09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών»"

Transcript

1 ιαταραχές στη λειτουργία των β-κυττάρων & των Παγκρεατικών Νησιδίων στον Σακχαρώδη ιαβήτη τύπου 2 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ 09 Ενδοκρινολόγος Διευθυντής Τμήματος Κλιμακτηρίου - Οστεοπόρωσης, «Ιατρικό Αθηνών» Εισαγωγή σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2(ΣΔ τ2) αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια προβλήματα υγείας. Η επίπτωσή του ΣΔ τ2 αυξάνει με ταχείς ρυθ- O μούς και έχει λάβει διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας με τεράστιο οικονομικό και κοινωνικό κόστος. Υπολογίζεται ότι το 2030 ο αριθμός των ατόμων που θα πάσχουν από ΣΔ τ2 θα ανέλθει από περίπου 200 στα 336 εκατομμύρια. Το οικονομικό κόστος είναι δυσβάστακτο(132 USD το 2002 και σήμερα πολύ μεγαλύτερο) και συχνά αρκετές χώρες αδυνατούν να αντεπεξέλθουν σ αυτό. Ένα μεγάλο μέρος αυτής της έκρηξης του ΣΔ τ2 πηγάζει από τον σύγχρονο τρόπο ζωής με άφθονη κατανάλωση γευμάτων υψηλής θερμιδικής αξίας μαζί με χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας λόγω ευρείας χρήσης αυτοκινήτων, τηλεόρασης, μείωσης της φυσικής δραστηριότητας κα. Θα μπορούσε κανείς να πρόβλεψη τη αναστροφή της αύξησης του ΣΔ τ2 με την επιστροφή σε ένα υγιεινό τρόπο ζωής, δυστυχώς όμως αυτό δεν αποτελεί μια πρακτική λύση στο σοβαρότατο αυτό πρόβλημα υγείας. Πρόκληση λοιπόν για τον 21ο αιώνα είναι η καλύτερη κατανόηση της παθογένεσης του ΣΔ τ2, έτσι ώστε να αποκτήσουμε νέα μέσα για ακριβέστερη πρόβλεψη του ΣΔ, αλλά και ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών ουσιών που θα μπορούν να αναστρέψουν τα κύρια παθογενετικά στοιχεία της νόσου. Ο ΣΔ τ2 είναι η συχνότερη(περίπου 85%) και πιο ανομοιογενής από τις κατηγορίες του ΣΔ, η οποία, εν τούτοις, εμφανίζει μερικά σαφώς καθοριζόμενα χαρακτηριστικά, «τη κλασική τριάδα» της δεκαετίας του 1990: 1) Διαταραγμένη λειτουργία των β-κυττάρων 2) Μειωμένη δραστικότητα της ινσουλίνης στην περιφέρεια (ινσουλινοαντίσταση) 3) Αυξημένη παραγωγή και απελευθέρωση γλυκόζης από το ήπαρ Εκείνη την εποχή όμως δεν ήταν γνωστός ο τρόπος επικοινωνίας μεταξύ των -111-

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ οργάνων αυτών, ούτε ο μηχανισμός με το οποίο η παχυσαρκία προκαλεί ινσουλινοαντίσταση, που με τη σειρά της προκαλεί και μια διαταραχή στη φυσιολογία των σκελετικών μυών. Σημαντική πρόοδος έχει επιτευχτεί κατά την τελευταία δεκαετία στην κατανόηση στον ΣΔ τ2, παρόλο ότι υπάρχουν ακόμη αναπάντητα ερωτήματα. Ο ΣΔ τ2 προκύπτει από το συνδυασμό γενετικών και επίκτητων παραγόντων οι οποίοι επηρεάζουν δυσμενώς την λειτουργία των β-κυττάρων και την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη (Σχήμα 1). Σχήµα 1. Αλληλουχία κυριοτέρων παθογενετικών παραγόντων που οδηγούν στην εµφάνιση του Σ τ2 Γενετική προδιάθεση Το γεγονός ότι ο ΣΔ τ2 είναι μία νόσος με σαφή γενετική προδιάθεση, είναι καλά γνωστό από το ότι παρουσιάζεται σε οικογένειες, και σε ειδικές ομάδες πληθυσμών με ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο για ΣΔ. Ο ΣΔ τ2 είναι μία πολυγενετική και πολυπαραγοντική νόσος, καθόσον εκτός της γενετικής προδιάθεσης (πχ πολυμορφισμοί γονιδίων), επίκτητοι παράγοντες συμβάλουν στην εκδήλωση της νόσου και τροποποιούν το φαινότυπο της (Σχήμα 1). Τα γονίδια που προδιαθέτουν στην εμφάνιση του ΣΔ τ2 δεν έχουν ακόμη πλήρως ταυτοποιηθεί. Φαίνεται ότι τα γονίδια αυτά επηρεάζουν καίρια βήματα στην διαδικασία έκκρισης της ινσουλίνης (Σχήμα 3). Το κεφάλαιο όμως αυτό θα αναπτυχθεί λεπτομερώς από άλλον εισηγητή

3 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Σχήµα 2. Σχέση λειτουργίας β-κυττάρου και ευαισθησίας στη δράση της ινσουλίνης σε άτοµα µε φυσιολογική ανοχή γλυκόζης(ngt),διαταραγµένη ανοχή γλυκόζης(igt) και Σ τ2. Δυσλειτουργία β-κυττάρων έναντι ινσουλινοαντίστασης Όπως προαναφέρθηκε, ο ΣΔ τ2 προκαλείται από ένα συνδυασμό γενετικών και επίκτητων παραγόντων οι οποίοι επηρεάζουν δυσμενώς την λειτουργία των β-κυττάρων και την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη. Για πολλά χρόνια ένα από τα πλέον αντιφατικά θέματα στο πεδίο του ΣΔ τ2, ήταν το εάν η πρωταρχική παθογενετική διαταραχή του ΣΔ τ2, ήταν η δυσλειτουργία των β-κυττάρων ή η ινσουλινοαντίσταση. Η πολύ συχνή συνύπαρξη ΣΔ τ2 με παχυσαρκία, η οποία χαρακτηρίζεται από αντίσταση στην ινσουλίνη, περιπλέκει ακόμα περισσότερο την κατανόηση της χρονικής αλληλουχίας των διαταραχών κατά την πορεία της εμφανίσεως του ΣΔ τ2 (Το θέμα της αντίστασης στην ινσουλίνη θα αναπτυχθεί από άλλον εισηγητή). Μέχρι πριν μερικά χρόνια επικρατούσε η γνώμη ότι η ινσουλινοαντίσταση προηγείται της δυσλειτουργίας των β-κυττάρων, ενώ η διαταραχή της λειτουργίας των β-κυττάρων ήταν ένα όψιμο φαινόμενο, που οφείλεται στην εξάντληση των β-κυττάρων μετά από χρόνια αντισταθμιστικής υπερέκκρισης. Κατά την διάρκεια όμως των τελευταίων χρόνων, δεδομένα από μεγάλες διατμητικές αλλά και μακροχρόνιες μελέτες, οι οποίες χρησιμοποίησαν πιο ακριβείς τεχνικές για την εκτίμηση της λειτουργίας των β-κυττάρων, μετακίνησε το εκκρεμές προς την άλλη μεριά, δηλαδή στη άποψη ότι η δυσλειτουργία των β-κυττάρων είναι η πρωταρχική διαταραχή, πιθανώς γενετική

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Ένας από τους λόγους που είχε επικρατήσει η γνώμη αυτή, είναι το γεγονός ότι οι πρώτες μελέτες βάσισαν τα συμπεράσματά τους σε παρερμηνεία των πειραματικών δεδομένων που αφορούσαν κυρίως την εκτίμηση της λειτουργίας των β-κυττάρων. Η εκτίμηση της λειτουργίας αυτής είναι, σε αντίθεση με την μέτρηση της ινσουλινοαντίστασης, πολύ πιο πολύπλοκη. Επίσης δεν ελήφθη υπόψη προσαρμογή της λειτουργίας των β-κυττάρων ανάλογα με την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η συσχέτιση μεταξύ της λειτουργίας των β-κυττάρων και της ευαισθησίας των ιστών στην ινσουλίνη είναι καμπυλόγραμμη(υπερβολή) όπως φαίνεται στο Σχήμα 2, και ονομάζεται Δείκτης Απόκρισης (Disposition Index- DI). Είναι εμφανές από τη καμπύλη αυτή ότι όσο μειώνεται η ευαισθησία στην ινσουλίνη (αύξηση της αντίστασης), τόσο αυξάνεται η συγκέντρωση ινσουλίνης στο πλάσμα από ένα υγιές πάγκρεας (υπερινσουλιναιμία), έτσι ώστε ρυθμίζεται άριστα ο μεταβολισμός της γλυκόζης χωρίς να εμφανίζεται ΣΔ τ2. Με άλλα λόγια η αντίσταση στην ινσουλίνη, όσο μεγάλη και αν είναι, μπορεί να αντιρροπισθεί από ένα υγιές πάγκρεας με ανάλογη αύξηση της έκκρισης της ινσουλίνης και, όπως φαίνεται στο Σχήμα 2, η μετατόπιση προς τα αριστερά γίνεται κατά μήκος της καμπύλης. Καταυτόν τον τρόπο, το μεγαλύτερο ποσοστό των παχύσαρκων δεν εμφανίζει ΣΔ τ2. O δείκτης απόκρισης έχει καλλίτερη προγνωστική αξία από την 1η φάση ινσουλινοέκκρισης για την εμφάνιση του ΣΔ 2. Οι φυσιολογικοί μηχανισμοί της γλυκοζο-εξαρτώμενης έκκρισης ινσουλίνης και οι μηχανισμοί προσαρμογής σε αυξημένες ανάγκες σε ινσουλίνη(όπως στην ινσουλινοαντίσταση) φαίνονται στο Σχήμα 3. Η γλυκόζη εισέρχεται στα κύτταρα μέσω των μεταφορέων της γλυκόζης, στη συνέχεια υφίσταται φωσφορυλίωση από τη γλυκοκινάση, μετά οξείδωση στα μιτοχόνδρια με αύξηση στο πηλίκο ATP/ADP που οδηγεί σε κλείσιμο των ευαίσθητων στο ΑΤΡ διαύλων Κ, ηλεκτρική εκπόλωση της μεμβράνης με αποτέλεσμα άνοιγμα των διαύλων Ca ++ και αύξηση του ενδοκυττάριου Ca ++ το οποίο πυροδοτεί τον εκκριτικό μηχανισμό των κοκκίων της ινσουλίνης με εξωκυττάρωση. Ο μηχανισμός αυτός ανταποκρίνεται πολύ γρήγορα και ρυθμίζει πολύ καλά το σχήμα έκκρισης της ινσουλίνης(1η και 2η φάση, βλέπε παρακάτω), αλλά η διάρκεια ρύθμισης του μεταβολισμού της γλυκόζης επιτυγχάνεται με τους μηχανισμούς επαύξησης του γλυκαιμικού ερεθίσματος από διάφορους παράγοντες, όπως φαίνεται στο Σχήμα

5 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Σχήµα 3. Πιθανοί κυτταρικοί µηχανισµοί προσαρµογής στην ινσουλινοαντίσταση. Σε περιπτώσεις αυξη- µένων αναγκών σε ινσουλίνη, ο µεταβολισµός γλυκόζης των β-κυττάρων επαυξάνεται µε τους εξής τρόπους: µε αύξηση της γλυκοκινάσης (a), µε ανανέωση των ενδιάµεσων προϊόντων του κύκλου του τρικαρβοξυλικού οξέως(tca)(b), µε αύξηση στα επίπεδα µαλονυλ-coa (c) το οποίο οδηγεί τελικά σε αύξηση του ακετυλ- CoA και της διασυλγλυκερόλης(dag) που µε τη σειρά της µέσω της πρωτεϊνικής κινάσης C(ΡΚC) πυροδοτεί τον σηµατοτοδοτικό µηχανισµό έκκρισης ινσουλίνης. Τα λιπαρά οξέα επηρεάζουν την έκκριση ινσουλίνης είτε µέσω του υποδοχέα (G-protein-coupled receptor-gpr40) (d), ή µέσω του λιπαρού ακετυλ CoA - fatty acyl CoA (e) και διέγερση της εξωκυττάρωσης των κοκκίων ινσουλίνης άµεσα ή µέσω ΡΚC. Το GLP-1 επαυξάνει τη γλυκοεξαρτώνενη ινσουλινοέκκριση µέσω του G-protein υποδοχέα του (f) και µετά δια της πρωτεινικής κινάσης Α(ΡΚΑ) και τον παράγοντα ανταλλαγής νουκλεοτιδίου γουανίνης της ΕΡΑC2. Επί πλέον, η ακετυλχολίνη που απελευθερώνεται από τις νευρικές απολήξεις του παρασυµπαθητικού, µέσω του µουσκαρινικού υποδοχέα Μ2 (g) και µετά δια µέσου της DAG και της ΡΚC ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης. Το συµπαθητικό έχει διπλή δράση (h): οι α2-αγωνιστές αναστέλλουν, ενώ οι β-αγωνιστές διεγείρουν τη έκκριση ινσουλίνης µέσω του c-amp. Τέλος η µάζα των β-κυττάρων µπορεί να επηρεαστεί θετικά από το σηµατοδοτικό µονοπάτι του υποδοχέα ινσουλίνης/igf-1 (i) µε αποτέλεσµά την αύξηση της επιβίωσης των β-κυττάρων. Τέλος ο σηµατοτοδοτικός µηχανισµός του υποδοχέα του GLP-1 (GLP-1R), αυξάνει την επιβίωση και µειώνει την απόπτωση των β-κυττάρων (j)

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Διαταραχή έκκρισης ινσουλίνης Ο ΣΔ τ2 χαρακτηρίζεται και από διαταραγμένη έκκριση ινσουλίνης από το β-κύτταρου του παγκρέατος. Η έκκριση ινσουλίνης σε ανταπόκριση στο γλυκαιμικό ερέθισμα υπό φυσιολογικές συνθήκες είναι διφασική και είναι πιο εμφανής μετά από ενδοφλέβια έγχυση γλυκόζης (Σχήμα 4). Η 1η φάση χαρακτηρίζεται α) από ταχεία έκκριση ινσουλίνης, μικρής όμως διάρκειας, συνεπάγεται υψηλά επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα για 5-10 λεπτά και συσχετίζεται με άμεση απελευθέρωση ινσουλίνης από τα εκκριτικά κοκκία(δεξαμενή άμεσης απελευθέρωσης, και β) από καταστολή της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης. Η 2η φάση ακολουθεί την 1η φάση (Σχήμα 5), χαρακτηρίζεται από αργή και συνεχή έκκριση ινσουλίνης, με σαφώς χαμηλότερο επίπεδο ινσουλίνης, διαρκεί όσο και το γλυκαιμικό ερέθισμα και συνεπάγεται τη σύνθεση νέων μορίων ινσουλίνης καθώς και ΑΤΡ- εξαρτώμενης μετακίνησης κοκκίων ινσουλίνης από δεξαμενή αποθήκευσης στη δεξαμενή ταχείας απελευθέρωσης. Σχήµα 4. υσλειτουργία του β-κυττάρου σε άτοµα µε Σ τ2: απώλεια 1ης φάσης έκκρισης της ινσουλίνης. Η 2η φάση διατηρείται καλλίτερα, αλλά τα επίπεδα ινσουλίνης είναι σαφώς χαµηλότερα για τα υψηλές τιµές σακχάρου που παρατηρούνται στα άτοµα µε Σ Τ2. Επιπλέον η έκκριση της ινσουλίνης όλο το 24ωρο γίνεται με παλμικό τρόπο κάθε 9-14 λεπτά, με σκοπό την ρύθμιση της ηπατικής παραγωγής γλυκόζης (γλυκογονόλυση, νεογλυκογένεση). Εμφανίζει επίσης μεγάλες ώσεις αρκετές φορές την ημέρα, ιδιαίτερα μετά τα γεύματα, για τη μεγιστοποίηση της κάθαρσης των τροφών μετά από αυτά. Μεγάλη σημασία για την έκκριση ινσουλίνης, ιδιαίτερα μετά τα γεύματα, διαδραματίζει και ο εντεροπαγκρεατικός άξονας (συζήτηση παρακάτω)

7 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Σχήµα 5. ιαταραχές στη γλυκόζη, ινσουλίνη και γλυκαγόνη στον Σ τ2. Έκτος από την ανεπαρκή έκκριση της ινσουλίνης µε συνοδό υπεργλυκαιµία, παρατηρείται και µη καταστολή της γλυκαγόνης µετά το γεύµα. Στο ΣΔ τ2, παρατηρείται κατά τη διάγνωση μια προοδευτική επιδείνωση της λειτουργίας των β- κυττάρων και της μάζας αυτών. Η μελέτη UDPDS έδειξε ότι κατά τη διάγνωση του ΣΔ τ2 υπήρχε 50% μείωση της λειτουργίας των β-κυττάρων και μια συνεχής περαιτέρω επιδείνωση, ανεξάρτητα από την ακολουθούμενη θεραπεία. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο ΣΔ τ2 παρατηρείται μία σημαντική μείωση ή κατάργηση της 1ης φάσης έκκρισης της ινσουλίνης (Σχήμα 4) και καθυστερημένη ή μειωμένη απάντηση μετά από κατανάλωση μεικτών γευμάτων (Σχήμα 5). Η μείωση της 1ης φάσης έκκρισης παρατηρείται πολύ ενωρίς στην εξέλιξη του ΣΔ τ2, όπου ήδη σε άτομα με γλυκόζη νηστείας μόλις λίγο πάνω από τα 100 mg%, η πρώτη φάση είναι σημαντικά μειωμένη και απουσιάζει πλήρως πάνω από 115 mg%. Διαταραχή της παλμικής έκκρισης της ινσουλίνης παρατηρείται επίσης ενωρίς στην εξέλιξη της νόσου με σημαντική μείωση στις βραδείες αιχμές και ταχείες ώσεις έκκρισης της ινσουλίνης. Οι περισσότερες από τις παραπάνω διαταραχές έκκρισης της ινσουλίνης παρατηρούνται και σε άτομα με διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη(ιgt), καθώς και σε 1ου βαθμού συγγενείς ασθενών με ΣΔ τ2. Αρκετά δεδομένα υποδηλώνουν ότι στον ΣΔ τ2 παρατηρείται μία δυσανάλογη αύξηση έκκρισης προινσουλίνης χωρίς να είναι σαφές εάν αυτό οφείλεται σε διαταραχή στην έκκριση ή επεξεργασία μέσα στο β-κύτταρο. Μία άλλη σημαντική διαταραχή που συμβάλει στην δημιουργία του ΣΔ τ2 είναι η ανε

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ παρκής έκκριση ινκρετινών. Οι ινκρετίνες είναι ορμόνες που απελευθερώνονται από κύτταρα του εντέρου αμέσως μετά τη λήψη των γευμάτων με σκοπό να επαυξήσουν την γλυκοεξαρτώμενη έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας(εντεροπαγκρεατικός άξονας). Από τις δύο κυριότερες ινκρετίνες, το GLP-1(Glucagon like peptide-1) και το GIP(Glucose-dependent Insulinotropic Polypeptide), μόνο το πρώτο(glp-1) ή τα ανάλογά του μπορεί να χρησιμοποιηθούν για θεραπευτικούς σκοπούς καθόσον το β-κύτταρο είναι ανθεκτικό στη δράση του GIP. Οι δύο αυτές ορμόνες συμμετέχουν ενεργά στο «φαινόμενο της ινκρετίνης» δηλαδή την ιδιότητα της γλυκόζης όταν χορηγείται από το στόμα να αυξάνει την έκκριση ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος πολύ περισσότερο από την αντίστοιχη αύξηση που επιτυγχάνει η ενδοφλέβια χορήγηση ίσης ποσότητας γλυκόζης (Σχήμα 6). Σχήµα 6. Το Φαινόµενο της ινκρετίνης σε φυσιολογικά άτοµα και ασθενείς µε Σ τ2. Παρατηρείται σαφής µείωση του φαινοµένου στο Σ τ2. Το GLP-1, που είναι προϊόν του γονιδίου της προγλυκαγόνης, απελευθερώνεται από τα ενδοκρινικά L-κύτταρα του εντερικού επιθηλίου(ειλεός και παχύ έντερο) αμέσως μετά τα γεύματα, δρα δια μέσου των υποδοχέων του στα β-κύτταρα του παγκρέατος, αυξάνει το c-amp και έτσι είναι ένα ισχυρό ινσουλινοεκκριτικό πεπτίδιο(σχήμα 3). Το 60% περίπου της μεταγευματικής έκκρισης της ινσουλίνης οφείλεται στην δράση των δύο αυτών ινκρετινών. Άτομα με ΣΔ τ2 εμφανίζουν σημαντική μείωση(περίπου 50%) ή και πλήρη απώλεια του φαινομένου της ινκρετίνης (Σχήμα 6), με σημαντικά μειωμένη έκκριση GLP-1. Τούτο πιθανότατα συμβάλλει σημαντικά στην μείωση της έκκρισης ινσουλίνης στο ΣΔ τ

9 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Σχήµα 7. ράσεις των ινκρετινοµιµητικών στα β-κύτταρα του παγκρέατος. Εκτός όμως από τη δράση των ινκρετινών στα β-κύτταρα του παγκρέατος, πολύ σημαντικές είναι και οι επιδράσεις του GLP-1 σε διάφορους άλλους ιστούς και όργανα όπως: μείωση έκκρισης της γλυκαγόνης (όχι το GIP), επιβράδυνση της κένωσης του στομάχου, αύξηση του αισθήματος του κορεσμού και μείωση της πρόσληψης τροφής (δράση σε υποθαλαμικά κέντρα του ΚΝΣ) με αποτέλεσμα μείωση του βάρους (Σχήμα 7). Επίσης πειράματα σε ζωικά μοντέλα, έδειξαν μια εξαιρετικά σημαντική τροφική δράση του GLP-1 στη διαφοροποίηση και επιβίωση των β-κυττάρων του παγκρέατος: φάνηκε ότι διεγείρει τον πολλαπλασιασμό των β-κυττάρων, αναστέλλει την απόπτωσή τους και προάγει τη νεογένεση των νησιδίων, βοηθώντας έτσι στην αύξηση της μάζας των β-κυττάρων(σχήμα 7).Η επιβεβαίωση των ευρημάτων αυτών σε ανθρώπους θα αποτελέσει ισχυρή ένδειξη για πρωτότυπες παθογενετικά στοχευμένες θεραπευτικές δυνατότητες στην αντιμετώπιση του ΣΔ τ2. Πράγματι, παρόμοια ευρήματα έδειξε πρόσφατη πειραματική με μελέτη των Marchetti και συν. στη Ιταλία, οι οποίοι επώασαν παγκρεατικά νησίδια, που έλαβαν από μη-διαβητικούς και διαβητικούς δότες,παρουσία γλυκόζης, με ή χωρίς τη προσθήκη εξενατίδης (exenatide), ένα ινκρετινομιμητικό συνθετικό ανάλογο του GLP-1 που ήδη διατίθεται στη αγορά. Μετά την επώαση με εξενατίδη, παρατηρήθηκε βελτίωση της έκκρισης ινσουλίνης από τη νησίδια, αλλά και σημαντική αύξηση της έκφρασης της ινσουλίνης, των μεταφορέων γλυκόζης 2, της γλυκοκινάσης και μερικών παραγόντων αναγέννησης και διαφοροποίησης όπως Pdx-1, ευρήματα πολύ ενθαρρυντικά

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Διαταραχή έκκρισης γλυκαγόνης Εκτός από τη διαταραχή στην έκκριση ινσουλίνης, ο ΣΔ τ2 χαρακτηρίζεται και από μια άλλη σημαντική διαταραχή που αφορά στην έκκριση της γλυκαγόνης. Στο ΣΔ τ2 η γλυκαγόνη, η οποία εκκρίνεται από τα α-κυττάρα του παγκρέατος, είναι αυξημένη κατά την νηστεία αλλά κυρίως δεν καταστέλλεται επαρκώς μετά το γεύμα, όπως συμβαίνει στα φυσιολογικά άτομα (Σχήμα 5). Το αποτέλεσμα είναι να συμβάλλει στην ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της γλυκόζης του αίματος(αυξάνοντας την ηπατική γλυκογονόλυση και νεογλυκογένεση) Η κατανόηση και αξιολόγηση του διαταραχής αυτής προσέφερε μια άλλη παθογενετικά στοχευμένη θεραπευτική επιλογή για τη νόσο αυτή (πχ θεραπεία με ινκρετίνες). Μάζα των β-κυττάρων Η ολική μάζα των β-κυττάρων, που είναι υπεύθυνη για την έκκριση της ινσουλίνης, είναι μία δυναμική διεργασία, καθ όλη τη διάρκεια της ζωής, κατά την οποία η μάζα αυξάνεται ή μειώνεται ανάλογα με τις ανάγκες σε ινσουλίνη. Η αύξηση της μάζας των β-κυττάρων (ΜβΚ) γίνεται μέσω του πολλαπλασιασμού και της νεογένεσης, ενώ η μείωσή της μέσω της απόπτωσης (προγραμματισμένος κυτταρικός θάνατος) ή της νέκρωσης (τοξικός κυτταρικός θάνατος). Σημαντικές πρόσφατες μελέτες σε νεκροτομικό υλικό, έδειξαν 40-60% μείωση της ΜβΚ στον ΣΔ τ2, και ακόμη πίο σημαντικά 40% μείωση της ΜβΚ σε προ-διαβήτη(διαταραγμένη γλυκόζη νηστείας-ifg). Η βλάβη αυτή συμβαίνει επίσης ενωρίς στη εξέλιξη του ΣΔ τ2 και πιθανότατα συμβάλει και αυτή στην παθογένεση της νόσου. Η παθογενετική αιτία της μείωσης της ΜβΚ δεν είναι γνωστή. Πιθανοί προτεινόμενοι μηχανισμοί είναι η εναπόθεση αμυλοειδούς από το νησιδιοσχετιζόμενο πολυπεπτίδιο (Islet Associated Polypeptide-ΙΑΡΡ) και η αυξημένη απόπτωση (λόγω γλυκο-λιποτοξικότητας, οξειδωτικής καταπόνησης, κα). Αντίθετα σε μη-διαβητικούς παχύσαρκους ασθενείς βρέθηκε 50% αύξηση του σχετικού όγκου των β-κυττάρων. Ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 λοιπόν οφείλεται στο συνδυασμό μειωμένης δραστικότητας της ινσουλίνης στην περιφέρεια (αντίσταση στην ινσουλίνη) και μειονεκτικής έκκρισης ινσουλίνης από το πάγκρεας. Εάν η αντίσταση στην ινσουλίνη αυξηθεί, αυτή αντιρροπείται με σημαντική αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης, ο μεταβολισμός γλυκόζης δεν διαταράσσεται και αποτρέπεται η εμφάνιση ΣΔ τ2. Όπως αναφέρθηκε, η μετατόπιση προς τα αριστερά γίνεται κατά μήκος της καμπύλης (Σχήμα 2). Στην αντίθετη περίπτωση εάν κάποια χρονική στιγμή για οποιοδήποτε λόγο και με οποιοδήποτε μηχανισμό, παρουσιαστεί μειονεκτική έκκρισης ινσουλίνης, ο μεταβολισμός γλυκόζης διαταράσσεται και εμφανίζεται ο ΣΔ τ2. Όπως φαίνεται στο Σχήμα 2 η όλη καμπύλη μετατοπίζεται προς τα αριστερά και πιο κάτω από IGT σε ΣΔ τ

11 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Η βλάβη που προκαλεί μείωση της έκκρισης της ινσουλίνης είναι ένας συνδυασμός λειτουργικής διαταραχής (μη ανταπόκριση στο γλυκαιμικό ερέθισμα, μείωση φαινομένου ινκρετίνης κα.), αλλά κατά πάσα πιθανότητα και ανατομικής, καθόσον, όπως προαναφέρθηκε, στο ΣΔ τ2 παρατηρείται σημαντική μείωση της μάζας των β-κυττάρων και μείωση του αριθμού των νησιδίων. Τέλος, σημαντικό ρόλο στην εκδήλωση του ΣΔ τ2 διαδραματίζουν και περιβαλλοντικοί-επίκτητοι παράγοντες. Περιβαλλοντικοί & Επίκτητοι επιβαρυντικοί παράγοντες Περιβαλλοντικοί παράγοντες Ο γονότυπος του ΣΔ τυπικά προδιαθέτει μόνο στην ανάπτυξη διαταραχής στη γλυκόζη. Η εκδήλωση όμως του φαινοτύπου του ΣΔ εξαρτάται από περιβαλλοντικούς παράγοντες (Σχήμα 1). Όπως ήδη αναφέρθηκε πολλές μελέτες έδειξαν σαφή συσχέτιση του σύγχρονου τρόπου ζωής(άφθονη κατανάλωση γευμάτων υψηλής θερμιδικής αξίας, παχυσαρκία, μειωμένη φυσική δραστηριότητα λόγω ευρείας χρήσης αυτοκινήτων, τηλεόρασης, κα) με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΣΔ τ2. Οι παράγοντες αυτοί διαταράσσουν την ομοιοστασία της γλυκόζης είτε με αύξηση της ινσουλινοαντίστασης ή με διαταραχή της λειτουργίας των β-κυττάρων. Ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας έκρηξης του ΣΔ τ2 πηγάζει από αυτό τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Η επίπτωση της παχυσαρκίας έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας και το χειρότερο είναι ότι επεκτείνεται και στα παιδιά και εφήβους. Στις ΗΠΑ, περίπου το 20% των παιδιών είναι παχύσαρκα και αναπτύσσουν ταχύτατα όλα το στοιχεία του μεταβολικού συνδρόμου (αντίσταση στην ινσουλίνη, δυσλιπιδαιμία και διαταραχή ανοχή στη γλυκόζη). Παρόμοια είναι και τα επιδημιολογικά στοιχεία του ΣΔ στην Ελλάδα. Επίκτητοι παράγοντες Άλλο ένα σημαντικό θέμα είναι η επίδραση επίκτητων παραγόντων στο κίνδυνο για ΣΔ τ2 (Σχήμα 1). Οι επίκτητοι παράγοντες διαδραματίζουν σημαντικότατο ρόλο στης εμφάνιση της νόσου. Όπως αναφέρθηκε στην εισαγωγή, στη δεκαετία του 1990 ήταν γνωστή «η κλασική τριάδα» του ΣΔ τ2, αλλά δεν ήταν γνωστός ο τρόπος επικοινωνίας, ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των διαφόρων οργάνων που ενέχονται στη παθογένεση της νόσου. Από τότε τεράστιος αριθμός ερευνητικών εργασιών στο θέμα αυτό γέμισε κενό αυτό: η απάντηση είναι ότι, ανεξάρτητα από γενετικούς ή περιβαλλοντικούς παράγοντες που έχει ένας ασθενής, καθώς αυτός περνάει από φυσιολογική σε διαταραγμένη ανοχή στη γλυκόζη, είναι οι επίκτητες διαταραχές των οργάνων που οδηγούν στον κοινό φαινότυπο που χαρακτηρίζει το ΣΔ τ2. Οι κυριότερες επίκτητες διαταραχές που εμπλέκονται και οι κυτταρικοί μηχανισμοί δυσλειτουργίας των β-κυττάρων είναι: - Η γλυκοτοξικότητα και λιποτοξικότητα: είναι γνωστό τόσο η γλυκόζη όσο και τα -121-

12 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ελεύθερα λιπαρά οξέα (ΕΛΟ) διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης (σχήμα 3). Η οξεία και χρόνια υπεργλυκαιμία όμως έχει αρνητικές επιπτώσεις στην έκκριση της ινσουλίνης μέσω μιας διαδικασίας που είναι γνωστή σαν γλυκοτοξικότητα. Γλυκοτοξικότητα είναι η ικανότητα της γλυκόζης να διεγείρει την απόπτωση των β-κυττάρων. Παρομοίως, χρόνια αύξηση των ΕΛΟ έχει λιποτοξικές επιδράσεις στο πάγκρεας μεταξύ των οποίων και τη δυσλειτουργία των β-κυττάρων. Λιποτοξικότητα λοιπόν είναι η ικανότητα των ΕΛΟ να διεγείρουν επίσης την απόπτωση των β-κυττάρων. Οι μηχανισμοί με τους οποίους η γλυκοτοξικότητα ασκεί τις δράσεις της είναι πολύπλοκοι: απευαισθητοποίηση του β-κυττάρου στην γλυκόζη, αυξημένη οξειδωτική καταπόνηση, μείωση της ποσότητας και δράσης των IRS-2, αυξημένη απόπτωση των β-κυττάρων με αποτέλεσμα μείωση του όγκου αυτών κα. Η γλυκοτοξικότητα μειώνεται με τη βέλτιστη γλυκαιμική ρύθμιση. Οι μηχανισμοί δράσης της λιποτοξικότητας είναι επίσης πολύπλοκοι. Οι κυριότεροι είναι: παραγωγή προϊόντων μεταβολισμού των αυξημένων ΕΛΟ όπως κεραμίδια(ceramides) και πρόδρομες ουσίες οξειδωτικής καταπόνησης, με αποτέλεσμα αυξημένη απόπτωση των β-κυττάρων.ένας άλλος πιθανός μηχανισμός είναι αυξημένη έκφραση της αποσυζευκτικής πρωτεΐνης 2 (uncoupling protein 2, UCP-2) η οποία οδηγεί σε μείωση του ΑΤΡ και επομένως σε ελάττωση της έκκρισης ινσουλίνης. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν πως είναι ο συνδυασμός υπεργλυκαιμίας και αυξημένων ΕΛΟ που οδηγεί σε δυσλειτουργία των β-κυττάρων, η αποκαλούμενη γλυκολιποτοξικότητα. - Εναπόθεση αμυλοειδούς: Το αμυλοειδές των νησιδίων αποτελείται από αδιάλυτα ινίδια που σχηματίζονται από το πολυπεπτίδιο αμυλοειδούς των νησιδίων(islet Amyloid Polypeptide-IAPP) ή αμυλίνη, το οποίο εκκρίνεται μαζί με την ινσουλίνη από τα β-κύτταρα. Αυξημένη εναπόθεση αμυλοειδούς θα μπορούσε να συνεισφέρει στη παθογένεση του ΣΔ τ2. Εναποθέσεις αμυλοειδούς ανευρίσκονται πολλούς, αλλά όχι όλους, ασθενείς με ΣΔ τ2. Ο ακριβής όμως ρόλος του δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί. Πρόσφατη μελέτες υποστηρίζουν ότι είναι μάλλον ο σχηματισμός τοξικών ΙΑΡΡ ολιγομερών και όχι η εναπόθεση ώριμων ινιδίων που προκαλεί τη κυτταροτοξικότητα. - Χαμηλό βάρος γέννησης: Τέλος ένας από τους επίκτητους παράγοντες κινδύνου για ΣΔ τ2 είναι χαμηλό βάρος γέννησης. Μελέτες σε ανθρώπους έδειξαν ότι το χαμηλό βάρος γέννησης αλλά και η κακή θρέψη κατά την ενδομήτρια ζωή, σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ΣΔ τ2 αργότερα στην ενήλική ζωή, ιδιαίτερα σε αυτούς γεννήθηκαν λεπτοί και αργότερα έγιναν παχύσαρκοι. Πιθανολογείται ότι αυτό οφείλεται στη δυσμενή επίδραση της κακής θρέψης ενδομητρίως ή και κατά την πρώιμη παιδική ηλικία, καθώς και στον προγραμματισμό των β-κυττάρων όσον αφορά την αντίληψη της γλυκόζης, την αναγέννηση, την απόπτωση και την ικανότητά τους να αντιρροπήσουν την ινσουλινοαντίσταση

13 Ν. ΤΣΑΚΑΛΑΚΟΣ: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ Β-ΚΥΤΤΑΡΩΝ & ΤΩΝ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΩΝ ΝΗΣΙΔΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Συμπεράσματα Ο ΣΔ τ2 προκαλείται από ένα συνδυασμό γενετικών και επίκτητων παραγόντων οι οποίοι επηρεάζουν δυσμενώς την λειτουργία των β-κυττάρων και την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη. Θεωρείται απαραίτητο να υπάρχει γενετική προδιάθεση. Για να εκδηλωθεί όμως ο φαινότυπος του ΣΔ τ2, πρέπει να επιδράσουν πολλοί περιβαλλοντικοί παράγοντες οι οποίοι έχουν κοινό χαρακτηριστικό τη δυνατότητα να επιβαρύνουν το σύστημα της ομοιοστασίας της γλυκόζης, είτε επιδεινώνοντας την ινσουλινοαντίσταση ή διαταράσσοντας την έκκριση της ινσουλίνης. Πιθανότατα ένας άλλος προδιαθεσικός παράγοντας είναι και η μείωση της μάζας των β-κυττάρων λόγω γενετικών ή κυτταροτοξικών παραγόντων. Εάν ένα άτομο έχει υγιή β-κύτταρα, το σύστημά προσαρμόζεται (αντιρρόπηση με αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης) και δεν αναπτύσσεται ΣΔ τ2. Εάν όμως, κάποιος έχει «ευάλωτα» β-κύτταρα, οι ίδιοι επιβαρυντικοί παράγοντες θα οδηγήσουν, σε πολύ πρώιμα σταδία, δυσλειτουργία των β-κυττάρων λόγω ατελούς αντιρρόπησης. Τότε αρχίζουν να περνούν στο προδιαβητικό στάδιο, εμφανίζονται οι επίκτητες διαταραχές (γλυκολιποτοξικότητα), με αποτέλεσμα χειροτέρευση της υπεργλυκαιμίας και τελικά εμφάνιση ΣΔ τ2. Η δυσλειτουργία λοιπόν του β-κυττάρου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάπτυξη του ΣΔ τ2. Βιβλιογραφία 1. Chatterjee M, Scobie I. The pathogenesis of type 2 diabetes mellitus. Practical diabetes Int 2002; 19: Stumvoll M et al. Type 2 diabetes: principle of pathogenesis and therapy. Lancet 2005; 365: Kahn SE. The relative contributions of insulin resistance and beta-cell dysfunction to the pathophysiology of type 2 diabetes. Diabetologia 2003; 46: Wajchenberg BL. β-cell failure in diabetes and preservation by clinical treatment. Endocrine Reviews 2007; 28: Marchetti P et al. An overview of pancreatic beta-cell defects in human type 2 diabetes: Implications for treatment. Regulatory Peptides 2008; 146: Marchetti P et al. Thy pancreatic beta-cell in human type 2 diabetes. Nutrition Metabolism and Cardiovascular Diseases 2006; 16: S3-S5 7. Kahn SE et al. Mechanisms linking obesity to insulin resistance and type 2 diabetes. Nature 2006; 444:

14 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Οι ασθενείς με ΣΔ τ2 έχουν διαταραχές στη λειτουργία των β-κυττάρων και στη μάζα των β-κυττάρων. α. Σωστό β. Λάθος 2. Πιο από τα παρακάτω δεν χαρακτηρίζει το ΣΔ τ2 α. Σημαντική μείωση ή κατάργηση της 1ης φάσης ινσουλίνης β. Καθυστερημένη ή μειωμένη απάντηση μετά από κατανάλωση μεικτών γευμάτων γ. Καταστολή της γλυκαγόνης μετά τα γεύματα δ % μείωση της μάζας των β-κυττάρων 3. Οι ινκρετίνες παράγονται από: α. το ήπαρ β. τα παγκρεατικά β-κύτταρα γ. το λεπτό έντερο δ. τους νεφρούς 4. Η γλυκοεξαρτώμενη αύξηση της έκκρισης ινσουλίνης και καταστολή της γλυκαγόνης γίνεται σε απάντηση του: α. GLP-1 β. GIP γ. κανένα δ. και τα δύο 5. Στο ΣΔ τ2, η παγκρεατική α. λειτουργία των β-κυττάρων είναι αυξημένη και των α-κυττάρων ελαττωμένη β. λειτουργία των β-κυττάρων είναι ελαττωμένη και των α-κυττάρων αυξημένη γ. και οι δύο λειτουργίες είναι αυξημένες δ. και οι δύο λειτουργίες είναι ελαττωμένες 6. Για να εκδηλωθεί ο φαινότυπος του ΣΔ τ2, δεν είναι ανάγκη να επιδράσουν περιβαλλοντικοί παράγοντες α. Σωστό β. Λάθος Σωστές απαντήσεις κατά σειρά α, γ, γ, α, β, β -124-

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

Πίνακας 7. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΑΣ ΥΠΕΡΓΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου του αίματος βρίσκεται κάτω από αυστηρό ορμονολογικό έλεγχο. Η έκκριση της ινσουλίνης διεγείρεται από την υπεργλυκαιμία και αποτέλεσμα της δράσης της είναι η ελάττωση της

Διαβάστε περισσότερα

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη

11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη 11. Υπογλυκαιμία στο Σακχαρώδη Διαβήτη Υπογλυκαιμία είναι η οξεία κατάσταση που εκδηλώνεται με συμπτώματα και σημεία οφειλόμενα σε σημαντική μείωση της γλυκόζης του αίματος. Είναι συνήθης στους θεραπευόμενους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά

Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά Σακχαρώδης Διαβήτης στα παιδιά ΣΤΕΛΙΟΣ ΤΙΓΚΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ & ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Ιατρικά θέματα γιά εκπαιδευτικούς Αμφιθέατρο Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ιωαννίνων Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας

Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Νεώτεροι θεραπευτικοί χειρισµοί: Αντλίες ινσουλίνης, συνεχείς καταγραφές, τεχνητό πάγκρεας Δρ ΕΜΜ. ΣΟΥΒΑΤΖΟΓΛΟΥ 22 Αντλίες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης Εισαγωγή Εδώ και 10 χρόνια περίπου έχουν χρησιμοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Diabetes_ protect our future.mp4

Diabetes_ protect our future.mp4 Diabetes_ protect our future.mp4 14/11 Γενέθλια του νομπελίστα γιατρού Φρέντερικ Μπάντινγκ 1991 από τη Διεθνή Ομοσπονδία για το Διαβήτη 2007:επίσημη Ημέρα από τα Ηνωμένα Έθνη Θέμα 2009 2013: Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της διατροφής

Ο ρόλος της διατροφής 15 Ο ρόλος της διατροφής Ι.-Α. ΒΑΤΑΛΑΣ 1, Λ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ 2 1 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Επιμελήτρια Β ΠΓΝΑ «Γ. Γεννηματάς» Ο ΡΟΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη

14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη 14 Νοεμβρίου-Παγκόσμια ημέρα για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Η παγκόσμια ημέρα για τον σακχαρώδη διαβήτη γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 14 Νοεμβρίου, με αφορμή τα γενέθλια του Frederick Banting, o οποίος σε συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους

Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Που βρισκόμαστε σήμερα στην αντιμετώπιση του Σακχαρώδη Διαβήτη στα παιδιά και τους εφήβους Δρ. Χριστίνα Κανακά-Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας-Νεανικού Διαβήτη Α Παιδ/κή Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΟΓΙΑΝΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ (ΣΔ) Μείζων παγκόσμιο πρόβλημα δημόσιας υγείας Κυριότερη αιτία τύφλωσης σε ενήλικες (20-74 ετών) 1 η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Χρήστος Σπ. Ζούπας ιευθυντής ιαβητολογικού Κέντρου ΘΚΑ «Υγεία»

ρ. Χρήστος Σπ. Ζούπας ιευθυντής ιαβητολογικού Κέντρου ΘΚΑ «Υγεία» ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ρ. Χρήστος Σπ. Ζούπας ιευθυντής ιαβητολογικού Κέντρου ΘΚΑ «Υγεία» ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ Ένα παγκόσµιο ιατροκοινωνικό πρόβληµα ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ Επιστηµονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Πως επιτυγχάνουµε απώλεια βάρους στον παχύσαρκο διαβητικό ασθενή

Πως επιτυγχάνουµε απώλεια βάρους στον παχύσαρκο διαβητικό ασθενή 25 Πως επιτυγχάνουµε απώλεια βάρους στον παχύσαρκο διαβητικό ασθενή Δ. ΦΛΩΡΑΚΗΣ 1, ΕΛΕΝΗ ΠΑΝΤΑΖΗ 2, Η. ΚΑΤΣΙΚΗΣ 3, Δ. ΠΑΝΙΔΗΣ 4 1 Ενδοκρινολόγος, Συνεργάτης Μονάδας Ενδοκρινολογίας και Ανθρώπινης Αναπαραγωγής,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Σακχαρώδης ιαβήτης. C.D.A. Εβδ.6 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Σακχαρώδης ιαβήτης. C.D.A. Εβδ.6 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28 ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ 01/28 Ορισµός: Αφορά παθολογικό µεταβολισµό των υδατανθράκων [των λιπών και των πρωτεϊνών (WHO 1998)], και χαρακτηρίζεται από υπεργλυκαιµία. Σχετίζεται µε σχετική ή απόλυτη διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗΣ: ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συντονιστής: Γεώργιος Δημητριάδης Μέλη: Ηλίας Μυγδάλης Νικόλαος Τεντολούρης ΟΡΙΣΜΟΣ, ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ Ορισμός Ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ

ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ ΟΜΙΛΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΙΕΣ ΣΕ ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ Ομιλίες Δρ. Α. Μελιδώνη: «ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Συνέδριο Καρδιολογικού Τμήματος Τζανείου. Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, 11 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Σύνολο: 28 εργασίες «Η ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΜΕ ΤΗ ΦΛΕΓΜΟΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ» Α. Μελιδώνης 1, Δ. Λεβισιανού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ - ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ - ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ - ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης (Σ.Δ.) Είναι μία μεταβολική πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός δεν παράγει ή δεν χρησιμοποιεί ορθά την ορμόνη ινσουλίνη με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014

Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 Greek Leadership Diabetes Forum 11-April 2014 MΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Σ.Ι.Παππάς «Το Ελληνικό Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του ΣΔτ2. Ο Διαβήτης ως πρότυπο χρόνιων νόσων» ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΒΙΩΣIΜΟΤΗΤΑΣ Ελλάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Η παχυσαρκία ορίζεται ως η περίσσεια λιπώδους ιστού στον ανθρώπινο οργανισµό µε αποτέλεσµα τη συσσώρευση αυξηµένου λίπους κάτω από το δέρµα (υποδόριο) αλλά και σε διάφορα όργανα του σώµατος (σπλαχνικό)

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ Σχολή: Σ.Ε.Υ.Π. Τµήµα: Νοσηλευτικής ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «ΣΑΚΧΑΡΩ ΗΣ ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ» ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΕΣ: ΑΒΡΑΜΙ ΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΓΡΗΝΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΑΓΡΕ ΑΛΕΞΑΝ ΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;»

ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» 11ο Πανελλήνιο ιαβητολογικό Συνέδριο Ειδικό φροντιστήριο Ε Ε Σάββατο 28 Μαρτίου 2009 Αλεξανδρούπολη «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Αλέξης Σωτηρόπουλος Επιμελητής

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες»

WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS. ενήλικες» WHEN KIDS ARE NOT JUST SMALL ADULTS Γιατί τα παιδιά δεν είναι απλά «μικροί ενήλικες» ρ. Χρ. Κανακά Gantenbein Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδ. Ενδοκρινολογίας Νεανικού ιαβήτη Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

www.newsdiet.gr www.newsdiet.gr Πέμπτη 15 /11 /2012 08:00-08:30 Εγγραφές 08:30-10:00 Ελεύθερες ανακοινώσεις

www.newsdiet.gr www.newsdiet.gr Πέμπτη 15 /11 /2012 08:00-08:30 Εγγραφές 08:30-10:00 Ελεύθερες ανακοινώσεις Πέμπτη 15 /11 /2012 08:00-08:30 Εγγραφές 08:30-10:00 Ελεύθερες ανακοινώσεις 10:00-11:00 Στρογγυλή τράπεζα : Νεότεροι περιβαλλοντικοί και γενετικοί παράγοντες κινδύνου στο ΣΔ. Προεδρείο : Τ.Διδάγγελος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους

ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους 31 ιαβήτης και διατροφή στα παιδιά και εφήβους ΑΣΗΜΙΝΑ ΓΑΛΛΗ ΤΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ Επίκουρη Καθηγήτρια Παιδιατρικής Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Α.Π.Θ. 1. Εισαγωγή Οι σύγχρονες διατροφικές συστάσεις για παιδιά και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί

Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Καρδιαγγειακή νόσος και νόσος του Alzheimer: κοινοί µοριακοί µηχανισµοί Αγγελική Χρόνη Ερευνήτρια Β Ινστιτούτο Βιολογίας, ΕΚΕΦΕ «ηµόκριτος» Ηµερίδα «ΗΣυµβολή των Ερευνητικών Κέντρων στην Έρευνα, την Τεχνολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Τίτλος

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Τίτλος ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ» Τίτλος Σακχαρώδης Διαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΠΑΙΔΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΜΗ ΘΗΛΑΣΜΟ. ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤ. ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α Π/Δ ΓΝΞΑΝΘΗΣ ΑΜΕΣΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΝΑΙΜΙΑ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΕΠΑΝΑΦΟ- ΡΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΜΗ ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2

Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Διατροφή και Σακχαρώδης Διαβήτης: Η θέση της Κορινθιακής σταφίδας στη διατροφή ασθενών με Σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 Νικόλαος Τεντολούρης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Αθήνα, 2014 1 Σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012

Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Η νόσος ALZHEIMER: Συμπώματα, κληρονομικότητα, επιβαρυντικοί και προστατευτικοί παράγοντες και μελλοντικές θεραπείες-οκτ 2012 Eυθυμιόπουλος Σπύρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑ Η παχυσαρκία αποτελεί μία ασθένεια η οποία τείνει να εκλάβει διαστάσεις επιδημίας ή κοινωνικής μάστιγας τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ : ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Τα παιδιά παρουσιάζουν υψηλό μεταβολικό ρυθμό (3 4 φορές μεγαλύτερος των ενηλίκων). Έχουν αυξημένες ανάγκες για ανάπτυξη. Έχουν αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα