο Βερολίνο το Tο Ανακοινωθέν της Συνάντησης του Βερολίνου ενθάρρυνε την εντατικοποίηση των προσπαθειών των χωρών για την ευόδωση των έξι τεθέντων στόχων και τόνιζε τη σηµασία των στόχων αυτών. Οι Υπουργοί Παιδείας συµφώνησαν στην προτεραιότητα που έχουν τρεις από τους έξι στόχους: η προώθηση της διασφάλισης της ποιότητας, η θεσµοθέτηση του συστήµατος δύο κύκλων σπουδών και η προώθηση της ευκολότερης αναγνώρισης τίτλων και περιόδων σπουδών µεταξύ των χωρών. Για τους τρεις αυτούς στόχους τέθηκαν συγκεκριµένες προθεσµίες και προσδιορίστηκαν συγκεκριµένες επιµέρους παράµετροι: Για τη διασφάλιση της ποιότητας συµφωνήθηκε ότι µέχρι το 2005 όλα τα εθνικά συστήµατα διασφάλισης της ποιότητας θα πρέπει να περιλαµβάνουν: 1. ξεκάθαρο προσδιορισµό των ευθυνών του εντεταλµένου οργάνου και των συµµετεχόντων ιδρυµάτων, και 2. σύστηµα αξιολόγησης των προγραµµάτων των ιδρυµάτων, το οποίο θα περιλαµβάνει εσωτερική αξιολόγηση, εξωτερικό έλεγχο και φυσικά συµµετοχή των φοιτητών και δηµοσιοποίηση των αποτελεσµάτων. Τα κριτήρια, οι διαδικασίες και οι κατευθύνσεις της αξιολόγησης θα πρέπει να αποφασιστούν από το Ευρωπαϊκό ίκτυο ιασφάλισης της Ποιότητας (ENQA) σε συνεργασία µε την Ένωση Ευρωπαϊκών Πανεπιστηµίων (ΕUA), την Ένωση Ευρωπαϊκών Ιδρυµάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης (EURASHE), και από εκπροσώπους των Εθνικών Ενώσεων Σπουδαστών στην Ευρώπη (ESIB). Για το σύστηµα δύο κύκλων σπουδών όλοι οι Υπουργοί Παιδείας δεσµεύτηκαν να έχουν αρχίσει να το εφαρµόζουν µέχρι το εσµεύτηκαν, επίσης, να ξεκινήσουν διάλογο για να διαµορφωθεί ένα πλαίσιο συγκρίσιµων και συµβατών χαρακτηριστικών 23

24 των συστηµάτων ανώτατης εκπαίδευσης σχετικά µε τη διδακτέα ύλη, το επίπεδο σπουδών, τα γνωστικά αποτελέσµατα και τις δεξιότητες. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι τίτλοι κάθε κύκλου σπουδών θα πρέπει να έχουν συγκεκριµένα αλλά και διαφορετικά αποτελέσµατα. Μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κύκλου σπουδών θα πρέπει να υπάρχουν διαφορετικές κατευθύνσεις και προσεγγίσεις, ώστε να καλύπτεται ευρύ φάσµα προσωπικών, ακαδηµαϊκών και εργασιακών (της αγοράς εργασίας) αναγκών. Σύµφωνα και µε το πνεύµα της Συµφωνίας της Λισαβόνας, οι τίτλοι του πρώτου κύκλου σπουδών θα πρέπει να προσφέρουν πρόσβαση στο δεύτερο κύκλο και, αντίστοιχα, οι µεταπτυχιακοί τίτλοι θα πρέπει να επιτρέπουν την πρόσβαση στις διδακτορικές σπουδές. Για την αναγνώριση των τίτλων και των περιόδων σπουδών οι Υπουργοί υπογραµµίζουν τη σηµασία της Συµφωνίας της Λισαβόνας και καλούν όλες τις χώρες να την υπογράψουν και να την εφαρµόσουν. Μέχρι το 2005 κάθε σπουδαστής θα πρέπει να λαµβάνει δωρεάν και αυτόµατα το «Παράρτηµα διπλώµατος» 11, που θα εκδίδεται στην πιο διαδεδοµένη ευρωπαϊκή γλώσσα. Επίσης, για πρώτη φορά γίνεται αναφορά στον Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Οι Υπουργοί συµφώνησαν πως η έρευνα και η ανώτατη εκπαίδευση πρέπει να συνδέονται στενά. Για το λόγο αυτόν θεώρησαν ότι πρέπει να προστεθεί στο σύστηµα των δύο κύκλων σπουδών ένας τρίτος, που θα περιλαµβάνει τις διδακτορικές και τις µεταδιδακτορικές σπουδές. Κάλεσαν, λοιπόν, τα ιδρύµατα να στηρίξουν µια τέτοια εξέλιξη, έτσι ώστε να συσχετιστεί η πανεπιστηµιακή έρευνα µε τις τεχνολογικές, επιστηµονικές και πολιτιστικές ανάγκες της κοινωνίας. 11 «[ ] από το 2005 κάθε σπουδαστής θα πρέπει να λάβει το Παράρτηµα ιπλώµατος αυτόµατα και χωρίς επιπλέον χρέωση» (Berlin Communiqué). 24

25 Τέλος, η διά βίου εκπαίδευση 12, συγκριτικά µε τη θέση που είχε στην Μπολόνια, κυριάρχησε τώρα στις συζητήσεις. Οι Υπουργοί καλούν τα ιδρύµατα και τα όργανα που θα διαµορφώσουν το πλαίσιο της ανώτατης εκπαίδευσης να βεβαιωθούν ότι η διά βίου εκπαίδευση προωθείται και στηρίζεται, καθώς προβάλλει επιτακτική η ανάγκη για ευκαιρίες εκπαίδευσης για όλους. 12 Οι Υπουργοί «πορεύονται προς την ευθυγράµµιση των εθνικών πολιτικών» µε σκοπό να καταστήσουν «τη διά βίου µάθηση πραγµατικότητα». 25

26 4.1. Η Σύνοδος Κορυφής στο Βερολίνο και η Ελλάδα Οι εξελίξεις στην Ελλάδα στο διάστηµα από τη Σύνοδο Κορυφής της Πράγας (2002) έως τη συνάντηση των Υπουργών στο Βερολίνο (2003) φαίνονται στην έκθεση της Ένωσης Ευρωπαϊκών Πανεπιστηµίων Trends III, όπου εξετάζονται οι γενικότερες εξελίξεις σχετικά µε τη ιαδικασία της Μπολόνια. Στην έκθεση αναφέρεται ότι: 1. Τα ελληνικά ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης θεωρούν ότι η υπάρχουσα νοµοθεσία περιορίζει την αυτονοµία µε την οποία θα µπορούσαν να συµµετέχουν πιο ενεργά στη διαδικασία επίτευξης των στόχων της ιακήρυξης της Μπολόνια. 2. Μικρός είναι ο επίσηµος ρόλος που κατέχουν οι Έλληνες φοιτητές στη ιαδικασία της Μπολόνια. Ουσιαστικά, δεν µετέχουν καθόλου στις προσπάθειες επίτευξης των στόχων της ιαδικασίας. 3. Μεγάλη είναι η δυσαρέσκεια των ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα για την ελλιπή οικονοµική στήριξη των αλλαγών που γίνονται στο πλαίσιο της ιαδικασίας. 4. Ενώ στο 33% των ιδρυµάτων ανώτατης εκπαίδευσης της Ευρώπης η κινητικότητα εξερχόµενων φοιτητών αυξήθηκε σηµαντικά, τα ελληνικά πανεπιστήµια ανήκουν στο 40% των ευρωπαϊκών ιδρυµάτων που παρουσίασε µεν αύξηση, αλλά όχι σηµαντική. 5. Μόνο το 10% των πρυτάνεων των ελληνικών πανεπιστηµίων δήλωσε ότι είναι πλήρως ενηµερωµένο για τη γενική συµφωνία σχετικά µε το εµπόριο των υπηρεσιών (GAΤS). 6. Σχετικά µε το σύστηµα δύο κύκλων σπουδών, το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας δηλώνει ότι αυτό υπήρχε στην Ελλάδα και πριν τη ιακήρυξη της Μπολόνια, συνεπώς δεν χρειάστηκαν νοµικές µεταρρυθµίσεις στον τοµέα αυτό. Παραδόξως, όµως, η έκθεση Trends III παρουσιάζει στη συνέχεια το 25% των ελληνικών ιδρυµάτων να µην το εφαρµόζουν! Σχετικά µε τις διδακτορικές σπουδές, το 40% των 26

27 ελληνικών πανεπιστηµίων δήλωσε ότι διεξάγονται µόνο υπό την εποπτεία ενός καθηγητή, ενώ ένα 20% περιλαµβάνει και παρακολούθηση µαθηµάτων και εποπτεία. 7. Στο θέµα της αναµόρφωσης των προγραµµάτων σπουδών ως άµεση συνέπεια της Μπολόνια, η Ελλάδα είναι ουραγός, αφού πάνω από το 40% των πανεπιστηµίων της δεν έχουν ξεκινήσει κανενός είδους αλλαγή. 8. Η συµµετοχή εργοδοτών και επαγγελµατιών στην ανώτατη εκπαίδευση είναι σπάνια έως ανύπαρκτη σύµφωνα µε το 50% των ιδρυµάτων στην Ελλάδα. 9. Όσον αφορά τους τίτλους σπουδών, όλα τα ελληνικά ιδρύµατα δήλωσαν ότι δεν περιµένουν κανένα φοιτητή να «βγει» από το σύστηµα σπουδών έχοντας αποκτήσει µόνο πρώτο πτυχίο, καθώς είναι σχεδόν βέβαιο ότι όλοι θα συνεχίσουν σε µεταπτυχιακό επίπεδο. 10. Στην έκθεση γίνεται ξεχωριστή αναφορά στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν έχει ακόµη εφαρµόσει ούτε υπογράψει τη Συµφωνία της Λισαβόνας για την αναγνώριση τίτλων σπουδών. Παραδόξως, η Ελλάδα ήταν από τις χώρες που υποστήριζαν έντονα ότι η ιαδικασία της Μπολόνια θα βελτιώσει πολύ την κατάσταση της αµοιβαίας αναγνώρισης τίτλων σπουδών. 11. Επίσης, η Ελλάδα βρίσκεται στη χαµηλότερη θέση, µεταξύ των συµµετεχόντων κρατών, αναφορικά µε την αναγνώριση περιόδων σπουδών σε διαφορετικά ιδρύµατα στο εσωτερικό της χώρας. Τα ελληνικά ιδρύµατα δήλωσαν ότι δεν έχουν απολύτως καµιά επίσηµη διαδικασία αναγνώρισης περιόδων σπουδών σε κάποιο ίδρυµα στο εσωτερικό της χώρας. 12. Για το Παράρτηµα διπλώµατος, η ελληνική πλευρά δήλωσε ότι έχει προχωρήσει σε νοµοθετικές πρωτοβουλίες, ώστε και αυτός ο θεσµός να εισαχθεί σύντοµα στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση. 27

28 13. Αναφορικά µε το σύστηµα µεταφοράς και συσσώρευσης µονάδων ΕCTS, η Ελλάδα παρουσιάζεται ως µια από τις χώρες µε την πιο διαδεδοµένη χρήση του. Το 80% των ιδρυµάτων το χρησιµοποιούν, εκ των οποίων το 60% το χρησιµοποιεί και ως σύστηµα συσσώρευσης Η Ελλάδα ανήκει στις 6 από τις 33 χώρες της ιαδικασίας που δεν είχαν τη δεδοµένη χρονική στιγµή (Σεπτέµβριος 2003) κάποιο όργανο αξιολόγησης. Σηµειώνεται ωστόσο ότι είχε κατατεθεί σχετικό νοµοσχέδιο στις αρχές του 2003, οπότε υπήρχε περίπτωση να εφαρµοστεί σύντοµα (τελικά το νοµοσχέδιο δεν ψηφίστηκε). Εξάλλου, µόνο στην Ελλάδα δηλώνεται ότι δεν υπάρχει καµιά διαδικασία εξωτερικής αξιολόγησης. 15. Τέλος, η Ελλάδα ανήκει στις χώρες που θα δέχονταν µε προθυµία ένα πανευρωπαϊκό όργανο πιστοποίησης (accreditation). 13 Στο πλαίσιο της προώθησης της διά βίου εκπαίδευσης, ο σπουδαστής µπορεί να χρησιµοποιήσει το ΕCTS ως µέσο αναγνώρισης όχι µόνο των περιόδων σπουδών σε διαφορετικό από το δικό του ίδρυµα (Erasmus), αλλά και του συνόλου των µονάδων που έχουν συσσωρευθεί από πρόγραµµα σε πρόγραµµα, για να προχωρήσει ανάλογα την εκπαίδευσή του. 28

29 5. Η Σύνοδος Κορυφής στο Μπέργκεν Μαΐου 2005 Η πιο πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής έγινε στο Μπέργκεν το Μαΐο του Οι χώρες που συµµετέχουν στη ιαδικασία καλωσόρισαν τα καινούρια µέλη (Αζερµπαϊτζάν, Αρµενία, Γεωργία, Μολδαβία, Ουκρανία) και δεσµεύτηκαν να συνδράµουν στην ένταξη των χωρών αυτών στις διαδικασίες. Αυτό που εξετάστηκε στο Μπέργκεν ήταν κατά κύριο λόγο οι εξελίξεις ως προς τις τρεις προτεραιότητες που τέθηκαν στο Βερολίνο, το σύστηµα των δύο κύκλων σπουδών, η αξιολόγηση της ποιότητας και η αναγνώριση περιόδων και τίτλων σπουδών έτερων ιδρυµάτων. Οι εξελίξεις αυτές εξετάστηκαν µε τη βοήθεια µετρήσεων (stocktaking) και εθνικών καρτών προόδου (national scorecard). Tα κριτήρια γι αυτές τις κάρτες προόδου, όπως αυτά παρουσιάζονται στην επίσηµη ιστοσελίδα της ιαδικασίας της Μπολόνια 14, είναι τα ακόλουθα: Αξιολόγηση ποιότητας 1. Επίπεδο εξέλιξης του συστήµατος αξιολόγησης της ποιότητας. 2. Βασικά χαρακτηριστικά των συστηµάτων αξιολόγησης. 3. Βαθµός συµµετοχής των φοιτητών. 4. Βαθµός συµµετοχής, συνεργασίας και δικτύωσης µε διεθνή ιδρύµατα. Σύστηµα δύο κύκλων σπουδών 5. Βαθµός εφαρµογής του συστήµατος δύο κύκλων σπουδών. 6. Βαθµός εγγραφής των φοιτητών στους δύο κύκλους σπουδών. 7. υνατότητα πρόσβασης από τον πρώτο στο δεύτερο κύκλο. Αναγνώριση περιόδων και τίτλων σπουδών 8. Βαθµός εφαρµογής του Παραρτήµατος ιπλώµατος. 9. Επικύρωση της Συµφωνίας της Λισαβόνας. 29

30 10. Επίπεδο εφαρµογής των πιστωτικών µονάδων ΕCTS. Οι δείκτες προόδου σε σχέση µε αυτά τα κριτήρια αποδίδονται µε διαφορετικά χρώµατα, όπως επεξηγείται στην εικόνα 1. Εικόνα 1: Πίνακας διαβαθµίσεων προσαρµογής των κρατών-µελών στις απαιτήσεις της διαδικασίας της Μπολόνια Τα γενικά αποτελέσµατα των εθνικών καρτών προόδου έδειξαν ότι: Αξιολόγηση της ποιότητας Σχεδόν όλες οι συµµετέχουσες χώρες έχουν θεσµοθετήσει ένα όργανο αξιολόγησης της ποιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης βασισµένο στα κριτήρια που τέθηκαν στο Ανακοινωθέν του Βερολίνου, και έχουν αναπτύξει µεγάλη συνεργασία µεταξύ τους στο θέµα αυτό. Ωστόσο, ως προς τη συµµετοχή των φοιτητών και τη διεθνή συνεργασία υπήρχαν περιθώρια ανάπτυξης, όπως επίσης ως προς τη συστηµατική εισαγωγή εσωτερικών µηχανισµών άµεσα συνδυασµένων µε εξωτερική αξιολόγηση. Στο Ανακοινωθέν ( Communiqué ) του Μπέργκεν οι Υπουργοί δέχτηκαν τα κριτήρια αξιολόγησης που αποφασίστηκαν και την ύπαρξη ενός ευρωπαϊκού δικτύου αξιολόγησης της ποιότητας. Επίσης, τόνισαν τη σηµασία της συνεργασίας και της 14 Πηγή: 30

31 αµοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων πιστοποίησης και αξιολόγησης της ποιότητας µεταξύ των κρατών. Σύστηµα δύο κύκλων σπουδών Οι Υπουργοί διαπίστωσαν ότι το σύστηµα δύο κύκλων σπουδών έχει εφαρµοστεί ευρέως και ότι στις υπογράφουσες χώρες περισσότεροι από τους µισούς φοιτητές συµµετέχουν σε αυτό. Ωστόσο, η πρόοδος ήταν µικρότερη όσον αφορά την ευκολία πρόσβασης από τον πρώτο στο δεύτερο κύκλο, όπως επίσης την ευκολία απασχόλησης αποφοίτων που είχαν στα χέρια τους µόνο πτυχίο πρώτου κύκλου σπουδών (bachelor). Στο Ανακοινωθέν της Συνόδου οι Υπουργοί συµφώνησαν να υιοθετήσουν ένα ενιαίο πλαίσιο αρχών για τον Ευρωπαϊκό Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης, το οποίο θα µιλάει για: 1. τρεις κύκλους σπουδών (συµπεριλαµβανοµένων ενδιάµεσων πιστοποιήσεων), 2. γενικά χαρακτηριστικά των κύκλων σπουδών βασισµένα στα γνωστικά αποτελέσµατα και στις αντίστοιχες δεξιότητες, και 3. τον αριθµό των µονάδων που θα δίνονται σε κάθε κύκλο σπουδών. Το πλαίσιο αυτό θα αλληλοσυµπληρώνεται µε το πλαίσιο µέσα στο οποίο αναπτύσσεται η διά βίου εκπαίδευση και η γενικότερη επαγγελµατική εκπαίδευση. Οι Υπουργοί δεσµεύτηκαν ότι µέχρι το 2007 θα έχουν αρχίσει διαδικασίες για εθνικά πλαίσια συµβατά µε αυτό το ενιαίο πλαίσιο, τα οποία µέχρι το 2010 θα πρέπει να έχουν τεθεί σε εφαρµογή. Αναγνώριση περιόδων και τίτλων σπουδών Οι κάρτες προόδου έδειξαν ότι 36 από τις 45 χώρες που συµµετέχουν στη ιαδικασία της Μπολόνια έχουν υπογράψει και εφαρµόσει τη Συµφωνία της Λισαβόνας. Παρ όλα αυτά, οι Υπουργοί απευθύνουν έντονα έκκληση στις υπόλοιπες χώρες να βιαστούν να µιµηθούν το παράδειγµα των πρώτων. Στο Ανακοινωθέν δεσµεύτηκαν να διαµορφώσουν 31

32 τις εθνικές νοµοθεσίες έτσι ώστε να καταστεί εφικτή η εφαρµογή της Συµφωνίας, και να βρουν τρόπους να κάνουν την αναγνώριση τίτλων σπουδών πιο εύκολη, πιο ποιοτική και πιο αποτελεσµατική. εσµεύτηκαν επίσης να πράξουν τα δέοντα σχετικά µε την αναγνώριση και κοινών πτυχίων ανάµεσα σε δύο ή περισσότερες χώρες, για την περαιτέρω ανάπτυξη της διά βίου εκπαίδευσης και για τη µεγαλύτερη δυνατή αναγνώριση προηγούµενων ανεπίσηµων σπουδών µε απώτερο σκοπό τη µεγαλύτερη πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. 32

33 5.1. Η Σύνοδος Κορυφής στο Μπέργκεν και η Ελλάδα Το χρονικό διάστηµα από τη Σύνοδο του Βερολίνου (2003) µέχρι εκείνη του Μπέργκεν (2005) είναι ίσως το πιο σηµαντικό αναφορικά µε τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Η έκθεση που παρέδωσε η Ελλάδα λίγο πριν τη Συνάντηση στο Μπέργκεν περιγράφει τις εξελίξεις µέχρι εκείνη τη στιγµή (14 Ιανουαρίου 2005) και αναφέρει τα εξής: Με την αναθεώρηση του Νόµου 2083/1992, ο οποίος αντικαταστάθηκε από το Νόµο 3255/ , οργανώνεται συγκεκριµένο πρόγραµµα για τη διακρατική συνεργασία στο θέµα των διαπανεπιστηµιακών µεταπτυχιακών προγραµµάτων. (Ο Νόµος του 1992 όριζε ως απαραίτητη προϋπόθεση για το µεταπτυχιακό τίτλο την άριστη γνώση των ελληνικών, κάτι που άλλαξε το 2004 προκειµένου να µπορέσουν να δηµιουργηθούν µεταπτυχιακά προγράµµατα κοινά µε πανεπιστήµια άλλων χωρών.) Ετοιµάζεται νοµοσχέδιο για τη σύσταση οργάνου αξιολόγησης της ανώτατης εκπαίδευσης. Ετοιµάζεται νοµοσχέδιο για τη σύσταση ινστιτούτων διά βίου εκπαίδευσης σε όλα τα Α.Ε.Ι. και τα Τ.Ε.Ι. Αναδιοργανώνεται το σύστηµα αναγνώρισης ξένων τίτλων σπουδών (το ιαπανεπιστηµιακό Κέντρο Αναγνωρίσεως Τίτλων Σπουδών της Αλλοδαπής Ι.Κ.Α.Τ.Σ.Α. µετονοµάστηκε και έγινε ο ιεπιστηµονικός Οργανισµός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδηµαϊκών & Πληροφόρησης.Ο.Α.Τ.Α.Π.). Κάποια µεταπτυχιακά προγράµµατα πραγµατοποιούνται σε γλώσσα άλλη από την ελληνική, για να προωθηθεί η κινητικότητα φοιτητών προς την Ελλάδα. 33

34 Εικόνα 2: Κάρτα προόδου της Ελλάδας ως προς την προσαρµογή της στις απαιτήσεις της ιαδικασίας της Μπολόνια Η Εικόνα 2 είναι η κάρτα προόδου της Ελλάδας όπως προκύπτει από την έκθεση προόδου (stocktaking). Σύµφωνα µε τη χρωµατική απεικόνιση, η Ελλάδα έχει «πολύ καλή απόδοση» στους δύο από τους τρεις ενδιάµεσους στόχους της διαδικασίας από το Βερολίνο µέχρι το Μπέργκεν (αξιολόγηση ποιότητας και δύο κύκλοι σπουδών). Ωστόσο, στην αναγνώριση περιόδων και πτυχίων σπουδών η χρωµατική απεικόνιση δείχνει γενικά «καλή απόδοση», µε το «βαθµό εφαρµογής των πιστωτικών 34

35 µονάδων ECTS» να είναι ο µεγαλύτερος και µε την «επικύρωση της Συµφωνίας της Λισαβόνας» να απουσιάζει εντελώς εµφανίζοντας το δείκτη «Καµιά πρόοδος δεν έχει γίνει στο θέµα αυτό». Συνολικά, όπως φαίνεται από το πεδίο TOTAL (βλ. Εικόνα 2), η Ελλάδα δείχνει να έχει πολύ καλή απόδοση λίγο πριν το Μπέργκεν. Από την εθνική έκθεση, ωστόσο, που αναφέρθηκε στην αρχή (σελ. 20), προκύπτει ότι πολλές εξελίξεις είχαν µόλις ξεκινήσει. Γι αυτόν το λόγο είναι απαραίτητο να δούµε επίσης τις εξελίξεις στο χώρο της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης µετά τη Σύνοδο Κορυφής στο Μπέργκεν. Συνοπτικά, οι εξελίξεις αυτές έχουν ως εξής: Το καλοκαίρι του 2005, µε το Νόµο 3369/2005 µε τίτλο «Συστηµατοποίηση της διά βίου εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις» οργανώνεται η διά βίου εκπαίδευση µε τη σύσταση Ινστιτούτων διά Βίου Εκπαίδευσης. Ο Νόµος αυτός είναι η επιτυχής κατάληξη του νοµοσχεδίου που αναφερόταν στην έκθεση προόδου της Ελλάδας λίγο πριν το Μπέργκεν. Με το Νόµο 3374/2005 µε τίτλο «Ποιότητα στην ανώτατη εκπαίδευση. Σύστηµα µεταφοράς, συσσώρευσης πιστωτικών µονάδων Παράρτηµα ιπλώµατος» τίθεται µια αρχή διασφάλισης της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση, οργανώνεται ένα σύστηµα µεταφοράς και συσσώρευσης πιστωτικών µονάδων και εισάγεται το Παράρτηµα ιπλώµατος στα ιδρύµατα ανώτατης εκπαίδευσης. Συνεπώς, εάν η κάρτα προόδου είχε συµπληρωθεί λίγο καιρό µετά το Μπέργκεν, τα χρώµατα θα ήταν διαφορετικά. Ενδεχοµένως η «καλή απόδοση» στο βαθµό εξέλιξης ενός συστήµατος αξιολόγησης της ποιότητας να γινόταν «πολύ καλή» ή ακόµη και «άριστη», και το ίδιο να συνέβαινε και µε το βαθµό εφαρµογής του Παραρτήµατος ιπλώµατος. Ωστόσο, δεν θα άλλαζε καθόλου ο χρωµατικός δείκτης σχετικά µε την επικύρωση της Συµφωνίας της Λισαβόνας. 35

36 6. Συµπέρασµα Με αργά βήµατα η Ελλάδα άρχισε να ανταποκρίνεται στα ζητούµενα της ιαδικασίας της Μπολόνια. Αυτό είναι εν µέρει φυσικό, καθώς οι αλλαγές δεν θα µπορούσαν να γίνουν από τη µια στιγµή στην άλλη. Μεγάλο ρόλο έπαιξε εξάλλου και το γεγονός ότι εξαρχής υπήρχαν σθεναρές αντιδράσεις από καθηγητικό προσωπικό και φοιτητές στην όλη ιδέα της ιαδικασίας. Πιο συγκεκριµένα, τα συµπεράσµατα τα οποία εξάγονται από τα δεδοµένα που εξετάστηκαν είναι τα εξής: Η Ελλάδα δείχνει να έχει κάνει κάποιες κινήσεις προς την επίτευξη των στόχων τους οποίους αποδέχτηκε στην Μπολόνια. Αυτές σχετίζονται µε την αξιολόγηση της ποιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης (Νόµος 3369/2005), µε τη συστηµατοποίηση της διά βίου εκπαίδευσης (Νόµος 3374/2005) και µε το Παράρτηµα ιπλώµατος. Θα µπορούσε να υποστηριχτεί ότι οι αλλαγές, τουλάχιστον οι επίσηµες νοµοθετικές µεταρρυθµίσεις, έγιναν «απότοµα». Ενώ η διαδικασία ξεκίνησε το 1999, όλες οι νοµοθετικές αλλαγές επήλθαν τα τελευταία δύο χρόνια. Νοµοσχέδια για την αξιολόγηση και τη διά βίου εκπαίδευση κατατέθηκαν προς ψήφιση το 2003, για να ψηφιστούν τελικά µε διαφορετική µορφή δύο χρόνια αργότερα. Τέλος, εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι η πρόοδος που σηµειώθηκε αφορούσε τοµείς τους οποίους η ελληνική πλευρά έδειχνε εξαρχής πρόθυµη να προωθήσει. Ωστόσο, είναι προφανές πως οι αντιρρήσεις και οι ενστάσεις της ελληνικής πλευράς στην Μπολόνια και στην Πράγα (ζήτηµα αµοιβαίας αναγνώρισης τίτλων) ήταν και οι τοµείς που τελικά δεν παρουσίασαν καµιά εξέλιξη. Αυτό 36

37 γεννά την απορία αν µπορούµε τελικά να µιλάµε για εξελίξεις που «προκλήθηκαν» και «δηµιουργήθηκαν» από και για τη διαδικασία της Μπολόνια ή για εξελίξεις που θα λάµβαναν χώρα ούτως η άλλως κάποια στιγµή στην ελληνική πραγµατικότητα. 37

38 Παράρτηµα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΧΩΡΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΥΠΟΓΡΑΨΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΚΥΡΩΣΕΙ ΤΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΙΤΛΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ List of Signatory States of the Council of Europe/UNESCO Convention on the Recognition of Qualifications Concerning Higher Education in the Europe Region Lisbon, 11 April 1997 as of 28 February 2006 States Date of signature Date of ratification Date of entry into force Albania 04/11/ /03/ /05/2002 Andorra Armenia 26/05/2000 Australia Austria Azerbaijan Belarus Belgium 19/09/ /11/ /01/ /07/ /02/ /04/ /03/ /02/ /01/ /02/2002 (a) 01/04/ /03/2005 Bosnia and Herzegovina 17/07/

39 03/03/2004 Bulgaria Canada 19/05/ /07/ /11/1997 Croatia Cyprus Czech Republic Denmark Estonia Finland 17/10/ /12/ /03/ /11/ /01/ /12/ /02/ /03/ /05/ /04/ /02/ /01/1998 France Georgia Germany 04/10/ /12/ /10/ /12/1999 Greece 39

Η διαδικασία Μπολόνια

Η διαδικασία Μπολόνια ΗδιαδικασίαΜπολόνια Προςένα«ΕυρωπαϊκόΧώρο ΑνώτατηςΕκπαίδευσης» Η συγκεκριμένη παρουσίαση έχει ως στόχο μια πρώτη επαφή με την Διαδικασία της Μπολόνιακαιταστάδιατηςγιατην δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ http://tegeo.teiep.gr/ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Υπεύθυνη έργου ΜΟ.ΔΙ.Π ΤΕΙ-ΗΠΕΙΡΟΥ Ενημερωτική Ημερίδα Ημερίδα ΜΟΔΙΠ ΤΕΙ Ηπείρου:

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσια επαγγελματικών προσόντων: καταλύτες για τη δια βίου μάθηση Το νέο Ευρωπαϊκό περιβάλλον εκπαίδευσης και κατάρτισης

Πλαίσια επαγγελματικών προσόντων: καταλύτες για τη δια βίου μάθηση Το νέο Ευρωπαϊκό περιβάλλον εκπαίδευσης και κατάρτισης Πλαίσια επαγγελματικών προσόντων: καταλύτες για τη δια βίου μάθηση Το νέο Ευρωπαϊκό περιβάλλον εκπαίδευσης και κατάρτισης Αθήνα 18 Ιουνίου 2009, Διήμερη συνάντηση εργασίας του ΤΕΕ «Πιστοποίηση Επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στόχοι της Διαδικασίας της Bologna

Οι Στόχοι της Διαδικασίας της Bologna Η Διαδικασία της Bologna και o Ευρωπαϊκός Χώρος Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ο πρωταρχικός στόχος της διαδικασίας της Bologna είναι η δημιουργία ενός ενιαίου Ευρωπαϊκού χώρου στην Ανώτερη Εκπαίδευση, που προωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+

Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+ Η Διεθνής Κινητικότητα στο πλαίσιο του Erasmus+ Αθήνα, Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 5 Δεκεμβρίου 2014 Αθανάσιος Καυκαλίδης Υπεύθυνος για τη Διεθνή Κινητικότητα & τις Κεντρικές Δράσεις ΕRASMUS + Τομέας Ανώτατης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Τέρμα Μαγνησίας, 62124,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση Καλλιόπη Μιχαήλ-Κλεφτούρη Υπεύθυνη Πράξης ΜΟΔΙΠ Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Διασφάλιση Ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πανεπιστημιακός Χάρτης Erasmus Erasmus Charter for Higher Education 2014-2020 3 βασικές δράσεις (Key Actions) KA1 Μαθησιακή Κινητικότητα των Aτόμων ΚΑ2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΛΤΑ Πηγή: Ευρυδίκη (2011a, 2012) ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Ποσοστό φοιτητών που πληρώνουν δίδακτρα για φοίτηση στον 2 o κύκλο σπουδών 13,8% Κανένας δεν πληρώνει ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 31,0% Όλοι πληρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΡΑΣΜΟΣ+ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΡΑΣΜΟΣ+ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΡΑΣΜΟΣ+ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΩΡΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ /ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ-ΟΛΜΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012

ΧΩΡΙΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ /ΑΥΞΗΣΕΙΣ ΜΕΙΩΣΕΙΣ ΚΕ.ΜΕ.ΤΕ-ΟΛΜΕ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΟΛΜΕ - ΟΛΜΕ ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΓΙΑ ΤΟ 2011-2012 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΟΙ ΜΙΣΘΟΙ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ ECTS: ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα προωθεί τη συνεργασία µεταξύ πανεπιστηµίων ως µέσο για τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωση 1: Ο φοιτητής είναι δυνατό να μεταβεί στο εξωτερικό για να παρακολουθήσει

Σημείωση 1: Ο φοιτητής είναι δυνατό να μεταβεί στο εξωτερικό για να παρακολουθήσει ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (ΤΕΙ) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΤΡΟΦΙΕΣ ΓΙΑ ΦΟΙΤΗΤΕΣ στα πλαίσια του Προγράμματος ERASMUS+ Μαθησιακής Κινητικότητας Φοιτητών για Σπουδές (σε ΑΕΙ της Ευρώπης)

Διαβάστε περισσότερα

ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία

ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία Περιεχόμενα Α Β Γ Δ Ε Πλαίσιο Πολιτικής για την ΕΕΚ (Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων Σκοπός Αποτελείηεξοικείωσημεμιασειράεννοιών, όρωνκαιθεσμικών εργαλείων τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΕ ΙΔΡΥΜΑΤΑ-ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΨΗΦΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΩΝ ΙΚΑΙΟΧΡΗΣΗΣ ΚΟΛΛΕΓΙΩΝ ΠΟΥ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΝ ΜΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Γραφείο Erasmus Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ Ημ/νία: 20/05/2014 Αρ. Πρωτοκ.: 548 Κτίριο Α, Κωστακιοί, 471 00 Άρτα Τηλ. Επικοινωνίας: 26810 50544 e-mail: erasmus @ teiep. gr ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ημοσιογραφική ιάσκεψη της ιεύθυνση Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης ρ έσποινα Μαρτίδου Φορσιέρ ιευθύντρια Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης Με ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Σκοπός: Ο σκοπός της πολιτικής ποιότητας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος είναι η συνεχής και συστηματική διασφάλιση, βελτίωση και

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης

Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης Δρ Δέσποινα Μαρτίδου-Φορσιέρ Διευθύντρια Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 24 Νοεμβρίου 2014 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ERASMUS+ TRAINEESHIPS ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ERASMUS+ TRAINEESHIPS ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήµιον Αθηνών TΜΗΜΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ERASMUS+ TRAINEESHIPS ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, η κομισιόν και οι λειτουργίες τους. Κωνσταντίνα Μαυροειδή

Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, η κομισιόν και οι λειτουργίες τους. Κωνσταντίνα Μαυροειδή Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, η κομισιόν και οι λειτουργίες τους Κωνσταντίνα Μαυροειδή Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο ονομάζεται το εκλεγμένο κοινοβουλευτικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκλέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΜΠΟΛΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΠΟΛΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ

Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΜΠΟΛΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΠΟΛΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΜΠΟΛΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΜΠΟΛΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΑ ΣΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ ιονύσης Κλάδης - Καθηγητής στην Πολιτική της Ανώτατης Εκπαίδευσης Τμήμα Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΗΣ ΑΛΑΜΠΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ Συστάσεις για πολιτικές για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη Σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη της Ανοικτής Πρόσβασης στη Νότια Ευρώπη ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

η κοινωνία της γνώσης Η Ευρωπαϊκή διάσταση Τα έγγραφα: Βιογραφικό Σημείωμα Συμπλήρωμα Διπλώματος

η κοινωνία της γνώσης Η Ευρωπαϊκή διάσταση Τα έγγραφα: Βιογραφικό Σημείωμα Συμπλήρωμα Διπλώματος Βιογραφικό Σημείωμα Συμπλήρωμα Διπλώματος Λουκάς Ζαχείλας Διευθυντής Ευρωπαϊκών & Διεθνών Σχέσεων ΟΕΕΚ zalouk@hol.gr Η Ευρωπαϊκή διάσταση Τα έγγραφα: Βιογραφικό σημείωμα EUROPASS Διαβατήριο γλωσσών EUROPASS

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ERASMUS : ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΜΠΡΟΣΤΑ» ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ Ε.Μ. / Ι.Κ.Υ. ΑΘΗΝΑ, 9 εκεμβρίου 2010

ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ERASMUS : ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΜΠΡΟΣΤΑ» ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ Ε.Μ. / Ι.Κ.Υ. ΑΘΗΝΑ, 9 εκεμβρίου 2010 ΘΕΜΑΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ «Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ERASMUS : ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΜΠΡΟΣΤΑ» ΗΜΕΡΙ Α ΤΗΣ Ε.Μ. / Ι.Κ.Υ. ΑΘΗΝΑ, 9 εκεμβρίου 2010 Θέματα αναγνώρισης ERASMUS H χρήση του ECTS ως ποιοτικό κριτήριο της κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑ Α ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ "Γυναίκες και Επιστήµη"

Η ΟΜΑ Α ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ Γυναίκες και Επιστήµη Η ΟΜΑ Α ΤΟΥ ΕΛΣΙΝΚΙ "Γυναίκες και Επιστήµη" ΕΘΝΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ * ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ * Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) αναπτύχθηκε µεγάλος προβληµατισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΠΡΟΣΒΑΣΙΜΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Η πρόσβαση στην πληροφορία αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα κάθε μαθητή, με ή χωρίς αναπηρίες και/ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Σε μία κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005)

ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005) ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005) ρ.ιωαννης. Μπουρής, ΚαθηγητηςΤΕΙΑθήνας, µέλος Σ ΟΑΤΑΠ 1 Ίδρυση ΟΑΤΑΠ: Ν.3328/2005 (ΦΕΚ.. 80, 1/4/2005)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση

Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ. σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 31.10.2013 COM(2013) 740 final 2013/0361 (APP) Πρόταση ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με την τριμερή κοινωνική σύνοδο κορυφής για την ανάπτυξη και την απασχόληση EL EL 1.

Διαβάστε περισσότερα

ιασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ευρώπη

ιασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ευρώπη ιασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση στην Ευρώπη The quality of a university study programme is defined not only by a great many aspects relating to the content and organisation of the curriculum,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «Αναβάθμιση των συστημάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ndpress@nd.gr

ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ndpress@nd.gr ΝΕΑ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ndpress@nd.gr ευτέρα, 26 Μαρτίου 2012 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ο υπεύθυνος Τομέα Πολιτικής Ευθύνης Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας της Νέας ημοκρατίας, βουλευτής Β Αθηνών κ. Κωστής Χατζηδάκης,

Διαβάστε περισσότερα

Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015

Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015 ΦΟΙΤΗΤΕΣ Μετακίνηση Φοιτητών σε Πανεπιστήμια του Εξωτερικού με το Πρόγραμμα ΕΡΑΣΜΟΣ 2014-2015 Oι θέσεις που υπάρχουν για μετακίνηση φοιτητών του Τμήματός μας σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η κυβερνητική πολιτική στοχεύει στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την παροχή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς κλάδους σπουδών σε όσο

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 11ης Μαρτίου 2002 για ένα κοινό ευρωπαϊκό υπόδειγµα βιογραφικού σηµειώµατος (ΒΣ) [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθµό Ε(2002) 516]

ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 11ης Μαρτίου 2002 για ένα κοινό ευρωπαϊκό υπόδειγµα βιογραφικού σηµειώµατος (ΒΣ) [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθµό Ε(2002) 516] L 79/66 EL Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 22.3.2002 ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 11ης Μαρτίου 2002 για ένα κοινό ευρωπαϊκό υπόδειγµα βιογραφικού σηµειώµατος (ΒΣ) [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ε.Π. "ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ" Ταχ. Δ/νση : Πιττακού 2-4 & Περιάνδρου Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10558

Διαβάστε περισσότερα

Ποια τα οφέλη για τις επιχειρήσεις;

Ποια τα οφέλη για τις επιχειρήσεις; ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ Τοµεακό πρόγραµµα Erasmus H ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ERASMUS Νέα προσόντα στον χώρο εργασίας ΕΙΕ, Τρίτη, 16 Οκτωβρίου 2012 Ελίνα Μαυρογιώργου, IKY-Ελληνική Εθνική

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος

2. Σκοπός και οµή του ιδακτορικού Προγράµµατος Οδηγός ιδακτορικών Σπουδών Στο Τµήµα λειτουργούν, από το 1985, µεταπτυχιακές σπουδές διδακτορικής βαθµίδας. Με τη νοµοθεσία που ισχύει σήµερα, µε αίτησή τους οι απόφοιτοι του Μ.Π.Σ. µπορούν να συνεχίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το γάλα

Η αλήθεια για το γάλα Η αλήθεια για το γάλα Υφιστάµενο πλαίσιο Σύµφωνα µε το υφιστάµενο πλαίσιο στην Ελλάδα υπάρχει γάλα χαµηλής παστερίωσης διάρκειας µέχρι 5 ηµερών, που µπορεί να ονοµάζεται και «φρέσκο» και γάλα υψηλής παστερίωσης-

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

Η επίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διοίκηση της εκπαίδευσης

Η επίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διοίκηση της εκπαίδευσης Η επίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διοίκηση της εκπαίδευσης Μαρία Δόκου Η εκπαίδευση αποτελεί για την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) μια αρμοδιότητα που υπάγεται στην αρχή της επικουρικότητας. Αυτό σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Πιστωτικών Μονάδων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ECVET)

Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Πιστωτικών Μονάδων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ECVET) ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ECVET : ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ 2 Οκτωβρίου 2006, Espoo ECVET : Προσχέδιο τεχνικών προδιαγραφών Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς Πιστωτικών Μονάδων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑ ΤΡΙΕΤΗ ΤΕΤΡΑΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ

ΠΤΥΧΙΑ ΤΡΙΕΤΗ ΤΕΤΡΑΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΜΑΡΓΙΑΝΑΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΟΥ IdEF & ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΩΝ EUROUNIVERSITIES idef@orionidef.gr www.idef.gr ΠΤΥΧΙΑ ΤΡΙΕΤΗ ΤΕΤΡΑΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ύο διαφορετικές δηλώσεις, η µια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό: Εσύ τι γνωρίζεις;

Μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό: Εσύ τι γνωρίζεις; Μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό: Εσύ τι γνωρίζεις; Οι περισσότεροι φοιτητές μετά την απόκτηση του πτυχίου τους ενδιαφέρονται να επιμορφωθούν συνεχίζοντας τις σπουδές τους σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμοί-Κλειδιά της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ευρώπη - 2007

Αριθμοί-Κλειδιά της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ευρώπη - 2007 ελτίο Τύπου Αριθμοί-Κλειδιά της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ευρώπη - 2007 Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ευρώπη πραγματοποιούνται μεγάλες αλλαγές που αφορούν στην καθιέρωση μέχρι το έτος 2010 ενός

Διαβάστε περισσότερα

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Παρουσίαση 23.9.2014 Παυλίνα Φιλιπποπούλου Εθνικός Εκπρόσωπος στο δίκτυο EQAVET & Προϊσταμένη Τμήματος Εθνικού Συστήματος Ποιότητας-

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ. Ευφροσύνη Παπασταματίου 18 Δεκεμβρίου 2013 Συντονίστρια ERASMUS

ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ. Ευφροσύνη Παπασταματίου 18 Δεκεμβρίου 2013 Συντονίστρια ERASMUS ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ERASMUS+: Η κινητικότητα στην Ανώτατη Εκπαίδευση Ευφροσύνη Παπασταματίου 18 Δεκεμβρίου 2013 Συντονίστρια ERASMUS ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ένα ενιαίο πρόγραμμα ERASMUS+ Πρόγραμμα Δια Βίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100 Ευρωπαϊκή Εκπαιδευτική Πολιτική και Διοίκηση Ολικής Ποιότητας Ευστάθιος Αθ. Ζωγόπουλος, Διπλωματ. Μηχανολόγος Μηχανικος MSc, εκπ/κός ΕΠΑΣ Αιγάλεω, Διδάκτωρ Μηχανικός Ε.Μ.Π. Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Το Κυπριακό Σηµείο Επαφή «Ευρώπη για του Πολίτε» συγχρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Παιδεία και Πολιτισµού τη Κυπριακή ηµοκρατία (50%) και από την

Το Κυπριακό Σηµείο Επαφή «Ευρώπη για του Πολίτε» συγχρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Παιδεία και Πολιτισµού τη Κυπριακή ηµοκρατία (50%) και από την Το Κυπριακό Σηµείο Επαφή «Ευρώπη για του Πολίτε» συγχρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Παιδεία και Πολιτισµού τη Κυπριακή ηµοκρατία (50%) και από την Ευρωπα κή Επιτροπή (50%) Παραδείγµατα και Καλέ Πρακτικέ

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013

(Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ (Lifelong Learning Programme - LLP) 2007-2013 Νοέµβριος 2011 Πρόγραµµα ιά Βίου Μάθησης Το κοινοτικό Πρόγραμμα Δράσης στους τομείς της Εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

2. (1) Στο νόμο αυτό, εκτός εάν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική έννοια -

2. (1) Στο νόμο αυτό, εκτός εάν από το κείμενο προκύπτει διαφορετική έννοια - ΝΟΜΟΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΤΙΤΛΟ ΝΟΜΟΣ ΚΥΡΩΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΓΙΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΙΜΙΑΣ ΤΙΤΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πόσο πράσινο είναι το µέλλον της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής;

Πόσο πράσινο είναι το µέλλον της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής; Πόσο πράσινο είναι το µέλλον της Ευρωπαϊκής Περιφερειακής Πολιτικής; Μία αξιολόγηση του WWF για τον σχεδιασµό της προγραµµατικής περιόδου 2007-2013 Μάιος 2007 Εισαγωγή Η ευρωπαϊκή αξιολόγηση του WWF εξετάζει

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας

Στρατηγικές συμπράξεις στους τομείς της εκπαίδευσης, της κατάρτισης και της νεολαίας KA2 Συνεργασία για Καινοτομία και Ανταλλαγή Καλών Πρακτικών Αναμενόμενα αποτελέσματα Τα σχέδια που υποστηρίζονται στο πλαίσιο αυτής της Δράσης αναμένονται να επιφέρουν τα παρακάτω αποτελέσματα: Καινοτόμες

Διαβάστε περισσότερα

25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν. Ιωβηλαίον. εκπαίδευσης. χρόνια ERASMUS: Ανοίγει. Προγράμματος ERASMUS πραγματοποιείται σε όλα τα

25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν. Ιωβηλαίον. εκπαίδευσης. χρόνια ERASMUS: Ανοίγει. Προγράμματος ERASMUS πραγματοποιείται σε όλα τα 25 Χρόνια Erasmus Αργυρούν Ιωβηλαίον Το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Erasmus συμπληρώνει φέτος 25 χρόνια λειτουργίας στον τομέα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα, με σύνθημα «25 χρόνια ERASMUS: Ανοίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου

ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.197 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δεύτερες εκτιμήσεις για την εξέλιξη του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ), κατά τη διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικοτητα. Εκπαιδευση Προτυπα

Κινητικοτητα. Εκπαιδευση Προτυπα Αναγνωριση Ποιοτητα Κινητικοτητα Εκπαιδευση Προτυπα Απασχολησιµοτητα Ανάπτυξη της Αγοράς Εργασίας Σχετικά Προσόντα και κατάρτιση Η VSPORT + Έργο Ο βασικός στόχος του VSPORT είναι να αναπτυχθεί ένα διατομεακό

Διαβάστε περισσότερα

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας

Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας Στοιχεία της Επετηρίδας για την Παγκόσμια Ανταγωνιστικότητα του International Institute for Management Development - IMD World Competitiveness Yearbook 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΚΤΥΟ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ:

ΔΙΚΤΥΟ ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ: ΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ: ΙΔΡΥΤΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ: H πρωτοβουλία «Sustainable Greece 2020» διοργανώνεται από το QualityNet Foundation, H πρωτοβουλία «Sustainable Greece 2020» διοργανώνεται από το QualityNet Foundation,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ Πειραιά. Ιούνιος 2015

ΙΕΚ Πειραιά. Ιούνιος 2015 ΙΕΚ Πειραιά Ιούνιος 2015 ιάδοση Αποτελεσµάτων Ευρωπαϊκού Προγράµµατος Κινητικότητας Erasmus+ Τίτλος: Καινοτόµες Τεχνικές Μαγειρικής Μοριακή Γαστρονοµία Ροές: ΙΤΑΛΙΑ ΙΤΑΛΙΑ ΙΣΠΑΝΙΑ Οµάδα Στόχος: 45 Καταρτιζόµενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ

ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΑΙ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ Σύµφωνα µε άρθρα και πληροφορίες που δηµοσιεύτηκαν τύπο του σαββατοκύριακου δηµοσιοποιήθηκαν τα βασικά στοιχεία του σχεδίου του υπουργείου παιδείας για τις

Διαβάστε περισσότερα

«Η κατάρτιση του αρχιτέκτονα. ιασύνδεση των προγραµµάτων σπουδών µε την επαγγελµατική πραχτική»

«Η κατάρτιση του αρχιτέκτονα. ιασύνδεση των προγραµµάτων σπουδών µε την επαγγελµατική πραχτική» ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΘΡΑΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ ΗΜΕΡΙ Α ΚΑΒΑΛΑ 30 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 «Η κατάρτιση του αρχιτέκτονα. ιασύνδεση των προγραµµάτων σπουδών µε την επαγγελµατική πραχτική» Στο µεταίχµιο µεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Μέσος αριθμός ξένων γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή

Μέσος αριθμός ξένων γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή γλωσσών που κατέχονται ανά μαθητή Αυστρία 1998 0 0 1999 1.1 1.7 2000 1.1 1.7 2001 0 0 2002 1.1 1.7 2003 0 0 2004 0 0 Βέλγιο 1998 0 0 1999 0 0 2000 1.2 2.2 2001 1.3 2.2 2002 1.3 2.2 2003 1.2 2.2 2004 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση

Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση Η Οδηγία 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά Συνολική θεώρηση Χρήστος Βλ. Γκόρτσος Γενικός Γραμματέας ΕΕΤ Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνούς Οικονομικού Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας)

ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) ιεθνής Αναπτυξιακή Συνεργασία και ο σηµαντικός ρόλος της Υ..Α.Σ. (Υπηρεσία ιεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) Η Ελλάδα διαθέτει 15ετή εµπειρία στη διεθνή αναπτυξιακή συνεργασία. Είναι επίσηµο µέλος της

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020

Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Στρατηγική για την ελληνική γεωργία και την ύπαιθρο στο πλαίσιο της ΚΓΠ με ορίζοντα το 2020 Επιστροφή στη Γεωργία; Μύθοι και Πραγματικότητα Ημερίδα Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Αθήνα, Ιούνιος 2013 ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓIΑΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓIΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓIΑΣ Το πρόγραμμα της Πρακτικής Άσκησης Φοιτητών αποτελεί έργο του Πανεπιστημίου Πειραιώς ενταγμένο στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» (ΕΠΕΔΒΜ),

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο 2014 στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 - FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Δείκτης Ανεργίας για το μήνα Ιανουάριο στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (28) και της Ευρωζώνης (18) - Στοιχεία της Eurostat

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2014 Σύµφωνα µε το άρθρο 6, παρ. 1, του ν. 4053/2012 (ΦΕΚ 44/Α/7-3-2012), "Ρύθµιση λειτουργίας της ταχυδροµικής αγοράς,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 Με βάση το Nόµο 4053/2012 (ΦΕΚ 44/Α/7-3-2012), "Ρύθµιση λειτουργίας της ταχυδροµικής αγοράς, θεµάτων ηλεκτρονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΡΑΣΗ ΡΑΣΗ 4.3 Κατάρτιση και δικτύωση όσων δραστηριοποιούνται στον τοµέα της νεολαίας και των οργανώσεων νέων 1) Κωδικός αριθµός: ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού

Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Μετάβαση από το Σχολείο στην Εργασία-Βασικές Αρχές και Προτάσεις για τους Υπεύθυνους του Πολιτικού Σχεδιασµού Στο τέλος του 1999, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός ξεκίνησε ένα σηµαντικό πρόγραµµα έρευνας στο θέµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΙΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΤΟΜΕΙΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΙΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Μαρία όκου, Προϊσταµένη Τµήµατος στη ιεύθυνση Πιστοποίησης της Γνώσης Ξένων Γλωσσών του Υπ. Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων, Απόφοιτη Θ Σειράς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ. µεταξύ. του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας (Ελλάδα. και. του Πανεπιστηµίου Montesquieu - Bordeaux IV (Γαλλία)

ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ. µεταξύ. του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας (Ελλάδα. και. του Πανεπιστηµίου Montesquieu - Bordeaux IV (Γαλλία) ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ µεταξύ του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας (Ελλάδα και του Πανεπιστηµίου Montesquieu - Bordeaux IV (Γαλλία) ΣΥΜΒΑΣΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ανάµεσα στο Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Βόλος ΕΛΛΑΣ Εκπροσωπούµενο

Διαβάστε περισσότερα