Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία,"

Transcript

1 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥ Κ Λ ΑΔΙΚ Η ΑΚ Ρ ΟΠΟΛΗ Αναστασία Αγγελοπούλου Εισαγωγ ή Η3η χιλιετία π.χ., περίοδος γνωστή και ως Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ή ως Πρώιμη Χαλκοκρατία, αποτελεί ορόσημο για την εξέλιξη του πολιτισμού, που γεννήθηκε και ήκμασε στον ελλαδικό χώρο στη διάρκεια της Προϊστορίας, με δημιουργούς τόσο τους κατοίκους του ηπειρωτικού κορμού όσο και των νησιών του Αιγαίου. Στη διάρκεια της 3ης χιλιετίας εξελίσσεται η επαναστατική τεχνολογική καινοτομία της επεξεργασίας του χαλκού και των κραμάτων του για την κατασκευή ποικιλίας αντικειμένων, όπως όπλα, εργαλεία, κοσμήματα κ.ά. Η μεταλλουργία, ως τεχνολογία αιχμής, δεν απετέλεσε μόνο μία νέα έκφραση πολιτισμικής δημιουργίας. Άνοιξε νέους ορίζοντες δράσης συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ανάπτυξη της οικονομίας. Η εντατικοποίηση των εμπορικών επαφών, που παρατηρείται ιδιαίτερα κατά τα μέσα της 3ης χιλιετίας π.χ., συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της μεταλλουργίας και τις νέες ανάγκες που αυτή δημιούργησε, με κυριότερες την απόκτηση πρώτων υλών και τη διεύρυνση της τεχνογνωσίας. Η άνθηση του εμπορίου, με τη σειρά της, συνέβαλλε στην ισχυροποίηση των δεσμών ανάμεσα στις επιμέρους πολιτισμικές ενότητες της ηπειρωτικής Ελλάδας, των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης, οι οποίες, χωρίς να χάνουν τον αυτόνομο χαρακτήρα τους, μοιράζονται ολοένα και περισσότερα κοινά στοιχεία. Όσον αφορά στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Κυκλάδων, η 3η χιλιετία αποτελεί την περίοδο ανάπτυξης του γνωστού ως Κυκλαδικού ή Πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού, η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του οποίου αποκαλύπτεται από το πλήθος των αντικειμένων, όπως είναι τα μαρμάρινα ανθρωπόμορφα ειδώλια, τα μαρμάρινα και τα πήλινα σκεύη, τα μετάλλινα όπλα και εργαλεία και, τέλος, τα κοσμήματα, που μας κληροδότησε. Ως κατεξοχήν περίοδος ακμής του Πρωτοκυκλαδικού πολιτισμού θεωρείται η Δεύτερη Πρωτοχαλκή φάση, η οποία καλύπτει τα μέσα περίπου της 3ης χιλιετίας π.χ. ( π.χ.). Η Πρωτοκυκλαδική (ΠΚ) ΙΙ έχει χαρακτηριστεί ως η «Χρυσή Εποχή» του Κυκλαδικού Πολιτισμού, καθώς διακρίνεται από σειρά σημαντικών εξελίξεων και νεωτερισμών, που αφορούν σε όλους τους τομείς της πολιτισμικής δημιουργίας και έκφρασης. Η ανάπτυξη της οικονομίας και η συνακόλουθη πληθυσμιακή αύξηση στα νησιά των Κυκλάδων, αποτυπώνονται στα κατάλοιπα τόσο των οικισμών, όσο και των νεκροταφείων της εποχής. Σε σύγκριση με προηγούμενες περιόδους, αξιοσημείωτη είναι η ίδρυση περισσότερων σε αριθμό, μεγαλύτερων σε έκταση και καλύτερα οργανωμένων νεκροταφείων και οικισμών. Την άνθηση της μεταλλουργίας, της κεραμικής, της λιθοτεχνίας και της μαρμαρογλυπτικής καταδεικνύουν το πλήθος, η ποικιλία και η ποιότητα των αντικειμένων. Τέχνεργα και χρηστικά αντικείμενα, ταξίδευαν, συχνά, έξω από τα περιορισμένα γεωγραφικά όρια των Κυκλάδων, μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου εμπορικών επαφών και συναλλαγών, στο οποίο οι Κυκλαδίτες έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο λόγω της επίκαιρης γεωγραφικής θέσης των νησιών αλλά και της μακραίωνης ναυτικής τους εμπειρίας. Ο Κυκλαδικός πολιτισμός στη διάρκεια της πρώιμης Χαλκοκρατίας ξεπέρασε τα στενά όρια των νησιών και άρχισε να μοιράζεται ολοένα και περισσότερα κοινά στοιχεία με άλλες πολιτισμικές παραδόσεις και γεωγραφικές ενότητες, όπως είναι αυτές της ηπειρωτικής Ελλάδας, της Κρήτης, των νησιών του ΒΑ Αιγαίου αλλά και των ακτών της Μικράς Ασίας. Η εικόνα αυτή της ακμής ανατρέπεται, σύμφωνα με τους μελετητές του Κυκλαδικού Πολιτισμού, στη διάρκεια του δεύτερου μισού της 3ης χιλιετίας π.χ. Οι τελευταίοι αιώνες της 3ης χιλιετίας θεωρείται ότι συνιστούν εποχή ριζικών αλλαγών και ανακατατάξεων, οι οποίες αποτυπώνονται σε σειρά εκφάνσεων του υλικού πολιτισμού. Η εποχή είναι γνωστή και ως περίοδος εμφάνισης της ομάδας Καστριού ( π.χ.). 1

2 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Το Κορφάρι των Αμυγδαλιών και η ομάδα Καστριού Η ομάδα Καστριού αποτελεί, πρωτίστως, ομάδα κεραμικής. Πρώτος ο C.A. Renfrew στη θεμελιώδη για την εξέλιξη του Kυκλαδικού Πολιτισμού μελέτη με τον τίτλο Emergence of Civilisation (1972), διέκρινε και ονόμασε την ομάδα Καστριού από τον ομώνυμο οικισμό στη Σύρο. Τη σπονδυλική της στήλη συνιστούν ετερογενείς τύποι αγγείων μικρών διαστάσεων, με κοινό χαρακτηριστικό τη σκοτεινόχρωμη (ερυθρή, καστανή, ερυθροκάστανη ή μελανή) στιλπνή εξωτερική επιφάνεια. Διαγνωστικά σχήματα αποτελούν το δίωτο κωδωνόσχημο κύπελλο, το μόνωτο κύπελλο με χοανοειδές στόμιο («Tankard»), το «δέπας αμφικύπελλον», η ρηχή τροχήλατη ή χειροποίητη φιάλη, η πυξίδα με σφαιροειδές σώμα και εγχάρακτο διάκοσμο, ο πτηνόμορφος ασκός, η ραμφοειδόστομη πρόχους με ευθύγραμμο ή σιγμοειδές χείλος και το ευρύστομο προχυτικό σκεύος (εικ. 1). Εικ. 1. Οι διαγνωστικοί τύποι της ομάδας Καστριού. Συγγενές φαινόμενο στην ηπειρωτική Ελλάδα αποτελεί η ομάδα Λευκαντί Ι από την ομώνυμη οικιστική θέση στην Εύβοια. H κύρια γεωγραφική ζώνη εμφάνισης και διάδοσης της ομάδας Λευκαντί Ι, εντοπίζεται στη Στερεά Ελλάδα και ειδικότερα στα ανατολικά της παράλια. Ο Renfrew συνέδεσε την ομάδα Καστριού με το ώριμο στάδιο εξέλιξης της ΠΚ ΙΙ, διακρίνοντας την παρουσία διαγνωστικών τύπων της ομάδας σε σύνολα της δεύτερης πρωτοχαλκής φάσης. Εντούτοις, συσχέτισε την εμφάνισή και την ανάπτυξή της με την τρίτη πρωτοχαλκή φάση με βάση σαφείς τυπολογικές ομοιότητες ανάμεσα στους διαγνωστικούς τύπους της ομάδας και την κεραμική παράδοση της Τροίας. Ειδικότερα, 2

3 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ τα σχήματα της ομάδας Καστριού βρίσκουν κοντινά τυπολογικά παράλληλα σε κεραμικούς τύπους, που απαντούν σε διαδοχικές οικιστικές φάσεις της Τροίας και πιο συγκεκριμένα από τη δεύτερη έως και την τέταρτη πόλη. Κατεξοχήν περιβάλλον εμφάνισης της ομάδας Καστριού αποτελούν οι οικισμοί, όπως είναι το Καστρί στη Σύρο, το Κορφάρι των Αμυγδαλιών και το σπήλαιο του Ζα στη Νάξο, η Αγία Ειρήνη στην Κέα, ο Κύνθος στη Δήλο, η Φυλακωπή στη Μήλο, το Ακρωτήρι στη Θήρα, το Δασκαλειό στην Κέρο και η Μαρκιανή στην Αμοργό και κατά δεύτερο λόγο τα νεκροταφεία, όπως η Χαλανδριανή Σύρου, οι Ροδινάδες και ο Σπεδός Νάξου, το Ακρωτηράκι Σίφνου και το Ριβάρι Μήλου. Η διασπορά των θέσεων εύρεσης χαρακτηριστικών ευρημάτων της ομάδας, αποδεικνύει ότι η διάδοσή της αφορά σε ολόκληρο το γεωγραφικό εύρος του νησιωτικού συμπλέγματος των Κυκλάδων και δεν αποτελεί φαινόμενο περιορισμένης, τοπικής εμβέλειας, εντοπισμένο στα βόρεια κυκλαδονήσια, όπως είχε αρχικά ο Renfrew θεωρήσει. Οι απόψεις του Renfrew απετέλεσαν το θεωρητικό υπόβαθρο για την ανάπτυξη μίας πολύπλευρης προβληματικής, όπως αυτή εκφράζεται μέσα από πλούσια αρθρογραφία, σχετικά με την καταγωγή, τη διάδοση, τη χρονολόγηση και τη σημασία της ομάδας για την εξέλιξη του Κυκλαδικού πολιτισμού. Όσον αφορά στην καταγωγή των καινοφανών τύπων, η θεωρία της ανατολικής προέλευσης βρήκε έρεισμα στο έργο και άλλων μελετητών, οι οποίοι αναγνώρισαν τυπολογικά παράλληλα των σχημάτων της ομάδας Καστριού στην κεραμική παράδοση της Μικράς Ασίας και των νησιών του βορειοανατολικού και ανατολικού Αιγαίου. Το χρονολογικό στίγμα εμφάνισης των διαγνωστικών της σχημάτων συνδέθηκε τόσο με την ώριμη ΠΚ ΙΙ όσο και με την ΠΚ ΙΙΙ. Η εισαγωγή των νέων στοιχείων στην κεραμική με την υιοθέτηση καινοφανών τύπων αγγείων αλλά και σημαντικών τεχνολογικών νεωτερισμών, όπως είναι η χρήση του κεραμικού τροχού, θεωρήθηκε ως σύμπτωμα μιας εποχής ευρύτερων και ριζικών πολιτισμικών μεταβολών, όπως αυτές αποτυπώθηκαν στην οικιστική αρχιτεκτονική, τα ταφικά έθιμα, την οικονομία και την τέχνη. Οχυρωμένοι οικισμοί εγκαταλείπονται μετά από σύντομη διάρκεια ζωής. Στις περιπτώσεις μάλιστα των εγκαταστάσεων στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών και στο Καστρί της Σύρου, το τέλος υπήρξε βίαιο. Η ομάδα Καστριού θεωρήθηκε ως ο προάγγελος σταδιακών αλλαγών στην οικιστική αρχιτεκτονική με την ανάπτυξη μεγαλύτερων σε μέγεθος και ανοχύρωτων οικισμών, στα ταφικά έθιμα, στην οικονομία με τη συρρίκνωση των εμπορικών επαφών και, τέλος, στην τέχνη με την παρακμή της εικονιστικής παράδοσης και τη διακοπή άσκησης της ειδωλοπλαστικής. Η εικόνα αναταραχής και ανατροπής των δεδομένων τονίζεται από ομάδα ερευνητών και συνδέεται με μετακινήσεις πληθυσμών, η καταγωγή των οποίων αναζητείται στη Μικρά Ασία ή στα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου, όπου σημαντικά οικιστικά κέντρα, όπως η Ταρσός στην Κιλικία, η Πολιόχνη στη Λήμνο και η Θερμή στη Λέσβο καταστρέφονται αμέσως πριν την εμφάνιση της ομάδας Καστριού σε χρονολογικό ορίζοντα ανάλογο με αυτόν της δεύτερης πόλης της Τροίας. Η θεωρία των αναταραχών ως συνέπεια πληθυσμιακών μετακινήσεων αναζήτησε ισχυρό έρεισμα στα ευρήματα της οικιστικής αρχιτεκτονικής. Ανάμεσα στις οικιστικές θέσεις της περιόδου της ομάδας Καστριού ξεχωρίζουν τρεις με ιδιαίτερα, όπως θεωρήθηκε, χαρακτηριστικά. Πρόκειται για τις οχυρωμένες ακροπόλεις στο Καστρί της Σύρου, τον Κύνθο της Δήλου και το Κορφάρι των Αμυγδαλιών στον Πάνορμο Νάξου. Οι ακροπόλεις της Σύρου, της Δήλου και της Νάξου μοιράζονται πρωτόγνωρα, όπως έχει υποστηριχθεί, στην κυκλαδική οικιστική αρχιτεκτονική χαρακτηριστικά. Καταλαμβάνουν την κορυφή φύσει οχυρών υψωμάτων σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα. Τη φυσική συμπληρώνει η τεχνητή οχύρωση τείχους με ημικυκλικούς πύργους. Έχουν περιορισμένο μέγεθος και μικρή διάρκεια ζωής. Ειδικότερα, η ανάγκη για προστασία είναι ιδιαιτέρως εμφανής στην περίπτωση του Καστριού, στα βορειοανατολικά παράλια της Σύρου. Οι οικίες καταλαμβάνουν την κορυφή κρημνώδους λόφου. Τη φυσική άμυνα συμπληρώνουν τρεις επάλληλοι τοξοειδείς οχυρωματικοί περίβολοι. Το προτείχισμα, το κυρίως τεί- 3

4 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ χος με τους πεταλόσχημους πύργους και το τείχος της κορυφής. Η εγκατάλειψη της ακρόπολης θεωρείται ότι υπήρξε συνέπεια πολεμικής σύγκρουσης. Ανάμεσα στο προτείχισμα και στο κυρίως τείχος με τους πύργους, βρέθηκε πλήθος θαλάσσιων βοτσάλων, τα οποία ερμηνεύτηκαν ως βλήματα σφενδονών. Ανάλογη ερμηνεία δόθηκε και για το πλήθος των βοτσάλων, που βρέθηκαν στους πύργους που προστάτευαν την είσοδο της ακρόπολης στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών, όπως θα αναφερθεί λεπτομερειακά παρακάτω. Ο οικισμός στο όρος Κύνθος της Δήλου διαμορφώνεται στην υψηλότερη κορυφή του νησιού προς την οποία οδηγεί μία και μόνο ομαλή πρόσβαση. Η ύπαρξη οχύρωσης υποδεικνύεται από την εύρεση τοίχου με αρκετό πάχος στο βορειοδυτικό τμήμα του οικισμού. Αντίθετα με τις ακροπόλεις στο Καστρί και στον Κύνθο, αυτή στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών θεμελιώνεται στην κορυφή λόφου με ομαλά πρανή (εικ. 2). Ο φύσει οχυρός χαρακτήρας της θέσης συνίσταται στο ότι είναι δύσκολα ορατή τόσο από τη στεριά όσο και από τη θάλασσα, καθώς περιβάλλεται από υψηλότερους λόφους. Τόσο η οχυρωμένη ακρόπολη της Σύρου όσο και αυτές της Νάξου και της Δήλου ερμηνεύτηκαν ως Εικ. 2. Ο λόφος στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών τόποι εγκατάστασης ξένων πληθυσμών στην πορεία τους προς την ηπειρωτική Ελλάδα. Ειδικότερα, το Κορφάρι των Αμυγδαλιών έχει ερμηνευτεί ως στρατιωτική εγκατάσταση-προγεφύρωμα μεταναστευτικών ομάδων από το βορειοανατολικό Αιγαίο. Η απότομη και βίαιη καταστροφή της ναξιακής ακρόπολης, όπως και η ανάλογη του Καστριού στη Σύρο, ερμηνεύτηκαν ως αποτέλεσμα πολεμικής σύγκρουσης ανάμεσα στους εισβολείς και στον ντόπιο πληθυσμό σε μία, επιτυχημένη για τους Κυκλαδίτες, προσπάθεια επανάκτησης της κυριαρχίας τους. Για τους παραπάνω λόγους, η οχυρωμένη ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των μελετητών του Κυκλαδικού πολιτισμού ήδη από την εποχή της ανακάλυψής της, το 1963, από τον τότε επιμελητή αρχαιοτήτων Νάξου, καθ. Χρ. Ντούμα. Η μελέτη των κινητών ευρημάτων και ιδιαίτερα της κεραμικής από την ακρόπολη εκπληρώνει ένα καίριο ζητούμενο της έρευνας. Την ένταξη των διαγνωστικών τύπων της ομάδας Καστριού σε ένα ευρύτερο σύνολο ευρημάτων, το οποίο συνιστά το πολιτισμικό υπόβαθρο εμφάνισής τους, με σκοπό τη ορθότερη αποτίμηση της σημασίας της ομάδας για την εξέλιξη της ΠΚ κεραμικής αλλά και ευρύτερα του Κυκλαδικού Πολιτισμού. Επιπροσθέτως, η μελέτη της αρχιτεκτονικής κρίνεται ως καίριας σημασίας για την κατανόηση του χαρακτήρα και της λειτουργίας των οχυρωμένων οικιστικών θέσεων της περιόδου. Την επανεξέταση των θεωριών που σχετίζονται με τις οχυρωμένες ακροπόλεις της ομάδας Καστριού επιβάλλουν νεότερα δεδομένα στην έρευνα. Η ανακάλυψη δύο πρώιμων οχυρωμένων οικισμών στον Στρόφιλα της Άνδρου και στη Μαρκιανή της Αμοργού υποδεικνύει ότι η πρακτική προστασίας οικισμών μέσω οχύρωσης, δεν αποτελεί νεωτερισμό της εποχής της ομάδας Καστριού, αλλά παράδοση με βαθιές ρίζες στις Κυκλάδες. Ο Στρόφιλας χρονολογείται στην Τελική Νεολιθική ή Χαλκολιθική περίοδο, η οποία καλύπτει τους τελευταίους αιώνες της 4ης χιλιετίας π.χ. Στη Μαρκιανή μέρος της οχύρωσης που προστάτευε τον οικισμό της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, χρονολογείται στην ΠΚ Ι φάση, η οποία καλύπτει τα τέλη της 4ης και τις αρχές της 3ης χιλιετίας π. Χ. 4

5 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ Εικ. 3. Χάρτης της Νάξου με θέσεις νεκροταφείων και οικισμών κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού Η μελέτη, τέλος, της ακρόπολης στον Πάνορμο κρίνεται σημαντική και για έναν ακόμη λόγο. Γιατί παρέχει τη δυνατότητα κριτικής προσέγγισης του θεωρητικού πλέγματος, με βάση το οποίο η σύγχρονη έρευνα έχει προσεγγίσει τον Κυκλαδικό Πολιτισμό και έχει ερμηνεύσει φαινόμενα, όπως αυτό της ομάδας Καστριού, τα οποία θεωρούνται ότι αποτελούν «παρεκκλίσεις» από την ομαλή πολιτισμική εξελικτική πορεία. O χαμηλός λόφος στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών, εντοπίζεται σε κοντινή απόσταση στα βορειοδυτικά του μυχού του όρμου του Πανόρμου στη νότια ακτή της Νάξου (εικ. 3). Αποτελεί από τις χαρακτηριστικές θέσεις της ομάδας Καστριού, καθώς ανάμεσα στα ευρήματα της κεραμικής διακρίνονται τρεις από τους διαγνωστικούς της τύπους. Το μόνωτο κυπέλλο με χοανοειδές στόμιο (εικ. 4), η ραμφοειδόστομη πρόχους (εικ. 5), και η ρηχή φιάλη (εικ. 6). Όπως έχει αναφερθεί, ήδη, πρόκειται για θέση φύσει οχυρή. Ο φύσει οχυρός χαρακτήρας της συνίσταται στο ότι κατοπτεύει το φυσικό λιμάνι του Πανόρμου, όπως και το θαλάσσιο πέρασμα από την Κέρο και τα Κουφονήσια προς τη Σχοινούσα και την Ηρακλειά (εικ. 7-8), χωρίς να είναι εύκολα ορατή τόσο από την ξηρά όσο και από τη θάλασσα, καθώς περιβάλλεται από υψηλότερους λόφους. Επιπροσθέτως, παρείχε τη δυνατότητα ελέγχου της μικρής αλλά πρόσφορης για αγροτική εκμετάλλευση κοιλάδας (εικ. 9), που διαμορφώνεται αμέσως προς βορράν του όρμου του Πανόρμου. Η εγκατάσταση της πρωτοχαλκής περιόδου στην κορυφή του λόφου καταλαμβάνει έκταση 285 τ. μ. (εικ. 10). Αποκαλύφθηκε εικοσάδα λιθόκτιστων δωματίων στο εσωτερικό οχύρωσης με τη μορφή ελλειψο- 5

6 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 4. Μόνωτο κύπε ο με χοανοειδές στόμιο (Tankard) Εικ. 5. Ραμφοειδόστομη πρόχους Εικ. 6. Ρηχή φιάλη Εικ. 7. Το θαλάσσιο πέρασμα από την Κέρο και τα Κουφονήσια 6

7 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ Εικ. 8. Το θαλάσσιο πέρασμα από τη Σχοινούσα και την Ηρακλειά Εικ. 9. Η κοιλάδα και το φυσικό λιμάνι του Πανόρμου Εικ. 10. Η οχυρωμένη ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών 7

8 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ειδούς τείχους με πύργους (εικ ). Το τείχος είναι κατασκευασμένο από μεγάλες ακανόνιστες αλλά αδρά επεξεργασμένες πέτρες από λευκόγκριζο ή γκρίζο μάρμαρο τοπικής προέλευσης. Τα κενά ανάμεσα στις πέτρες γέμιζαν μικρότεροι λίθοι και χώμα με λατύπες από την επεξεργασία του φυσικού βράχου για την κατασκευή των ογκολίθων του τείχους. Το πάχος του κυμαίνεται μεταξύ ενός και δύο μέτρων, ενώ σώζεται σε ύψος από 0,50 μ., έως λίγο πάνω από 1 μ. Εδράζεται απευθείας στο φυσικό βράχο, χωρίς διαμορφωμένη κοίτη θεμελίωσης, ή σε επίχωση από ακανόνιστες πέτρες και λατύπες για την ισοπέδωση των ανωμαλιών του εδάφους. Ακολουθώντας το περίγραμμα της κορυφής του λόφου δημιουργεί εναλλασσόμενες εσοχές και εξοχές, ώστε να σχηματίζονται πέντε πεταλόσχημοι, ισχυροί πύργοι. Με εξαίρεση τον Πύργο Γ, στο εσωτερικό των πυργοειδών κατασκευών διαμορφώνονται μικρά δωμάτια (εμβαδόν από 2,91 τ.μ. έως 4, 94 τ.μ.), προ- Εικ. 11. Το δυτικό σκέλος της οχύρωσης με τον Πύργο Α σιτά από το εσωτερικό της ακρόπολης. Τα σωζόμενα λείψανα επιβεβαιώνουν την ύπαρξη διαδοχικών αρχιτεκτονικών φάσεων, με σκοπό την επέκταση ή την ενίσχυση της οχύρωσης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τριγωνική λιθόκτιστη κατασκευή («αντηρίδα») (εικ. 13) στα βόρεια του Πύργου Α και δύο ενισχυτικές των πύργων της εισόδου, Εικ. 12. Το βόρειο σκέλος της οχύρωσης με τον Πύργο Β 8

9 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ Εικ. 13. «Αντηρίδα» Εικ. 14. Πύργος Δ. Συμπαγής τριγωνική κατασκευή 9

10 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 15. Δωμάτιο 14 Εικ. 16. Είσοδος στη ακρόπολη 10

11 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ τριγωνικές, συμπαγείς κατασκευές (Πύργοι Γ και Δ) (εικ. 14), που προσέφεραν προστασία στο πιο ευάλωτο σημείο της ακρόπολης, την είσοδο, που διανοίγονταν στο βορειοανατολικό άκρο του περιτειχισμένου χώρου. Έμμεση ένδειξη, τέλος, για την αρχική χάραξη της οχύρωσης, δυτικότερα, στην περιοχή όπου διαμορφώθηκε το Δωμάτιο 14 (εικ. 15), αποτελεί το ασυνήθιστα μεγάλο πλάτος (1,65 μ.), του ανατολικού τοίχου του δωματίου, μέγεθος το οποίο μπορεί να συγκριθεί μόνον με το πλάτος της οχύρωσης. Η είσοδος στην ακρόπολη είχε τη μορφή στενού διαδρόμου (εικ. 16). Στο θυραίο άνοιγμα της εισόδου με παραστάδες από μεγάλους ογκόλιθους και λίθινο κατώφλι, οδηγούσε λιθόστρωτο με σκαλοπάτια. Ενδιαφέρον κατασκευαστικό στοιχείο αποτελούν δύο χαμηλές λιθόκτιστες πεζούλες, που περιβάλλουν το πλακόστρωτο της εισόδου προσφέροντας σύντομη ανάπαυση μετά από μία κουραστική ανάβαση στην κορυφή. Ολόκληρος ο περιτειχισμένος χώρος καταλαμβάνεται από μικρά ορθογώνια ή τραπεζιόσχημα δωμάτια (εικ ). Τα δωμάτια στην περιφέρεια διαμορφώνονται σε επαφή με το τείχος. Από τους τοίχους σώζεται το κατώτερο τμήμα με τα θυραία ανοίγματα. Είναι οικοδομημένοι από ακανόνιστες πέτρες μικρού και μεσαίου μεγέθους με πηλό ως συνδετικό υλικό. Στο Δωμάτιο 15 ο φυσικός βράχος ενσωματώνεται στην τοιχοποιία της βόρειας πλευράς. Βασικό δομικό υλικό των τοίχων, όπως και στο τείχος, αποτελεί το λευκόγκριζο ή γκρίζο μάρμαρο και, κατά δεύτερο λόγο, ο σχιστόλιθος (γκρίζος, πρασινωπός ή ερυθρός). Το Εικ. 17. Δωμάτια στο εσωτερικό της ακρόπολης Εικ. 18. Δωμάτια στο εσωτερικό της ακρόπολης Εικ. 19. Δωμάτια στο εσωτερικό της ακρόπολης 11

12 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 20. Διάδρομος 9 Εικ. 21. Διάδρομος 16 πάχος των τοίχων κυμαίνεται από 0,45 έως 0,95 μ., με τους περισσότερους να έχουν πάχος 0,50-0,70 μ. Σώζονται σε χαμηλό ύψος και συγκεκριμένα από 0,20 έως 0,58 μ., κατά μέσο όρο. Θεμελιώνονται σε στρώμα λατύπης από την κατεργασία των ογκόλιθων του τείχους. Τα δάπεδα είναι από πατημένο χώμα. Στο εσωτερικό των δωματίων οδηγούσαν είσοδοι πλάτους 0,50 έως 0,80 μ. Σε τέσσερεις περιπτώσεις (Δωμάτιο 2, Δωμάτιο 3 και Δωμάτιο Πύργου Α και Δ), πλάκες από μάρμαρο ή σχιστόλιθο χρησιμοποιούνται ως κατώφλια. Τα δωμάτια στο εσωτερικό της ακρόπολης είναι προσιτά μέσω ενός δικτύου έξι στενών διαδρόμων, οι οποίοι διασχίζουν τον περιτειχισμένο χώρο με κατεύθυνση από Α- Δ ή από Β-Ν (εικ ). Το πλάτος τους κυμαίνεται από 0,50 έως 0,80 μ. Εξαίρεση αποτελεί ο Διάδρομος 16 κατά μήκος του ανατολικού τμήματος της ακρόπολης, το μέγιστο πλάτος του οποίου φτάνει το 1 μ. Ίχνη πρωιμότερης κατοίκησης αποκαλύφθηκαν στο εσωτερικό του Δωματίου 19, όπου βρέθηκαν τα λείψανα δωματίου (εικ. 22) με διαφορετικό προσανατολισμό από αυτόν των δωματίων σε χρήση κατά την τελευταία φάση ζωής της ακρόπολης. Η ακριβής χρονολόγηση του παλαιότερου αυτού χώρου δεν είναι σαφής. Το γεγονός ότι και αυτός θεμελιώνεται σε στρώμα λατύπης από την κατεργασία των ογκόλιθων του τείχους, υποδεικνύει την ύπαρξη μίας πρωιμότερης αρχιτεκτονικής φάσης, η οποία, πιθανόν, δεν απέχει χρονολογικά σημαντικά από την τελική φάση χρήσης της ακρόπολης. Το τέλος της ναξιακής ακρόπολης, όπως έχει ήδη αναφερθεί, υπήρξε βίαιο. Ενδεικτική είναι η εύρεση σχεδόν ακέραιων αγγείων και ομάδων συνανηκόντων οστράκων, στην ευρύτερη περιοχή της εισόδου, όπου τα σκεύη βρέθηκαν ανάμεσα σε έντονα ίχνη πυράς με τη μορφή σωρείας καμένων χωμάτων. Ισχυρή 12

13 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ πυρά με τη μορφή καμένων χωμάτων εντοπίστηκε στο λιθόστρωτο της εισόδου αλλά και μέσα στην ίδια την είσοδο. Τα προαναφερθέντα σημάδια καταστροφής από φωτιά σε συνδυασμό με το πλήθος των βοτσάλων (εικ. 23), τα οποία βρέθηκαν έξω από την είσοδο και ερμηνεύτηκαν ως πιθανά βλήματα σφενδονών αποτελούν κατά τον ανασκαφέα ενδείξεις βίαιης καταστροφής του οχυρού μετά από εχθρική επίθεση. Η αποκάλυψη εντυπωσιακής χάλκινης λόγχης (εικ. 24), ανάμεσα στα βότσαλα, έξω από την είσοδο και ειδικότερα στο στενό διάδρομο ανάμεσα στους Πύργους Γ και Δ, θεωρήθηκε ότι συνιστά περαιτέρω ένδειξη για την καταστροφή της ακρόπολης μετά από πολεμική σύρραξη. Η εύρεση σκευών, σε ορισμένες περιπτώσεις ακέραιων, στην περιοχή της εισόδου, ερμηνεύτηκε ως υποδήλωση της μάταιης προσπάθειας των υπερασπιστών της ακρόπολης να διασώσουν, καθώς εγκατέλειπαν το οχυρό, τα υλικά αγαθά, που φυλάσσονταν στους εσωτερικούς χώρους. Όσον αφορά στα κινητά ευρήματα, η έρευνα απέδωσε πλήθος θραυσμάτων πήλινων αγγείων. Πρόκειται για χειροποίητα σκεύη από ντόπιο κατά κανόνα πηλό με μονόχρωμη καστανή, καστανέρυθρη ή ερυθρή, εξωτερική επιφάνεια και λιτή διακόσμηση. Τα σχήματα χαρακτηρίζονται από μεγάλη μορφολογική ποικιλία. Διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, τα ανοιχτά και τα κλειστά. Χαρακτηριστική είναι η αριθμητική υπεροχή των κλειστών αγγείων επί των ανοικτών, καθώς σε κλειστά σχήματα ανήκει το 61% των αγγείων, που αποκαλύφθηκαν. Τα κλειστά σκεύη ήσαν κατά κύριο λόγο σε χρήση για την αποθήκευση και τη διαφύλαξη υγρών και στερεών αγαθών. Ο σαφής προσανατολισμός της παραγωγής προς τη δημιουργία σκευών, με στόχο τη διαφύλαξη και προστασία υγρών και στερεών τροφίμων, υποδεικνύεται από τον μεγάλο αριθμό αγγείων με κατεξοχήν αποθηκευτικό χαρακτήρα, όπως είναι οι δίωτοι πιθοειδείς στάμνοι (εικ ), οι «κρατήρες» (εικ. 27) και οι πίθοι (εικ. 28). Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι πάνω από το 50% των αγγείων που φυλάσσονταν στα δωμάτια της ακρόπολης ανήκουν στους παρα- Εικ. 22. Ιχνη παλαιότερης κατοίκησης Εικ. 23. Βότσαλα. Βλήματα σφενδονών Εικ. 24. Χάλκινη αιχμή δόρατος 13

14 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 25. Δίωτος πιθοειδής στάμνος Εικ. 26. Δίωτος πιθοειδής στάμνος Εικ. 27: Κρατήρας Εικ. 28. Πίθοι με κωνικό λαιμό Εικ. 29. Πρόχους Εικ. 30. Ζωόμορφο σκεύος 14

15 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ πάνω τύπους. Άλλοι τύποι κλειστών αγγείων είναι γνωστοί από ολιγάριθμα παραδείγματα. Αποτελούν σκεύη, όπως οι πρόχοι (εικ. 29) και, πιθανόν, τα πύραυνα για την εξυπηρέτηση των αναγκών της καθημερινής δίαιτας και ζωής. Μοναδικό δείγμα ανήκει σε «ζωόμορφο» σκεύος δυσδιάγνωστης μορφής και χρήσης (εικ. 30). Σε αντίθεση με τα κλειστά, τα ανοικτά αγγεία, στην πλειονότητά τους, περιλαμβάνουν τύπους σε χρήση για την αντιμετώπιση των αναγκών της καθημερινής ζωής, την προετοιμασία και την κατανάλωση της τροφής. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις αποτελούν οι φιάλες (εικ. 31), οι «χύτρες» με τοξοειδείς αποφύσεις (εικ. 32), αν θεωρήσουμε πιθανή τη χρήση τους ως μαγειρικών σκευών, οι εστίες (εικ. 33) και τα κύπελλα (εικ. 34). Αξιοσημείωτο, επίσης, είναι το πλήθος των ανοιχτών αγγείων με μεγάλες διαστάσεις, όπως είναι οι λοπάδες και οι λεκάνες (εικ. 35). Τόσο οι λοπάδες όσο και οι λεκάνες θα μπορούσαν να είναι σε χρήση για την κάλυψη των καθημερινών καταναλωτικών αναγκών. Ωστόσο, το μεγάλο μέγεθος και των δύο προαναφερθέντων σχημάτων, καθιστά αυτά τα αγγεία κατάλληλα και για την εξυπηρέτηση των αναγκών αποθήκευσης και διαφύλαξης στερεών και υγρών αγαθών. Η αναζήτηση τυπολογικών παραλλήλων στον ελλαδικό χώρο και στα παράλια της Μικράς Ασίας αποδεικνύει ότι η κεραμική της ναξιακής ακρόπολης συνιστά το προϊόν μίας μακραίωνης παράδοσης. Η παράδοση αυτή αποτελεί το γέννημα μίας ευρείας γεωγραφικής και πολιτισμικής ενότητας, όπως βεβαιώνει η διάγνωση μορφολογικά συγγενών σκευών στις Κυκλάδες, την ηπειρωτική Ελλάδα, την Κρήτη, τα νησιά του βορειοανατολικού και ανατολικού Αιγαίου και τα αιγαιακά παράλια της Μικράς Ασίας. Πρόδρομοι τύποι αγγείων ή επιμέρους μορφολογικών χαρακτηριστικών απαντούν ήδη στη Νεολιθική περίοδο κατά τη διάρκεια της 5ης και 4ης χιλιετίας π.χ. Τα σχήματα συνεχίζουν να παράγονται σε όλη τη διάρκεια της 3ης χιλιετίας, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις επιβιώνουν μέχρι και τη δεύτερη χιλιετία π.χ., περίοδο γνω- Εικ. 31: Φιάλες Εικ. 32. «Χύτρα» με τοξοειδείς αποφύσεις Εικ. 33: «Εστίες» Εικ. 34. Κύπε α με καμπύλα τοιχώματα 15

16 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ Εικ. 35. Λεκάνη Εικ. 36. Τριβείο Εικ. 37. Τριπτήρες Εικ. 38. Χάλκινο μαχαίρι στή ως Μέση Χαλκοκρατία. Στο σώμα αυτό της ομαλά εξελισσόμενης, στη διάρκεια των χιλιετιών, αιγαιακής παράδοσης εμφανίζεται η ομάδα Καστριού, με βάση τα δεδομένα από την ακρόπολη στον Πάνορμο. Η εμφάνιση της ομάδας δεν συνδέεται με ουσιαστικές και βαθύτερες αλλαγές στο υπάρχον πολιτισμικό υπόβαθρο, το οποίο δεν έρχεται να καταργήσει, αλλά αντίθετα να εμπλουτίσει με νέα σχήματα. Όσον αφορά, τέλος, στο χρονολογικό στίγμα εμφάνισης των νέων αυτών σχημάτων, τα ευρήματα από το Κορφάρι των Αμυγδαλιών, υποδεικνύουν την εισαγωγή και ομαλή ένταξή τους στην κυκλαδική κεραμική παράδοση κατά τη διάρκεια της ώριμης ΠΚ ΙΙ και της πρώιμης ΠΚ ΙΙΙ φάσεων. Πέραν της κεραμικής, η ανασκαφή έφερε στο φως και σημαντικό πλήθος λίθινων ευρημάτων. Αξιοσημείωτος είναι ο μεγάλος αριθμός λίθινων εργαλείων, όπως είναι τα τριβεία (εικ. 36) και οι τριπτήρες (εικ. 37), σε χρήση για την επεξεργασία αγροτικών, κυρίως, προϊόντων, τα οποία αποτελούσαν, πιθανότατα, το πιο σημαντικό βιοτικό αγαθό, που φυλασσόταν στα πολυάριθμα αποθηκευτικά σκεύη. Την προστασία του πολύτιμου αυτού περιεχομένου διασφάλιζαν, με τη σειρά τους, πώματα φτιαγμένα από λεπτές σχιστολιθικές πλάκες. Ιδιαίτερη, τέλος, είναι η σημασία εύρεσης ολιγάριθμων αλλά αντιπροσωπευτικών όσον αφορά στις τεχνολογικές εξελίξεις της εποχής, μετάλλινων αντικειμένων. Σε λεπίδα μαχαιριού (εικ. 38) ανήκει τριγωνικό χάλκινο έλασμα. Αναμφίβολα ενδιαφέρουσα είναι η χάλκινη λόγχη, η οποία όπως προαναφέρθηκε βρέθηκε στην είσοδο της ακρόπολης. Τυπολογικά παράλληλα αναγνωρίζονται σε ευρήματα των μέσων της 3ης χιλιετίας π.χ., από την κεντρική Μικρά Ασία, την Κιλικία και την Κύπρο. Η ανασκαφική διερεύνηση της οχυρωμένης ακρόπολης στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών έφερε στο φως μία εξαιρετικά σπάνια, αν όχι μοναδική, στον ευρύτερο αιγαιακό χώρο αρχιτεκτονική μορφή. 16

17 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ Τα λείψανα στο Κορφάρι αποδίδονται από τους μελετητές του Κυκλαδικού πολιτισμού σε οχυρωμένο οικισμό. Ακόμη και αν δεχτούμε ότι οι μικροί χώροι στο εσωτερικό ανήκουν σε οικίες με ένα ή δύο εσωτερικούς χώρους, εμφανής είναι η προσπάθεια διασφάλισης της εύκολης κυκλοφορίας και επικοινωνίας ανάμεσα σε όλες τις επιμέρους οικιστικές μονάδες, μέσω στενών περασμάτων, τα οποία λόγω του μικρού τους πλάτους, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν περισσότερο ως διάδρομοι παρά ως δρόμοι. Έτσι, δεν θα ήταν, ίσως, ολότελα άστοχη η εναλλακτική ερμηνεία των σωζόμενων λειψάνων ως ανηκόντων όχι σε οικισμό αλλά σε ένα ενιαίο κτηριακό συγκρότημα με χαρακτήρα, κατεξοχήν, φρουριακό. Την αυτονομία της εγκατάστασης υποδηλώνει και η μορφή του ελλειψοειδούς τείχους, το οποίο περικλείει ασφυκτικά τον εσωτερικό χώρο. Η δυνατότητα περαιτέρω επέκτασης του εσωτερικού αυτού χώρου θα ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, γεγονός ασύμβατο με τις ανάγκες στέγασης ενός πληθυσμού, που λογικό είναι να υποθέσουμε ότι δεν παρέμενε σταθερός. Πρόσφατη επιφανειακή έρευνα στην περιοχή γύρω από την ακρόπολη απέδωσε ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη ενός ευρύτερου οικισμού, ο οποίος εκτείνεται στις πλαγιές του λόφου. Ειδικότερα, αρχιτεκτονικά λείψανα με τη μορφή λιθόκτιστων τοίχων (εικ. 39) εντοπίστηκαν διάσπαρτα σε έκταση 36 στρεμμάτων περίπου. Ο τρόπος δόμησης των τοίχων από αργόλιθους εμφανίζει σαφείς ομοιότητες με τα λείψανα από την οχυρωμένη εγκατάσταση. Το είδος, επίσης, των επιφανειακών ευρημάτων, όπως θραύσματα από μεγάλα Εικ. 39. Αρχιτεκτονικά λείψανα στον περιβά οντα χώρο της ακρόπολης αποθηκευτικά σκεύη και λίθινα εργαλεία, ανάλογα των οποίων βρέθηκαν στην ακρόπολη, συνιστά περαιτέρω ένδειξη για την ύπαρξη ενός ευρύτερου οικιστικού πολίσματος. Πέραν των προαναφερθέντων λειψάνων, εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει επιμήκης λιθόκτιστος τοίχος (εικ. 40), ο οποίος βαίνει παράλληλα και σε μικρή απόσταση από το δυτικό σκέλος της οχύρωσης. Ο τοίχος, ως προς τον τρόπο δόμησης αλλά και τις διαστάσεις, παρουσιάζει σαφείς ομοιότητες με την οχύρωση της ακρόπολης. Πιθανόν, να ανήκει Εικ. 40. Προτείχισμα 17

18 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ σε κάποιο είδος προτειχίσματος, ανάλογης μορφής με αυτό που ενισχύει την αμυντική ικανότητα του τείχους στο Καστρί της Σύρου. Όλα τα παραπάνω, υποδεικνύουν τη σημασία συνέχισης της έρευνας στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών με στόχο τη διαμόρφωση μίας, κατά το δυνατόν, πληρέστερης εικόνας τόσο όσον αφορά στη μορφή της ακρόπολης όσο και αναφορικά με την πολεοδομική οργάνωση, την έκταση και τη δομή του οικισμού, που την περιβάλλει. Έτσι, θα είναι δυνατή η ορθότερη ερμηνευτική προσέγγιση ζητημάτων άμεσα συνδεόμενων με το χαρακτήρα και τη λειτουργία της οχυρωμένης εγκατάστασης, η οποία συνιστά αυτόνομη αλλά όχι αυθύπαρκτη, όπως έχει θεωρηθεί, αρχιτεκτονική δημιουργία, καθώς φαίνεται ότι αποτελεί αναπόσπαστο οργανικό και λειτουργικό μέρος ενός πιο σύνθετου οικιστικού ιστού. Το οχυρωμένο κτήριο στην κορυφή, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, αποτελούσε δημιούργημα των κατοίκων του οικισμού στις πλαγιές του λόφου. Σε αυτό, πιθανότατα, έβρισκαν καταφύγιο σε περίπτωση κινδύνου. Ο ρόλος του καταφυγίου ή του προπυργίου άμυνας συνδέεται και με μία άλλη λειτουργική διάσταση. Όπως έχει αναφερθεί, η πλειονότητα των αγγείων που βρέθηκαν στο εσωτερικό ανήκει σε μεγάλα αποθηκευτικά σκεύη για τη διαφύλαξη βιοτικών αγαθών σε μεγάλες ποσότητες. Έτσι, φαίνεται ότι η οχυρωμένη εγκατάσταση αποτελούσε όχι μόνο χώρο προστασίας ατόμων αλλά και σημαντικής ποσότητας αγαθών, τα οποία είχαν ζωτική σημασία για την επιβίωση της κοινότητας. Όσον αφορά στη σχέση των οχυρωμένων ακροπόλεων της ομάδας Καστριού με άλλους γείτονες οικισμούς, ενδιαφέρουσα είναι η άποψη του Χρ. Τσούντα σχετικά με την οχυρωμένη ακρόπολη στο Καστρί της Σύρου, την οποία πρώτος αυτός ανέσκαψε. Ο Τσούντας αναφέρει χαρακτηριστικά την ύπαρξη γείτονος οικισμού στην περιοχή της Παναγίας της Χαλανδριανής. Το γεγονός αυτό τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι η ακρόπολη στο Καστρί αποτελούσε, σε περίπτωση κινδύνου, καταφύγιο για τους κατοίκους, οι οποίοι σε περιόδους ομαλότητας καλλιεργούσαν τους αγρούς της ευρύτερης περιοχής. Νεότερες έρευνες απέδειξαν ότι ο οικισμός στην Παναγία της Χαλανδριανής ανήκει σε πρωιμότερη φάση της ΠΚ ΙΙ, συγκριτικά με τον οχυρωμένο οικισμό στο Καστρί. Εντούτοις, οι δύο οικισμοί όπως και η γνωστή νεκρόπολη της Χαλανδριανής, θεωρούνται ένα σύμπλεγμα θέσεων, το οποίο χαρακτηρίζεται από τη αλλαγή/μετακίνηση του κέντρου κατοίκησης και πιθανόν και του τόπου ταφής των μελών της τοπικής κοινότητας κατά τη διάρκεια των πρωιμότερων και των υστερότερων φάσεων της Πρωτοχαλκής ΙΙ. Αν η υπόθεση της σχέσης των οχυρωμένων ακροπόλεων της ομάδας Καστριού με άλλους γείτονες οικισμούς ευσταθεί, τότε τα οχυρωμένα πολίσματα δεν μπορεί παρά να αποτελούν δημιουργήματα πληθυσμών, που καλλιέργησαν τις προϋποθέσεις για μόνιμη εγκατάσταση στις Κυκλάδες. Οι πληθυσμοί αυτοί, οι οποίοι μαζί με τις οχυρωμένες ακροπόλεις δημιούργησαν και την ομάδα Καστριού, υπήρξαν φορείς της πολιτισμικής παράδοσης, που άνθησε στο Αιγαίο στη διάρκεια αιώνων, όπως αποδεικνύουν τα δεδομένα της οικιστικής αρχιτεκτονικής και της κεραμικής. Η ανακάλυψη πρώιμων οχυρωμένων οικισμών στον Στρόφιλα και στη Μαρκιανή, όπως προαναφέρθηκε, καταδεικνύει το σώμα της παράδοσης από όπου μπορούσαν οι κάτοικοι των νησιών την περίοδο εμφάνισης της ομάδας Καστριού να αντλήσουν πρότυπα, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τους κινδύνους, που απειλούσαν την ύπαρξή τους. Παράλληλα, η μελέτη της κεραμικής από το Κορφάρι των Αμυγδαλιών αποτελεί περαιτέρω ένδειξη για την ομαλή ένταξη των νέων τύπων της ομάδας Καστριού στο σώμα μίας μακραίωνης και ομαλά εξελισσόμενης αιγαιακής κεραμικής παράδοσης. Η διατήρηση της πολιτισμικής συνέχειας υποδηλώνει ότι δημιουργοί των οχυρωμένων ακροπόλεων ήσαν οι ίδιοι οι Κυκλαδίτες και όχι φυγάδες ή μετανάστες, οι οποίοι αναζήτησαν στις Κυκλάδες μία νέα πατρίδα. Προϊόν επιλογής των ίδιων των νησιωτών θα πρέπει να θεωρηθεί και η εισαγωγή των καινοφανών κεραμικών τύπων της ομάδας Καστριού. Έτσι, η εμφάνιση μεμονωμένων τύπων αγγείων «ανατολικής» προέλευσης μπορεί να νοηθεί περισσότερο ως το αποτέλεσμα επιλεκτικής διαδικασίας στα πλαίσια ενός εκτεταμένου δικτύου πολιτισμικών επαφών και ανταλλαγών παρά ως αποκύημα αυτούσιας μεταφύτευσης «ξένων» παραδόσεων. 18

19 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ Τα δεδομένα από τον Πάνορμο υποδεικνύουν την εισαγωγή της ομάδας στα τέλη της δεύτερης Πρωτοχαλκής φάσης. Η τάση για υιοθέτηση νέων σχημάτων στην κεραμική εμφανίζεται στη διάρκεια της περιόδου, η οποία όπως έχει ήδη αναφερθεί, διακρίνεται από την εντατικοποίηση των εμπορικών επαφών και συναλλαγών. Η έκρηξη του εμπορίου συνδέθηκε με τη ραγδαία ανάπτυξη της μεταλλουργίας. Η εμφάνιση νέων πρωτοποριακών εξελίξεων στον τομέα αυτό την εποχή ανάπτυξης της ομάδας Καστριού, αποδεικνύει την αναζήτηση και εφαρμογή νέων τεχνικών, η καταγωγή των οποίων εντοπίζεται έξω από τα γεωγραφικά όρια των Κυκλάδων. Η ανάλυση θησαυρού μετάλλινων αντικειμένων από την ακρόπολη στο Καστρί, έφερε στο φως στοιχεία καινοφανή όσον αφορά στην κυκλαδική παράδοση. Τα ευρήματα του Καστριού είναι φτιαγμένα από χαλκό με μεγάλη περιεκτικότητα σε κασσίτερο. Συνιστούν φαινόμενο μοναδικό, καθώς συνήθη στην ΠΚ περίοδο είναι τα αρσενικούχα κράματα με χαμηλή ή καθόλου περιεκτικότητα σε κασσίτερο. Αντιθέτως, η χρήση κασσίτερου για την κατασκευή κραμάτων χαλκού χαρακτηρίζει την παράδοση της Μικράς Ασίας και ιδιαίτερα της Τροίας, όπως και των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου με βάση ευρήματα από την Πολιόχνη στη Λήμνο και τη Θερμή στη Λέσβο. Πρόκειται για τις δύο αυτές πολιτισμικές και γεωγραφικές ενότητες από τις οποίες έλκουν την καταγωγή τους κάποια από τα διαγνωστικά σχήματα της ομάδας Καστριού, όπως το «δέπας αμφικύπελλο» και το μόνωτο κύπελλο με χοανοειδές στόμιο. Η αναζήτηση νέων κραμάτων χαλκού και γνώσεων για την επεξεργασία τους, απετέλεσαν το βασικό κίνητρο για την ισχυροποίηση των επαφών ανάμεσα στις Κυκλάδες και τις κοινότητες των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου και της Μικράς Ασίας. Μέσω των εμπορικών δρόμων διακίνησης των μετάλλων παρείσφρυσαν στοιχεία και από άλλους τομείς τέχνης, όπως είναι η κεραμεκή. Η ομάδα Καστριού αποτελεί το γέννημα μίας εποχής έντονων αναζητήσεων, στη διάρκεια της οποίας οι Κυκλαδίτες ακολουθώντας ευρείς θαλάσσιους δρόμους καταλύουν τους στενούς γεωγραφικούς φραγμούς. Γνωρίζουν ξένες παραδόσεις και υιοθετούν στοιχεία τους, δημιουργώντας έτσι έναν πολιτισμό υπερτοπικό. Στη διεύρυνση των δρόμων επικοινωνίας και στη διάνοιξη νέων, κάποια από τα νησιά των Κυκλάδων, όπως η Σύρος, ίσως έπαιξαν πρωτεύοντα ρόλο. Στα τηγανόσχημα σκεύη του νεκροταφείου της Χαλανδριανής σε κοντινή απόσταση από την ακρόπολη του Καστριού διασώζεται το σημαντικότερο σύνολο παραστάσεων πλοίων της ΠΚ περιόδου, γεγονός που υποδεικνύει τη στενή σχέση της κοινότητας με τη ναυσιπλοΐα. Στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών στοιχεία σχετικά με την άσκηση εμπορικών συναλλαγών, με στόχο την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών και την απόκτηση πρώτων υλών ή έτοιμων αντικειμένων, αναγνωρίζονται στην κεραμική, τη μεταλλοτεχνία και τη λιθοτεχνία. Ενδείξεις για την εισαγωγή στερεών ή υγρών αγαθών μας παρέχουν εισηγμένα, από άλλες περιοχές, αγγεία. Πρόκειται για αποθηκευτικά, κατά κανόνα, σκεύη κατάλληλα για την αποθήκευση και διαφύλαξη ικανών ποσοτήτων στερεών ή υγρών τροφίμων. Με τη μορφή ακατέργαστης πρώτης ύλης ή έτοιμων αντικειμένων έφτασαν στη ναξιακή ακρόπολη, ο μηλιακός οψιανός για Εικ. 41. Λεπίδες οψιανού την κατασκευή λεπίδων (εικ. 41). Επιπρο- 19

20 A. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ σθέτως, ο πορτοκαλέρυθρος ασβεστόλιθος από τα Κουφονήσια η χρήση του οποίου πιστοποιείται σε πηνιόσχημο τριπτήρα και η ηφαιστειακή λάβα, πιθανόν, από τη Θήρα ή τη Μήλο για την κατασκευή δύο «βαρών» (εικ. 42). Εκτός από το λίθο, πολύτιμα αγαθά ανταλλαγής, αναμφίβολα, αποτελούσαν τα μέταλλα. Η παρουσία μετάλλινων αντικειμένων μαρτυρεί, και αυτή με την σειρά της, την άμεση εμπλοκή των κατοίκων της ακρόπολης σε ένα πλέγμα εξωτερικών εμπορικών σχέσεων. Προς αυτήν την κατεύθυνση, ασφαλώς, δεν υπήρξε τυχαία η επιλογή της θέσης σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα και σε άμεση γειτνίαση με Εικ. 42. Βάρος από λάβα το προστατευμένο φυσικό λιμάνι του Πανόρμου. Αντιστρέφοντας το αρνητικό στίγμα της εποχής εμφάνισης της ομάδας Καστριού, η οποία βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην καταστροφή και εγκατάλειψη των οχυρωμένων ακροπόλεων στο Κορφάρι των Αμυγδαλών και στο Καστρί, αναδύεται η εικόνα μίας περιόδου πολιτισμικής και οικονομικής ανάπτυξης. Η ύπαρξη κινδύνων με τη μορφή εχθρικών επιθέσεων δεν αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της εποχής αυτής. Αυτό βεβαιώνει ο αξιόλογος αριθμός οχυρωμένων οικισμών στη νησιωτική και ηπειρωτική χώρα σε όλη τη διάρκεια της Πρώιμης Χαλκοκρατίας. Η ταυτότητα των εισβολέων θα παραμείνει άγνωστη έως ότου η συστηματική μελέτη του αιγαιακού πολιτισμού της 3ης χιλιετίας π.χ., φωτίσει σκοτεινές προς το παρόν πτυχές αναφορικά με τους δεσμούς και τις σχέσεις αλληλεπίδρασης ξεκινώντας από τις τοπικές κοινωνίες και φτάνοντας σε ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες. Λαμβάνοντας υπόψη τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο σχεδόν άγνωστο αυτό πεδίο, δεν θα ήταν άστοχες κάποιες προκαταρτικές παρατηρήσεις. Το γεγονός ότι η πλειονότητα των αγγείων, που βρέθηκαν στο εσωτερικό της οχυρωμένης εγκατάστασης στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών ανήκει σε αποθηκευτικά σκεύη, υποδηλώνει τον στόχο των εισβολέων. Την απόκτηση των βασικών βιοτικών αγαθών, τα οποία αποτελούσαν το προϊόν των οικονομικών δραστηριοτήτων της κοινότητας. Αυτός φαίνεται ότι ήταν και ο μοναδικός στόχος της επίθεσης, καθώς η ακρόπολη μετά την καταστροφή της εγκαταλείπεται. Η εγκατάλειψη αποδεικνύει ότι οι επιτιθέμενοι δεν διεκδίκησαν την εγκατάστασή τους εκεί σε βάρος του ντόπιου πληθυσμού. Αν αυτή η υπόθεση ευσταθεί, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε στην πολεμική σύγκρουση τον χαρακτήρα της ληστρικής επιδρομής. Η εικόνα αυτή συνάδει με την ιστορική μνήμη που διασώζει ο Θουκυδίδης αναφερόμενος στο μακρινό ακόμη και για τη δική του εποχή παρελθόν. Ο ιστορικός μνημονεύει ιδιαιτέρως το φαινόμενο της πειρατείας, το οποίο κυριαρχούσε στις Κυκλάδες έως ότου ο μυθικός βασιλιάς της Κρήτης Μίνωας έδωσε τέλος στην πειρατεία κατακτώντας το Αιγαίο και τα νησιά του. Συνδέει την άνθηση του φαινομένου με την ανάπτυξη της ναυσιπλοΐας. Σκοπός των επιδρομέων υπήρξε η απόκτηση των απαραίτητων για την επιβίωση αγαθών. Θα μπορούσε άραγε η μνήμη που διασώζει στο έργο του ο ιστορικός του Πελοποννησιακού πολέμου να αναφέρεται στην 3η χιλιετία π.χ.; Οριστική απάντηση στο ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί. Εντούτοις, δεν είναι, πιθανόν, τυχαίο ότι η κοινότητα στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών που έζησε σε μία περίοδο ανάπτυξης της ναυσιπλοΐας περίμενε την έλευση του κινδύνου και από τη θάλασσα. Γι αυτό επέλεξε ως τόπο εγκατάστασης τον χαμηλό λόφο, που κατοπτεύει την ευρύτερη θαλάσσια περιοχή χωρίς να είναι εύκολα ορατός από αυτήν. Η υπόθεση ότι η οχυρωμένη ακρόπολη στον Πάνορμο γεννήθηκε από την ανάγκη αντιμετώπισης των ληστρικών επιδρομών δημιουργεί μία σειρά άλλων ερωτημάτων. Τα αγαθά που φυλάσσονταν στο φρούριο αποτελούσαν το σύνολο της σοδειάς της κοινότητας ή μέρος της; Ποιοι ήσαν υπεύθυνοι για την οργάνωση της όλης διαδικασίας συλλογής και επαναδιανομής των αγαθών; Τα παραπάνω ερωτήματα άπτονται της κοινω- 20

21 ΚΟΡΦΑΡΙ ΤΩΝ ΑΜΥΓΔΑΛΙΩΝ (ΠΑΝΟΡΜΟΣ) ΝΑΞΟΥ. ΜΙΑ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗ ΠΡΩΤΟΚΥΚΛΑΔΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ νικής δομής και ιεράρχησης των νησιωτικών κοινοτήτων της 3ης χιλιετίας π.χ., τομείς με ευρύτατο και σχεδόν άγνωστο προς το παρόν πεδίο μελέτης. Προς αυτήν την κατεύθυνση η ανασκαφική έρευνα του οικισμού που περιβάλλει την ακρόπολη κρίνεται ως επιτακτική. Παρολ αυτά, δεν θα ήταν άσκοπες κάποιες προκαταρτικές παρατηρήσεις. Η δημιουργία ενός αμυντικού έργου, όπως είναι αυτό της οχυρωμένης ακρόπολης, υπήρξε το αποτέλεσμα συλλογικής εργασίας, καθώς το ζήτημα της αποτελεσματικής αντιμετώπισης, πιθανών, εχθρικών επιβουλών αφορούσε το σύνολο της κοινότητας. Την πιθανότητα το οχυρό να δημιουργήθηκε με σκοπό να χρησιμοποιείται από το σύνολο των μελών της τοπικής κοινωνίας υποδηλώνει ο τρόπος διάταξης των χώρων στο εσωτερικό. Το βασικό χαρακτηριστικό του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, όσον αφορά στον εσωτερικό χώρο είναι το δίκτυο των διαδρόμων μέσω των οποίων ήταν προσβάσιμα τα δωμάτια. Μέσω των στενών περασμάτων ο περιτειχισμένος χώρος ενοποιείται και καθίσταται εύκολα ελέγξιμος όχι μόνο για τους υπερασπιστές του, σε περίπτωση επίθεσης, αλλά και για όσους συμμετείχαν ενεργά στην προετοιμασία, τον έλεγχο και την αποθήκευση των αγαθών που περιείχαν τα πολυάριθμα αποθηκευτικά σκεύη. Τα δεδομένα από τα νεκροταφεία αλλά και τους οικισμούς στο Αιγαίο κατά τη διάρκεια της Πρώιμης Χαλκοκρατίας, υποδηλώνουν τη σταδιακή ανάδυση των στοιχείων της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και ιεράρχησης. Η εμφάνιση πιο σύνθετων και ιεραρχημένων κοινωνικών δομών σχετίζεται στενά με την τεχνική εξειδίκευση και τις αλλαγές που αυτή προκάλεσε στο φυσικό, υλικό και το κοινωνικό περιβάλλον. Το Κορφάρι των Αμυγδαλιών μας παρέχει στοιχεία για την ύπαρξη μίας κοινωνίας, οργανωμένης με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι δυνατός ο συντονισμός της δράσης των μελών της, με στόχο την αντιμετώπιση ζητημάτων που αφορούσαν στην επιβίωση του συνόλου. Η λήψη αποφάσεων σχετικά με την κινητοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού, το διαχωρισμό της εργασίας, τη συλλογή και την πιθανή επαναδιανομή των αγαθών που φυλάσσονταν στο οχυρό, υποδεικνύουν, ίσως, την ύπαρξη κάποιου μηχανισμού ελέγχου, η δομή και ο ακριβής χαρακτήρας του οποίου παραμένουν άγνωστες. Θα ήταν σίγουρα παρακινδυνευμένο να μιλήσει κανείς για την ύπαρξη μίας «άρχουσας» ή «αρχηγικής» κοινωνικής τάξης για μία τόσο πρώιμη περίοδο. Παρόλ αυτά, η παρουσία μίας κεντρικής εξουσίας, όποια μορφή και αν είχε αυτή, θα διευκόλυνε σημαντικά την εκτέλεση ενός έργου κοινοτικού χαρακτήρα, τόσο όσον αφορά στον τομέα λήψης αποφάσεων όσο και σε αυτόν ελέγχου εφαρμογής τους. Η μελέτη της οχυρωμένης εγκατάστασης στον Πάνορμο και τα κοινά χαρακτηριστικά, που αυτή μοιράζεται με άλλες πολιτισμικές ενότητες τόσο στον ελλαδικό χώρο όσο και στη Μικρά Ασία, καταδεικνύουν ότι η ομάδα Καστριού συνιστά φαινόμενο πολύπλευρο, η πληρέστερη, κατά το δυνατόν, ερμηνεία του οποίου προϋποθέτει την κριτική προσέγγιση πολλών και διαφορετικών πτυχών του Κυκλαδικού πολιτισμού στη διάρκεια των τελευταίων αιώνων της 3ης χιλιετίας π.χ. Μέσα από την εξέταση των δεδομένων αναδύεται η εικόνα μίας εποχής, το στίγμα της οποίας δεν είναι αυτό των αναταραχών και της πολιτισμικής οπισθοδρόμησης. Αντιθέτως, πρόκειται για περίοδο πολιτισμικής άνθησης, στη διάρκεια της οποίας κάνουν την εμφάνισή τους πιο σύνθετες δομές στην οικονομία, στην κοινωνική οργάνωση και στο μηχανισμό αλληλεπίδρασης μεταξύ των επιμέρους πολιτισμικών παραδόσεων. Όλα τα παραπάνω συνιστούν αδιαμφισβήτητα σημάδια προόδου και φανερώνουν την ύπαρξη ενός δυναμικού πολιτισμικού οργανισμού στις Κυκλάδες ικανού να παρακολουθήσει και να ενσωματώσει τις πρωτοποριακές εξελίξεις και προκλήσεις της εποχής. 21

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Καστρί Σύρου. Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία π.χ.

Καστρί Σύρου. Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015 Φιλοσοφική Σχολή Εξάμηνο: Η Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ Κυκλαδικός πολιτισµός ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, ΤΕΧΝΗ Την ονοµασία Κυκλάδες χρησιµοποίησαν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς για να χαρακτηρίσουν το πυκνό σύµπλεγµα των µικρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Με τις πρόσφατες ανασκαφές στις Κυκλάδες η κυκλαδική προϊστορία τίθεται σε εντελώς νέες βάσεις, αφού αποκτάται επιτέλους γνώση για τη μορφή και τις δομές

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2014) Donald C. Haggis, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας (Chapel Hill) Εισαγωγή Οι εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΡΙΝΑ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3Η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ.

Η ΜΥΡΙΝΑ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3Η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ - ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Η ΜΥΡΙΝΑ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3Η ΧΙΛΙΕΤΙΑ π.χ. ΤΟΚΟΥ ΕΛΙΣΣΑΒΕΤ ΑΜ:8794 6/8/2015 Η Λήµνος

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών

Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Η Αρχιτεκτονική των οικισμών Ιωάννης Ασλάνης, Δρ. Προϊστορικής Αρχαολογίας, ΚΕΡΑ Η εσωτερική οργάνωση των οικισμών με τον τρόπο διάταξης των σπιτιών και των άλλων κτισμάτων και η τεχνική κατασκευής τους

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β.

ΣΥΣΤΑΔΑ Β. Εικόνα 368. Κάτοψη των δύο τάφων της συστάδας Β. Εικόνα 369. Ο κιβωτιόσχημος Τ5 της συστάδας Β. 6 ΣΥΣΤΑΔΑ Β Στη ΝΔ γωνία του όμορου 153α και σε απόσταση περίπου 20 μ. βόρεια από την Α συστάδα, ανασκάφηκε ένας κιβωτιόσχημος και ένας καλυβίτης υστερορωμαϊκών επίσης χρόνων (ΕΙΚ. 368), που περιείχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές:

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ. Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: 23η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από τη δημιουργία της, τον Ιούνιο του 2006, η 23η ΕΒΑ έχει πραγματοποιήσει τις παρακάτω σωστικές ανασκαφές: ΕΥΒΟΙΑ Χαλκίδα Οδός Ωρίωνος 10, οικόπεδο Χρ. Δημαρέλου-Δεληβοριά

Διαβάστε περισσότερα

Προανακτορική Κρήτη Γιάννης Παπαδάτος

Προανακτορική Κρήτη Γιάννης Παπαδάτος Προανακτορική Κρήτη Η ανάδυση του Μινωικού Πολιτισμού Γιάννης Παπαδάτος Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Χρονολογικό Πλαίσιο Τελική Νεολιθική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης ΜΑΘΗΜΑ: Ο πολιτισμός του Β.Α. Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. (ΑΠΡ 528)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΒ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Έως πρόσφατα στη δικαιοδοσία της ΙΒ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με έδρα τα Ιωάννινα, περιλαμβάνονταν οι Ν. Ιωαννίνων, Άρτας, Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα

Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Θέμα της διδακτικής πρότασης Η κεραμική τέχνη στην αρχαία Ελλάδα Τάξη: Α Γυμνασίου Στοχοθεσία Επιδιώκεται οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τους τύπους, τα ονόματα και τις χρήσεις των αγγείων της αρχαιότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου

Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου Απο τουσ Πρωτουσ Ανθρωπουσ ωσ το Νεολιθικο Πολιτισμο Κεφάλαιο 1 Από τους πρώτους ανθρώπους ως το νεολιθικό πολιτισμό 2.000.000--3000 π.χ. περίπου H εξέλιξη του ανθρώπου κράτησε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ.

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Α Ενότητα: Άνθρωπος και Τοπίο Τροία, πεδιάδα Σκαμάνδρου Ιράκ Ποταμός Ευφράτης Ιορδανία Ιορδάνης και υψίπεδα Μάλτα

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΖ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΙΕΡΙΑ Μεθώνη (εικ. 1-4) Αμέσως βόρεια της Νέας Αγαθούπολης έχει ε ντο πιστεί, ήδη από τη δεκαετία του 1970, η θέ ση της αρχαίας Μεθώνης, της αρχαιότερης

Διαβάστε περισσότερα

10. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ

10. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ Originalveröffentlichung in: Πρακτικά της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας 2005, S. 89-105 10. ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΖΩΜΙΝΘΟΥ (Πίν. 47-55) Μετά από διακοπή δεκαπέντε περίπου χρόνων συνεχίστηκαν τό καλοκαίρι τοΰ 2005

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 27 ΚΣΤ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΙΡΑΙΑΣ Κατά την περίοδο 2000-2009 πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες σωστικές ανασκαφές μέσα στην πόλη του Πειραιά, κατά τις οποίες αποκαλύφθηκαν τμήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ

600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ 600 π.χ. - 300 π.χ. Ο ΕΛΛΗΝΑΣ ΟΠΛΙΤΗΣ ΠΛΗΣΙΑΣΕ, ΝΥΞΕ ΜΕ ΤΗ ΜΑΚΡΙΑ ΛΟΓΧΗ Ή ΤΟ ΞΙΦΟΣ ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΝΕΓΓΥΣ ΚΑΙ ΦΟΝΕΥΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΔΡΑ. ΑΝΤΙΤΑΞΕ ΠΕΛΜΑ ΣΤΟ ΠΕΛΜΑ, ΘΕΣΕ ΑΣΠΙΔΑ ΣΤΗΝ ΑΣΠΙΔΑ, ΠΡΟΤΑΞΕ ΛΟΦΙΟ ΣΤΟ ΛΟΦΙΟ, ΚΡΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011

CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 CHORD-Πολιτιστική Κληρονομιά: Αξιοποίηση Δυναμικού για Περιφερειακή Ανάπτυξη Καβάλα, 29 Ιουλίου 2011 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Η ΕΝΑ ΧΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) κερδοσκοπικού

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει:

Μάρτιος 2014. Λίγο μετά το αρχαιολογικό συνέδριο για την ανασκαφική δραστηριότητα στη Μακεδονία η επικεφαλής της ανασκαφής αποκαλύπτει: «Η αρχαιολογία είναι πάντα μαγεία και είναι πάντα το άγνωστο. Δεν ξέρουμε τι θα μας κρύψει και τι θα μας βγάλει η αυριανή μέρα. Ποτέ δεν πρέπει να απογοητευόμαστε, πάντα πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι ότι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής

Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Γεωργία Στρατούλη-Νίκος Κατσικαρίδης-Τάσος Μπεκιάρης Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Αρχαιολογικές & βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις 2011 2013 Το ερευνητικό εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΕ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΤΕΡΑΣ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Ομάδα εργασίας: ΒΑΝΝΑ ΝΙΝΙΟΥ ΚΙΝΔΕΛΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ ΚΕ ΕΠΚΑ-ΥΠΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙ ΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ 19 Σεπτεμβρίου 2013 ΘΕΜΑ: «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες & Τοπία. Οι Εικόνες

Εικόνες & Τοπία. Οι Εικόνες Οι Εικόνες Ο χρόνος σμίλεψε πάνω της αισθητική αρχετυπική. Εικόνες παλιές και φυσικές της προσδίδουν μια δύναμη μαγνητική πάνω στον επισκέπτη που της παραδίνεται μαγεμένος με το παιχνίδι της ζωής, κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π. 14053/ΕΥΣ 1749/27.03.08 Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει.

ΑΠΟΦΑΣΗ. 4. Την Α.Π. 14053/ΕΥΣ 1749/27.03.08 Υπουργική Απόφαση Συστήματος Διαχείρισης, όπως αυτή τροποποιήθηκε και ισχύει. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Ταχ. Δ/νση : 1ο χλμ Μυτιλήνης - Λουτρών Μυτιλήνη Ταχ.Κώδικας : 81100 Πληροφορίες : ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΧΑΤΖΕΛΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ):

Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): Γ Ε Ν Ι Κ Ε Σ Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Ε Σ ΘΕΜΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ: ΟΝΟΜΑ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ (ΙΔΙΟΤΗΤΑ): ΤΥΠΟΣ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΠΡΟΤΟΜΗ ΟΜΑΔΑ ΓΛΥΠΤΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΙΝΤΡΙΒΑΝΙ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΕΦΙΠΠΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΓΛΥΠΤΟ ΛΑΜΠΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΑΛΑΙΟΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ-ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Κατά τη δεκαετία 2000-2010 η ΕΠΣΝΕ, παράλληλα προς τις σωστικές ανασκαφές και αυτοψίες της σε σπήλαια και θέσεις παλαιοανθρωπολογικού ενδιαφέροντος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΗ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Εικ. 1-2. Αρχαίος Φάγρης. Ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας και πήλινη γυναικεία προτομή από το νεκροταφείο (4ος αι. π.χ.). ΚΑΒΑΛΑ Πέρνη Στη θέση «Τούμπα»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΡΠΕΡΟΥ ΣΧ.ΕΤΟΣ: 2011-2012 Υπεύθυνοι/ες καθηγητές/τριες Τζιούφας Βασίλειος ΠΕ11 Φλόκας Αθανάσιος ΠΕ03 Κρομμύδα Δέσποινα ΠΕ09 Σωτήρη Χρυσούλα ΠΕ15 Νασιόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 15 Γ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΘΗΝΑ Στην Αθήνα διεξήχθησαν κατά τα έτη 20002010 συνολικά 298 σωστικές ανασκαφές σε οικόπεδα ιδιωτών ή σε δημόσια έργα (ΜΕΤΡΟ) και πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του Ο προσανατολισμός της κατοικίας συνιστά το ιδιαίτερο πλεονέκτημά της, αφού το κτίριο έχει στηθεί ακριβώς πάνω στον άξονα της κοιλάδας των Δελφών και επωφελείται από μια συγκλονιστική θέα. Ο χώρος της αυλής,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΙΓ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟÏΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΑΓΝΗΣΙΑ Το ανασκαφικό έργο της ΙΓ ΕΠΚΑ κατά τα έτη 2000-2010 περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό σωστικών, αλλά και συστηματικών ερευνών. Οι έρευνες αυτές αφορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΝΤΟΛΙΑΝΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. Αικατερίνη Κάντα - Κίτσου Βασιλική Λάμπρου

ΝΤΟΛΙΑΝΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ. Αικατερίνη Κάντα - Κίτσου Βασιλική Λάμπρου ΝΤΟΛΙΑΝΗ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ Αικατερίνη Κάντα - Κίτσου Βασιλική Λάμπρου ΑΘΗΝΑ 2008 ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠ/ΣΕΙΣ ΓΡΑΦΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Χώρα, Πόλη Ελλάδα, Αρχάνες Μελέτη περίπτωσης Όνομα Δήμου: Αρχανών κτιρίου: Όνομα σχολείου: 2 Δημοτικό Σχολείο Αρχανών Το κλίμα στις Αρχάνες έχει εκτεταμένες περιόδους ηλιοφάνειας, Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Η κεραμική από το νεκροταφείο του Τσικαλαριού Νάξου και η συμβολή της στη γνώση της Κυκλαδικής κεραμικής 1 Δρ. Ξένια Χαραλαμπίδου Τμήμα Αρχαιολογίας Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης Χωροταξικός Σχεδιασμός της Ανώτατης Εκπαίδευσης (Εισήγηση προς την ΟΣΕΠ ΤΕΙ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Η «άναρχη» ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης τα τελευταία χρόνια κυρίως λόγω της ίδρυσης νέων τμημάτων, παραρτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μονοπάτια και αρχαιότητες. Οδοιπορικό στα μνημεία της αρχαίας Σίφνου

Μονοπάτια και αρχαιότητες. Οδοιπορικό στα μνημεία της αρχαίας Σίφνου Μονοπάτια και αρχαιότητες. Οδοιπορικό στα μνημεία της αρχαίας Σίφνου (ΔΙΑΦ1= TITΛΟΣ) Οδός, ρύμη, αγυιά,κέλευθος είναι κάποιοι από τους όρους που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Ελληνες για να δηλώσουν το πέρασμα,

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Πρώτο: Η Κοινωνία της Πληροφορίας -Μια. πρώτη προσέγγιση

Κεφάλαιο Πρώτο: Η Κοινωνία της Πληροφορίας -Μια. πρώτη προσέγγιση Κεφάλαιο Πρώτο: Η Κοινωνία της Πληροφορίας -Μια πρώτη προσέγγιση 1.1 Ένας νέος κόσμος γεννιέται. 1.2 Η έννοια και το περιεχόμενο της ΚτΠ. 1.3 Το εμπορικό προϊόν πληροφορία. 1.4 Οι διαφαινόμενες προτεραιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα