Γονιδιωματική επιλογή: προβλέψεις παραγωγικότητας των ζώων μέσω DNA

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γονιδιωματική επιλογή: προβλέψεις παραγωγικότητας των ζώων μέσω DNA"

Transcript

1 Γονιδιωματική επιλογή: προβλέψεις παραγωγικότητας των ζώων μέσω DNA Χ. Δαδούσης 1 και Z. Άμπας 2 1 Department of Agronomy, Food, Natural resources, Animals and Environment (DAFNAE), University of Padova, Viale dell Università 16, Legnaro, Italy 2 Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης και τροφίμων, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περίληψη Ορισμένες δεκαετίες πριν, η ιδέα της πρόβλεψης παραγωγικών χαρακτηριστικών των ζώων (π.χ. πρόβλεψη γαλακτοπαραγωγής) με βάση το DNA τους και μόνο θα εμφανιζόταν ως ταινία επιστημονικής φαντασίας. Ωστόσο, η ραγδαία πρόοδος στον τομέα της μοριακής βιολογίας (π.χ. ανάγνωσμα ολόκληρου του γονιδιώματος, DNA μικροσυστοιχίες) τις τελευταίες δεκαετίες οδήγησε στην ανάπτυξη της τεχνολογίας αυτής και εφαρμογής της πλέον στην πράξη στους συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης παραγωγικών ζώων. Το 2001, παρουσιάστηκε βάσει προσομοιώσεων πως 30,000 μοριακοί δείκτες θα ήταν αρκετοί, για να επιτευχθούν ακρίβειες εκτίμησης κληροδοτικών αξιών των ζώων (EBV), παρόμοιες με αυτές του απογονικού ελέγχου. Η διαδικασία αυτή, σύμφωνα με την οποία, δίνεται η δυνατότητα διερεύνησης του γενετικού υπόβαθρου ενός ατόμου με τη χρήση μοριακών δεικτών και απλών (γραμμικών) μοντέλων και η οποία έχει ως στόχο την εύρεση του παραγωγικού του δυναμικού και τη χρησιμοποίησή του για αναπαραγωγή, αποτελεί αυτό που αποκαλούμε γονιδιωματική επιλογή (Genomic Selection, GS). Τα έως τώρα θεωρητικά δεδομένα δείχνουν ότι η γονιδιωματική επιλογή μπορεί να προσφέρει δυναμικό έως και διπλασιασμού του γενετικού οφέλους σε σχήματα γενετικής βελτίωσης παραγωγικών ζώων. Η εφαρμογή της έχει ήδη ξεκινήσει σε συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης ανά τον κόσμο, κυρίως σε γαλακτοπαραγωγές αγελάδες. Το κόστος της γονοτύπησης ενός ζώου ανέρχεται σε ~100$. Η τεχνολογία της γονιδιωματικής επιλογής αποτελεί επανάσταση για τον τομέα της γενετικής βελτίωσης, ενώ βρίσκει, επίσης, πρόσφορο έδαφος και σε μελέτες που άπτονται του ανθρώπινου DNA μελέτες κυρίως που σχετίζονται με την πρόβλεψη ασθενειών. 1

2 Εισαγωγή Εάν ο 20 ος αιώνας σηματοδοτήθηκε από σημαντικές ανακαλύψεις στον τομέα της φυσικής, ο 21 ος αιώνας θεωρείται ήδη από πολλούς ως ο αιώνας της βιολογίας, χαρακτηριζόμενος από σημαντική πρόοδο όσον αφορά την κατανόηση τής βασικής μονάδας ζωής (ή καλύτερα της κληρονομικότητας), το DNA. Σχεδόν μισό αιώνα από την ανακάλυψη της δομής του DNA από τους Watson και Crick, η επιστήμη της βιολογίας έχει καταφέρει πλέον να αλληλουχεί ολόκληρο το γονιδίωμα οργανισμών, να συγκρίνει γονιδιώματα διαφορετικών οργανισμών, να γονοτυπεί άτομα με χιλιάδες ή εκατομμύρια μοριακούς δείκτες (ή ακόμα και με πλήρης αλληλούχιση) κλπ., και όλα αυτά με - σχετικά - χαμηλό κόστος. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1990 ξεκίνησε η αλληλούχιση των γονιδιωμάτων διαφόρων ζωικών και φυτικών ειδών, με αποκορύφωμα την αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου γενετικού κώδικα το 2001 [1, 2]. Σταθμό στη νέα σελίδα της γενετικής βελτίωσης των παραγωγικών ζώων αποτελεί η πλήρης αλληλούχιση του γονιδιώματος των βοοειδών το 2009 [3] (Εικόνα 1). Τόσο οι δυνατότητες της νέας γνώσης και τεχνολογίας από το πεδίο των genomics όσο και τα οφέλη (γενετική πρόοδος και οικονομικά οφέλη) στα προγράμματα γενετικής βελτίωσης έγιναν πολύ γρήγορα αντιληπτά και μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα, η καινούρια τεχνολογία έγινε εφαρμόσιμη στην πράξη, βάζοντας τις αναλύσεις και αξιολογήσεις των ζώων βάσει του DNA στην καθημερινότητα των συνεταιρισμών γενετικής βελτίωσης [4-8]. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να κάνει, εν περιλήψη, γνωστή την μεθοδολογία της γονιδιωματικής επιλογής και τις δυνατότητές της στους συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης, στους γεωργούς και κτηνοτρόφους, αλλά και στο ευρύτερο κοινό. Ιστορική αναδρομή τής γενετικής βελτίωσης Για να δειχθεί και να γίνει αντιληπτό το δυναμικό της GS, θα ήταν φέλιμο να γίνει πρωτίστως μια ιστορική ανασκόπηση τής ιστορίας τής γενετικής βελτίωσης των ζώων. 2

3 Η θεωρία τής ποσοτικής γενετικής Οι ιστορικές καταβολές της γενετικής βελτίωσης φυτών και ζώων έχουν ως αρχή τη θεωρία της ποσοτικής γενετικής, η οποία κυρίως αναπτύχθηκε από τους Ronald Fisher [9] και Sewall Wright [10]. Η θεωρία τής ποσοτικής γενετικής αποτελεί το κυρίως εργαλείο μελέτης τής φαινοτυπικής ποικιλομορφίας των ειδών. Η θεωρία του Fisher και το μοντέλο μελέτης τής φαινοτυπικής παραλλακτικότητας είναι πολύ απλά στη βάση τους: φαινότυπος = γενετική αξία + σφάλμα Το γενετικό υπόβαθρο για κάθε γνώρισμα ομως, δε φαίνεται άμεσα με παρατήρηση (δηλαδή με παρατήρηση στο DNA), αλλά μπορεί να εκτιμηθεί μέσα από μέτρηση των αποδόσεων (π.χ. γαλακτοπαραγωγή) τού ίδιου του ατόμου και των συγγενών του. Επίσης, η θεωρία υποθέτει ότι δε γνωρίζουμε το πώς τα διάφορα γονίδια συνεργάζονται μεταξύ τους, για να παράξουν το συγκεκριμένο φαινότυπο (genetic architecture), αλλά απλά ότι τα γονίδια έχουν το καθένα μια πολύ μικρή επίδραση (infinitesimal model) στο κάθε γνώρισμα και η δράση τους είναι προσθετική (additive action). Επομένως, η θεωρία τής ποσοτικής γενετικής και κατ επέκταση της γενετικής βελτίωσης δεν έχουν (ή τουλάχιστον δε χρειάζονται) καμιά πληροφορία για τη δραση των γονιδίων, τον αριθμό τους και τη θέση τους στο γονιδίωμα (σε αντίθεση με ό,τι ισχύει στην επιστήμη της μοριακής γενετικής). Ιστορία τής γενετικής βελτίωσης Η γενετική βελτίωση αποβλέπει στη δημιουργία ζώων, τα οποία να καθιστούν την παραγωγή ζωικών προϊόντων οικονομικώς όσο γίνεται περισσότερο επωφελή, υπό τις εκάστοτε ισχύουσες οικολογικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες [11]. Ένα πρόγραμμα επιλογής (breeding programme) αποτελεί έναν οργανισμό ή ένα σύστημα στο οποίο 1) συλλέγονται πληροφορίες των εν δυνάμει ζώων αναπαραγωγής, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση των κληροδοτικών αξιών αυτών (estimated breeding values; EBV) και 2) επιλέγονται τα ανώτερα γενετικά ζώα, για να μας δώσουν την επόμενη γενεά [12]. 3

4 Αφετηρία του σχεδιασμού και της εφαρμογής της επιλογής είναι ο καθορισμός του βελτιωτικού στόχου [11]. Ως βελτιωτικός στόχος ενός πληθυσμού μπορεί να οριστεί η δημιουργία μελλοντικών γενεών ζώων που θα παράγουν αποτελεσματικότερα κάτω από μελλοντικές συνθήκες παραγωγής. Τα απαραίτητα μέσα για την επίτευξη του βελτιωτικού στόχου είναι τα ακόλουθα [13]: Ταυτοποίηση σήμανση όλων των ζώων Καταγραφή της γενεαλογίας Έλεγχος των αποδόσεων Εφαρμογή τεχνικών αναπαραγωγής Μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που έγιναν στα προγράμματα επιλογής (κυρίως γαλακτοπαραγωγών ζώων) στη διάρκεια του χρόνου ήταν η εφαρμογή του απογονικού ελέγχου. Ο απογονικός έλεγχος εφαρμόστηκε αρχικά στη Δανία το 1902 και η χρήση του γρήγορα εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο [14]. Παρ όλα αυτά, η πρώτη επανάσταση στα προγράμματα γενετικής βελτίωσης ήρθε με τη χρήση της Τεχνητής Σπερματέγχυσης (Τ.Σ.). Η Τ.Σ. βοήθησε στην ταχεία εξάπλωση του ανώτερου γενετικού υλικού σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Η ιστορία της Τ.Σ. κλείνει πάνω από δύο αιώνες, ενώ η ευρεία χρήση της στις εκτροφές συμπληρώνει περίπου 80 χρόνια [15]. Όσον αφορά το μαθηματικό κομμάτι, σημαντική είναι η συνεισφορά του Henderson με τη δημιουργία ενός στατιστικού μοντέλου γνωστού ως άριστη γραμμική αμερόληπτη πρόβλεψη (Best Linear Unbiased Prediction, BLUP) [16-21]. Η BLUP χρησιμοποιεί όλη τη διαθέσιμη πληροφορία, μέσα απο τις συγγενικές σχέσεις των ατόμων, για ακριβέστερη πρόβλεψη της γενετικής αξίας των ζώων (δες [22] για μια αναδρομή στην ιστορία των στατιστικών μοντέλων που έχουν χρησιμοποιηθεί στη γενετική βελτίωση ζώων). Πρέπει να σημειωθεί, όμως, ότι η εφαρμογή του απογονικού ελέγχου από μόνη της δεν έδωσε σημαντικά αποτελέσματα στη γενετική βελτίωση. Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα του απογονικού ελέγχου φάνηκαν από τη στιγμή της εφαρμογής της Τ.Σ.. Ουσιαστικά, ο απογονικός έλεγχος είναι αυτός που ανέδειξε την Τ.Σ. ως κορυφαίο εργαλείο της γενετικής βελτίωσης [23]. Ο συνδυασμός απογονικού ελέγχου και T.Σ. 4

5 είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση της γενετικής προόδου στα προγράμματα γενετικής βελτίωσης (κυρίως των βοοειδών) [24]. Οργάνωση προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης Η γενετική βελτίωση σε έναν πληθυσμό, ο οποίος μπορεί να αποτελείται από εκατομμύρια ζώα, δεν είναι συνήθως πρακτικά εφαρμόσιμη σε όλα τα ζώα του πληθυσμού, διότι η οργάνωση μίας τέτοιας δράσης είναι ιδιαίτερα απαιτητική και το κόστος ελέγχου των αποδόσεων ιδιαιτέρα ψηλό. Για το λόγο αυτό, τα προγράμματα γενετικής βελτίωσης δομούν με έναν ιεραρχικό τρόπο τον πληθυσμό σε ομάδες ζώων οι οποίες δέχονται τις βελτιωτικές δράσεις με διαφορετικό τρόπο (Εικόνα 2). Στις μικρές ομάδες ζώων στην κορυφή της ιεραρχικής δομής (πυρήνας ή ενεργό μέρος) μελετώνται και εφαρμόζονται όλες οι επιλεκτικές διαδικασίες. Εν συνεχεία, έχουμε μεταφορά της γενετικής υπεροχής από τον πυρήνα σε όλο τον υπόλοιπο πληθυσμό (πληθυσμός βάσης ή παραγωγικό μέρος) [25]. Μεταξύ του ενεργού και παραγωγικού μέρους μπορεί να παρεμβάλλεται και ακόμα μία βαθμίδα, το πολλαπλασιαστικό μέρος, στο οποίο, το γενετικό υλικό από το ενεργό μέρος του πληθυσμού πολλαπλασιάζεται και ακολούθως διατίθεται στους εκτροφείς του παραγωγικού μέρους [11]. Τα σύγχρονα σχέδια επιλογής περιλαμβάνουν απογονικό έλεγχο των αρσενικών και εφαρμογή δοκιμαστικών και σχεδιασμένων συζεύξεων [26]. Η οργάνωση του πληθυσμού γίνεται σε πυραμιδικό σχήμα, διότι η συμμετοχή όλων των ζώων του πληθυσμού στο πρόγραμμα επιλογής είναι, συνήθως, οικονομικά ασύμφορη. Έτσι, μικρός αριθμός ανώτερων γενετικά ζώων (πυρήνας) χρησιμοποιείται στην κορυφή της πυραμίδας και η γενετική υπεροχή πρόοδος διαχέεται στον υπόλοιπο πληθυσμό (παραγωγικό μέρος). Η μεταφορά της γενετικής προόδου από το ενεργό στο παραγωγικό μέρος γίνεται, συνήθως, μέσω των αρσενικών ζώων [25]. Για να είναι λοιπόν αποτελεσματικό ένα πρόγραμμα γενετικής βελτίωσης θα πρέπει : να βασίζεται σε απογονικό έλεγχο να μπορεί να εκτιμάει με ακρίβεια τις EBV των ζώων (αρσενικών και θηλυκών) 5

6 να μπορεί να επιλέγει τα ανώτερα αρσενικά και θηλυκά για ζώα αναπαραγωγής της επόμενης γενεάς να μπορεί (γρήγορα) να διασπείρει τη γενετική ανωτερότητα σε ολόκληρο τον πληθυσμό Ο απογονικός έλεγχος αποτελεί, όμως, ταυτόχρονα το ισχυρό και αδύναμο σημείο των προγραμμάτων βελτίωσης. Αφενός μας δίνει τη δυνατότητα εκτίμησης των EBV των αρσενικών (κυρίως) με μεγάλη ακρίβεια (π.χ. >90%, σε ταύρους γαλακτοπαραγωγής, αναλόγως του αριθμού των θυγατέρων που ελέγχονται) βάση των αποδόσεων των θυγατέρων τους και αφετέρου απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα (~7 χρόνια σε ταύρους γαλακτοπαραγωγής) για την παραλαβή των αποτελεσμάτων. Αυτό το χρονικό διάστημα αναμονής συνεπάγεται αύξηση του κόστους και καθυστέρηση της γενετικής προόδου του πληθυσμού. Η χρήση των μοριακών δεικτών στη γενετική βελτίωση Η ιδέα της χρήσης μοριακών δεικτών θεωρείτε αρκετά παλιά στον τομέα της γενετικής και δει στον τομέα γενετικής βελτίωσης παραγωγικών ζώων [27]. Το θεωρητικό υπόβαθρο της μεθόδου, αποκαλούμενης υποβοηθούμενη από γενετικούς δείκτες επιλογή (Marker Assisted Selection, ΜΑS), παρουσιάστηκε από τους Fernando and Grossman το 1989 [28]. Συνδύαζε την κλασική μεθοδολογία της BLUP με πληροφορίες από γενετικούς δείκτες. Ερχόμενοι πλέον στο κοντινό παρελθόν και στη δεκαετία του 1990 θα δούμε ότι υπήρξε η επιθυμία να συμπεριλάβουμε στα προγράμματα γενετικής βελτίωσης και πληροφορίες από το DNA για την αξιολόγηση και επιλογή των γενετικά ανώτερων ζώων. Η έρευνα για τον εντοπισμό περιοχών στο DNA στις οποίες εδράζονται ένα ή περισσότερα γονίδια τα οποία ελέγχουν και είναι υπεύθυνα για την παραλλακτικότητα ποσοτικών χαρακτηριστικών (π.χ. γαλακτοπαραγωγή) ήταν πολύ ενθουσιώδης και οδήγησε σε πληθώρα ερευνών, κυρίως στη δεκαετία του 90. Έτσι, δημιουργήθηκαν βάσεις δεδομένων (π.χ. Animal QTL database; στις οποίες υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός εντοπισμένων γονιδιακών τόπων ποσοτικών ιδιοτήτων (quantitative trait loci; QTL). Ωστόσο, η εφαρμογή της MAS στην πράξη παρουσίαζε δυσκολίες που αφορούσαν π.χ. i) τον 6

7 περιορισμένο αριθμό των μοριακών δεικτών που χρησιμοποιήθηκαν στις έρευνες οδηγώντας στον εντοπισμό πολύ μεγάλων περιοχών στο DNA και, επομένως, κάνοντας δύσκολο τον εντοπισμό γονιδίων, ii) στο ότι τα δεδομένα αφορούσαν μόνο το συγκεκριμένο ζώο και την οικογένειά του και δεν μπορούσαν να γενικευτούν στον πληθυσμό, ενώ, επιπλέον iii) απαιτούνταν πολλά τεστ επαλήθευσης της ύπαρξης των γονιδίων, κλπ. (για περισσότερες πληροφορίες στη MAS δες [29-31]). Η γονιδιωματική επιλογή Τους περιορισμούς της MAS τους έχουν ανατρέψει οι πρόσφατες εξελίξεις της μοριακής τεχνολογίας και αυτό διότι μας παρέχεται πλέον η δυνατότητα αλληλούχισης ολόκληρου του γονιδιώματος και εύρεσης μεγάλου αριθμού γενετικών δεικτών με τη μορφή σημειακών μεταλλάξεων (Single Nucleotide Polymorphisms, SNP). Τα SNP αποτελούν αλλαγές ενός μόνο νουκλεοτιδίου στο γενετικό κώδικα (π.χ. C T). Σκεφτείτε ότι εάν πάρουμε δύο τυχαία άτομα απο τον ανθρώπινο πληθυσμό η αλληλουχία του DNA είναι ίδια κατά ~99%. Κάθε σημειακή μετάλλαξη όμως δε θεωρείται SNP. Για να θεωρηθεί μια σημειακή μετάλλαξη ως SNP θα πρέπει να εμφανίζεται στον πληθυσμό σε συχνότητα μεγαλύτερη του 1% (συνήθως αυτή η τιμή είναι αυθαίρετη) (Εικόνα 3). Τα SNP, ακολούθως, απομονώνονται και τοποθετούνται στις μικροσυστοιχίες DNA (microarrays). Οι μικροσυστοιχίες μας επιτρέπουν να διεξάγουμε ελέγχους για σχέσεις με παραγωγικά χαρακτηριστικά σε πολύ περισσότερα μέρη του γονιδιώματος. Με τον τρόπο αυτό, έχουμε την δυνατότητα διερεύνησης όλου του γονιδιώματος και μπορούμε να ερμηνεύσουμε μεγαλύτερο μέρος της γενετικής παραλλακτικότητας μεταξύ των ατόμων. Έτσι, με την τεχνολογία των μικροσυστοιχιών μπορούν να γίνουν γονοτυπικές αναλύσεις σε δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες (ή εκατομμύρια) SNPs σε κάθε ζώο με κόστος ~100$ (Εικόνα 4). Το 2001 ο Meuwissen et al [32] έδειξαν βάσει προσομοιώσεων πως 30,000 μοριακοί δείκτες θα ήταν αρκετοί για να επιτευχθούν ακρίβειες εκτίμησης κληροδοτικών αξιών των ζώων παρόμοιες με αυτές του απογονικού ελέγχου. Η διαδικασία αυτή, με την οποία, με την χρήση μοριακών δεικτών και απλών (γραμμικών) μοντέλων δίνεται η δυνατότητα διερεύνησης του γενετικού υπόβαθρου ενός ατόμου με στόχο την εύρεση του παραγωγικού του δυναμικού και τη 7

8 χρησιμοποίησή του για αναπαραγωγή, αποτελεί αυτό που αναφέρουμε ως γονιδιωματική επιλογή (genomic selection, GS; whole genome enabled predictions; genomic predictions). Η ιδέα της γονιδιωματικής επιλογής είναι πολύ απλή στη βάση της και η εφαρμογή της GS στην πράξη απαιτεί δύο στάδια (Εικόνα 5 και 6). Στο πρώτο στάδιο ζώα με γνωστούς φαινοτύπους γονοτυπούνται και αναπτύσσεται ένα μοντέλο πρόβλεψης των αποδόσεων (πληθυσμός αναφοράς; reference population). Στο δεύτερο στάδιο πραγματοποιείτε έλεγχος DNA στα νεαρά ζώα (test population) και βάση του γονοτύπου και του μοντέλου πρόβλεψης υπολογίζονται οι κληροδοτικές αξίες (Genomic Estimated Breeding Value; GEBV). Θα πρέπει να τονιστεί ότι η GS δεν καταργεί τον έλεγχο των αποδόσεων των ζώων. αντίθετα, μάλιστα, ο ορθός έλεγχος των αποδόσεων θεωρείτε αναγκαίο συστατικό για τη δημιουργία ενός ακριβούς μοντέλου πρόβλεψης και κατ επέκταση ορθής αξιολόγησης των κληροδοτικών αξιών των ζώων. Επιπλέον, η GS δεν σχετίζεται (άμεσα) με εύρεση γονιδίων. Απλά, η πληροφορία (γενετικοί δείκτες, SNPs) η οποία προέρχεται από ολόκληρο το γονιδίωμα χρησιμοποιείτε για την ανάπτυξη ενός μοντέλου πρόβλεψης των κληροδοτικών τιμών των ζώων. H GEBV υπολογίζεται με βάση το μοντέλο: p y i = µ + j=1 x ij b j + e i, όπου, μ είναι ο μέσος όρος, x ο κωδικός του γονοτύπου για το SNP j (π.χ. -1 και 1 για τους ομοζυγώτες και 0 για τον ετεροζυγώτη ) και b είναι η προσθετική αξία του SNP j. Στην πραγματικότητα κάθε σημειακός δεκτής (SNP) θεωρούμε ότι εκφράζεται ποσοτικά με ένα επιπλέον αποτέλεσμα παραγωγικότητας είτε αυτό είναι θετικό ή αρνητικό. Η βασική αυτή ποσοτική έκφραση είναι η εξέλιξη της βασικής ποσοτικής θεωρίας της γενετική η οποία αποτέλεσε το θεωρητικό υπόβαθρο της γενετικής βελτίωσης των αγροτικών ζώων. Αυτό στην πράξη συνεπάγεται ότι με τη γέννηση του ζώου, μόνο από τη λήψη αίματος και την ανάλυση DNA μπορούμε πλέον να προβλέψουμε το γενετικό του 8

9 δυναμικό (προσθετική γενετική αξία) με συγκεκριμένη ακρίβεια. Έτσι, το στάδιο προσμονής των αποτελεσμάτων του απογονικού ελέγχου παρακάμπτεται. Με βάση τη γνωστή εξίσωση της βελτίωσης (breeding equation) ο ρυθμός γενετικής προόδου εξαρτάται από τους ακόλουθους παράγοντες [33]: 1. Ακρίβεια της επιλογής, r. 2. Μεσοδιάστημα γενεών, Τ 3. Ένταση της επιλογής, i. ΔG T = σ A i r AI T 4. Γενετική τυπική απόκλιση σα, η οποία είναι στην πραγματικότητα μια ιδιότητα που χαρακτηρίζει το επιθυμητό για βελτίωση χαρακτηριστικό στον πληθυσμό, αλλά μειώνεται με την αύξηση της αιμομιξίας. Η μεγάλη συμβολή της GS στα προγράμματα βελτίωσης αναφέρεται: στη μείωση του μεσοδιαστήματος των γενεών στην αύξηση της ακρίβειας των κληροδοτικών αξιών των ζώων σε μικρή ηλικία και σε γνωρίσματα δύσκολα να μετρηθούν (π.χ. ποιότητα σφαγίου) και γνωρίσματα με μικρό συντελεστή κληρονομικότητας (αριθμός σωματικών κυττάρων). Ο Schaeffer [34] έδειξε ότι η GS θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά το ρυθμό γενετικής προόδου στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής, επιτρέποντας την επιλογή των ταύρων που προορίζονται για αναπαραγωγή σε νεαρότερη ηλικία με βάση την εκτιμούμενη γονιδιωματική κληροδοτική τιμή, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν τις αποδόσεις των απογόνων τους. Πιο συγκεκριμένα, ο Schaeffer διερεύνησε τη δυνατότητα εφαρμογής γονιδιωματικής επιλογής στον πληθυσμό αγελάδων Holstein στον Καναδά και τα οφέλη που αποκομίζονται. Τα αποτελέσματα έδειξαν μεγάλη μείωση στο μεσοδιάστημα κατά την επιλογή των ταύρων (πατέρων ταύρων) από 6,5 έτη σε 1,75 ενώ και το συνολικό διάστημα της επιλογής (και στους τέσσερις ατραπούς της βελτίωσης) μειώθηκε από 21,75 σε 9,75 έτη. Ουσιαστικά οι Shaeffer [34] και Pryce 9

10 et al [35] καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η GS μπορεί να καταλήξει σε διπλασιασμού του γενετικού οφέλους. Δικαίως λοιπόν η GS έχει χαρακτηριστεί ως η πιο πολλά υποσχόμενη εφαρμογή στον τομέα των προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης [36]. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο παγκόσμιο συνέδριο της γενετικής βελτίωσης ζώων το 2010, το οποίο γίνεται κάθε τέσσερα χρόνια (γνωστό ως και οι Ολυμπιακοί Αγώνες της γενετικής βελτίωσης) στη Λειψία της Γερμανίας περισσότερο απο το ένα τρίτο των εργασιών (276 εργασίες σε σύνολο 846) ασχολήθηκε στη γονιδιωματική επιλογή [37]. Ήδη, η τεχνολογία της GS έχει αρχίσει να εφαρμόζεται στην πράξη σε συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης διαφόρων ειδών ζώων, κυρίως γαλακτοπαραγωγών αγελάδων [4-8], ενώ πληθώρα μελετών μπορεί να βρεθεί και σε άλλα είδη παραγωγικών ζώων όπως προβάτων [38, 39], αιγών [40, 41], πουλερικών [42-44], χοίρων [45], αλλά και φυτών [46, 47] και δενδροκομικών καλλιεργειών [48, 49]. Προβλέψεις με βάση το γονιδίωμα και σε μελέτες στον άνθρωπο Η τεχνολογία της πρόβλεψης χαρακτηριστικών μέσω του γονιδιώματος δεν αφορά μόνο τους ζωικούς και φυτικούς πληθυσμούς και τον τομέα της γενετικής βελτίωσης, αλλά η εφαρμογή της διευρύνεται και στον άνθρωπο [50, 51]. Για παράδειγμα, σε μία πρόσφατη μελέτη η μεθοδολογία χρησιμοποιήθηκε για να προβλέψει την πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του δέρματος δίνοντας ενθαρρυντικά αποτελέσματα [52]. Η GS αναμένεται λοιπόν να συνεισφέρει στην καλύτερη κατανόηση του γενετικού υποβάθρου ποσοτικών γνωρισμάτων και ασθενειών. Μια μικρή επισήμανση εδώ: ο όρος γονιδιωματική επιλογή πρωτοχρησιμοποιήθηκε για σχήματα γενετικής βελτίωσης ζώων, στα οποία τα ανώτερα γενετικά ζώα επιλέγονται με βάση την πληροφορία που προέρχεται από το DNA για τη δημιουργία τής επόμενης γενεάς. Έτσι, ο όρος GS αναφέρεται σε ολόκληρο το στάδιο τής διαδικασίας επιλογής των ζώων. Η στατιστική μεθοδολογία, με τη συμμετοχή των μοριακών δεικτών ως μεταβλητών τιμών, ορίζεται καλύτερα ως whole genome predictions, genomic predictions, (δηλαδή ως «προβλέψεις με βάση το γονιδίωμα ή γονιδιωματικές προβλέψεις, κλπ.», μεταφράζοντας ελεύθερα) όρος ο οποίος ταιριάζει περισσότερο σε μελέτες που ασχολούνται με τον άνθρωπο. 10

11 Οπως ήδη προαναφέρθηκε, η GS δεν σχετιζεται με εύρεση γονιδίων, ούτε με τη χρήση τους. Στο σημειο αυτό θα μπορούσε να γίνει μια μικρή παρένθεση και να αναφερθούμε στις τελευταίες εξελίξεις απο τον τομέα της μοριακής βιολογίας και μελέτες στον άνθρωπο. Για παράδειγμα, η συσσώρευση νέας γνώσης απο μελέτες στο ανθρώπινο γονιδίωμα έχει οδηγήσει ακόμη και σε επαναδιατύπωση του ορισμού του γονιδίου, οδηγώντας σε μια ευρύτερη έννοια του ορου [53] (http://www.youtube.com/playlist?list=pl1ay9ko4a8sldiozvtyjtys_btdc0klks). Επιπλέον, έχει δειχθεί ότι και ο εντοπισμός γονιδίων είναι περισσότερο πολύπλοκος από ότι στην αρχή πιστευόταν [54-57]. Σε αυτά, έρχονται να προστεθούν και νέες εκπλήξεις απο τη δυνατότητα, πλέον, απομόνωσης DNA από ένα και μονο κύτταρο (και όχι απο συστάδες εκαντοντάδων ή χιλιάδων κυττάρων όπως συνηθίζεται) [58]. Προοπτική εφαρμογής γονιδιωματικής επιλογής στην Ελλάδα Η GS αποτελεί μια επαναστατική, καινοτόμο και πολλά υποσχόμενη τεχνολογία στον τομέα της γενετικής βελτίωσης. Η τεχνογνωσία καθώς και αποτελέσματα εφαρμογής της στην πράξη σε άλλες χώρες και για διάφορα είδη παραγωγικών ζώων (π.χ. πρόβατα και αγελάδες) υπάρχουν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Στην Ελλάδα στο χώρο της προβατοτροφίας η ύπαρξη του κατάλληλου γενετικού υλικού, το οποίο είναι προσαρμοσμένο στο ελληνικό περιβάλλον και «ανταγωνιστικό» σε σχέση με άλλες ξενικές φυλές, καθώς και η παρουσία, τα τελευταία χρόνια, οργανώσεων παραγωγών καθαρόαιμων φυλών, δίνουν τις προϋποθέσεις στήριξης και εφαρμογής οργανωμένων προγραμμάτων γενετικής βελτιώσεις. Η εφαρμογή GS στα πρόβατα στην Ελλάδα μπορεί να δώσει ώθηση στην γενετική βελτίωση με αύξηση του ρυθμού της γενετικής προόδου στα επόμενα χρόνια αλλά και την δυνατότητα εισαγωγής στο βελτιωτικό στόχο νέων γνωρισμάτων που με τα κλασσικά σχήματα βελτίωσης είναι πολύ δύσκολο να επιλεγούν (π.χ. ποιότητα σφαγίου, ανθεκτικότητα σε ασθένειες κλπ). Μελέτη για εισαγωγή σχημάτων GS στο πρόβατο φυλής Χίου δίνει ενθαρρυντικά μηνύματα. Εναλλακτικά σχήματα GS με μικρότερες ανάγκες οργάνωσης εμφανίζονται να υπερτερούν τόσο σε γενετικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο ενός κλασσικού σχήματος απογονικού ελέγχου στο Χιώτικο πρόβατο [59]. Ως εκ τούτου, η 11

12 συνέχιση μελετών και έναρξη εφαρμογής προγραμμάτων γονιδιωματικής επιλογής σε πληθυσμούς ζώων στην Ελλάδα θεωρείτε ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, εάν όχι αναγκαία. Εκπαίδευση στη γονιδιωματική επιλογή Η γονιδιωματική επιλογή έχει ήδη ξεκινήσει να διδάσκεται σε πολλά Πανεπιστήμια του εξωτερικού (Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία) και να εφαρμόζεται στην πράξη σε συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης ανά τον κόσμο. Η GS είναι ουσιαστικά η μέθοδος που έδωσε το «φιλί της ζωής» στη θεωρία της ποσοτικής γενετικής και απέτρεψε την τελευταία στιγμή το τσουνάμι των μετατροπών πληθώρας τμημάτων γενετικής βελτίωσης σε αυτούσια τμήματα μοριακής βιολογίας. Σε αντίθεση με τη μέχρι πρότινος επικρατούσα αντίληψη επάνω σε γονίδια και συκριτικά με μεθοδολογίες που χρησιμοποιούν πληροφορίες μόνο από (υποψήφια) γονίδια, η GS με τη χρήση πληροφορίας από ολόκληρο το γονιδίωμα έχει, πιθανόν, πει «το τελευταίο αντίο» στις μελέτες αναζήτησης γονιδίων, όσον αφορά τον τομέα τής γενετικής βελτίωσης φυτών και ζώων. Οι λόγοι είναι απλοί: η GS μάς δίνει μεγαλύτερες ακρίβειες των EBV, ενώ η εφαρμογή της είναι εύκολη και, επιπλέον, δεν παρεκκλίνει από την ήδη υπάρχουσα θεωρία. Βλέπετε, στη γενετική βελτίωση μάς αρκεί απλά να είμαστε ακριβείς και ταχείς στις προβλέψεις και αξιολογήσεις των ζώων, ούτως προκειμένου να επιτύχουμε το μέγιστο δυνατό κέρδος. Επιπλέον, η GS κατάφερε να ενώσει μετά απο πολλές δεκαετίες τμήματα ζωικής και φυτικής παραγωγής. Φαίνεται λίγο παράξενο, αλλά είναι αληθές ότι ενώ η γενετική βελτίωση φυτών και ζώων βασίζεται ακριβώς στην ίδια θεωρία της ποσοτικής γενετικής τα μαθήματα σε πολλά Πανεπιστήμια διδάσκονται ξεχωριστά για τα τμήματα των δύο κατευθύνσεων εδώ και πολλές δεκαετίες. Η GS, όμως, κατάφερε να φέρει κοντά και ερεύνητες απο άλλα επιστημονικά πεδία όπως μαθηματικά, στατιστική, βιοπληροφορική, μοριακή γενετική, κ.α.. Τα Τμήματα και οι Σχολές στην Ελλάδα, τουλάχιστον της φυτικής και ζωικής παραγωγής όσο και της δασοπονίας, μπορούν να επενδύσουν στη γνώση αυτή προσφέροντας στους φοιτητές τη σπίθα για την εξερεύνηση των νέων λεωφόρων της γνώσεως που έχουν ήδη ανοιχθεί στο όμορφο ταξίδι στον κόσμο της γενετικής, με στόχο στην καλύτερη κατανόηση της ποικιλομορφίας που μας περιβάλλει. Η συνεργασία των διαφόρων τμημάτων θεωρείται αναγκαία. 12

13 Ερωτήσεις και προβληματισμοί για τη γονιδιωματική επιλογή Πόσα ζώα χρειάζονται να γονοτυπηθούν; Στις αγελάδες γαλακτοπαραγωγής ο πληθυσμός αναφοράς είναι σχετικά μεγάλος, μεγαλύτερος απο Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους συνεταιρισμούς στην Ευρώπη να ενώσουν τις δυνάμεις τους έχοντας δημιουργήσει πλέον έναν πληθυσμό που αριθμεί ~20,000 γονοτυπημένους ταύρους. Πόσοι μοριακοί δείκτες (SNP) χρειάζονται; Ο αριθμός διαφέρει απο είδος σε είδος και εξαρτάται απο διάφορους παράγοντες (στους οποίους δε θα γίνει αναφορά στο παρόν άρθρο). Στα βοοειδή φαίνεται ότι δείκτες είναι αρκετοί. Μπορούμε να προβλέψουμε μεταξύ διαφορετικών φυλών ή πληθυσμών ζώων (π.χ. ο πληθυσμός αναφοράς να αποτελείται απο ταύρους Holstein και οι γονιδιωματικές προβλέψεις απο γονοτυπημένα ταυρίδια φυλής Jersey); Όχι. Προς το παρόν οι ακρίβειες εκτίμησης των GEBV είναι πολύ μικρές, σχεδόν μηδαμινές. Ακόμα χειρότερα, δε γνωρίζουμε ποιο είναι το σωστό ερώτημα που πρέπει να ερευνηθεί, δηλαδή αν θα έπρεπε να μπορούμε να προβλέψουμε ή είναι λογικό το ότι δεν μπορούμε να προβλέψουμε μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών (φυλών), τουλάχιστον βάσει των υπαρχουσών μελετών. Για να γίνει λίγο πιο κατανοητό το ερώτημα ας χρησμιμοποιήσουμε την παρακάτω αναλογία: Ας υποθέσουμε ότι έχουμε έναν πληθυσμό Ολλανδών, μετράμε το ύψος τους και τους γονοτυπούμε. Είναι λογικό και εφικτό να μπορούμε να προβλέψουμε, βάση των εκτιμήσεων της αξίας των SNP στους Ολλανδούς, το ύψος σε Κινέζους; Το πρόβλημα αυτο (across populations-heterotic groups predictions) αποτελεί πρόκληση προς το παρόν. Ψάχνουμε για γονίδια στη GS; Όχι. Όλη η διαθέσιμη πληροφορία απο ολόκληρο το γονιδίωμα (με τη μορφή SNP) χρησιμοποιείτε στα μοντέλα πρόβλεψης. Το ένα, ομως, δεν αναιρεί το άλλο. Σε περίπτωση που γνωρίζουμε ότι συγκεκριμένες χρωμοσομικές περιοχές έχουν σημαντική επίδραση στο φαινότυπο ορισμένου γνωρίσματος η πληροφορία μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατάλληλα στα στατιστικά μοντέλα. Και από την άλλη μεριά όμως, εάν βρεθεί, βάση των 13

14 στατιστικών μοντέλων πρόβλεψης, ότι κάποια SNP εμφανίζουν μεγάλη τιμή, μπορούν να ακολουθήσουν έρευνες για εντοπισμό γονιδίων. Τί κάνει την GS τόσο μαγευτική μέθοδο; o Δεν απαιτεί επιπλέον θεωρία. Βασίζεται στην ήδη υπάρχουσα θεωρία της ποσοτικής γενετικής. o Είναι απλή και χαμηλού σχετικά κόστους. o Είναι επικερδής για τους συνεταιρισμούς γενετικής βελτίωσης o Εμπλουτίζει (πιθανόν και να περιπλέκει) τη γνώση μας γύρο απο τη σχέση της γενετικής με την φαινοτυπική παραλλακτικότητα Ίσως, όμως, το μεγαλύτερο πλεονέκτημά της GS είναι οτι αποτελλεί καινούρια τεχνολογία η οποία είναι εφαρμόσιμη στην πράξη και δεν παραμένει απλή θεωρία. Πιθανόν να περιπλέκει τα πράματα σχετικά με τις απόψεις μας για το γονιδίωμα, μας δίνει ομως τη δυνατότητα να προβλέψουμε! Χρησιμοποιώντας ορισμό απο τη Φυσική, θα λέγαμε ότι η GS αποτελλεί μια αποτελεσματική θεωρία (effective theory). Μπορεί να μην καταλαβαίνουμε το μηχανισμό λειτουργίας του συστήματος, αλλά μας βοηθάει να κάνουμε προβλέψεις για το μέλλον. Ο νόμος του Νεύτωνα της παγκόσμιας έλξης μας λέει για παράδειγμα ότι οι ελκτικές δυνάμεις μεταξύ δύο ουρανίων σωμάτων είναι ανάλογες του γινομένου των μαζών τους και αντιστρόφως ανάλογες του τετραγώνου της μεταξύ των κέντρων μάζας τους απόστασης. Δε γνωρίζουμε γιατί είναι έτσι, δε γνωρίζουμε το μηχανισμό που κάνει αυτό το νόμο να ισχύει. Γιατί το μοντέλο να είναι τόσο απλό κι όχι κάτι πολυπλοκότερο; Δεν το γνωρίζουμε. Μας δίνει όμως τη δυνατότητα να προβλέψουμε μελλοντικές καταστάσεις. Όπως συνηθίζει να λέει και ο καθηγητής Daniel Gianola στις διαλέξεις του θα αρνηθείτε το φαγητό σας επειδή δεν γνωρίζετε το πεπτικό σας σύστημα...;. 14

15 Ευχαριστίες Το άρθρο αυτό ξεκίνησε να γράφεται σε συνεργασία με τον πρόωρα εκλιπόντα Καθηγητή τού Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, επιβλέποντα Καθηγητή τής μεταπτυχιακής μου διατριβής και μέντορά μου, κ.ο. Ζαφείρη Άμπα. Έναν επιστήμονα, του οποίου προτεραιότητα των ερευνών του ήταν (i) η διευκόλυνση της καθημερινότητας και της δουλειάς των κτηνοτρόφων και η δημιουργία ενός πιο ευχάριστου περιβάλλοντος στις εκτροφές για τους παραγωγούς και τις οικογένειές τους, αλλά και (ii) η διάδοση της γνώσης στον απλό κόσμο και (iii) η πολυεπιστημονικότητα. Με δική του προτροπή, λοιπόν, ξεκίνησε και η ενασχόλησή μου με τη γενετική βελτίωση των ζώων και τη γονιδιωματική επιλογή. Η δημοσίευση αυτή αφιερώνεται στη μνήμη τού υπέροχου αυτού ανθρώπου και επιστήμονα, όπως επίσης και στη μνήμη του, επίσης πρόωρα εκλιπόντα, επιστήθιου φίλου μου, Γεωπόνου-Ζωοτέχνη, Χρήστου Τοξίδη. 15

16 References 1. International Human Genome Sequencing Consortium: Initial sequencing and analysis of the human genome. Nature Genetics 2001, 409(6822): Venter JC, Adams MD, Myers EW, et al. : The Sequence of the Human Genome. Science 2001, 291(5507): The Bovine Genome Sequencing and Analysis Consortium, Elsik CG, Tellam RL, Worley KC: The Genome Sequence of Taurine Cattle: A Window to Ruminant Biology and Evolution. Science 2009, 324(5926): Berry PD, Kearney F, Harris BL: Genomic Selection in Ireland. In Proc of the Interbull International Workshop Genomic Information in Genetic Evaluations; Uppsala, Sweden Bulletin no de Roos APW, Schrooten C, Mullaart E, van der Beek S, de Jong G, Voskamp W: Genomic Selection at CRV. In Proc of the Interbull International Workshop Genomic Information in Genetic Evaluations; Uppsala, Sweden Bulletin no Ducrocq V, Fritz S, Guillaume F, Boichard D: French report on the use of genomic evaluation. In Proc of the Interbull International Workshop Genomic Information in Genetic Evaluations; Uppsala, Sweden Bulletin no Wiggans GR, Sonstegard TS, VanRaden PM, Matukumalli LK, Schnabel RD, Taylor JF, Chesnais JP, Schenkel FS, Tassell CPv: Genomic evaluations in the United States and Canada: a collaboration. In Proceedings of International Commitee of Animal Recording, June 2008, Niagara Falls, NY, 6pp. 8. Loberg A, Dürr JW: Interbull service on the use of genomic information. In Proc of the Interbull International Workshop Genomic Information in Genetic Evaluations; Uppsala, Sweden Bulletin no Fisher RA: XV. The Correlation between Relatives on the Supposition of Mendelian Inheritance. Trans R Soc Edinb 1919, 52(02): Wright S: Correlation and causation. Journal of agricultural research 1921, 20(7): Ρογδάκης Ε: Γενετική Βελτίωση Αγροτικών Ζώων: Εκδόσεις Σταμούλης; Groen A, Van Arendonk J: Breeding Programmes. Lecture notes for E : Wageningen, The Netherlands: Wageningen University; Άμπας Ζ: Πανεπιστημιακές σημειώσεις στο μάθημα "Αειφορική διαχείριση γενετικού υλικού". Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών: Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης;

17 14. Johansson I: Progeny Testing Methods in Europe1. Journal of dairy science 1960, 43(5): Vishwanath R: Artificial insemination: the state of the art. Theriogenology 2003, 59(2): Henderson CR: Application of Linear Models in Animal Breeding: Guelph: University of Guelph; Henderson CR: Best Linear Unbiased Prediction of Nonadditive Genetic Merits in Noninbred Populations. Journal of Animal Science 1985, 60(1): Henderson CR: Best linear unbiased estimation and prediction under a selection model. Biometrics 1975, : Henderson CR: Estimation of Variances and Covariances under Multiple Trait Models. J Dairy Sci 1984, 67(7): Henderson CR: Best Linear Unbiased Prediction of Breeding Values Not in the Model for Records. J Dairy Sci 1977, 60(5): Henderson CR: Best Linear Unbiased Prediction Using Relationship Matrices Derived from Selected Base Populations. J Dairy Sci 1985, 68(2): Gianola D, Rosa GJM: One Hundred Years of Statistical Developments in Animal Breeding. Annu Rev Anim Biosci 2015, 3(1): Foote RH: The history of artificial insemination : selected notes and notables. J Anim Sci 2002, 80: Butler LJ (Ed): Proceedings of the The Potential for Growth in the California Dairy / Forage Industry and Implications of the 2002 Farm Bill: Modesto, California. 31st California Alfalfa and Forage Symposium; Kinghorn B, Van der Werf J, Ryan M: Animal breeding: Use of new technologies. Post graduate foundation in veterinarian science. University of Sydney; Sanna SR, Casu S, Carta A (Eds): Proceedings of the Breeding Programmes in Dairy Sheep: August 19-23, 2002; Montpellier, France. 7th World Congress on Genetics Applied to Livestock Production; Neimann-Sorensen A, Robertson A: The Association between Blood Groups and Several Production Characteristics in Three Danish Cattle Breeds. Acta Agriculturae Scandinavica 1961, 11(2): Fernando RL, Grossman M: Marker assisted selection using best linear unbiased prediction. Genetics Selection Evolution 1989, 21(4): Boichard D, Fritz S, Rossignol MN, Boscher MY, Malafosse A, Colleau JJ (Eds): Proceedings of the Implementation of Marker-Assisted Selection: Practical Lessons 17

18 from Dairy Cattle: 2002; Montpellier, France. 7th world congress of genetics applied to livestock production, Communication no ;. 30. Food and Agriculture Organization of the United Nations: MARKER- ASSISTED SELECTION. Current status and future perspectives in crops, livestock, forestry and fish. F A O 2007, Rome:. 31. Khatkar M, Thomson P, Tammen I, Raadsma H: Quantitative trait loci mapping in dairy cattle: review and meta-analysis. Genetics Selection Evolution 2004, 36(2): Meuwissen T, Hayes B, Goddard M: Prediction of Total Genetic Value Using Genome-Wide Dense Marker Maps. Genetics 2001, 157(4): Falconer DS, Longman TFCM: Introduction to quantitative genetics: 4th ed. Pearson Prentice Hall; Schaeffer L: Strategy for applying genome-wide selection in dairy cattle. J Anim Breed Genet 2006, 123: Pryce JE, Goddard ME, Hayes BJ (Eds): Proceedings of the Breeding Schemes for Dairy Cows Under Genomic Selection what can we do? August 1-6; Leipzig, Germany. 9th World Congress on Genetics Applied to Livestock Production; Sellner EM, Kim JW, McClure MC, Taylor KH, Schnabel RD, Taylor JF: Boardinvited review: Applications of genomic information in livestock. Journal of Animal Science 2007, 85(12): Habier D: More than a third of the WCGALP presentations on genomic selection. J Anim Breed Genet 2010, 127(5): Duchemin SI, Colombani C, Legarra A, Baloche G, Larroque H, Astruc J-, Barillet F, Robert-Granié C, Manfredi E: Genomic selection in the French Lacaune dairy sheep breed. J Dairy Sci 2012, 95(5): Salaris S, Casu S, Usai MG, Fresi P, Carta A: Evaluating the accuracy of the genetic ranking of rams in the selected population of the Sarda dairy sheep breed. ICAR Technical Series 2010, 14: Carillier C, Larroque H, Palhière I, Clément V, Rupp R, Robert-Granié C: A first step toward genomic selection in the multi-breed French dairy goat population. J Dairy Sci 2013, 96(11): Shumbusho F, Raoul J, Astruc JM, Palhiere I, Elsen JM: Potential benefits of genomic selection on genetic gain of small ruminant breeding programs. J Anim Sci 2013, 91(8): Abdollahi-Arpanahi R, Pakdel A, Nejati-Javaremi A, Moradi-Shahrbabak M, Morota G, Valente BD, Kranis A, Rosa G, Gianola D: Dissection of additive genetic 18

19 variability for quantitative traits in chickens using SNP markers. J Anim Breed Genet 2014,. 43. Fulton JE: Genomic selection for poultry breeding. Animal Frontiers 2012, 2(1): Kranis A, Gheyas AA, Boschiero C, Turner F, Yu L, Smith S, Talbot R, Pirani A, Brew F, Kaiser P, Hocking PM, Fife M, Salmon N, Fulton J, Strom TM, Haberer G, Weigend S, Preisinger R, Gholami M, Qanbari S, Simianer H, Watson KA, Woolliams JA, Burt DW: Development of a high density 600K SNP genotyping array for chicken. BMC Genomics 2013, 14: Albers GAA: Genomic selection in poultry and pig breeding: a breakthrough technology? Advances in Animal Biosciences 2010, 1(01): Albrecht T, Wimmer V, Auinger H, Erbe M, Knaak C, Ouzunova M, Simianer H, Schön C: Genome-based prediction of testcross values in maize. Theor Appl Genet 2011, 123(2): Heslot N, Yang HP, Sorrells ME, Jannink JL: Genomic selection in plant breeding: a comparison of models. Crop Sci 2012, 52: Asoro FG, Newell MA, Beavis WD, Scott MP, Jannink J: Accuracy and Training Population Design for Genomic Selection on Quantitative Traits in Elite North American Oats. Plant Gen. 2011, 4(2): Grattapaglia D, Resende MD: Genomic selection in forest tree breeding. Tree Genetics & Genomes 2011, 7(2): de los Campos G, Gianola D, Allison DB: Predicting genetic predisposition in humans: the promise of whole-genome markers. Nat Rev Genet 2010, 11(12): de los Campos G, Vazquez AI, Fernando R, Klimentidis YC, Sorensen D: Prediction of Complex Human Traits Using the Genomic Best Linear Unbiased Predictor. PLoS Genet 2013, 9(7):e Vazquez AI, de los Campos G, Klimentidis YC, Rosa GJM, Gianola D, Yi N, Allison DB: A Comprehensive Genetic Approach for Improving Prediction of Skin Cancer Risk in Humans. Genetics 2012, 192(4): Stamatoyannopoulos JA: What does our genome encode? Genome Res 2012, 22(9): Ioannidis J: Genetic associations: false or true? Trends Mol Med 2003, 9(4): Pavlidis P, Jensen JD, Stephan W, Stamatakis A: A Critical Assessment of Storytelling: Gene Ontology Categories and the Importance of Validating Genomic Scans. Molecular Biology and Evolution 2012,. 19

20 56. Ioannidis JP: Why most discovered true associations are inflated. Epidemiology 2008, 19(5): Ioannidis JP: This I believe in genetics: discovery can be a nuisance, replication is science, implementation matters. Frontiers in genetics 2013, Schubert C: Single-cell analysis: The deepest differences. Nature 2011, 480(7375): Δαδούσης Χ: Αξιολόγηση Προγραμμάτων Γενετικής Βελτίωσης στο Πρόβατο Φυλής Χίου με τη Χρήση Γονιδιωματικής Επιλογής. MSc. Δ.Π.Θ., Ορεστιάδα;

21 Εικόνα 1 Χρονικό αλληλούχισης των γονιδιωμάτων διαφόρων οργανισμών. 21

22 Πληροφορία Γενετική Τυπική δομή προγράμματος γενετικής βελτίωσης αγροτικών ζώων Βελτιωτικός Στόχος Πυρήνας Δοκιμή Εκτίμηση Επιλογή ΔG Πολλαπλασιαστικό τμήμα Διασπορά ΔG Παραγωγικό τμήμα Αγορά δομής. Εικόνα 2. Περιγραφή ενός τυπικού προγράμματος γενετικής βελτίωσης πυραμιδικής 22

23 Εικόνα 3. Πολυμορφισμός μονού νουκλεοτιδίου (Single Nucleotide Polymorphism; SNP). Εικόνα 4. llumina 50k SNP chip βοοειδών 23

24 Εκτίμηση μιας τιμής (g) για κάθε ένα από τα σημεία-δείκτες του γονιδίωματος ώστε το άθροισμα όλων των τιμών να μας δώσει τον φαινότυπο. επιλογής. GEBV S g j n j 1 j S: SNP g: τιμή SNP Εικόνα 5. Περιγραφή της βασικής ιδέας των στατιστικών μοντέλων της γονιδιωματικής 24

25 Σχέδιο λειτουργίας γονιδιωματικής επιλογής (Genomic selection) Πληθυσμός αναφοράς (reference population) + y i = µ + p x ij b j j=1 Υποψήφιοι βελτιωτές (test population) Εκτίμηση αξίας κάθε SNP y i = µ + p x ij b j j=1 GEBVs Εικόνα 6. Περιγραφή λειτουργίας της γονιδιωματικής επιλογής 25

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΕΛΕΓΧΟΣ ΓΟΝΙΔΙΑΚΩΝ ΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ ACAA2 ΣΤΟ ΕΞΩΝΙΟ 10 ΣΤΑ ΠΡΟΒΑΤΑ ΧΙΟΥ Μύρια Χατζηκώστα Λεμεσός, 2013

Διαβάστε περισσότερα

Η επίτευξη γενετικής προόδου με τη διενέργεια διασταυρώσεων βασίζεται στην επιλογή: του κατάλληλου σχεδίου συνδυασμού των πληθυσμών.

Η επίτευξη γενετικής προόδου με τη διενέργεια διασταυρώσεων βασίζεται στην επιλογή: του κατάλληλου σχεδίου συνδυασμού των πληθυσμών. Διασταυρώσεις 1/2 Με τον όρο διασταύρωση εννοείται μια μέθοδος που χρησιμοποιείται στη ζωική παραγωγή και έχει ως σκοπό τη δημιουργία ενός νέου σύνθετου πληθυσμού από δύο διαφορετικούς πληθυσμούς. Σε αντιδιαστολή

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Φριζάρτα ΠΡΟΒΑΤΟ ΦΥΛΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΖΩΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Φριζάρτα ΠΡΟΒΑΤΟ ΦΥΛΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΖΩΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΖΩΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΒΑΤΟ ΦΥΛΗΣ Φριζάρτα ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 2014 ΔΡΑΣΗ 3.4 ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ 214 ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 2 ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ (Π.Α.Α.)

Διαβάστε περισσότερα

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον

Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον 1 ο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Γενετικής ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Εξελίξεις στην Προεμφυτευτική Γενετική Ανάλυσητο μέλλον Γεωργία Κάκουρου, PhD ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία

Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Βιοπληροψορική, συσιημική βιολογία και εξατομικευμένη θεραπεία Φραγκίσκος Κολίσης Καθηγητής Βιοτεχνολογίας, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ, Διευθυντής Ινστιτούτου Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, EIE

Διαβάστε περισσότερα

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο

Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας. Κατάλληλο ζωϊκό κεφάλαιο Α Γ Ρ Ι Ν Ι Ο Υ Πρόκληση για κάθε εκτροφή προβάτων αποτελεί: Η αύξηση της γαλακτοπαραγωγής Η μείωση του κόστους παραγωγής Η αύξηση της κερδοφορίας Πως αντιμετωπίζουμε αυτήν την πρόκληση; Κατάλληλο ζωϊκό

Διαβάστε περισσότερα

σπανίων φυλών των ζώων

σπανίων φυλών των ζώων Προβλήματα διατήρησης των σπανίων φυλών των ζώων Problems of conservation of rare breeds of animals Ανεξέλεγκτες διασταυρώσεις στα ποίμνια Μικρό μέγεθος Ελεγχο ομομειξίας μ Αδυναμία κατάταξης των ζώων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 3η ΙΑΛΕΞΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ ΑΝΑΣΥΝ ΥΑΣΜΟΣ Προϋποθέσεις προόδου σε ένα Πρόγραµµα Γενετικής Βελτίωσης: Ύπαρξη Γενετικής παραλλακτικότητας ως προς το χαρακτηριστικό υνατότητα

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων

Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Βάσεις δεδομένων χαρτογράφησης γονιδιωμάτων Vasilis Promponas Bioinformatics Research Laboratory Department of Biological Sciences University of Cyprus http://en.wikipedia.org/wiki/image:cyprus_topo.png

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Παύλος Αντωνίου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΕΠΛ 450 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παύλος Αντωνίου Με μια ματιά: Εισαγωγή στη Βιολογία Ευθυγράμμιση Ακολουθιών Αναζήτηση ομοίων ακολουθιών από βάσεις δεδομενων Φυλογενετική πρόβλεψη Πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΖΩΩΝ ΝΕΑΣ ΜΕΣΗΜΒΡΙΑΣ Πτυχιακή εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Α και Ω μιας επιτυχημένης εργασίας

Α και Ω μιας επιτυχημένης εργασίας Α και Ω μιας επιτυχημένης εργασίας Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Γεώργιος Αρσένος Εκδήλωση IVSA 23 Νοεμβρίου 2010 Ποιο δρόμο να διαλέξω; Ποιο δρόμο να διαλέξω; Βιβλιογραφ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89

Περιεχόμενα. 1 Η ιστορία της εξελικτικής βιολογίας: Εξέλιξη και Γενετική 2 Η Προέλευση της Μοριακής Βιολογίας 3 Αποδείξεις για την εξέλιξη 89 Περιεχόμενα Οι Συγγραφείς Πρόλογος της Ελληνικής Έκδοσης Πρόλογος της Αμερικανικής Έκδοσης Σκοπός και Αντικείμενο του Βιβλίου ΜΕΡΟΣ Ι ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 1 Η ιστορία της εξελικτικής

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΞ446914Γ-ΧΡΖ. Βαθμός Ασφαλείας. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων. Μεγ.

ΑΔΑ: ΒΙΞ446914Γ-ΧΡΖ. Βαθμός Ασφαλείας. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων. Μεγ. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων Μεγ.

Διαβάστε περισσότερα

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences

TreeTOPS. ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα. Teacher s Guide. ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences TreeTOPS ένα εισαγωγικό παιχνίδι για τα φυλογενετικά δέντρα Teacher s Guide ELLS European Learning Laboratory for the Life Sciences 1 Γενικός σκοπός Το συγκεκριμένο παιχνίδι έχει ως στόχο να εισάγει τους

Διαβάστε περισσότερα

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν

Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Βιοτεχνολογία και Παραγωγή: Ποια ερωτήµατα πρέπει να απαντηθούν Γ. Ν. Σκαράκης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Συνέδριο Αγροτικής Επιχειρηµατικότητας Αθήνα, 10 Μαΐου 2015 Βασικοί στόχοι γεωργικής ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ. 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 7η ΙΑΛΕΞΗ ΜΕΘΟ ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΣΤΑΥΡΟΓΟΝΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ Μαζική Επιλογή Η παλαιότερη µέθοδος Γενετικής Βελτίωσης Κυρίως χρησιµοποιείται για την βελτίωση πληθυσµών σταυρογονιµοποιούµενων

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση των συστημάτων εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Επαρχία Λαγκαδά Θεσσαλονίκης

Διερεύνηση των συστημάτων εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Επαρχία Λαγκαδά Θεσσαλονίκης Διερεύνηση των συστημάτων εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Επαρχία Λαγκαδά Θεσσαλονίκης Διερεύνηση των συστημάτων εκτροφής μικρών μηρυκαστικών στην Επαρχία Λαγκαδά Θεσσαλονίκης Μ.Δ. Γιακουλάκη, Μ.Π. Ζαρόβαλη,

Διαβάστε περισσότερα

Ταξινόμηση και διαχρονική παρακολούθηση των βοσκόμενων δασικών εκτάσεων στη λεκάνη απορροής του χειμάρρου Μπογδάνα Ν. Θεσσαλονίκης

Ταξινόμηση και διαχρονική παρακολούθηση των βοσκόμενων δασικών εκτάσεων στη λεκάνη απορροής του χειμάρρου Μπογδάνα Ν. Θεσσαλονίκης Ταξινόμηση και διαχρονική παρακολούθηση των βοσκόμενων δασικών εκτάσεων στη λεκάνη απορροής του χειμάρρου Μπογδάνα Ν. Θεσσαλονίκης Α. Αϊναλής 1, Ι. Μελιάδης 2, Π. Πλατής 3 και Κ. Τσιουβάρας 4 1 Διεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ (ΜΟ.ΔI.Π.) Αξιολόγηση της ερευνητικής δραστηριότητας των Ελληνικών Πανεπιστημιακών Τμημάτων με τη χρήση βιβλιομετρικών δεικτών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γενικές Πληροφορίες για Μέλη ΔΕΠ Ονοματεπώνυμο Αδάμ Αδαμόπουλος Βαθμίδα Επίκουρος Καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο Ιατρική Φυσική Εργαστήριο/Κλινική Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γραφείο Τηλέφωνο 25510 30501

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 ΘΕΜΑ 1ο 1. δ, ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 01-06-2004 2. β, 3. β, 4. γ, 5. δ. ΘΕΜΑ2ο 1. Σχολικό βιβλίο, σελίδα 31: «Υπάρχουν τέσσερα είδη μορίων RNA και το μεταφέρει στη θέση της πρωτεϊνοσύνθεσης».

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων Μεγ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΜΝΩΝ ΦΥΛΗΣ ΧΙΟΥ ΓΙΑΝΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Λεμεσός 2014 ii

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθύνσεις για την προσαρμογή. δασών στην κλιματική αλλαγή. της διαχείρισης των ελληνικών

Κατευθύνσεις για την προσαρμογή. δασών στην κλιματική αλλαγή. της διαχείρισης των ελληνικών Κατευθύνσεις για την προσαρμογή της διαχείρισης των ελληνικών δασών στην κλιματική αλλαγή Γενική Διεύθυνση Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Αργοπεριβάλλοντος 3 Δάση και κλιματική αλλαγή 3.1. Γενικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Aus dem Institut für Pflanzenzüchtung und Pflanzenschutz

Aus dem Institut für Pflanzenzüchtung und Pflanzenschutz Aus dem Institut für Pflanzenzüchtung und Pflanzenschutz Advanced Backcross QTL analysis and genetic study of an introgressed powdery-mildew resistance gene derived from Avena macrostachya in oat (Avena

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. α Α2. γ Α3. δ Α4. β Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 «Τα κύτταρα των οργάνων να είναι επιτυχείς» Β2. Σελ. 136 «Το 1997 γέννησε την Dolly»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ. Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟ ΙΑΘΕΣΗ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ/ΩΟΘΗΚΩΝ ρ. Ελένη Κοντογιάννη, Ph.D Γενετίστρια ιευθύντρια IVF & Genetics Στο δυτικό κόσµο 1 στις 8 γυναίκες θα αναπτύξει καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια της ζωής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΙΟΥ 2012 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α 1 : α Α 2 : γ Α 3 : δ Α 4 : β Α 5 : γ ΘΕΜΑ Β Β 1 : σελ. 120 σχολικού: >. Β 2 :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ: Θεωρία και Πράξη 11 ο Συνέδριο Μαριάννας Λόρδου 10 Μαρτίου 2012 Christiana Demetriou, MPH, PhD Candidate ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Επιδημιολογία του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel

Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Δασική Γενετική Τα πειράματα του Mendel Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Παράδοξο... Οι απόγονοι μοιάζουν στους γονείς τους Δεν είναι όμως ακριβώς ίδιοι, ούτε με τους γονείς τους, ούτε μεταξύ τους Κληρονομικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας

Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: DNA Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc29 Μηλαθιανάκης Μιχάλης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ιόνιο Πανεπιστήµιο Τµήµα Αρχειονοµίας-Βιβλιοθηκονοµίας Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών2007-2008 ιδάσκουσα: Κατερίνα Τοράκη (Οι διαλέξεις περιλαµβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της θεωρίας της εξέλιξης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Πανελλήνιο συνέδριο με θέμα: Βιολογικές και Φυσικές Επιστήμες στην Εκπαίδευση Αθήνα, 11-13/04/2008 Κώστας Καμπουράκης Εκπαιδευτήρια Γείτονα,

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων (ΨΥΧ-1202) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 7 Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Monday 26 January2015

Monday 26 January2015 Πρόγραμμα Monday 26 January2015 09:30 10:00 Arrival of participants, Registration 10:00 10:30 Welcome and Introduction: Presentation of the Institution and group activities V. Georgoulias, D. Mavroudis

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1) Γονιδιακές μεταλλάξεις, χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1.Β 2.Γ 3.Α 4.Δ 5.Γ ΘΕΜΑ Β Β1) 1.Α 2.Β 3.Β 4.Α 5.Α 6.Α 7.Β 8.Β Β2) Σελ. 40 σχολικού βιβλίου : Κατά την έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων

ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Εφαρµοσµένη ασική Γενετική ιαχείριση και προστασία γενετικών πόρων Θερινό εξάµηνο 2006 ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης, Ορεστιάδα Τµήµα ασολογίας & ιαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο ασικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ. Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε

ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ. Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε ΜΑΡΙΝΑ Ε. ΜΠΙΣΑΚΗ Τκήκα Δθαξκνζκέλωλ Μαζεκαηηθώλ Παλεπηζηήκην Κξήηεο Τ.Θ. 2208 71306, Ηξάθιεην, Κξήηε Τει: +302810-393724 +306972-003446 E-mail: marina@csd.uoc.gr ΠΟΤΔΕ Διδακηοπικό Δίπλωμα ζηην Επιζηήμη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Σταδιοδρομία 2014. Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης 30-11-2014. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου Επάγγελμα: Γενετιστής - Μοριακός Βιολόγος Σταδιοδρομία 2014 Κωνσταντίνος Βοσκαρίδης Τμήμα Βιολογικών Επιστημών & Κέντρο Ερευνών Μοριακής Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κύπρου 30-11-2014 20 Νοεμβρίου, 2010 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Διάλεξη 1 Τίτλος Στόχος και Περιεχόμενα Λέξεις-Κλειδιά

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Διάλεξη 1 Τίτλος Στόχος και Περιεχόμενα Λέξεις-Κλειδιά ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αναμόρφωση Προγράμματος Προπτυχιακών Σπουδών του Τ.Ε.Φ.Α.Α. Π.Θ. - Αυτεπιστασία ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Συγχρηματοδότηση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα

ΟΜΑΔΑ Λ. Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΟΜΑΔΑ Λ Αναστασίου Κωνσταντίνος Δεληγιάννη Ισαβέλλα Ζωγοπούλου Άννα Κουκάκης Γιώργος Σταθάκη Αρετιάννα ΒΙΟΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Τι είναι η βιοπληροφορική; Αποκαλείται ο επιστημονικός κλάδος ο οποίος προέκυψε από

Διαβάστε περισσότερα

Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ

Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ Μ. Κορφιατη - Π. Γεωργίου ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ & ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΑΝ. ΠΑΤΡΩΝ Αξιολόγηση υπηρεσιών: Έρευνα χρηστών της ΒιΒλιοθήκης και Υπηρεσίας Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών Μ. Korfiati - P. Georgiou

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. β Α2. γ Α3. α Α4. δ Α5. γ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Α 2 Β 3 Β 4 Α 5 Α 6 Α 7 Β 8 Β Β2. Σελίδα 40 σχολικού βιβλίου (έκδοση 2014-2015) Η παράγραφος «Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B B1. Σε κάθε νουκλεοτίδιο η αζωτούχος βάση συνδέεται με τον 1' άνθρακα της δεοξυριβόζης και η φωσφορική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2012 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 α Α2 γ Α3 δ Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Β1. Σελ. 120 σχολ. βιβλίου: «Για την επιλογή οργάνων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ 4. ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΛΛΑΚΤΙΚΟΤΗΤΑ 1 ΑΡΧΕΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ 2 Στόχοι της βελτίωσης Δημιουργία νέων ποικιλιών με βελτιωμένα αγρονομικά χαρακτηριστικά: υψηλότερες αποδόσεις καλύτερη προσαρμοστικότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας

Βιοπληροφορική Ι. Παντελής Μπάγκος. Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Βιοπληροφορική Ι Παντελής Μπάγκος Παν/µιο Στερεάς Ελλάδας Λαµία 2006 1 Βιοπληροφορική Ι Εισαγωγή: Ορισµός της Βιοπληροφορικής, Υποδιαιρέσεις της Βιοπληροφορικής, Τα είδη των δεδοµένων στη Βιοπληροφορική.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΔΙΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Από τη διασταύρωση μοσχομπίζελων προκύπτουν στην επόμενη γενιά τα εξής άτομα: 110 άτομα με κίτρινο χρώμα σπέρματος και ιώδες χρώμα άνθους. 109 άτομα με

Διαβάστε περισσότερα

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών

Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Mobile Marketing: Οι Παράγοντες Αποδοχής του SMS των Ελλήνων Καταναλωτών Ονοματεπώνυμο: Πατεράκη Σοφία Σειρά: 8 η Επιβλέπουσα Καθηγήτρια: κα. Άννα Ζαρκάδα Δεκέμβριος 2011 Περιεχόμενα Βιβλιογραφία Μοντέλο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ) ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 17/02/2013 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Καλές πρακτικές καινοτόμων παιδαγωγικών μεθόδων, TALETE. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα, 19/11/2012

Καλές πρακτικές καινοτόμων παιδαγωγικών μεθόδων, TALETE. Χαρίκλεια Τσαλαπάτα, 19/11/2012 Καλές πρακτικές καινοτόμων παιδαγωγικών μεθόδων, TALETE Χαρίκλεια Τσαλαπάτα, 19/11/2012 Πρόγραμμα TALETE (Θαλής) Teaching Math through Innovative Learning Approach and Contents «Διδασκαλία Μαθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ A Να γράψετε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC

ΓΕΝΕΤΙΚΗ AAT TCG CGA TTCC ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1. Το πιο κάτω γενεαλογικό δέντρο δείχνει τον τρόπο κληρονόμησης μιας ασθένειας σε μια οικογένεια. Τα μαυρισμένα τετράγωνα συμβολίζουν αρσενικά άτομα με την πάθηση και οι μαυρισμένοι κύκλοι θηλυκά

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Συνδεδεµένα Γονίδια. Γενετικός Ανασυνδυασµός Κλασσική Γενετική Χαρτογράφηση ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΑΤΗΣ - ΤΑΝΙΑ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ

Συνδεδεµένα Γονίδια. Γενετικός Ανασυνδυασµός Κλασσική Γενετική Χαρτογράφηση ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΑΤΗΣ - ΤΑΝΙΑ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ 8η ιάλεξη Συνδεδεµένα Γονίδια Γενετικός Ανασυνδυασµός Κλασσική Γενετική Χαρτογράφηση ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΥΡΟΜΑΤΗΣ - ΤΑΝΙΑ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ Εργαστήριο Γενετικής & Βελτίωσης φυτών Κύρια σηµεία - Ορισµοί Συνταινικά =

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163

Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Εργάστηκαν οι: Δαρειώτη Φωτεινή, 111320130032 Κανέλλη Ζωή-Ειρήνη, 11320130041 Έλενα Τσιάρλεστον, 113201300163 Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Ζαχαρούλα

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ

Μοντέλα πρόγνωσης. του Σακχαρώδη Διαβήτη. Ηλιάδης Φώτης. Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ Μοντέλα πρόγνωσης του Σακχαρώδη Διαβήτη Ηλιάδης Φώτης Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας-Διαβητολογίας ΑΠΘ Α ΠΡΠ, Νοσοκοµείο ΑΧΕΠΑ IDF Diabetes Atlas 5th Edition 2012 Update 3.8 million men and women worldwide

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο. I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί. H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ ΜΑΘΗΜΑ 3ο Μάνατζµεντ - Ορισµοί H Εξέλιξη του Μάνατζµεντ Οι Λειτουργίες του Μάνατζµεντ I. Μάνατζµεντ - Ορισµοί... η τέχνη να φέρνεις εις πέρας κάθε έργο µε τη στήριξη και την συµµετοχή ατόµων οργανωµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΣΠΥΡΟΥ. 2004 2009 Διδακτορικό σε Υπολογιστική Εμβιομηχανική, Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΣΠΥΡΟΥ. 2004 2009 Διδακτορικό σε Υπολογιστική Εμβιομηχανική, Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΣΠΥΡΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Ινστιτούτο Έρευνας και Τεχνολογίας Θεσσαλίας (ΙΕΤΕΘ) Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) Δημητριάδος 95 και Παύλου Μελά 38333 Βόλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΟΣ, ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ & ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΗΣ «Ν.Σ. ΧΡΗΣΤΕΑΣ», Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ

ΒΙΟΛΟΓΟΣ, ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ & ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΗΣ «Ν.Σ. ΧΡΗΣΤΕΑΣ», Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ & ΒΙΟΛΟΓΟΣ, ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ & ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΗΣ «Ν.Σ. ΧΡΗΣΤΕΑΣ», Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Πολυγονιδιακές Ασθένειες Πολυγονιδιακές = οι παθήσεις που οφείλονται σε µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Το πρόγραμμα σπουδών του τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας πρέπει να ανταποκρίνεται στην εξαγωγή επιστημόνων Γεωπόνων Βιοτεχνολόγων ικανών να μελετούν, να αντιμετωπίζουν και να προτείνουν

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στο φίλτρο Kalman

Μια εισαγωγή στο φίλτρο Kalman 1 Μια εισαγωγή στο φίλτρο Kalman Το 1960, R.E. Kalman δημόσιευσε το διάσημο έγγραφό του περιγράφοντας μια επαναλαμβανόμενη λύση στο γραμμικό πρόβλημα φιλτραρίσματος διακριτών δεδομένων. Από εκείνη τη στιγμή,

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Διάλεξη 7η Αναζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Υπό ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΡΤΙΚΗ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΟΥΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΤ1ΚΗ Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνήθη κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για

2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ (Backward Elimination Procedure) Στην στατιστική βιβλιογραφία υπάρχουν πολλές μέθοδοι για τον καθορισμό του καλύτερου υποσυνόλου από ένα σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1. ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ 2. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 3. ΕΠΙΛΟΓΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΑΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΣΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ιευθυντής: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΣΤΑΜΟΥ, Καθηγητής ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεντελική γενετική. Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum).

Μεντελική γενετική. Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum). Μεντελική γενετική Λείοι σπόροι του μοσχομπίζελου (Pisum sativum). Φαινότυπος και Γονότυπος Η φυσική εκδήλωση (φαινότυπος) της γενετικής σύστασης (γονότυπος) επηρεάζεται από τις αλληλεπιδράσεις με άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ, ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΩΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Η ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η εταιρεία, δραστηριοποιείται από το 1983, με αντικείμενο την μελέτη, το σχεδιασμό και την επίπλωση καταστημάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΙΗ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ

ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΙΗ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ Δ ΔΘΝΙΚΗ ΥΟΛΗ ΓΗΜΟΙΑ ΓΙΟΙΚΗΗ ΙΗ ΔΚΠΑΙΓΔΤΣΙΚΗ ΔΙΡΑ ΣΜΗΜΑ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΗ ΓΙΟΙΚΗΗ ΣΔΛΙΚΗ ΔΡΓΑΙΑ Θέκα: Αμηνιφγεζε κίαο δηαπξαγκάηεπζεο. Μειέηε Πεξίπησζεο: Ζ αλέγεξζε ηεο Νέαο Δζληθήο Λπξηθήο θελήο, ηεο Νέαο

Διαβάστε περισσότερα