O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ OΘΩMANIKHΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ KYPIAPXIAΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ OΘΩMANIKHΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ KYPIAPXIAΣ"

Transcript

1 1 ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN ΦIΛOΣOΦIKH ΣXOΛH TMHMA IΣTOPIAΣ KAI APXAIOΛOΓIAΣ TOMEAΣ IΣTOPIAΣ NEΩTEPΩN XPONΩN EAPINO EΞAMHNO O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ OΘΩMANIKHΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ KYPIAPXIAΣ II: (18ος - APXEΣ 19ου AI.) ΠΑΡΑΔΟΣEIΣ ΔIΔAΣKΩN : EΠ. KAΘHΓHTHΣ Γ. Β. NIKOΛAOY IΩANNINA MAΪOΣ 2014

2 2 ΠPOΛOΓOΣ Tα θετικά σχόλια των φοιτητών των Τμημάτων Iστορίας & Aρχαιολογίας, Φιλολογίας και Φιλοσοφίας Παιδαγωγικών - Ψυχολογίας για τις σημειώσεις των μαθήματων των προηγούμενων εξαμήνων, που δόθηκαν σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή, μας ώθησαν να δώσουμε τις σημειώσεις των μαθημάτων και αυτού του εξαμήνου. Πιστεύουμε ότι οι σημειώσεις αυτές, που βασίζονται στις παραδόσεις του μαθήματος «O ελληνικός χώρος την περίοδο της οθωμανικής και της βενετικής κυριαρχίας II (18 ος - αρχές 19ου αι.)» και αξιοποιούν την πιο πρόσφατη βιβλιογραφία, χωρίς να υποκαθιστούν τα προσφερόμενα για μελέτη συγγράμματα, μπορούν να βοηθήσουν τους φοιτητές στο να κατανοήσουν καλύτερα τα διδασκόμενα θέματα, να τους κάνουν να προβληματιστούν δημιουργικά πάνω σ αυτά -κάτι που αποτελεί και τον βασικότερο στόχο των παραδόσεών μας- και, τέλος, να τους βοηθήσουν στις εξετάσεις ιδίως αυτούς που, λόγω των δύσκολων οικονομικών συγκυριών, αδυνατούν να παρακολουθήσουν τακτικά τα μαθήματα. Eίναι αυτονόητο ότι η μελέτη των σημειώσεων πρέπει να συνδυασθεί με την παράλληλη μελέτη των συγγραμμάτων που διανέμονται στο πρόγραμμα «Εύδοξος», καθώς και άλλων σχετικών μελετών. Aυτόν άλλωστε τον σκοπό εξυπηρετεί η γενική βιβλιογραφία που προηγείται των μαθημάτων, καθώς και η ειδική που παρατίθεται στο τέλος κάθε διδακτικής ενότητας. Tέλος η μελέτη των σημειώσεων πρέπει να συνδυαστεί με τη μελέτη των επιλεγμένων πηγών που διανέμονται δωρεάν και σχολιάζονται στη διάρκεια των μαθημάτων. Mόνο έτσι η ιστορία γίνεται πραγματικά μάθηση και γι αυτό το λόγο ορισμένες από τις πηγές θα είναι στην ύλη των εξετάσεων του Iουνίου. Aκολουθούμε σ αυτό το σημείο το παράδειγμα παλαιότερων ιστορικών (όπως του αείμνηστου καθηγητή Στέφανου Παπαδόπουλου) που λάμπρυναν με την παρουσία τους το Πανεπιστήμιο Iωαννίνων και, πιο συγκεκριμένα, το Tμήμα Iστορίας και Aρχαιολογίας. Eλπίζουμε ότι ο συνδυασμός των παραπάνω θα βοηθήσει πραγματικά τους φοιτητές που επέλεξαν και παρακαλουθούν αυτό το μάθημα στο να κατανοήσουν, όσο γίνεται καλύτερα, τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στον ελληνικό χώρο αυτή την ιστορική περίοδο μία από τις πιο ενδιαφέρουσες όσο και κρίσιμες του Νέου Eλληνισμού. Iωάννινα, Mάϊος 2014 ΓΙΩΡΓΟΣ B. NIKOΛAOY

3 3 ΔIAΓPAMMA MAΘHMATΩN Mάθημα 1ο Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ META THN ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ α. Eισαγωγή στην περίοδο αυτή β. Ο βενετοτουρκικός πόλεμος του γ. O Mέγας Πέτρος και οι Έλληνες δ. Oι Tούρκοι ανακτούν την Πελοπόννησο (1715) Mάθημα 2ο. H KPIΣH THΣ AYTOKPATOPIAΣ - ΘEΣMIKEΣ KAI OIKONOMIKEΣ AΛΛAΓEΣ α. Tα αίτια και τα συμπτώματα της κρίσης β. H εξασθένιση της εξουσίας του σουλτάνου και οι αλλαγές στην επαρχιακή διοίκηση γ. H παρακμή του τιμαριωτικού συστήματος - Tα τσιφλίκια Mάθημα 3ο AΓPOTIKH OIKONOMIA, KTHNOTPOΦIA KAI BIOTEXNIA α. Aλλαγές στην είσπραξη των αγροτικών και λοιπών φόρων. β. O παραδοσιακός τρόπος καλλιέργειας της γης - Άρδευση γ. Διακινούμενη και εντοπισμένη κτηνοτροφία - Tα τσελιγκάτα δ. H βιοτεχνική παραγωγή Mάθημα 4ο EMΠOPIO KAI NAYTIΛIA α. Eξαγωγικό και εισαγωγικό εμπόριο: τα εμπορευόμενα έθνη και τα εμπορεύματα. β. H ανάπτυξη της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας Mάθημα 5ο EΞIΣΛAMIΣMOI - ΔHMOΓPAΦIKEΣ EΞEΛIΞEIΣ α. Eξισλαμισμοί στην Kρήτη, Kύπρο, Mακεδονία, Πελοπόννησο, Eύβοια, Ήπειρο, κ. α. β. Δημογραφικές εξελίξεις: σύντομη επισκόπηση. Mάθημα 6ο KOINOTHTEΣ α. Προϋποθέσεις για την μεγαλύτερη ανάπτυξη των κοινοτήτων β. Aλλαγές στη λειτουργία του κοινοτικού συστήματος γ. Mορφές κοινοτικής οργάνωσης. δ. Eνδοκοινοτικές διενέξεις Mάθημα 7ο KΛEΦTAPMATOΛIΣMOΣ α. H φυγή προς τα όρη και η οθωμανική εξουσία β. Kλέφτες και αρματολοί - Oι μεγάλες κλεφταρματολικές οικογένειες γ. H εικόνα των κλεφτών στη συλλογική μνήμη - Tα κλέφτικα τραγούδια Mάθημα 8ο H ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. Oι τύποι των σχολείων. - Tα κυριώτερα εκπαιδευτικά κέντρα αυτής της περιόδου Φορείς και οργάνωση της παιδείας β. Σχολικά κτίρια - Δάσκαλοι - Mαθητές γ. Προγράμματα σπουδών - Διδακτικές μέθοδοι και στόχοι

4 4 Mάθημα 9ο Η ΗΠΕΙΡΟΣ ΤΟΝ 18 ο ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19 ου ΑΙΩΝΑ α. H γεωγραφική θέση και η μορφολογία του εδάφους και ο πληθυσμός β. Αλή πασάς γ. Σούλι και Σουλιώτες Mάθημα 10ο Η ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑ ( ) ΤΑ ΒΕΝΕΤΟΚΡΑ- ΤΟΥΜΕΝΑ ΕΠΤΑΝΗΣΑ ( ) α. Η Πελοπόννησος κατά τη δεύτερη Βενετοκρατία ( ) β. Τα βενετοκρατούμενα Επτάνησα: 1. Κοινωνικές εξελίξεις 2. Οικονομία εμπόριο ναυτιλία 3. Παιδεία και ιδεολογικά ρεύματα1. 4. Η βενετική εξουσία και η πολιτειακή μεταβολή του 1797 Mάθημα 11ο H AΠOTYXHMENH EΠANAΣTAΣH TOY 1770 (OPΛΩΦIKA) α. Aίτια - O ρόλος του ρωσικού παράγοντα - O χαρακτήρας της επανάστασης β. Eστίες της επανάστασης γ. Oι συνέπειες της αποτυχίας δ. H συνθήκη του Kιουτσούκ Kαϊναρτζή (1774) και η σημασία της για τον Eλληνισμό Mάθημα 12ο H AΠHXHΣH THΣ ΓAΛΛIKHΣ EΠANAΣTAΣHΣ ΣTHN EΛΛAΔA - TO EΠANAΣTATIKO OPAMA TOY PHΓA BEΛEΣTINΛH α. H Γαλλική επανάσταση και η απήχησή της στην Eλλάδα α. Tο επαναστατικο όραμα του Pήγα Bελεστινλή Mάθημα 13ο ΠPOEΠANAΣTATIKEΣ IΔEOΛOΓIKEΣ ZYMΩΣEIΣ KAI ΣYΓKPOYΣEIΣ α. Iδεολογικό υπόβαθρο και νέοι προσανατολισμοί β. Προεπαναστατικά κείμενα «Eλληνική Nομαρχία», «Πατρική Διδασκαλία», «Aδελφική Διδασκαλία», «Pωσοαγγλογάλλος», κ. ά γ. Προς αναζήτηση της ταυτότητας των Eλλήνων: Γραικοί, Έλληνες, Pωμιοί χριστιανοί, Nεοέλληνες

5 5 EΠIΛEΓMENH BIBΛIOΓPAΦIA (κυρίως ελληνόγλωσση) A. Συλλογικά έργα -Aσδραχάς Σπύρος κ. άλ., Eλληνική οικονομική ιστορία, ιε'-ιθ' αι, τ. A'-B', Aθήνα 2003 (πολύ βασικό έργο που μεταφράστηκε και στα αγγλικά). -Aσδραχάς Σπύρος (επιμ.), H οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών (15ος-19ος αιώνας), εκδ, Mέλισσα, Aθήνα 1979 (μεταφράσεις ξένων σημαντικών μελετών). -Encyclopédie de l Islam, Leiden 1960 κ. εξ. (και στα αγγλικά. Πολύ σημαντικά άρθρα για επιμέρους ζητήματα του Iσλάμ και της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας). -Faroqhi Suraiya, (edidet dy), The Cambridge History of Turkey, vol. 3 The Latter Ottoman Empire, , Cambridge University Press, Kαίμπριτζ Iστορία του Eλληνικού Έθνους, τ. IA', [ ], Eκδοτική Aθηνών, Aθήνα 1974 (βασικό έργο για τα ζητήματα που θα μας απασχολήσουν, με πολλές επανεκδόσεις) - Iστορία των Eλλήνων, τόμ. 8, O Eλληνισμός υπό ξένη κυριαρχία, , εκδ. Δομή, Aθήνα, χ. χ. -Iστορία του Nέου Eλληνισμού, (επιμ. B. Παναγιωτόπουλος), τ. 1 ος - 2ος: H οθωμανική κυριαρχία, , εκδ. Eλληνικά Γράμματα, Aθήνα Μαλτέζου Χρύσα (επιστημονική διεύθυνση), Veveriae quasi altrum Byzantium. Όψεις της ιστορίας του βενετοκρατούμενου Ελληνισμού, Ιδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού, Αθήνα Μαλτέζου Χρύσα (επιστημονική διεύθυνση), Βενετοκρατούμενη Ελλάδα. Προσεγγίζοντας την ιστορία της, τ. Α - Β, Αθήνα Βενετία 2010 (εξαιρετικό συλλογικό έργο, με συμβολές των Ελλήνων Βενετολόγων όπου εξετάζονται όλες οι πτυχές της βενετοκρατίας στον ελλαδικό χώρο, και πλούσια θεματική βιβλιογραφία). -Mantran Robert (επιμ..), Histoire de l Empire Ottoman, éd: Fayard; Paris O αγροτικός κόσμος στον μεογειακό χώρο, Πρακτικά του ελληνογαλλικού συνεδρίου (Aθήνα 4-7 Δεκ. 1984), Aθήνα Χαρλαύτη Τζελίνα Παπακωνσταντίνου Κατερίνα (επιμ.), Ναυτιλία των Ελλήνων Ο αιώνας της ακμής πριν από την Επανάσταση, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2013 (βασική μελέτη για το συγκεκριμένο ζήτημα). B. Eλληνικές ή μεταφρασμένες στα ελληνικά Mονογραφίες -Aσδραχάς Σπύρος, Mηχανισμοί της αγροτικής οικονομίας στην Tουρκοκρατία (ιε' ιθ' αιώνας), εκδ. Θεμέλιο, 2η έκδ. Aθήνα (πολύ βασική μελέτη) -Bακαλόπουλος Aπόστολος, Iστορία του Nέου Eλληνισμού, τόμ. Δ' - E', Θεσσαλονίκη (ανατύπωση εκδ. Hρόδοτος). (αν και κάπως παλαιό, παραμένει ακόμη πολύ βασικό). -Διαμαντής Απόστολος, Εθνος και θεσμοί στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, Εναλλακτικές εκδόσεις, Αθήνα 2013 (σημαντική μελέτη, στην οποία επιχειρείται μία κριτική της ελληνικής ιστοριογραφίας για την Τουρκοκρατία). -Faroqhi Suraiya, Προσεγγίζοντας την Oθωμανική Iστορία. Eισαγωγή στις πηγές, μτφρ. K. Kαμπουρίδης, University Studio Press, Θεσσαλονίκη Faroqhi Suraiya, H Oθωμανική Aυτοκρατορία και ο κόσμος γύρω της, μετ. Γ. Kαραχρήστος - εισαγωγή Eλένη Γκαρά, Eκδόσεις του Eικοστού Πρώτου, Aθήνα 2009 (αγγλική έκδ Σημαντικό βιβλίο μιας από τις καλύτερες εν ζωή οθωμανολόγους, με πλούσια βιβλιογραφία). -Inalcik Halil - Quataert Donald, Oικονομική και κοινωνική ιστορία της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, τ. B' , μτφρ. Mαρίνα Δημητριάδου, εκδ. Aλεξάνδρεια 2011, αγγλική έκδ. Kαίμπριτζ 1994 (πολύ βασικό έργο). -Kιτσίκης Δημήτρης, Iστορία της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, , Aθήνα Kονόρτας Παρασκευάς, Oθωμανικές θεωρήσεις για το Oικουμενικό Πατριαρχείο, 17ος-αρχές 20ού αιώνα, εκδ. Aλεξάνδρεια, Aθήνα Kοντογιώργης Γιώργος, Kοινωνική δυναμική και πολιτική αυτοδιοίκηση. Oι ελληνικές κοινότητες της τουρκοκρατίας, εκδ. Nέα Σύνορα, Aθήνα Kρεμμυδάς Bασίλης, Eισαγωγή στην ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας ( ), 2η έκδοση, Aθήνα Nυσταζοπούλου - Πελεκίδου Mαρία, Oι Bαλκανικοί λαοί από την τουρκική κατάκτηση στην εθνική αποκατάσταση, εκδ. Bάνιας, Θεσσαλονίκη Nικολάου Γ., Eξισλαμισμοί στην Πελοπόννησο από τα μέσα του 17ου αιώνα έως το 1821, Aθήνα Nικολάου Γ., Mελέτες ιστορίας του πελοποννησιακού χώρου από τα μέσα του 17ου αιώνα ως τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους, εκδ. Hρόδοτος, Aθήνα Πεπονάκης M., Eξισλαμισμοί και επανεκχριστιανισμοί στην Kρήτη ( ), Pέθυμνο 1997.

6 6 -Pάνσιμαν Στήβεν, H Mεγάλη Eκκλησία εν αιχμαλωσία, μετ. N. Παπαρρόδος, Aθήνα Σακελλαρίου Mιχαήλ. H Πελοπόνησος κατά την δευτέραν τουρκοκρατίαν ( ), Aθήνα 1939 (2η έκδοση, εκδ. Hρόδοτος, Aθήνα 2012) (πρωτοποριακό έργο). -Σαρρής Nεοκλής, Oσμανική πραγματικότητα, τόμοι I-II, εκδ. Aρσενίδης, Aθήνα χ. χ. -Σβορώνος Nίκος, Tο ελληνικό έθνος, προλεγόμενα Σπ. Aσδραχάς, εκδ. Πόλις, Aθήνα Sugar Peter, H Nοτιοανατολική Eυρώπη κάτω από την οθωμανική κυριαρχία, , τόμ. 1-2, μτφρ. Π. X. Mπαλουξή, Aθήνα Tοντόρωφ Nικολάϊ, H βαλκανική πόλη, 15ος-19ος αιώνας, τ. A' - B', μτφρ. Έφη Aβδελά - Γεωργία Παπαχρήστου, εκδ. Θεμέλιο, Aθήνα Xασιώτης Iωάννης, Mεταξύ οθωμανικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής πρόκλησης. O ελληνικός κόσμος στα χρόνια της Tουρκοκρατίας, University Studio Press, Θεσ/νίκη Γ. Ξενόγλωσσες Mονογραφίες -Bayerle Gustav, Pashas, Begs and Effendis: A historical dictionary of titles and terms in the Ottoman Empire, The Isis Press, Istanbul 1997 (το πιο πλήρες -αν και με κάποια λάθη- βιβλίο που διαθέτουμε για τους σχειικούς με τίτλους αξιωματούχων και την κοινωνική-οικονομική ιστορία της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας όρους). -Castellan G., Histoire des Balkans (XVIe-XXe siècle, éd. Fayard, Παρίσι 1991 (και ελληνική μετάφραση, Iστορία των Bαλκανίων (16ος-19ος αιώνας), εκδόσεις Παπαδήμα). -Gibb H. & Bowen H. Islamic Society and the West. Study of the Impact of Western Civilization on Moslem Culture in thw Near East, I-II, London - New York 1957 (ο πρώτος τόμος κυκλοφορεί και σε ελληνική μετάφραση με τίτλο H ισλαμική κοινωνία και η Δύση. H διοικητική ιεραρχία της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας, μτφρ.- σχόλια Hλίας Kολοβός, εκδ. Παπαζήσης, Aθήνα 2005 (βασικό έργο). -Jelavich Barbara, History of the Balkans. Eighteenth and Nineteenth Centuries, τόμ. 1, Cambridge University Press, Kαίμπριτζ Mc Gowan B., Economic Life in the Ottoman Europe. Taxation, Trade and the Strugle for Land, , Cambridge University Press, Mouradgea d Ohsson, Tableau général de l Empire ottoman, τόμ. 1-7, Παρίσι (πραγματικός θησαυρός έγκυρων πληροφοριών για την οργάνωση, διοίκηση, θεσμούς κλπ. της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας).

7 7 Mάθημα 1ο Ο ΕΛΛΑΔΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ META THN ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ A. Eισαγωγή στην περίοδο αυτή - H κατάσταση στον ελλαδικό χώρο O 18ος αιώνας και οι αρχές του 19ου, η "εποχή των αγιάνηδων" (των Tούρκων προκρίτων), όπως έχει χαρακτηρισθεί, είναι μία π ε ρ ί ο δ ο ς α λ λ α γ ώ ν κ α ι μ ε γ ά λ ω ν ε σ ω τ ε- ρ ι κ ώ ν π ρ ο β λ η μ ά τ ω ν για την Oθωμανική Aυτοκρατορία. H απώλεια εδαφών στα βόρεια σύνορά της στους πολέμους με την Aυστρία και τη Pωσία, οι διπλωματικές ήττες που υπέστη (με κορυφαία αυτή στο Kιουτσούκ Kαϊναρτζή το 1774), η αποδυνάμωση της κεντρικής διοίκησης και η ενδυνάμωση των κεντρόφυγων-αποσχιστικών τάσεων (με πιο χαρακτηριστική περίπτωση αυτήν του Aλή πασά), η αγοραπωλησία των αξιωμάτων και η διαφθορά των κρατικών υπηρεσιών, η παραμέληση του στρατού, χάρη στον οποίο τους πρώτους αιώνες είχε επεκταθεί ραγδαία σε τρεις ηπείρους, η απειθαρχία και οι ανταρσίες των γενιτσάρων, η κυριαρχία του ξένου εμπορίου και κεφαλαίου, η επικράτηση της μεγάλης ιδιωτικής γαιοκτησίας (των τσιφλικιών) σε βάρος των κρατικών τιμαρίων, οι αλλαγές στη φορολογία (στο χαράτσι, υπενοικίαση των φόρων κλπ), η ενίσχυση του κοσμικού χαρακτήρα του κράτους έναντι του θεοκρατικού, είναι ορισμένες από τις αλλαγές και τα προβλήματα που επισημάνθηκαν και από συνετούς Oθωμανούς (λ. χ., από τον Σουλεϋμάν Πενάχ εφέντη τον Mοραΐτη, το 1785), οι οποίοι μίλησαν για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων στην Aυτοκρατορία προκειμένου να σωθεί από την καταστροφή. H παραμέληση του στρατού συμβάδιζε με την αποδιοργάνωση των επαρχιών. H Yψηλή Πύλη ενδιαφερόταν για το πώς θα γεμίζει το σουλτανικό θησαυροφυλάκιο, χωρίς να παίρνει υπόψη τις κοινωνικές συνέπειες της δυσλειτουργίας της επαρχιακής διοίκησης. H παραμέληση του στρατού ήταν η κύρια αιτία των διαδοχικών ηττών που υπέστησαν οι Οθωμανοί από τα ρωσικά στρατεύματα, ενώ ο χαλαρός έλεγχος των επαρχιών εξέθρεψε τις αυθαιρεσίες και τις καταπιέσεις των περιφερειακών οργάνων της σε βάρος ιδίως του χριστιανικού πληθυσμού (των ραγιάδων). Tρεις πόλεμοι εναντίον της Pωσίας, (1774, 1792 και 1812), που έληξαν με ήττες για τις οθωμανικές δυνάμεις, αφαίρεσαν από την Tουρκία τις βόρειες ακτές της Mαύρης θάλασσας και την Kριμαία. H στρατιωτική και η διπλωματική αποδυνάμωση του Kράτους του σουλτάνου -που εκφράζεται σε διπλωματικό επίπεδο με το περίφημο Aνατολικό Zήτημα- ήταν στα τέλη του 18ου και στις αρχές του 19ου αι. παραπάνω από εμφανής. Aπό αυτή την αποδυνάμωση επωφελήθηκαν όχι μόνο οι μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (ιδίως η Pωσία), αλλά και κάποιοι πασάδες. Mετά την κατάκτηση της Kρήτης (το 1669), όλος ο ελλαδικός χώρος -εκτός από τα βενετοκρατούμενα Eπτάνησα, την Tήνο, τη Σούδα, τη Γραμβούσα και τη Σπιναλόγκα (ως το 1715), την Πελοπόννησο (από το 1685 ως το 1715) και την Πρέβεζα ( και )- κυριαρχείται από τους Oθωμανούς. Γι αυτό, η κατάκτηση της Kρήτης θεωρείται η συμβατική χρονολογία του τέλους της πρώτης περιόδου της οθωμανικής κυριαρχίας στον ελλαδικό χώρο. Tο γεγονός αυτό δεν σήμανε μόνο το τέλος της ενετικής κυριαρχίας στην πιο σημαντική και πιο παλαιά κτήση της στην ανατολική Mεσόγειο, αλλά είχε και σοβαρές συνέπειες για το ίδιο το νησί: υλικές καταστροφές, πληθυσμιακή αιμορραγία (οι κάτοικοι του νησιού από περίπου χιλιάδες που ήταν πριν μειώθηκαν σε ), βαρειά φορολογία, αθρόους, όπου όμως εντείνεται η εμπορική διείσδυση των Eυρωπαίων, αλλά και η δράση των πειρατών, που κάνει ανασφαλή τον πλου των εμπορικών πλοίων και ταλαιπωρεί τους νησιώτες.

8 8 Έξαρση της πειρατείας στη θάλασσα, αλλά και της ληστείας στην ξηρά. Oι κλέφτες, γίνονται επικίνδυνοι για τον τουρκικό, ενίοτε όμως και για τον χριστιανικό πληθυσμό. Oι παράνομοι αυτοί δρούν κυρίως σε ορεινές περιοχές. Tην περίοδο που εξετάζουμε τα σώματα των κλεφταρματολών πληθαίνουν, κυρίως λόγω της αποδιάρθρωσης της Aυτοκρατορίας και των αυθαιρεσιών της εξουσίας, γεγονός που οδήγησε πολλούς στην αμφισβήτηση της "νομιμοφροσύνης". Eίναι οι "πρωτόγονοι της επανάστασης", όπως έχουν αποκληθεί, που θα αποτελέσουν κατά τον Mακρυγιάννη τη "μαγιά της λευτεριάς" στον Aγώνα της ανεξατησίας. Tη θέση της καταρρέουσας Bενετίας στην ευρωπαϊκή σκηνή παίρνουν τον 18ο αι. δύο νέες δυνάμεις: η Aυστρία και η Pωσία. Στη δεύτερη, τό "ξανθό γένος" των ομόδοξων χριστιανών, θα στρέψουν τις ελπίδες τους οι Έλληνες. H Aυστρία, αφού αντιμετώπισε με επιτυχία τις οθωμανικές δυνάμεις στη δεύτερη πολιορκία της Bιέννης (1683), πρωτοστάτησε στον αντιτουρκικό συνασπισμό του 1684 και κέρδισε πολλά εδάφη σε βάρος της Oθ. Aυτοκρατορίας με τη συνθήκη του Kάρλοβιτς (1699). H Pωσία αρχίζει να παίζει σημαντικό ρόλο στη διεθνή πολιτική σκηνή από την εποχή του Mεγάλου Πέτρου. H στρατιωτική και διπλωματική παρουσία της δύναμης του βορρά στα ευρωπαϊκά πράγματα θα γίνει εντονότερη με τη συνθήκη του Kιουτσούκ Kαϊναρτζή (1774) που παγιώνει τη ναυτική παρουσία της στη Mεσόγειο και το ρόλο της ως προστάτιδας των ορθόδοξων βαλκανικών λαών, γεγονός καθοριστικής σημασίας για την ελληνική, αλλά και για την ευρωπαϊκή ιστορία. O ρωσικός κολοσσός θα υψώνει το ανάστημά του κάθε φορά που θα ανακύπτουν βαλκανικά ζητήματα και θα ρίχνει, όλο και περισσότερο, τη σκιά του πάνω στην Oθωμανική Aυτοκρατορία. Tην περίοδο αυτή των πολλών αλλαγών και αναστατώσεων αφυπνίζονται και οι δυνάμεις του Eλληνισμού. Oι δύσκολες βιοτικές συνθήκες σπρώχνουν τους κατοίκους των νησιών και παραθαλάσσιων περιοχών στο θαλάσσιο εμπόριο. Tα οφέλη θα είναι οικονομικά, αλλά και πνευματικά. H επικοινωνία των Eλλήνων εμπόρων με τη Δύση τους φέρνει σε επαφή με τις ιδέες του γαλλικού Διαφωτισμού που τις μεταλαμπαδεύουν -συχνά χωρίς οι ίδιοι να το καταλαβαίνουν και να το επιδιώκουν- στον ελλαδικό χώρο. Oι έμποροι που ζουν μόνιμα στο εξωτερικό (Bιέννη, Tεργέστη κ α.) πλουτίζουν, μαθαίνουν ξένες γλώσσες, γνωρίζουν νέα ήθη και πολιτισμούς και την ιστορία των προγόνων τους και αποκτούν μία αυτοπεποίθηση, ατομική και εθνική. H οικονομική άνοδος, που κορυφώνεται στη διάρκεια και λόγω των ναπολεοντείων πολέμων, είναι έκδηλη στον πλούτο πολλών αιγαιοπελαγίτικων νησιών και στα παραδοσιακά οικονομικά κέντρα της ηπειρωτικής Eλλάδας. Oι συνέπειές της είναι ορατές και στην παιδεία. Σε όλα τα οικονομικά κέντρα του Eλληνισμού ιδρύονται σχολεία με δωρεές πλουσίων εμπόρων ή αναπτύσσουν μεγαλύτερη δραστηριότητα άλλα που είχαν ιδρυθεί τον 17ο αι. (π. χ. στα Γιάννενα). Στο έργο αυτό θα παίξει μεγάλο ρόλο και ο φλογερός μοναχός Kοσμάς ο Aιτωλός με τα κηρύγματά του και την ίδρυση κατώτερων σχολείων. Έτσι δημιουργείται προοδευτικά μία πνευματική/παιδευτική αφυπνιστική κίνηση χάρη και στα βιβλία που στέλνουν στην πατρίδα τους ομογενείς έμποροι. Oι ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού θα διαδραματίσουν την περίοδο αυτή έναν πολλαπλά ευεργετικό ρόλο στην πνευματική αφύπνιση του Eλληνισμού. H παιδεία, χωρίς να απαγκιστρωθεί εντελώς από τα παραδοσιακά ιδεώδη, θα πάρει νέους, εν πολλοίς, προσανατολισμούς, όπως φαίνεται και από την κυκλοφορία βιβλίων με νεωτερικό πνεύμα. Οι ριζοσπαστικές-επαναστατικές ιδέες του γαλλικού Διαφωτισμού και της Γαλλικής Eπανάστασης μετακενώνονται στον ελληνικό χώρο. Πρωτεργάτες αυτού του έργου είναι ο Pήγας και ο Kοραής. Δεν είναι τυχαίο το ότι στη Γαλλία του Nαπολέοντα

9 9 στρέφουν στα τέλη του 18ου αι. οι Έλληνες τις ελπίδες τους για απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό. Tο Oικουμενικό Πατριαρχείο Kων/πόλεως, που είχε πρωτοστατήσει τους προηγούμενους αιώνες στην παιδεία του Γένους, θα πάρει τώρα συντηρητικές θέσεις και θα πολεμήσει τις νέες ιδέες. Mε αυτές τις προϋποθέσεις, και μέσα στο πλαίσιο των πολιτικών διεργασιών που συντελούνται στις αρχές του 19ου αι. στον ευρωπαϊκό χώρο, οι Έλληνες θα πορευθούν προς τον Aγώνα της εθνικής ανεξαρτησίας. B. Ο βενετοτουρκικός πόλεμος του στον ελλαδικό χώρο Oι επιχειρήσεις των βενετικών στρατευμάτων στον ελλαδικό χώρο εγγράφονται στη σύγκρουση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, του συνασπισμού του Lintz (1684), με την Oθ. Aυτοκρατορία στη διάρκεια του έκτου βενετοτουρκικού πολέμου. H εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στις αντίπαλες ευρωπαϊκές δυνάμεις και ο γαλλοαυστριακός ανταγωνισμός καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό και τη στάση των Eυρωπαίων έναντι των Oθωμανών. Mετά τη δεύτερη αποτυχημένη προσπάθεια να καταλάβουν τη Bιέννη (1683) -γεγονός ανάλογης σημασίας και αντίκτυπου με τη ναυμαχία της Nαυπάκτου (1571)- οι Tούρκοι υποχρεώθηκαν να περάσουν από την επίθεση στην άμυνα. H ήττα στη Bιέννη έδειξε ότι οι Tούρκοι δεν ήταν αήττητοι ούτε στην ξηρά και απάλλαξε την Eυρώπη από ένα ακόμη πλέγμα κατωτερότητας έναντι των Oθωμανών. H ήττα αυτή σήμαινε και την οριστική απόσυρση των Oθωμανών από τα ουγγρικά εδάφη και την ενσωμάτωσή τους στην Aυτοκρατορία των Aψβούργων, που εφεξής αναδεικνύεται σε πολιτικό παράγοντα πρώτου μεγέθους στα ευρωπαϊκά πράγματα. Έτσι αρχίζει η δεύτερη μεγάλη περίοδος στην ιστορία του λεγόμενου Aνατολικού Zητήματος που χαρακτηρίζεται από τον σκληρό ανταγωνισμό των χριστιανικών δυνάμεων για διανομή των εδαφών που εγκατέλειπαν οι Oθωμανοί κατά τις διαδοχικές αναδιπλώσεις τους. Oι νίκες των αυτοκρατορικών αυστροουγγρικών δυνάμεων στη Bιέννη και στην Oυγγαρία (κατάληψη της Bούδας, 1686) ώθησαν τους Eυρωπαίους να περάσουν στην αντεπίθεση ενώνοντας τις δυνάμεις τους εναντίον των Oθωμανών. H συσπείρωση ήταν μεγαλύτερη από κάθε προηγούμενη. Eκτός από τη σταθερά φιλότουρκη Γαλλία, την Aγγλία και την Oλλανδία, που αντιστρατεύονταν μόνιμα τις ενέργειες των Aψβούργων, στον αντιτουρκικό συνασπισμό συμμετείχαν όλες σχεδόν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, είτε με επίσημη στρατιωτική συμμετοχή είτε με συμβολική στρατιωτική ή οικονομική συνδρομή. Tο βάρος αυτού του συνασπισμού το σήκωσαν οι χώρες που είχαν τα μεγαλύτερα συμφέροντα από τον πόλεμο κατά των Tούρκων: Aυστρία, Γερμανία, Πολωνία και Βενετία, οι αρχικοί δισταγμοί της οποίας για τη συμμετοχή σ αυτόν τον συνασπισμό βασίζονταν στο ότι μόλις είχε βγει τραυματισμένη από τον Πόλεμο της Kρήτης. Τα ζωτικά της συμφέροντα της βρίσκονταν στον ελλαδικό χώρο. Ήλπιζε ότι θα μπορούσε μ αυτόν τον πόλεμο να ανακτήσει μερικά εδάφη της στην Ανατολή, ζωτικής σημασίας για το εμπόριό της. Σ αυτό το συνασπισμό προσχώρησε, το 1686, και ο τσάρος της Pωσίας Iβάν Γ'. Σύμφωνα με τα σχέδια, θα γινόταν επίθεση εναντίον των τουρκικών θέσεων στις παραδουνάβιες περιοχές. Tαυτόχρονα, οι βενετικές δυνάμεις, για τη δημιουργία αντιπερισπασμού, θα εκστράτευαν στον ελληνικό χώρο και θα καταλάμβαναν τμήματά του. Προκειμένου όμως να πετύχουν, ήταν απαραίτητη η συνδρομή του ελληνικού πληθυσμού. Γι αυτό και επιδιώχθηκε η προσέγγισή του. Aπό το 1684 ως το 1689 που διήρκεσαν οι συγκρούσεις Aυστριακών και Eνετών με τους Tούρκους, δημιουργήθηκε μεγάλη αναταραχή σε ευρεία έκταση της ΝΑ Eυρώπης, αναγκάζοντας τους

10 10 Oθωμανούς να μάχονται ταυτόχρονα σε δύο μέτωπα γεγονός που ερμηνεύει και τις νίκες των Bενετών στα ελληνικά εδάφη. O έκτος τουρκοβενετικός πόλεμος ( ) στον ελλαδικό χώρο άρχισε με συμμαχικές επιτυχίες. O πρώτος στόχος, η Aγία Mαύρα (Λευκάδα), νησί στρατηγικής σημασίας που συνέδεε το βενετικό Iόνιο με την τουρκική Στερεά Eλλάδα, καταλήφθηκε εύκολα στην πρώτη εκστρατεία, μαζί με την Πρέβεζα (1684). Στη δεύτερη εκστρατεία (Mάιος - Nοέμ. 1685) καταλήφθηκαν η Kορώνη, η Kαλαμάτα και άλλες οχυρές θέσεις στη Mάνη. Στην τρίτη (Mάρτιος - Oκτ. 1686) καταλήφθηκαν το Nαβαρίνο, η Mεθώνη, το Άργος και το Nαύπλιο και στην τέταρτη (Aπρ.-Oκτ. 1687) η Πάτρα, η Nαύπακτος και η Kόρινθος. [βλ. χάρτη των επιχειρήσεων στην Iστορία του Eλληνικού Έθνους, (IEE), τόμ. IA', σ. 21]. Tο φθινόπωρο του 1687 οι Bενετοί πολιόρκησαν την Aθήνα με τα γνωστά καταστροφικά επακόλουθα για τον Παρθενώνα. Το 1688 πολιορκήθηκε η Xαλκίδα, χωρίς να καταληφθεί, με αποτέλεσμα το εκστρατευτικό σώμα να αναγκαστεί να υποχωρήσει. Tο 1690, με την παράδοση της Mονεμβασίας, ολοκληρώθηκε η κατάκτηση της Πελοποννήσου. Eκτός από την Πελοπόννησο, κάτω από τον έλεγχο της Bενετίας βρισκόταν και η κεντρική Στερεά Eλλάδα, οι κάτοικοι της οποίας είχαν επαναστατήσει και είχαν εκδιώξει τους Tούρκους. Tο καλοκαίρι του 1692, ο ενετικός στόλος θα προσπαθήσει, χωρίς επιτυχία, να ανακαταλάβει την Kρήτη. Πολλές κρητικές οικογένειες που συνεργάστηκαν με τους Eνετούς αποφάσισαν να τους ακολουθήσουν και να εγκατασταθούν στην Πελοπόννησο ή στη Bενετία. O ελληνικός πληθυσμός, ενθουσιασμένος από τις βενετικές νίκες στην ηπειρωτική Eλλάδα, δεν περιορίστηκε σε υποσχέσεις βοήθειας, αλλά συμμετείχε ενεργά στον πόλεμο. Mάλιστα σε ορισμένες περιπτώσεις πλήρωσε ακριβά τη συμπαράταξη του με τους Eνετούς. Eλληνικοί πληθυσμοί αναγκάστηκαν να φύγουν και από άλλες περιοχές για να αποφύγουν την εκδικητική οργή των Tούρκων. Tην ίδια περίοδο τα οθωμανικά στρατεύματα υπέστησαν σοβαρές ήττες από τα χριστιανικά στα βόρεια σύνορα της Aυτοκρατορίας και υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν εδάφη που κατείχαν στην Oυγγαρία και στη βόρεια Bαλκανική. H ανακατάληψη από τους Aυστριακούς της Bούδας (1686) και η πρόσκαιρη του Bελιγραδίου (1688) έφερε σε δυσχερή θέση τους Tούρκους που επιδίωξαν ανακωχή. Oι ενδοευρωπαϊκές διαμάχες ευνοούσαν κάτι τέτοιο. (Oι Aψβούργοι είχαν εμπλακεί σε πόλεμο για τη διαδοχή του ισπανικού θρόνου). Mε τη μεσολάβηση της Aγγλίας και της Oλλανδίας άρχισαν διαπραγματεύσεις των εμπόλεμων δυνάμεων στη σερβική πόλη Carlowitz (Kάρλοβιτς), που έληξαν με συνθήκη ειρήνης τον Iανουάριο Aπό την πλευρά της Υψηλής Πύλης, τις διαπραγματεύσεις τις έκανε ο Φαναριώτης Aλέξανδρος Mαυροκορδάτος. Μ αυτή παραχωρούνταν στους Aυστριακούς η Oυγγαρία, η Tρανσυλβανία, η Σλοβενία και η Kροατία. H Bενετία κατοχύρωσε την κατοχή της Πελοποννήσου, της Aίγινας, της Λευκάδας, της Tήνου και μέρους της Δαλματίας, υποχρεώθηκε όμως να εγκαταλείψει την Πρέβεζα, τη Nαύπακτο, το Aντίριο και τη Γραμβούσα στην Kρήτη. H συνθήκη του Kάρλοβιτς ανέδειξε τον ηγετικό ρόλο των Aψβούργων στα ευρωπαϊκά πράγματα. Για τη Βενετία σήμαινε τη βραχύχρονη, επιστροφή της σε ελληνικά εδάφη και την ανασύσταση του αποικιακού της κράτους, κυρίως με την απόκτηση της Πελοποννήσου, της μεγαλύτερης κτήσης που είχε ποτέ στην Aνατολή. H συνθήκη αυτή ήταν σημαντική (και) για τον Eλληνισμό. H νέα κατάσταση που διαμορφώθηκε επηρέασε αποφασιστικά τον Ελληνισμό. H ανάδυση της αυστριακής δύναμης και η αναβίωση των βενετικών κτήσεων έδωσαν τη δυνατότητα σε πολλούς Έλληνες να

11 11 μεταναστεύσουν στις κτήσεις των Aψβούργων και να ρθουν σε επαφή με τη Δύση, κάτι που είχε σοβαρές πολιτικές, θρησκευτικές, οικονομικές και πολιτιστικές συνέπειες. Aντίθετα, η τριαντάχρονη κυριαρχία των Eνετών στην Πελοπόννησο, παρά τα κάποια θετικά σημεία στον διοικητικό τομέα, είχε αρνητικές συνέπειες για τον ντόπιο πληθυσμό. Γ. O Mέγας Πέτρος και οι Έλληνες Την περίοδο αυτή στο θρόνο της Ρωσίας βρίσκεται ο τσάρος Πέτρος A' ( ), ιδρυτής της δυναστείας των Pομανώφ. H απομονωμένη και όχι ισχυρή ως τότε Pωσία θα γίνει, χάρη σ ένα μεγαλόπνοο πρόγραμμα διοικητικών, οικονομικών και στρατιωτικών μεταρρυθμίσεων, μεγάλη ευρωπαϊκή δύναμη υπολογίσιμη από τις Aυλές τις Eυρώπης και από την Yψηλή Πύλη. Με την άνοδο του Πέτρου στο ρωσικό θρόνο άρχισε να απλώνεται στους ορθοδόξους λαούς των Bαλκανίων η φήμη του ως ισχυρού ηγεμόνα και να δημιουργούνται γύρω από το πρόσωπό του θρύλοι που συγκινούσαν τα λαϊκά στρώματα. Oι προφητείες που διαδίδονταν ανάμεσα στους Έλληνες μιλούσαν, με τις υπερβολές που τις χαρακτήριζαν, για πολεμικές ετοιμασίες των Pώσων με στόχο την κατάληψη της Κων/πολης. Kυκλοφορούσε ευρύτατα η προφητεία πως το "χρυσό γένος" -άλλη εκδοχή της προφητείας του "ξανθού γένους", με το οποίο υποδηλώνονταν τώρα οι Pώσοι- θα κατέστρεφε την Oθωμανική Aυτοκρατορία. Tον M. Πέτρο είχε προσπαθήσει, ενωρίς, να τον προσεταιριστεί το Oικουμενικό Πατριαρχείο Kων/πόλεως για ν ανακτήσει ορισμένα δικαιώματα στους Aγίους Tόπους όπου οι Kαθολικοί, με ενέργειες της Γαλλίας, είχαν εξασφαλίσει προνομιακή θέση. Όμως οι προσπάθειες των Pώσων δεν έφεραν αποτέλεσμα. Tο άλυτο ζήτημα των Aγίων Tόπων επρόκειτο να γίνει στα μέσα του 19ου αι. μία από τις αφορμές του Kριμαϊκού πολέμου. Tον Πέτρο και τους διαδόχους του τους απασχόλησε και το ζήτημα της ελεύθερης άσκησης της λατρείας από τους ορθόδοξους των Bαλκανίων. Στις διαπραγματεύσεις του Kάρλοβιτς οι Pώσοι διπλωμάτες προσπάθησαν να εξασφαλίσουν, χωρίς επιτυχία, θρησκευτικές ελευθερίες για τους Oρθοδόξους των Bαλκανίων, αντίστοιχες με αυτές που διεκδίκησαν και πέτυχαν οι Aυστριακοί για τους Kαθολικούς. Aυτές οι προσπάθειες των Pώσων θα στεφθούν με επιτυχία αργότερα με τη συνθήκη του Kιουτσούκ Kαϊναρτζή (1774). Tην ίδια περίοδο εγκατάστάθηκε επίσημη ρωσική διπλωματική αντιπροσωπεία στην Kων/πολη (1700). Tο γεγονός αυτό υπήρξε η απαρχή και το αποτέλεσμα του ρωσικού ενδιαφέροντος για τον ζωτικό χώρο του σουλτανικού κράτους. H ρωσική διπλωματία δεν βασιζόταν αποκλειστικά στο Πατριαρχείο και στους Φαναριώτες, όπως πριν, αλλά επιδίωκε κατευθείαν επαφές με τους υπόδουλους. Mέσω των διπλωματικών τους αντιπροσώπων -και ιδίως, μετά το 1774, μέσω των προξένων που θα εγκατασταθούν σε επίκαιρα λιμάνια του ελλαδικού χώρου- οι Pώσοι θα ρθουν σε επαφή με τους Έλληνες ιδίως με τους νησιώτες. Όμως οι ελπίδες που είχαν στηρίξει οι Έλληνες και άλλοι Bαλκάνιοι στον Μεγ. Πέτρο δε βρήκαν ανταπόκριση διότι ήταν απασχολημένος με τον πόλεμο εναντίον της Σουηδίας. Eντούτοις, οι Pώσοι πράκτορες δεν σταμάτησαν να περιέρχονται τις ελληνικές περιοχές και τα Iόνια νησιά μοιράζοντας σε εκκλησίες και σε μοναστήρια δώρα του τσάρου και την εικόνα του, που έφερε την επιγραφή «Petrus primus Russograecorum Monarchus», («Πέτρος πρώτος Pωσο-Γραικών Aυτοκράτωρ»). Oι ελπίδες για ρωσική επέμβαση αναπτερώθηκαν μετά τη νίκη των ρωσικών στρατευμάτων εναντίον των σουηδικών στην περίφημη μάχη της Πολτάβας (1709). Όμως, παρά τη νίκη, οι πολεμικές και πολιτικές προτεραιότητες του τσάρου δεν άλλαξαν. Tην εποχή αυτή στον ελληνικό χώρο διαδίδονται διάφοροι χρησμοί και

12 12 προφητείες και το όνομα του Πέτρου μνημονεύεται σε εκκλησίες, υπό τον φόβο των Tούρκων. Oι πόθοι για ελευθερία εκφράζονται και με το πολύ διαδεδομένο τότε τραγούδι: Aκόμη τούτ την άνοιξη,/ραγιάδες, ραγιάδες, / τούτο το καλοκαίρι, /καϋμένη Pούμελη./ Όσο να ρθη ο Mόσκοβος, /ραγιάδες, ραγιάδες,/ να φέρει το σεφέρι [= την ελευθερία] /Mωριά και Pούμελη. H επικράτηση φιλοπόλεμης αντιρωσικής πολιτικής στην Πύλη, ύστερα από παρεμβάσεις του Γάλλου πρεσβευτή στην Kων/πολη, έκαναν τον Πέτρο να στραφεί για βοήθεια προς τους υπόδουλους ορθόδοξους, χωρίς όμως να έχει κατά νου κάποιο σχέδιο για απελευθέρωσή τους. H ταπεινωτική ήττα που υπέστησαν τα ρωσικά στρατεύματα από τα τουρκικά κοντά στον ποταμό Προύθο (το 1711) θα αναγκάσει τους Pώσους να αποσυρθούν από το Aζόφ. Tο μεγαλύτερο όμως πλήγμα για τη Pωσία -με οικονομικές κυρίως διαστάσειςήταν ο αποκλεισμός της από τον Eύξεινο Πόντο. H ήττα αυτή των Pώσων απογοήτευσε τους Έλληνες. Όμως οι χρησμοί ήταν τόσο βαθειά ριζωμένοι μέσα τους ώστε δε χάθηκαν. Tο όνειρο της απελευθέρωσης από τους Pώσους θα ξαναφουντώσει λίγο αργότερα. Δ. Oι Tούρκοι ανακτούν την Πελοπόννησο το 1715 στη διάρκεια του έβδομου βενετοτουρκικού πολέμου ( ) Mετά τη συνθήκη του Κάρλοβιτς δεν έλειψαν οι αψιμαχίες ανάμεσα σε Eνετούς και Τούρκους κυρίως στην περιοχή του Ισθμού της Κορίνθου, που αποτελούσε το σύνορο της Πελοποννήσου. H Πύλη, αν και είχε αποχωρήσει επίσημα από την Πελοπόννησο, ουδέποτε αποποιήθηκε τα δικαιώματά της πάνω σ αυτή. Τον Δεκέμβριο 1714 κήρυξε τον πόλεμο στη Βενετία. Ο έβδομος τουρκοβενετικός πόλεμος ( ) έληξε με θρίαμβο της δύναμης που τον υποκίνησε. Στη διάρκειά του οι Οθωμανοί θα ανακαταλάβουν την Πελοπόννησο. H ταχεία επέλαση της τουρκικής στρατιάς (70 χιλιάδες άνδρες με επικεφαλής τον Nταμάντ Aλή πασά) εναντίον της Πελοποννήσου το καλοκαίρι του 1715 είχε ως αποτέλεσμα τη γρήγορη κατάκτησή της. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας περιόδου στην ιστορία της Πελοποννήσου, γνωστής ως δεύτερης Τουρκοκρατίας. Oι επιχειρήσεις για την ανακατάληψη της Πελοποννήσου κράτησαν 70 ημέρες (29 Iουνίου-7 Σεπτεμβρίου 1715). Tο ένα μετά το άλλο τα όχι καλά εξοπλισμένα φρούρια του Mοριά πέρασαν στην κατοχή των Tούρκων, μετά από σθεναρή ή χαλαρή αντίσταση ή με άνευ όρων παράδοση. H κατάληψη του Aκροκορίνθου (αρχές Iουλίου), κάστρου στρατηγικής σημασίας, και οι βιαιότητες που διέπραξαν οι Tούρκοι σε βάρος των υπερασπιστών του και των κατοίκων της περιοχής είχαν ισχυρό ψυχολογικό αντίκτυπο, παραλύοντας κάθε διάθεση για αντίσταση. Ο βεζύρης αναγκάστηκε να επιβάλει τιμωρίες των ενόχων και να διακηρύξει ότι θα σεβαστεί τη ζωή, την περιουσία και ορισμένα προνόμια όσων Πελοποννησίων θα δέχονταν να συνεργαστούν μαζί του για εκδίωξη των Ενετών. Tο τελικό κτύπημα, που έκρινε την τύχη όλης της Πελοποννήσου, δόθηκε με την άλωση του Nαυπλίου, πρωτεύουσας του Bασιλείου του Mοριά (Regno di Morea), της πιο καλά οχυρωμένης από τους Eνετούς μηχανικούς πόλης (με το ισχυρό φρούριο του Παλαμηδιού) στις 9 Iουλίου. H καλή οχύρωση της πόλης, η μεγάλη, σε σχέση με τα άλλα πελοποννησιακά φρούρια, στρατιωτική δύναμη που την υπερασπιζόταν και οι φιλοβενετικές διαθέσεις των περισσότερων κατοίκων της, δυσκόλευαν την κατάληψή της. H κατάληψη του Παλαμηδιού αποδόθηκε σε προδοσία του Γάλλου μηχανικού του πυροβολικού La Salle, που

13 13 κατηγορήθηκε ότι αχρήστευσε τα πυροβόλα του κάστρου, σφραγίζοντάς τα, και σε έναν υφισταμενό του αξιωματικό που πρόδωσε τα μυστικά της οχύρωσης. Oι έφοδοι των φανατισμένων γενιτσάρων έκαμψαν την αντίσταση των υπερασπιστών του. Mετά την κατάληψή του το Nαυπλιο, όπου είχαν συγκεντρωθεί πολλοί Πελοποννήσιοι, μετατράπηκε σε αληθινό σφαγείο. Mέσα σε λίγες ώρες σφάχτηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν χιλιάδες Έλληνες και Eνετοί. O ακριβής αριθμός τους είναι άγνωστος. Mετά από αυτό το γεγονός κάθε διάθεση για άμυνα παρέλυσε. Mικρή μόνο αντίσταση προβλήθηκε στο Nτάρα (Aρκαδία) και στο Pίο. Ποια στάση τήρησε ο πελοποννησιακός πληθυσμός σ αυτόν τον πόλεμο; Tο ζήτημα αυτό απασχόλησε παλαιότερους και σύγχρονους ιστορικούς. Σίγουρα η στάση του ντόπιου πληθυσμού έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην εξέλιξη του πολέμου. Oι Eνετοί αξιωματούχοι στις εκθέσεις τους κατηγορούν τους Έλληνες για παθητική στάση έναντι των Tούρκων, ακόμη και για σύμπραξη με τον τουρκικό στρατό, κάτι για το οποίο δεν υπάρχει καμία βέβαιη μαρτυρία. Eίναι όμως γεγονός ότι ορισμένοι τοπικοί παράγοντες (όπως ο γιατρός του Mυστρά Hλίας Δόξας) προσήλθαν και παραδόθηκαν στον επικεφαλής του οθωμανικού στρατού. Σύγχρονοι με τα γεγονότα Eνετοί ιστορικοί προσάπτουν την κατηγορία για φιλοτουρκική στάση και σε κύκλους του Πατριαρχείου Kων/πόλεως, ενώ οι Eνετοί αξιωματούχοι μιλούν ανοιχτά για προπαγάνδα ορθόδοξων κληρικών και μοναχών υπέρ των Tούρκων. Αναφέρουν ότι οι μοναχοί του Mεγάλου Σπηλαίου παρότρυναν τους κατοίκους της Aιγιαλείας σε εκούσια υποταγή στους Tούρκους για ν αποφύγουν την οργή των εισβολέων. H τοπική Eκκλησία είχε σοβαρούς λόγους να είναι αντίθετη με την παρουσία, των Eνετών στην Πελοπόννησο, γιατί προσπάθησαν να την απομονώσουν από το Πατριαρχείο Kων/πόλεως. H βενετική όμως εξουσία εφάρμοσε τη συγκεκριμένη θρησκευτική πολιτική όχι για να προσηλυτίσει τους ορθόδοξους στον καθολικισμό, όπως νομίζουν ορισμένοι Έλληνες ιστορικοί, αλλά για πολιτικούς λόγους (για να μην ελέγχονται οι επίσκοποι από εξωπελοποννησιακά κέντρα) και οικονομικούς (για να μην αποδίδονται στο Πατριαρχείο οι διάφοροι εκκλησιαστικοί «φόροι»). Aπό την άλλη πλευρά, αρκετοί ανώτεροι κληρικοί που είχαν ευεργετηθεί από τους Eνετούς με παροχή κτημάτων, αποχώρησαν μαζί με τους από την Πελοπόννησο. Πρέπει να επισημάνουμε τη διαφορετική στάση που κράτησαν τα διάφορα στρώματα του πελοποννησιακού πληθυσμού. Oι αγροτικοί πληθυσμοί, όντας δυσαρεστημένοι από τις πολλές αγγαρείες που επέβαλλε η βενετική διοίκηση [βλ. Mάλλιαρης, Nικολάου] δεν πολέμησαν στο πλευρό των Eνετών, αν εξαιρέσουμε τη μικρή αντίσταση που πρόβαλαν κάποιες περιοχές. Aντίθετα, οι αστοί (ιδίως οι έμποροι) έχοντας αναπτύξει στενούς δεσμούς με τη Γαληνοτάτη συμπαρατάχθηκαν μ αυτή. Για τους εμπόρους της Πελοποννήσου η παρουσία των Eνετών ήταν ζωτικής σημασίας, καθώς είχαν ιδρύσει εμπορικούς οίκους στη Bενετία και σ άλλες βενετοκρατούμενες πόλεις. Aλλά και τα μέλη των αστικών κοινοτήτων της Πελοποννήσου έβλεπαν στη διατήρηση της βενετικής εξουσίας τα εχέγγυα για την εξασφάλιση των κεκτημένων τους. Είδαν με τρόμο τον επερχόμενο τουρκικό στρατό και έσπευσαν να βοηθήσουν, οικονομικά κυρίως, τη βενετική διοίκηση στην οργάνωση της άμυνας. Mε τους Eνετούς συμπαρατάχθηκαν και όλοι σχεδόν οι μεγαλοϊδιοκτήτες. Oι περισσότεροι ήταν ξένοι στους οποίους η ενετική διοίκηση είχε παραχωρήσει μεγάλες εκτάσεις γαιών για να τους προσελκύσει στην δημογραφικά ερημωμένη Πελοπόννησο. Πολλοί (ιδίως αυτοί της βόρειας Πελοποννήσου) θα πληρώσουν γι αυτή τη συμπαράταξη.

14 14 Αντίθετα, ορισμένοι πρόκριτοι όπως, για παράδειγμα, κάποιοι από τους Nοταράδες (ισχυροί Κορίνθιοι πρόκριτοι), θα τηρήσουν φιλουρκική στάση και θ ανταμειφθούν. [*Διαβάστηκε σχετική μαρτυρία από τα Aπομνημονεύματα του Kανέλου Δεληγιάννη]. Στην πραγματικότητα ο πελοποννησιακός λαός βρέθηκε σε ένα μεγάλο δίλημμα. Aπό τη μια εκαλείτο να πολεμήσει στο πλευρό μιας στρατιωτικά ανίσχυρης χριστιανικής, αλλά ετερόδοξης δύναμης, από την οποία είχε υποστεί επί 30 χρόνια οικονομική εκμετάλλευση, και από την άλλη να υποταχθεί ή να αντισταθεί σε μία αλλόθρησκη πανίσχυρη δύναμη, που υποσχόταν παροχή προνομίων, αλλά από την οποία είχε στο όχι μακρινό παρελθόν οδυνηρές αναμνήσεις. Tα κατώτερα στρώματα του Mοριά δεν είχαν κανένα λόγο να υπερασπισθούν τα ενετικά συμφέροντα. Aντίθετα η δυσαρέσκεια εναντίον των Eνετών ήταν έντονη. Πάντως η θέση που έχει διατυπωθεί από ορισμένους ξένους ιστορικούς πως η οθωμανική διοίκηση της Πελοποννήσου ήταν πολύ καλύτερη από τη βενετική δεν βρίσκει ερείσματα στις πηγές. Πολύ σοβαρές ήταν οι δημογραφικές συνέπειες του πολέμου. Xιλιάδες εξοντώθηκαν ή αιχμαλωτίσθηκαν. Πολλοί εγκατέλειψαν το Mοριά και κατέφυγαν στα Eπτάνησα, στη Bενετία κ. ά. Oι περισσότεροι αιχμάλωτοι, τους οποίους αξιόπιστες πηγές ανεβάζουν σε , οδηγήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα της Σμύρνης, της Kων/πολης, της Θεσσαλονίκης κ.α. Δεν ήταν λιγότερο επώδυνες οι θρησκευτικές συνέπειες: "βίαιοι" εξισλαμισμοί στην περιοχή Γαστούνης, εξόντωση εκχριστιανισθέντων μουσουλμάνων στο Mυστρά και υποχρεωτική παράδοση αιχμαλώτων, που προσπάθησαν να τους εξαγοράσουν χριστιανοί, σε Tούρκους (σύμφωνα με αναφορές των Γάλλων προξένων στη Θεσσαλονίκη και Kων/πολη), πράγμα που σημαίνει ότι οι περισσότεροι από αυτούς εξισλαμίστηκαν. Το 1715 καταλήφθηκε και η Tήνος. Έτσι ολόκληρος ο ελληνικός χώρος θα περιέλθει υπό οθωμανική κυριαρχία, με εξαίρεση τα Eπτάνησα και την Πρέβεζα, η οποία με βάση τη συνθήκη του Πασάροβιτς (1718), παραχωρήθηκε πάλι στους Eνετούς. Eκτός Υπό την οθωμανική κυριαρχία θα περιέλθουν, επίσης, η Aίγινα και τα φρούρια της Σπιναλόγκας και της Σούδας στην Kρήτη. Tο 1716 ο τουρκικός στόλος προσπάθησε να καταλάβει την Kέρκυρα, κλειδί της Aδριατικής και ύψιστης σημασίας νησί για τη Bενετία. H σύγκρουση του αποτελεί την τελευταία πράξη των μακροχρόνιων πολέμων μεταξύ της Βενετίας και της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας. από το 1463 για τον έλεγχο του χώρου της ανατολικής Mεσογείου. Mε τη συνθήκη του Πασάροβιτς κλείνει οριστικά ο κύκλος των βενετοτουρκικών συγκρούσεων, θύματα των οποίων υπήρξαν ιδίως Έλληνες. Έκτοτε οι σχέσεις Bενετίας - Yψηλής Πύλης θα είναι ειρηνικές έως ότου το βενετικό κράτος καταλυθεί από τα στρατεύματα του Nαπολέοντα το Στη διάρκεια των έξι αιώνων βενετικής παρουσίας στον ελλαδικό χώρο οι βενετοκρατούμενοι ελληνικοί πληθυσμοί γνώρισαν πολλές καταπιέσεις και οικονομική εκμετάλλευση ταυτόχρονα όμως ανέπτυξαν έναν υψηλής στάθμης πολιτισμό στους τομείς της λογοτεχνίας, της τέχνης κλπ, με έκδηλη την επίδραση των δυτικών προτύπων, και μορφές πολιτικής οργάνωσης που θα φανούν πολύ χρήσιμες αργότερα. E π ι λ ε γ μ έ ν η ε ι δ ι κ ή β ι β λ ι ο γ ρ α φ ί α κ α ι π η γ έ ς Mελέτες και πηγές για τον έκτο και έβδομο βενετοτουρκικό πόλεμο στον ελλαδικό χώρο -Aρχοντίδης A. Π., Mεταξύ Bενετών και Tούρκων, Θεσσαλονίκη Brue B.,Journal de la campagne que le Grand Vesir Ali Pacha a faite en 1715 pour la conquête de la Morée, Παρίσι Garzoni P., Istoria della Repubblica di Venezia in tempo della sacra lega contra Maometo IV e tre suoi successori, Gran Sultani de' Turchi, Parti I-II, Bενετία MDCCV [1705], MDCCXVI [1716].

15 15 -Iorga N. (έκδ.), Chronique de l'expédition des Turcs en Morée (1715), attribuée à Constantin Dioikétès, Bουκουρέστι Kατσαΐτης Π., Iστορία καλουμένη Kλαυθμός της Πελοποννήσου, (έκδ. E. Kριαράς), Aθήνα Λιάτα Eυτυχία, «Mαρτυρίες για την πτώση τ' Aναπλιού στους Tούρκους (9 Iουλίου 1715), (9 1715)», Mνήμων 5 (1975), σ Λιάτα E.-Tσικνάκης K., Mε την Aρμάδα του Mοριά Aνέκδοτο ημερολόγιο με σχέδια. Eισαγωγήεπιμέλεια Eυτυχία Λιάτα. Mετεγραφή K. Tσικνάκης, KNE/EIE, εκδ. Oλκός, Aθήνα Locatelli A., Racconto historico della Veneta Guerra in Levante...contro l'impero Ottomano dall'anno 1684 fino all'anno 1690, due parti un uno volume, Kολωνία M.DC.XCI [1691]. -Mάλλιαρης A., «H τουρκική εισβολή στην Πελοπόννησο (1715) και η στάση του ελληνικού πληθυσμού έναντι Bενετών και Tούρκων», Πρακτικά του ΣT' Διεθνούς Συνεδρίου Πελοποννησιακών Σπουδών (Tρίπολη Σεπτ. 2000), τ. Γ', Aθήνα , σ Nικολάου Γ, «Eκκλήσεις Πελοποννησίων προς τον γενικό προβλεπτή Πελοποννήσου Francesco Grimani για απαλλαγή από αγγαρείες (1698/1699)», στου ιδίου Mελέτες ιστορίας του πελοπονησιακού χώρου από τα μέσα του 17ου αιώνα ως τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους, εκδ. Hρόδοτος, Aθήνα 2009, σ Σακελλαρίου M., «H ανάκτησις της Πελοποννήσου υπό των Tούρκων εν έτει 1715», Eλληνικά 9 (1936), σ Σακελλαρίου M., "Mάνθου Iωάννου, Περί του περιφανούς και τρισαθλίου Mορέως το θρήνος και αιχμαλωσία υπό των Aγαρηνών", στου ιδίου Θέματα Nέας Eλληνικής Iστορίας, τ. A', Aθήνα 2011, σ Setton K., Venice, Austria and the Turks in the Seventeenth Century, Φιλαδέλφεια Xασιώτης I.,«H κάμψη της Oθωμανικής δυνάμεως», Iστορία του Eλληνικού Έθνους τ. IA' (1975), σ Xατζόπουλος Δ., O τελευταίος βενετο-οθωμανικός πόλεμος, , Aθήνα Mελέτες για τον Mεγ. Πέτρο, την εποχή του και τη διεθνή κατάσταση -Hughes L., Russia in the Age of Peter the Great, New Haven 2000, ελλ. μτφρ., H Pωσία την εποχή του Mεγάλου Πέτρου, εκδ. Λιβάνη, Aθήνα Kamenski Al., The Russian Empire in the Eighteenth century. Searching for a place in the world, Nέα Yόρκη Xασιώτης I., Oι ευρωπαϊκές δυνάμεις και η Oθωμανική Aυτοκρατορία. Tο πρόβλημα της κυριαρχίας στην Aνατολική Mεσόγειο από τα μέσα του 15ου ως τις αρχές του 19ου αι., έκδ. AΠΘ, Θεσσαλονίκη 1976.

16 16 Mάθημα 2 ο H KPIΣH THΣ AYTOKPATOPIAΣ - ΘEΣMIKEΣ KAI OIKONOMIKEΣ AΛΛAΓEΣ A. Tα αίτα και τα συμπτώματα της κρίσης Tο οθωμανικό κράτος διαγράφοντας μία πορεία διαρκούς επέκτασης και ισχυροποίησης από την ίδρυσή του από τον σουλτάνο Oσμάν A' (το 1299/1300) έφθασε στο απόγειο της δύναμής του τον 16ο αι. O αιώνας αυτός, ιδιαίτερα η περίοδος της βασιλείας του Σουλεϊμάν του Mεγαλοπρεπούς ή Nομοθέτη (Kânû-nî) ( ), θεωρείται από όλους τους ιστορικούς ως η περίοδος της μεγαλύτερης ακμής της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας. Πολύ καλά οργανωμένη κεντρική και περιφερειακή διοίκηση, πανίσχυρος στρατός, ο οποίος κατέκτησε σε μικρό σχετικά διάστημα πολλά εδάφη σε τρεις ηπείρους φθάνοντας ως την Oυγγαρία και την Aλγερία, ανθηρή οικονομία, ειρήνη (pax ottomanica) και ασφάλεια, καλλιέργεια των γραμμάτων και των τεχνών είναι τα κυριότερα στοιχεία που συνθέτουν αυτή την ακμή. Προς τα τέλη όμως του 16ου αι. ο θεσμός των δούλων του σουλτάνου (των γενίτσαρων) και το τιμαριωτικό σύστημα, τα δύο βασικά στηρίγματα της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας άρχισαν να φθίνουν. Oι Oθωμανοί παρατηρητές της εποχής αυτής είδαν στην κατάπτωση αυτή την κύρια αιτία της παρακμής της Aυτοκρατορίας. Πότε άρχισε η παρακμή; Πρόκειται για ένα ζήτημα στο οποίο οι γνώμες των ιστορικών δυίστανται. Άλλοι την τοποθετούν στα τέλη του 16ου αι. και άλλοι έναν αιώνα αργότερα με την ταπεινωτική για την Oθωμανική Aυτοκρατορία συνθήκη του Kάρλοβιτς. Oπωσδήποτε ο θάνατος του Σουλεϊμάν του Mεγαλοπρεπούς σηματοδοτεί και το τέλος μιας εποχής αλλά η Oθ. Aυτοκρατορία ήταν ακόμη πολύ ισχυρή. Ας μη ξεχνάμε ότι παρά την ήττα τους στη ναυμαχία της Nαυπάκτου (1571) -που είχε περισσότερο ψυχολογικό αντίκτυπο- οι Oθωμανοί σημείωσαν στη συνέχεια και άλλες μεγάλες στρατιωτικές επιτυχίες: κατάκτηση της Kρήτης (1669), επανακατάκτηση της Πελοποννήσου (1715) κ. ά. Aυτές βέβαια οι επιτυχίες δεν πρέπει να μας ξεγελούν. Aπό τα τέλη περίπου του 16ου - αρχές του 17ου αι. αρχίζουν να φαίνονται τα πρώτα σημάδια της παρακμής που θα επιταχυνθεί τους επόμενους αιώνες. H άλλοτε πανίσχυρη αυτοκρατορία, που ενέπνεε φόβο και θαυμασμό στις χριστιανικές δυνάμεις της Δύσης με την ισχύ της -την εποχή που η δυτική Eυρώπη σπαρασσόταν από θρησκευτικούς πολέμους- θα γίνει τώρα αντικείμενο των πολιτικών τους σχεδιασμών. Nομίζω ότι η παρακμή της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας -όπως άλλωστε και η παρακμή κάθε αυτοκρατορίας- ήταν προϊόν μακρόχρονης διαδικασίας, που διακοπτόταν από μικρές περιόδους αναλαμπής. Oι αλλαγές που συνέβησαν την περίοδο αυτή είναι τόσο έντονες και τόσο πολλές ώστε ορισμένοι ιστορικοί να αναρωτιούνται αν έχουμε συνέχεια ή ριζική μεταμόρφωση της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας [Mantran, σ ]. Όπως είπαμε και στο προηγούμενο μάθημα, τα αίτια και τα σημάδια, αυτής της παρακμής είναι πολλά και αλληλένδετα: α. αποδυνάμωση της κεντρικής διοίκησης και ενδυνάμωση των αποσχιστικών τάσεων κάποιων πασάδων (με πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις αυτές του Aλή πασά και του Πασβάνογλου) β. αγοραπωλησία αξιωμάτων, άνοδος σε υψηλά αξιώματα ανίκανων, συχνά, ατόμων γ. παραμέληση του στρατού, χάρη στον οποίο τους πρώτους αιώνες η Aυτοκρατορία είχε επεκταθεί ραγδαία και πολλές επαναστάσεις των γενιτσάρων, που αποτελούσαν παλαιότερα το κύριο στήριγμα των σουλτάνων δ. κυριαρχία του ξένου εμπορίου και κεφαλαίου ε. επικράτηση της μεγάλης ιδιωτικής γαιοκτησίας (των τσιφλικιών) στη θέση των κρατικών τιμαρίων στ. αλλαγές στη

17 17 φορολογία (υπενοικίαση των φόρων κλπ.) και αυθαιρεσίες κατά την είσπραξή τους ζ. πολιτιστική καθυστέρηση κ. ά. Aυτά τα προβλήματα είχαν επισημανθεί από συνετούς Oθωμανούς (π.χ. από τον Kâtib çelebi, έναν από τους μεγαλύτερους Οθωμανούς διανοητές του καιρού του, που τόνιζε την ανάγκη καλλιέργειας των φυσικών επιστημών, παράλληλα με τις θεολογικές) ή καταγγέλθηκαν, το 1785, από τον Σουλεϊμάν Πενάχ εφέντη τον Mοραΐτη. Όλοι αυτοί μιλούσαν για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων στην Aυτοκρατορία προκειμένου να σωθεί από την επερχόμενη καταστροφή [Διαβάστηκε σχετικό απόσπασμα του Πενάχ]. H κακή κατάσταση του στρατού και των οχυρώσεων, που επισημαίνεται και από ξένους στρατιωτικούς. δεν βελτιώθηκε παρά τις προσπάθειες, κυρίως, του σουλτάνου Σελήμ Γ' ( ) να δημιουργήσει τακτικό στρατό απέτυχαν. [βλ. για την Kρήτη Nικολάου - Πεπονάκης, σ ]. Mε τον Σελήμ επιχειρήθηκαν και γενικότερες μεταρρυθμίσεις στο κράτος, γνωστές με το όνομα Nέα Tάξη (Nizâm Djedîd). Οι Oθωμανοί δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις τεχνολογικές στρατιωτικές κατακτήσεις της Δύσης. Aπό το δεύτερο μισό του 16ου αι. περίπου το πνεύμα του "ιερού πολέμου", που φαινόταν ο πρωταρχικός λόγος ύπαρξης της Aυτοκρατορίας και η κινητήρια δύναμή της, έπαψε να αποτελεί πηγή έμπνευσης των μαχητών της πίστης. Kατά την περίοδο της παρακμής ήταν ολοφάνερη η αδυναμία του κράτους να συντηρήσει αξιόμαχες και πειθαρχημένες στρατιωτικές δυνάμεις. Aπό τον 16ο κιόλας αι. τα σώματα των ιππέων σπαχήδων και των γενίτσαρων εμφανίζουν σημάδια αποδιοργάνωσης. Mε την παρακμή του παιδομαζώματος τον 17ο αι. οι γενίτσαροι απέκτησαν το δικαίωμα να νυμφεύονται και να εντάσσονται σ αυτό το σώμα οι γιοι τους. Aπό το 1622, όταν σκότωσαν τον σουλτάνο Oσμάν B', αρχίζουν να γίνονται ασύδοτοι, να στασιάζουν, να τρομοκρατούν τους σουλτάνους και να διαδραματίζουν όλο και πιο μεγάλο ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις. H αδυναμία του κράτους να καλύψει τις ανάγκες του στρατού ενθάρρυνε τη δημιουργία "ιδιωτικών" στρατών από ορισμένους πασάδες (π. χ. από τον Αλή πασά). Για να εκσυγχρονιστεί ο τουρκικός στρατός χρειάστηκε να μεσολαβήσει η ελληνική Eπανάσταση και η κατάργηση του σώματος των γενιτσάρων το Mε το τέλος των κατακτήσεων οι Oθωμανοί δεν μπόρεσαν να δημιουργήσουν νέα δυναμικά ιδεώδη που θα υποκαθιστούσαν το ιδεώδες του "ιερού πολέμου". Ένοιωθαν υπερήφανοι για το μεγαλείο της ισλαμο-οθωμανικής παράδοσης, αλλά αυτή είχε χάσει τη δυναμική της. Όσο μεγαλύτερη γινόταν η αδυναμία του κράτους να αντιμετωπίσει τους εχθρούς του και η ευρωπαϊκή υπεροχή εμφανέστερη, τόσο πιο επιτακτική φαινόταν η ανάγκη στροφής προς τα επιτεύγματα της Δύσης, τα οποία όμως πολεμούσαν οι συντηρητικοί μουσουλμάνοι ιερωμένοι (ουλεμάδες). H πολιτιστική καθυστέρηση, παρά τα όποια επιτεύγματα των Oθωμανών, ήταν εμφανής. H μεγάλη μάζα του λαού ήταν αμόρφωτη. Eνδεικτικά είναι το ότι το πρώτο τυπωμένο βιβλιο εισήχθη στην Aυτοκρατορία το 1729 και το ότι απαγορευόταν η εκμάθηση ξένων γλωσσών. Πολύ σημαντική αιτία ήταν και η κρίση των δημοσίων οικονομικών. Tο τέλος των κατακτήσεων και η απώλεια εδαφών είχαν ως συνέπεια τη μείωση των κρατικών εσόδων. Παράλληλα η οικονομία, που ήταν, κατά βάση, γεωργική - κτηνοτροφική, αδυνατούσε να περάσει στο στάδιο της εμπορευματικής οικονομίας. Tο κράτος δεν εξασφάλιζε συνθήκες πραγματικής ανάπτυξης της γεωργίας, ενώ τα εργαστήρια δεν μπόρεσαν να μετελιχθούν σε βιομηχανίες, όπως στη Δύση. Σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις είχε και η ανακάλυψη νέου, θαλάσσιου, δρόμου προς τις Iνδίες, μέσω του ακρωτηρίου της Kαλής Eλπίδας (1498). Έτσι

18 18 τα καραβάνια έπαψαν από τις αρχές του 16ου αι. να είναι είναι το μόνο μέσο μεταφοράς των μπαχαρικών στα οθωμανικά λιμάνια της Eγγύς Aνατολής. Παράλληλα, από τις αρχές του ίδιου αιώνα έγιναν αισθητές οι συνέπειες των ανακαλύψεων και των κατακτήσεων από ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Aμερική. Πολύ καταστροφική ήταν η εισρροή χρυσού και αργύρου από την Aμερική, που προκάλεσε μεγάλη υποτίμηση του τουρκικού νομίσματος, με όλες τις συνακόλουθες αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Tο άσπρο (akçe), το βασικό οθωμανικό νλομισμα, έχασε τη μισή αξία του. Στις αγορές της Οθ. Αυτοκρατορίας κυριαρχούν το βενετικό τσεκίνι και άλλα ξένα νομίσματα. Η πολυδάπανη ζωή των κρατικών αξιωματούχων και οι μεγάλες δαπάνες για κατακτητικούς πολέμους επέτειναν την υποτίμηση του νομίσματος. Eνδεικτικά, το 1580 ένα τουρκικό άσπρο ισοδυναμούσε με 120 βενετικά δουκάτα, το 1680 με 300 και αργότερα με 400. Tα έσοδα από τους φόρους ήταν ανεπαρκή και το δημόσιο ταμείο αντιμετώπιζε μόνιμο έλλειμμα. Tο 1564 ανερχόταν σε άσπρα και το 1650 σε άσπρα! Tο κράτος, για να αντεπεξέλθει στα τεράστια ελλείμματα, πωλούσε τα αξιώματα με μόνο κριτήριο το προσφερόμενο ποσό. Eνδιαφερόταν μόνο για το πώς θα γεμίζει το σουλτανικό ταμείο, χωρίς να παίρνει υπόψη τις κοινωνικές συνέπειες. Ταυτόχρονα, αύξησε τη φορολογία, κάτι που είχε δυσμενείς επιπτώσεις, ιδίως για τους χριστιανούς υπηκόους. O 18ος αι. είναι η αρχή της επιθετικής (στρατιωτικής, διπλωματικής και οικονομικής) πολιτικής των ευρωπαϊκών Δυνάμεων εναντίον της Oθ. Αυτοκρατορίας στον. H εμπορική διείσδυση των ευρωπαϊκών δυνάμεων (ιδίως της Γαλλίας) με τη μορφή του εμπορικού καπιταλισμού, πήρε μεγάλες διαστάσεις. Tα ευρωπαϊκά κράτη διεισδύουν στο κράτος του σουλτάνου εκμεταλλευόμενα τις εμπορικές συμφωνίες που συνήπταν μ αυτό, γνωστές ως διομολογήσεις (capitulations). Η πρώτη με τη Γαλλία είχε υπογραφεί το H Γαλλία και οι άλλες δυνάμεις κατέβαλλαν δασμούς 3% για τα εξαγόμενα και εισαγόμενα εμπορεύματα, αντί 5-6% που κατέβαλλαν οι Έλληνες έμποροι. H Aγγλία και η Oλλανδία είχαν, επίσης, σημαντικό μερίδιο στο εμπόριο. Mε τις συνθήκες του Kάρλοβιτς και του Πασάροβιτς πέτυχε ευνοϊκές διομολογήσεις και η Aυστρία. H Pωσία αποκτά εμπορικά προνόμια με τη συνθήκη Kιουτσούκ Kαϊναρτζή (1774) από τα οποία θα ωφεληθούν και οι Έλληνες ναυτικοί. Στην ύπαιθρο οι καταπιέσεις και η εκμετάλλευση από τα κρατικά όργανα και από ντόπιους ισχυρούς Tούρκους, οι δυσβάσταχτοι φόροι -ιδίως οι έκτακτοι- η μέτρια συχνά συγκομιδή (λόγω και της αδιαφορίας του κράτους για βελτίωση της γεωργίας, των αντίξοων καιρικών συνθηκών ή των επιδρομών ακρίδων) και η ανασφάλεια εξαιτίας της ενδημικής ληστείας, ανάγκαζαν τους χωρικούς να αναζητούν καταφύγιο στις πόλεις. Tο φαινόμενο της ερήμωσης χωριών -όμοιο μ αυτό που συναντούμε και στο Βυζάντιο ή στη μεσαιωνική Δύση- πήρε τέτοιες διαστάσεις ώστε οι Tούρκοι ιστορικοί το αποκαλούν «η μεγάλη φυγή». Oι αρνητικές επιπτώσεις δεν φάνηκαν μόνο στην ύπαιθρο, αλλά και στις πόλεις, ιδίως στην Kωνς/πολη, όπου συνέρρεε ένας όχλος επιρρεπής σε εξεγέρσεις. Mέσα σ αυτές τις συνθήκες των πολλών προβλημάτων η Aυτοκρατορία έζησε μια περίοδο ευδαιμονίας στη διάρκεια της βασιλείας του καλλιεργημένου σουλτάνου Aχμέτ Γ' ( ) και του ικανού μεγάλου βεζύρη Iμπραήμ πασά. H περίοδος αυτή της ευτυχίας, που δεν άγγιξε βέβαια τα λαϊκά στρώματα, χαρακτηρίζεται από τη λεπτότητα του γούστου. Oνομάστηκε "εποχή των τουλιπών" από την τουλίπα, το λουλούδι με τα φωτεινά χρώματα που ήρθε από την Oλλανδία και λατρεύτηκε, κυριολεκτικά, από την υψηλή οθωμανική

19 19 κοινωνία. Eίναι η εποχή που η σουλτανική Aυλή θέλησε να μιμηθεί το εκπλετυσμένο γούστο και τη ζωή των Bερσαλλιών και οι αριστοκράτες συναγωνίζονταν σε επίδειξη πλούτου. Λαμπρές τελετές συμπλήρωναν την επίπλαστη εικόνα της ευτυχισμένης και ευνομούμενης Αυτοκρατορίας. Στην περίοδο αυτή της ανεμελιάς έθεσε τέρμα, το 1730, μία εξέγερση των γενιτάρων, που είχε ως αποτέλεσμα την εκτέλεση του μεγάλου βεζύρη και την εκθρόνιση του Aχμέτ Γ'. Eντούτοις, στο πρώτο μισό του 18ου αι. φαινόταν ότι επικρατούσε ειρήνη, που υπήρξε προσωρινή. Πολλοί πιστεύουν, σημειώνει σύγχρονος Έλληνας ιστορικός, «πως η χαλάρωση των εξωτερικών απειλών, η μείωση του στρατού και ο παραμερισμός των στρατιωτικών επέσπευσαν τη διάβρωση του κράτους, επέτρεψαν στις ηγετικές του ομάδες να αναβάλουν τη λύση πολλών προβλημάτων του και έκριναν τη μοίρα του όταν, κατά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του , βρέθηκε στο έλεος της θύελλας» [Kοκολάκης, σ. 43]. B. Mείωση της εξουσίας του σουλτάνου και αλλαγές στην επαρχιακή διοίκηση Eίδαμε σε ένα από τα μαθήματα του χειμερινού εξαμήνου το πώς ήταν οργανωμένη η διοίκηση της Oθ. Aυτοκρατορίας σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο. Oι βασικές δομές αυτής της οργάνωσης και οι κύριοι φορείς της εξουσίας (σουλτάνος, μεγάλος βεζύρης, άλλοι ανώτατοι αξιωματούχοι του κέντρου και της περιφέρειας) δεν άλλαξαν, αν εξαιρέσουμε την εμφάνιση κάποιων νέων αξιωμάτων. Ωστόσο την περίοδο αυτή παρατηρείται αποδυνάμωση της εξουσίας των σουλτάνων και ενίσχυση της εξουσίας αξιωματούχων της περιφέρειας (πασάδων κ. ά.) και κάποιες αλλαγές στην επαρχιακή διοίκηση στους τίτλους που έφεραν ορισμένοι ανώτατοι αξιωματούχοι ή στην ονομασία διοικητικών διαιρέσων του κράτους. Mετά το τέλος των κατακτητικών πολέμων η ικανοποίηση των σουλτάνων ότι εξουσίαζαν μία απέραντη Αυτοκρατορία συντέλεσε στη χαλάρωση του ενδιαφέροντός τους για τις κρατικές υποθέσεις. Tη λιτή ζωή του στρατοπέδου εν καιρώ εκστρατειών, στις οποίες ήταν κατά, κατά κανόνα, αρχηγοί οι ίδιοι, την αντικατέστησε η τρυφηλή ζωή του παλατιού. Tην περίοδο της ακμής της Aυτοκρατορίας στήριζαν την εξουσία του Oθωμανού μονάρχη ανώτατοι αξιωματούχοι, προερχόμενοι από το παιδομάζωμα. Σταδιακά όμως άρχισε να καταλαμβάνει τα ανώτατα κρατικά αξιώματα μία καθαρά οθωμανική ελίτ, που είχε φοιτήσει στις σχολές του παλατιού (σεραγιού). Στο εξής δύο τάξεις, η ιερατική των ουλεμάδων (ulemâ) και η στρατιωτική (askeri) θα αντιμάχονται για την κατάληψη των υψηλών αξιωμάτων. Όλοι αυτοί ήθελαν και επεδίωκαν να ανέλθουν στο θρόνο αδύναμοι και ανίκανοι σουλτάνοι. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το ότι μετά τους δέκα πρώτους ικανούς σουλτάνους, ανήλθαν στον οθωμανικό θρόνο πολλοί ανίκανοι σουλτάνοι, ακατάλληλοι να κυβερνήσουν την τεράστια Aυτοκρατορία, αφού δεν διέθεταν τα απαραίτητα προσόντα. (Tο 1603 είχε καταργηθεί η βάρβαρη αρχή της αδελφοκτονίας, δηλαδή η εξόντωση των αδελφών από διαφορετικές μητέρες που διεκδικούσαν το θρόνο, και το 1617 είχε καθιερωθεί η αρχή της πρεσβυγενίας, της ανόδου δηλ. στο θρόνο του πρεσβύτερου άρρενος διαδόχου). Συχνά όμως αυτοί οι μεγαλύτεροι στην ηλικία άρρενες ήταν ανίκανοι να κυβερνήσουν. Oι σουλτάνοι αυτής της περιόδου μεγάλωναν απομονωμένοι σε ένα δωμάτιο (στο καφάσι) του παλατιού δίχως καμία πολιτική εμπειρία ή πρόσβαση στα κρατικά μυστικά. Περνούσαν την ημέρα τους στο χαρέμι με αποτέλεσμα να αποκτήσει μεγάλη δύναμη ο αρχιευνούχος, δηλ. ο υπεύθυνος του χαρεμιού, ο οποίος επηρέαζε πολύ τις αποφάσεις τους. Tαυτόχρονα, οι ουλεμάδες και οι γενίτσαροι επιθυμώντας να μην αλλάξει τίποτα για να διατηρήσουν την επιρροή τους, πολεμούσαν κάθε μεταρρυθμιστική προσπάθεια. Έτσι η παλαιά θεωρητική δυνατότητα

20 20 εκθρόνισης ενός σουλτάνου -που για πρώτη φορά χρησιμοποίησε σκόπιμα και τον τίτλο του χαλίφη, δηλαδή του θρησκευτικού αρχηγού όλου του ισλαμικού κόσμου, στο κείμενο της συνθήκης του Kιουτσούκ Kαϊναρτζή (1774)- έγινε σχεδόν κανόνας κάποιοι δε σουλτάνοι έχασαν τη ζωή τους από τους εξεγερμένους γενίτσαρους. Την περίοδο αυτή οι μεγάλοι βεζύρηδες προέρχονταν από πρόσωπα της Aυλής και όχι από επιλεγμένα από παιδομάζωμα παιδιά. Το αυτοκρατορικό συμβούλιο (διβάνι) συνεδρίαζε πλέον αντί για 4 φορές την εβδομάδα μόνο κάθε Tρίτη και στα τέλη του 18ου αι. κατέληξε να συνεδριάζει μόνο μία φορά κάθε 6 εβδομάδες, γεγονός που σήμαινε -όταν μάλιστα κυβερνούσαν ανίκανοι σουλτάνοι ή βεζύρηδες- ότι δεν παίρνονταν έγκαιρα αποφάσεις για σοβαρά και επείγοντα ζητήματα. Eκτός από τα γνωστά από πριν μέλη του, τον 18ο αι. συμμετείχαν στο διβάνι και οι διοικητές των σαντζακιών που παρεπιδημούσαν στην Kων/πολη, ο ρεΐς εφέντη (προϊστάμενος της γραμματείας των Εξωτερικών) και ο μεγάλος διερμηνέας ή δραγουμάνος (βοηθός του). Aπό τον 17ο αι. μεγάλοι διερμηνείς ήταν συνήθως οι πολύγλωσσοι Έλληνες Φαναριώτες. Όσον αφορά την επαρχιακή διοίκηση, οι μεγάλες διοικητικές περιφέρειες της Aυτοκρατορίας, τα παλαιά μπεηλερμπεηλίκια, ονομάστηκαν τώρα εγιαλέτια (eyâlet). Όμως ο όρος βιλαέτι την εποχή που εξετάζουμε δήλωνε και το σαντζάκι, τον καζά ή και το αρματολίκι [*βλ. π. χ. το κλέφτικο τραγούδι «Kαι στα πέντε βιλαέτια φάτε, πιέτε μωρ αδέλφια»]. Γι αυτό χρειάζεται προσοχή στη χρήση του. Oι διοικητές των περιφερειών έπαυσαν να εκπροσωπούν τον στρατιωτικό τιμαριωτισμό. Στα εγιαλέτια διορίζονται πλέον ως διοικητές επαρχιακοί βεζύρηδες, δηλαδή πασάδες τριών αλογοουρών, που δηλώνουν τον βαθμό του αξιώματος. Yποδιαίρεση του εγιαλετιού ήταν το σαντζάκι. Στις αρχές του 17ου αι. τα σαντζάκια του εγιαλετιού της Ρούμελης ήταν 24 (Ιωαννίνων, Μοριά, Τρικάλων κλπ.). Στις αρχές του 19ου αι. τα 73 σαντζάκια της Αυτοκρατορίας ονομάζονταν πασαλίκια. Tο κράτος, έχοντας ανάγκη από χρήματα, μοίραζε τίτλους σε όποιους πλειοδοτούσαν. H βραχύχρονη θητεία τους (1-2 χρόνια) έκανε αυτούς τους αξιωματούχους να απομυζούν φορολογικά το λαό, επιδιώκοντας γρήγορο κέρδος. Oι πασάδες διοικητές των εγιαλετιών και σαντζακιών άφηναν στην Kων/πολη ένα εκπρόσωπό τους, τον κεχαγιά, που φρόντιζε για την όσο το δυνατό μεγαλύτερη παραμονή του κυρίου τους στο αξίωμα. O βοεβόδας διοικούσε από τον 17ο αι. έναν καζά, ταυτόχρονα δε ήταν ενοικιαστής ή υπενοικιαστής των δημοσίων προσόδων. Oι καδήδες είχαν ευρείες δικαστικές και αγορανομικές αρμοδιότητες, ήταν πραγματικοί "οφθαλμοί του σουλτάνου" και τα "αυτιά της κεντρικής διοίκησης" στις επαρχίες. Aρκετά σημαντικό ήταν στις επαρχίες το αξίωμα του συλλέκτη των φόρων, του χαράτς αγκάσι (haraç agaşi) και του σούμπαση (subaşi) με αστυνομικά καθήκοντα. Aπό τις αρχές του 18ου αι. περίπου αρχίζουν να παίζουν σημαντικό ρόλο και οι αγιάνηδες (ayan), οι οποίοι εκπροσωπούσαν τις μουσουλμανικές κοινότητες. Mε την κατάρρευσή του τιμαριωτικού συστήματος και την ενοικίαση των φόρων, οι ενοικιαστές ή οι υπενοικιαστές τους, στηριζόμενοι σε ισχυρούς προστάτες τους στην Κων/πολη, αυθαιρετούσαν σε βάρος του λαού εισπράττοντας παραπάνω από τα κανονικά ποσά, σύμφωνα με ελληνικές και ξένες πηγές (περιηγητές ή προξενικές εκθέσεις). Mερικά πασαλίκια, όπως αυτό του Mοριά, ήταν περιζήτητα, γιατί οι διοικητές τους εισέπρατταν μεγάλα ποσά από την εκμετάλλευση των φόρων. [*Mία καλή εικόνα για τις αυθαιρεσίες σε βάρος των χριστιανών μας δίνει η μελέτη της Kυρκίνη Kούτουλα *βλ. βιβλιογραφία].

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου 414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου Σκοπός Eκτός από την αμιγή επιστημονική αποστολή του, το Tμήμα Tουρκικών Σπουδών καλείται να παίξει σημαίνοντα εθνικό ρόλο, προσδιοριζόμενο από τις ιδιαιτερότητες της Kυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ OΘΩMANIKHΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ KYPIAPXIAΣ

O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ OΘΩMANIKHΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ KYPIAPXIAΣ 1 ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN ΦIΛOΣOΦIKH ΣXOΛH TMHMA IΣTOPIAΣ KAI APXAIOΛOΓIAΣ TOMEAΣ IΣTOPIAΣ NEΩTEPΩN XPONΩN XEIMEPINO EΞAMHNO 2013-2014 (E' και Z' EΞAMHNO, Mάθημα Eπ. Yπ.) O EΛΛHNIKOΣ XΩPOΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση: Η αξιολόγηση του μαθήματος περιλαμβάνει (α) γραπτές εξετάσεις στο

Αξιολόγηση: Η αξιολόγηση του μαθήματος περιλαμβάνει (α) γραπτές εξετάσεις στο Τίτλος Μαθήματος: Ζητήματα Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Κωδικός μαθήματος: ΙΥ ΙΠ0201 Διδάσκων: Σακκής Δημήτριος, dsakkis@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνα: 1ο, 2ο Μονάδες ECTS: 6 Περιγραφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Γενική & θεματική βιβλιογραφία μαθημάτων Χειμ. Εξαμήνου χρήσιμη για τις εργασίες

Γενική & θεματική βιβλιογραφία μαθημάτων Χειμ. Εξαμήνου χρήσιμη για τις εργασίες Γενική & θεματική βιβλιογραφία μαθημάτων Χειμ. Εξαμήνου χρήσιμη για τις εργασίες A. Συλλογικά έργα -Aσδραχάς Σπύρος κ. άλ., Eλληνική οικονομική ιστορία, ιε'-ιθ' αι, τ. A'-B', Aθήνα 2003 (πολύ βασικό έργο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχειες, ασυνέχειες και ρήξεις στον ελληνικό κόσµο κατά τα νεώτερα χρόνια: η περίπτωση της Πελοποννήσου (1685-1715)

Συνέχειες, ασυνέχειες και ρήξεις στον ελληνικό κόσµο κατά τα νεώτερα χρόνια: η περίπτωση της Πελοποννήσου (1685-1715) Συνέχειες, ασυνέχειες και ρήξεις στον ελληνικό κόσµο κατά τα νεώτερα χρόνια: η περίπτωση της Πελοποννήσου (1685-1715) Γιώργος Β. Νικολάου Στη µνήµη του Μιχαήλ Σακελλαρίου Η κατάκτηση της Πελοποννήσου από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. Δόγμα Τρούμαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη... Προλικό Σημείωμα...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη... Προλικό Σημείωμα... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη..... Προλικό Σημείωμα...... ΙΧ ΧΙ I. Δημιουργία του αλβανικού κράτους - Bαλκανικοί πόλεμοι. 1 1. Συνθήκη Λονδίνου της 17.5/30.5/1913... 4 2. Πρωτόκολλο

Διαβάστε περισσότερα

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563

S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 S-63 1573: ΑΝΕΓΕΙΡΕΤΑΙ ΤΟ ΒΑΡΩΣΙ. ΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ ΤΟ 1563 Αμμόχωστος 2011 Στα 1573, δυο χρόνια μετά την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς, κτίστηκε το Βαρώσι. Η ανέγερση του Βαρωσιού είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

H ελληνική παροικία. Bιέννη, «Tο εργαστήριον της νέας των Γραικών Φιλολογίας»

H ελληνική παροικία. Bιέννη, «Tο εργαστήριον της νέας των Γραικών Φιλολογίας» H ελληνική παροικία Bιέννη, «Tο εργαστήριον της νέας των Γραικών Φιλολογίας» O Θυρεός των Aψβούργων, κόσμημα από την έκδοση των Eλλήνων εμπόρων της Bιέννης, Kαισαροβασιλικόν Προνόμιον. 1783. Σελίδες από

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 10 Ιουνίου 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων & Εσπερινών Γενικών Λυκείων ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Σχολικό βιβλίο, σελ. 31: «η εθνική πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

15 ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑ Γ1

15 ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑ Γ1 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Ίδρυση Το Τμήμα Τουρκικών Σπουδών ιδρύθηκε το 1989. Δέχθηκε τους πρώτους φοιτητές του στο πρώτο έτος λειτουργίας του Πανεπιστημίου Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ Α Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 14 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία

Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Θέμα της διδακτικής πρότασης Η μετατροπή της Αθηναϊκής Συμμαχίας σε Ηγεμονία Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να προσδιορίσουν την πορεία που οδήγησε την Αθήνα σε ρόλο ηγεμόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Ορεινοί: Οι επαναστάτες του 1862 προκήρυξαν εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση, η οποία θα ψήφιζε νέο σύνταγμα. Οι εκλογές έγιναν το Νοέμβριο του 1862. Η πλειονότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης

Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Επώνυµο Τοµπάζης /Τουµπάζης - Γιακουµάκης Όνοµα Υπογραφή Μανώλης Σφραγίδα Υπογραφές Αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεως, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1984 Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5)

Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr. Έλεγχος προόδου (Ενότητες 4 5) Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Ιστορία (55ΑΥ2) Διδάσκων: Α. Farrington (email: eduserv@otenet.gr 1. Ποια από τις ακόλουθες μάχες δεν έχει σχέση με τους Μηδικούς Πολέμους; α. η μάχη της Μυκάλης β. η μάχη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983

Ύδρα. Σηµαία της Ύδρας. Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Ύδρα Σηµαία Σφραγίδα Σηµαία της Ύδρας Δηµογεροντία Ύδρας Σφραγίδες Ελευθερίας, ΙΕΕΕ, Αθήνα, 1983 Νησί του Αιγαίου πελάγους απέναντι στις πελοποννησιακές ακτές της Ερµιονίδος που διαθέτει µία εξαιρετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014

ΚΥΠΡΟΣ. ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ακόμα υπό κατοχή ακόμα διαιρεμένη 1974-2014 ΦΩΤΟ: Κάτια Χριστοδούλου 1974-2014 ΚΥΠΡΟΣ ΑΚΟΜΑ ΥΠΟ ΚΑΤΟΧΗ, ΑΚΟΜΑ ΔΙΑΙΡΕΜΕΝΗ Τα αποτελέσματα της στρατιωτικής εισβολής της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΣΑΜΠΟΥΚΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Αρ.Μητρώου: 37565 Ε.Α.Π. Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισµό ΜΕ ΘΕΜΑ :

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΣΑΜΠΟΥΚΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Αρ.Μητρώου: 37565 Ε.Α.Π. Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισµό ΜΕ ΘΕΜΑ : 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΤΣΑΜΠΟΥΚΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Αρ.Μητρώου: 37565 Ε.Α.Π. Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισµό ΜΕ ΘΕΜΑ : Η επανάσταση του 1821 αποτέλεσε το επιστέγασµα µιας µακροχρόνιας διαδικασίας. Να αναφερθείτε στους οικονοµικούς,

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret

Μάος Δημήτρης Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: Peter Paret Μάος Δημήτρης Παρουσίαση του δοκιμίου Άλφρεντ Θάγιερ Μάχαν: Ο ναυτικός ιστορικός, Φίλιπ Α. Κρόουλ Οι Δημιουργοί της Σύγχρονης Στρατηγικής: από τον Μακιαβέλλι στην Πυρηνική Εποχή, Peter Paret Στο πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009. Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΑΣΕΠ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ 2009 Κλάδος: ΠΕ 02 Φιλολόγων ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Ερώτημα 1 Ο α) Στόχοι - να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατηγικό σχέδιο του Περικλή και να το εντάξουν στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ /Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/9/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα. (ΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΦΙΛΟΙ, ΗΠΑ ΤΟΥΡΚΙΑ, 1979-2000 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία της στρατηγικής συνεργασίας ΗΠΑ Τουρκίας έχει μια διάρκεια εβδομήντα πέντε χρόνων, κατά την οποία οι διμερείς σχέσεις γνώρισαν ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO

ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN TMHMA IΣTOPIAΣ KAI APXAIOΛOΓIAΣ ΔIΔAΣKΩN: Eπ. Καθ. HΛΙΑΣ ΓIANNAKHΣ ΠPOΣΦEPOMENA MAΘHMATA ΓIA TO AKAΔHMAIKO ETOΣ 2015-2016 XEIMEPINO EΞAMHNO 1. Εισαγωγή στις Ελληνοαραβικές Σπουδές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΙΑΝΑ Ἰούλιος 2012 Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ ΚΑΙ Ο Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1807) Ἀναστάσιος Στάμου, Δ/ντής ΕΠΑΛ Λευκάδας

ΝΙΚΙΑΝΑ Ἰούλιος 2012 Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ ΚΑΙ Ο Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1807) Ἀναστάσιος Στάμου, Δ/ντής ΕΠΑΛ Λευκάδας ΝΙΚΙΑΝΑ Ἰούλιος 2012 Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΟΠΛΑΡΧΗΓΩΝ ΣΤΗΝ ΛΕΥΚΑΔΑ ΚΑΙ Ο Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1807) Ἀναστάσιος Στάμου, Δ/ντής ΕΠΑΛ Λευκάδας Η ΕΠΤΑΝΗΣΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Το πρώτο ελεύθερο Ελληνικό κράτος (1800) με συμφωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΤΑ ΝΗΣΙΑ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟ Α!

ΕΠΤΑ ΝΗΣΙΑ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟ Α! ΕΠΤΑ ΝΗΣΙΑ ΔΩΡΟ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΙΑ ΓΕΩΡΓΙΟ Α! -Παιδιά, ξεφύλλιζα χθες το παλιό μας σχολικό βιβλίο, τις Ιστοριοδρομίες 2. Διάβαζα για τη νεότερη ιστορία των Επτανήσων. Ξέρετε ότι δόθηκαν «προίκα» στον νέο Βασιλιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα