η οθωμανική μαγειρική

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "η οθωμανική μαγειρική"

Transcript

1 MαPιάννα ΓεPασίμου η οθωμανική μαγειρική 99 Παλατιανές συνταγές προσαρμοσμένες στη σύγχρονη κουζίνα Μετάφραση: Κατερίνα Στάθη ΑΘΗΝΑ 2013

2 Μαριάννα Γερασίμου Η οθωμανική μαγειρική 2004, για την ελληνική έκδοση, ΠΟΤΑΜΟΣ 2013, 2η έκδοση, ΠΟΤΑΜΟΣ Διόρθωση: Δέσποινα Παπαγιαννοπούλου Σχεδιασμός, σελιδοποίηση: Βίβιαν Γιούρη Επεξεργασία εικόνων: Colornetwork Εκτύπωση: Φωτόλιο & Typicon Εκδόσεις ΠΟΤΑΜΟΣ Ξενοκράτους 48, Αθήνα, τηλ , , fax ΙSBN Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή του παρόντος έργου στο σύνολό του ή τμημάτων του με οποιονδήποτε τρόπο, καθώς και η μετάφραση ή διασκευή του ή εκμετάλλευσή του με οποιονδήποτε τρόπο αναπαραγωγής έργου λόγου ή τέχνης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 2121/1993 και της Διεθνούς Σύμβασης Βέρνης-Παρισιού, που κυρώθηκε με το ν. 100/1975. Επίσης απαγορεύεται η αναπαραγωγή της στοιχειοθεσίας, σελιδοποίησης, εξωφύλλου και γενικότερα της όλης αισθητικής εμφάνισης του βιβλίου, με φωτοτυπικές, ηλεκτρονικές ή οποιεσδήποτε άλλες μεθόδους, σύμφωνα με το άρθρο 51 του ν. 2121/1993.

3

4 Οι Τούρκοι και οι Έλληνες μπορεί να φαίνονται άσπονδοι εχθροί και μπορεί αμφότεροι να πιστεύουν ακράδαντα στην αναγκαιότητα αυτής της αμοιβαίας εχθρότητας παρ όλα αυτά, τα μαγειρικά τους έθιμα δείχνουν ότι σε διάφορα, ίσως ασήμαντα, πολιτιστικά επίπεδα συμμερίζονται πολλά περισσότερα απ όσα πιστεύει η πλειοψηφία. Bert Franger, Culinary Cultures of the Middle East Αρχικαφετζής που προσφέρει τον καφέ πάνω σε δίσκο σκεπασμένο με βελούδο. J.B. Hilair, χαρακτικό του 18ου αιώνα.

5 Περιεχόμενα Λίγα λόγια για την ελληνική έκδοση 10 / Πρόλογος 11 / Χρήσιμες πηγές για τις συνταγές της οθωμανικής κουζίνας 16 / Οι κουζίνες του οθωμανικού σαραγιού 22 / Οι συνήθειες φαγητού των Οθωμανών 26 / Mπαχαρικά, βότανα και άλλα καρυκεύματα 32 / Mπαχαρικά, βότανα και άλλα καρυκεύματα που χρησιμοποιούνται στις οθωμανικές συνταγές 36 / Σύντομη εισαγωγή στις συνταγές 39 ΣΟΥΠΕΣ 40 Σούπα με ρύζι 44 / Ρεβιθόσουπα 45 / Σούπα με σιτάρι 46 / Πατσάς 48 / Λευκή σούπα 49 / Σούπα με συκώτι 50 / Κοτόσουπα με αμύγδαλα και αυγολέμονο 51 / Ψαρόσουπα με σιτάρι 52 / Γαμήλια σούπα 54 ΚΡΕΑΤΑ, ΚΟΤΕΣ, ΠΑΠΙΕΣ ΚΑΙ ΧΗΝΕΣ 56 Μέθοδοι μαγειρέματος του κρέατος και των πουλερικών στην οθωμανική κουζίνα 60 / Κεμπάπια 60 / Γιαχνιά 61 / Κιουλμπαστί 62 / Κεφτέδες 62 / Αρνί με δαμάσκηνα και βερίκοκα 64 / Κότα με κριθαράκι και ξηρούς καρπούς 65 / Αρνί με ξηρούς καρπούς και μόσχο 67 / Κρέας πρόβειο με ρεβίθια 69 / Λαγός γιαχνί 70 / Κοτόπουλο τσιγαριστό 72 / Κοτόπουλο γιαχνί 73 / Τασκεμπάπ 75 / Κεμπάπ σε μπόλια 76 / Πρόβειο κρέας κιουλμπαστί 77 / Κεφτεδάκια σε μπόλια 78 / Κεφτέδες καντίν μπουτού, με ρύζι και κιμά 80 / Γλυκό κρέας 81 ΠΙΛΑΦΙΑ 83 Πώς μαγειρεύεται το πιλάφι 86 / Συμβουλές για το μαγείρεμα του πιλαφιού 86 / Χερισέ 87 / Πιλάφι κίτρινο με ζαφορά 89 / Πιλάφι πράσινο με χορταρικά 90 / Πιλάφι με σκόρδο 92 / Πιλάφι με ρεβίθια 92 / Πιλάφι χωρίς βούτυρο 94 / Πιλάφι με μελιτζάνες 94 / Πιλάφι κουμπουνί, με κρέας και ξηρούς καρπούς 96 / Ατζέμ ή περσικό πιλάφι 97 / Πιλάφι χωρίς κρέας 98 / Ιτς πιλάφι 107 / Πιλάφι με πλιγούρι και κάστανα 99 ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΚΑΙ ΜΠΟΥΡΕΚΙΑ 103 Συμβουλές για το άνοιγμα της ζύμης 106 / Μαντί, τατάρικο μπουρέκι και πιρουχί 108 / Τυρόπιτα 109 / Μπουρέκι με κοτόπουλο 111 / Μπουρέκι φλιτζανιού 112 / Μπουρέκι με κρεμμύδι 113 / Βέρτικα 114 / Φουσκωτό τυροπιτάκι 115 / Σου μπουρέκι 116

6 ΨΑΡΙΑ 118 Τρόποι μαγειρέματος του ψαριού στην οθωμανική κουζίνα 121 / Κεμπάπια 121 / Γιαχνιά 121 / Πλακί 121 / Ψαρόσουπα με κέφαλο 124 / Σκουμπρί γιαχνί 125 / Το γιαχνί του παπά 127 / Ξιφοτράχηλο γιαχνί 128 / Ψάρι τουρσί 129 / Σκουμπρί με σκορδαλιά 130 ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΓΕΜΙΣΤΑ 132 Κυδώνι με κρέας 138 / Κολοκυθάκια με κρέας 139 / Σπανάκι με τυρί 140 / Μελιτζάνα καϊκανάς ή ομελέτα 142 / Μεντφουνέ, μελιτζάνα με κρέας 145 / Χιουνκιάρ μπεγεντί 146 / Κεμπάπ στη γάστρα 147 / Γεμιστά μήλα με κρέας 148 / Μελιτζάνες γεμιστές 150 / Μελιτζάνες γεμιστές Χαλεπιού 152 / Μελιτζάνες γιαλαντζί 153 / Κολοκυθάκια γεμιστά με τυρί 155 ΣΑΛΑΤΕΣ, ΜΕΖΕΔΕΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΣΙΑ 156 Μασταβέ ή Τζατζίκι με σέσκουλο 159 / Μαρουλοσαλάτα 161 / Σαλάτα με πολτοποιημένο αγγούρι 161 / Τσερκέζικη σαλάτα 162 / Μελιτζανάκι τουρσί 162 / Αγγουράκι τουρσί 164 / Παντζάρι τουρσί 166 / Σκόρδο τουρσί 166 / Καυτερή κόκκινη πιπεριά τουρσί 167 / Πράσινη πιπεριά τουρσί 168 / Γεμιστά τουρσί 169 ΦΑΓΗΤΑ ΜΕ ΑΥΓΑ 171 Μουτζβέρι με φασολάκια 172 / Αυγά με κρεμμύδια 173 / Αυγά με γιαούρτι 174 / Αυγά με σπανάκι 174 / Καϊκανάς 177 ΓΛΥΚΑ, ΣΕΡΜΠΕΤΙΑ ΚΑΙ ΜΑΝΤΖΟΥΝΙΑ 179 Χαλβάδες 182 / Χαλβάς σαπουνί 184 / Χαλβάς αυτοκρατορικός 185 / Γλυκά με φρούτα 187 / Τριαντάφυλλο γλυκό 189 / Βύσσινο κομπόστα 189 / Σερμπέτι τριαντάφυλλο 191 / Σερμπέτι νεράντζι 191 / Σερμπέτι ροδάκινο 192 / Σουμάδα 193 / Μαύρα μούρα πελτές 194 / Λεμόνι πελτές 196 / Κυδώνι πελτές 196 / Γλυκό με καϊμάκι και βερίκοκο 197 / Γλυκά με δημητριακά και γάλα 198 / Ασουρές 200 / Ζερδές 203 / Μαλεμπί 205 / Ρυζόγαλο 206 / Ταβουκγκιογσού 207 / Γλυκά με ζύμη 210 / Κανταΐφι με καρύδια 211 / Καντίν γκιομπεγί 213 / Λαλάγγια ή Λαλαγγίτα 214 / Λαλαγγίτες με τυρί 215 / Μαντζούνια 216 / Νεβρουζιγιέ ή μαντζούνι της Μαγνησίας 217 / Μαντζούνι ανακουφιστικό 218 / Γλυκά του κουταλιού που προσφέρθηκαν στον εορτασμό του / Σερμπέτια, καφέδες και κομπόστες που αναφέρονται στο Sohbetnâme 220 / Κατάλογος εδεσμάτων του γεύματος που παρέθεσε το Παλάτι στον εορτασμό του Κατάλογος εδεσμάτων του Παλατιού 222 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 225

7 Λίγα λόγια για την ελληνική έκδοση Διαβάζοντας την Οθωμανική μαγειρική της Μαριάννας Γερασίμου ανακάλυψα έναν ολόκληρο κόσμο, τον οποίο γνώριζα μεν από τα κείμενα και τα ιστορικά γεγονότα, αλλά αγνοούσα τη ζωντανή καθημερινή του ύπαρξη. Το φαγητό είναι μία από τις αποδείξεις αυτής της ύπαρξης. Στις πολλές κουζίνες του Παλατιού βρίσκεται ένα πλήθος ανθρώπων με αποκλειστική απασχόληση να παρασκευάσει τα εξεζητημένα φαγητά, από τα οποία ο Σουλτάνος θα γευτεί μια δυο μπουκιές έχει προηγηθεί ο Δοκιμαστής του. Το βιβλίο αυτό δεν είναι μια απλή «μαγειρική». Μέσα απ τις ευωδιές των μπαχαρικών Ανατολής και Δύσης που έρχονταν από τα πέρατα της Αυτοκρατορίας, μπορεί κανείς φτιάχνοντας τις συνταγές να ονειρευτεί την ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής. Σ αυτό, βέβαια, τον βοηθούν οι πανέμορφες μικρογραφίες των παρελάσεων για τις γιορτές περιτομής των γιων των σουλτάνων, αλλά και όλο το υπόλοιπο εικαστικό υλικό, όπου διακρίνονται και τα σκεύη και τα επαγγέλματα όσων είχαν σχέση με τη διατροφή. Οι αυτοκρατορίες διαδέχονται η μία την άλλη κι αφήνουν έθιμα και παραδόσεις που δεν χάνουν τη φρεσκάδα τους, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Έτσι η συγγραφέας ερεύνησε και βρήκε και συνταγές με καταγωγή βυζαντινή, εξέλιξη οθωμανική και κατάληξη μικρασιατική, μια γέφυρα που ενώνει τους ανθρώπους τόσων χρόνων με τον τσίρο, τον μονόκυθρο, το κεσκέκι και τον χερισέ. Το βιβλίο αυτό, βέβαια, δεν είναι μια επιστημονική πραγματεία και γι αυτόν το λόγο δεν έγινε επισταμένη συγκριτική έρευνα για την ύπαρξη δανείων απ τη μια κουζίνα στην άλλη. Πρωταρχική έγνοια της συγγραφέως ήταν να βγουν στο φως ξεχασμένες συνταγές και να παρασύρει όλους μας να τις μαγειρέψουμε με τον παλιό καλό τρόπο. Αναλάβαμε τη μετάφραση της Οθωμανικής μαγειρικής για όλους τους παραπάνω λόγους αλλά κυρίως για τη φιλία που μας ενώνει με τη Μαριάννα Γερασίμου από τα παιδικά μας χρόνια, και που περνάει κι αυτή μέσα από ευωδιές και χρώματα. Μεγάλη είναι η ευτυχία, που μας ακολούθησε κι η Κατερίνα σ αυτά τα μονοπάτια. Πηνελόπη Στάθη ( ) 10

8 Πρόλογος Πριν πω ναι στην πρόταση να ετοιμάσω ένα βιβλίο για την οθωμανική κουζίνα, δεν γνώριζα πολλά για τη συγκεκριμένη κουζίνα, πέρα από μερικά αλά τούρκα φαγητά που φτιάχναμε στο σπίτι και που μπορεί κανείς να τα δοκιμάσει στα εστιατόρια της Κωνσταντινούπολης. Η αλήθεια είναι ότι πάντα ενδιαφερόμουν για την καθημερινή ζωή, την περιβολή και τις διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων που επί αιώνες έζησαν στο χώρο όπου ζω τώρα εγώ. Και θεωρούσα πάντα ανώτερο ένα καλομαγειρεμένο ιμάμ μπαϊλντί, ένα ιτς πιλάφι και κάθε είδους μπακλαβά από οποιοδήποτε άλλο φαγητό. Όμως πρέπει να ομολογήσω ότι δεν είχα ιδέα για την καταπληκτική κουζίνα που κρυβόταν πίσω απ αυτά τα... ψίχουλα γεύσης και γνώσης. Για να βγω από την αμάθεια και για να βρω μια απάντηση στην ερώτηση «τι έτρωγαν αυτοί οι άνθρωποι πριν από τον 19ο αιώνα;», προσπάθησα να διαβάσω κάθε κείμενο που βρήκα σχετικό με το θέμα. Διαβάζοντας και μαθαίνοντας νέα πράγματα περνούσα καταπληκτικά και έπαιρνα όλο και περισσότερο θάρρος. Για να «αποκρυπτογραφήσω», να δοκιμάσουμε και να προσαρμόσουμε στον 21ο αιώνα τις συνταγές που έβγαιναν σιγά σιγά στο φως της ημέρας, μπήκαμε στην κουζίνα και, εκτός από μερικές αποτυχίες, γνωρίσαμε υπέροχα φαγητά που δεν μπορούσα ούτε να τα φανταστώ. Μέσα στην κάψα του καλοκαιριού τσιγαρίσαμε μιάμιση ώρα δύο κιλά κρεμμύδια μέχρι να ροδοκοκκινίσουν, μετά σπάσαμε αυγά, τα φάγαμε κι είπαμε «τι θαυμάσιο και ελαφρύ φαγητό». Μαγειρέψαμε γλυκόξινα γιαχνιά, σούπες με δημητριακά και φάγαμε με όρεξη όλη η παρέα, μικροί και μεγάλοι. Τελικά πίστεψα ότι αυτές οι «ξεχασμένες» συνταγές αξίζουν να αναπαραχθούν και βάλθηκα να γράφω. Αυτή, λοιπόν, είναι η ιστορία του βιβλίου που κρατάτε στα χέρια σας. Τώρα ας έρθουμε στην ιστορία της οθωμανικής κουζίνας, ορίζοντας πρώτα το θέμα μας. Η «οθωμανική κουζίνα», που αποτελεί το θέμα του βιβλίου αυτού, είναι μια κουλτούρα φαγητού που διαμορφώθηκε από τον 15ο αιώνα κι εξής, μέσα και γύρω από το Παλάτι της οθωμανικής πρωτεύουσας, για τους σουλτάνους, τους παλατιανούς, τους αξιωματούχους και τους εύπορους καλοφαγάδες της αυτοκρατορίας. 11

9 Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ Αυτή η κουλτούρα συμπεριλαμβάνει πολλά θέματα, από τα υλικά που χρησιμοποιούνται μέχρι τις μεθόδους μαγειρέματος, από τα είδη των φαγητών μέχρι τις συνήθειες βρώσης, τα γεύματα, τους κανόνες συμπεριφοράς στο τραπέζι και στις κουζίνες. Πρώτα θα αναφερθούμε σύντομα στα στοιχεία που συγκροτούν την κουλτούρα φαγητού των επιφανών Οθωμανών και στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε τις συνταγές φαγητών αυτής της πολυτελέστατης «υψηλής κουζίνας», που δεν έχει καμία σχέση με τη διατροφή των κοινών θνητών της Αυτοκρατορίας. Γιατί, όπως σε όλους τους πολιτισμούς, έτσι και στους Οθωμανούς η διατροφή του λαού και της υψηλής κοινωνίας ήταν τελείως διαφορετικά πράγματα. Επιπλέον υπήρχαν πολλές διαφορές μεταξύ της πρωτευουσιάνικης κουζίνας και των επαρχιακών, τοπικών κουζινών. Τα φαγητά που κατανάλωναν όσοι ζούσαν στις χαμηλές βαθμίδες της κοινωνίας που δεν ήταν και πάρα πολλά και οι συνταγές τους αποτελούν θέμα για άλλη εργασία και φοβάμαι ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές θα είναι ακόμα πιο δύσκολη, διότι κανείς δεν κάθεται να καταγράψει συνταγές κοινών φαγητών και συνδυασμών. Άλλο ένα σημείο που πρέπει να διευκρινίσουμε είναι το χρονικό πλαίσιο της εργασίας. Ο γεωγραφικός χώρος και τα κοινωνικά σύνορα είναι συγκεκριμένα, άρα και η χρονική περίοδος είναι σαφής. Εφόσον η «Κωνσταντινιγέ» (Κωνσταντινούπολη) ήταν πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τις 29 Μαΐου 1453 έως τις 13 Σεπτεμβρίου 1923, θα προσπαθήσουμε κι εμείς να παρουσιάσουμε την οθωμανική κουζίνα όπως διαμορφώθηκε, εξελίχθηκε και μεταβλήθηκε μέσα σ αυτή την περίοδο. Επειδή όμως το χρονικό πλαίσιο δεν είναι ένα σταθερό ξύλινο τελάρο, θα πάμε και πολύ πιο παλιά από τον 15ο αιώνα καθώς και λίγο πιο μετά τον 20ό. Το ταξίδι μας, δε, δεν θα είναι μόνο μέσα στο χρόνο αλλά και στο χώρο. Για να κατανοήσουμε τις διατροφικές συνήθειες των Οθωμανών θα ταξιδέψουμε στην Κεντρική Ασία του 7ου αιώνα, για να βρούμε τις ρίζες ενός φαγητού θα πάμε στον 9ο αιώνα, στην πρωτεύουσα των Αββασιδών τη Βαγδάτη, για να ξεδιαλύνουμε το μυστικό των πιλαφιών θα βρεθούμε στην Ανατολία του 13ου αιώνα, που βρίσκεται υπό μογγολική κατοχή κι από εκεί στο Παλάτι των Σαφφαβιδών. Πού και πού μιλώντας για ψάρι, τσίρο, χαβιάρι, λακέρδα, λαλαγγίτα ή γαλακτερό στήθος κότας θα επεκταθούμε και στο Βυζάντιο ή ακόμα και στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Στη διάρκεια όλων αυτών των πηγαινέλα θα μαζέψουμε στοιχεία για τις πηγές που τροφοδότησαν και επηρέασαν σημαντικά την οθωμανική κουζίνα. Στο θέμα των επιρροών θα αναφερθούμε συχνά στα κεφάλαια των συνταγών, αλλά ας ρίξουμε τώρα μια σύντομη ματιά σ αυτό το «καυτό» θέμα. Οι έρευνες που έγιναν τα τελευταία πενήντα χρόνια στον τομέα της οθωμανικής κουζίνας δεν μπόρεσαν ακόμα να λύσουν τον κόμπο που έχει να κάνει με την επίδραση της βυζαντινής κουζίνας στην οθωμανική. Ποικίλοι είναι οι λόγοι. Καταρχήν στο θέμα διατροφικών συνηθειών οι εθνικιστικές συμπεριφορές μπορούν πολλές φορές να φτάσουν στο ζενίθ. Στις μέρες μας οι εθνικιστικές θέσεις τυχαίνουν υπεράσπισης, κυρίως στα βιβλία μαγειρικής και στα άρθρα που σχετίζονται με τη διατροφή και την παραδοσιακή κουζίνα. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι τα ιστορικά έγγραφα που έχουν βγει στο φως και για τις δύο διατροφικές παραδόσεις είναι ανεπαρκή και για την ώρα δεν έχουν γίνει ικανοποιητικές έρευνες. Και μόνο αυτοί οι δύο αυτοί λόγοι αρκούν για την πόλωση του είδους «δεν υπάρχει» ή «υπάρχει» βυζα- 12

10 ΠΡΟΛΟΓΟΣ ντινή επίδραση. Αυτοί που ισχυρίζονται πως «δεν υπάρχει» επιρροή υποστηρίζουν ότι οι ρίζες της οθωμανικής γαστρονομίας ανάγονται στην Κεντρική Ασία, και δίνουν ως παράδειγμα το σις κεμπάπ, τα μπουρέκια και το μαντί. Όσο για την αντίθετη παράταξη, αυτοί αρχίζουν με τα ψάρια και τα θαλασσινά και προβάλλουν ως παράδειγμα τα λαδερά, τα λαχανικά, ακόμα και τα γεμιστά με ρύζι. Εν τω μεταξύ και οι δυο πλευρές ξεχνούν τελείως τα γιαχνιά, τα γλυκόξινα κρεατομαγειρέματα με φρούτα, μέλι και χυμό από ρόδι, τα πολύχρωμα πιλάφια, τους χαλβάδες, τα μυρωδάτα σερμπέτια της Παλατιανής οθωμανικής κουζίνας καθώς και τα πανάκριβα καρυκεύματα και μυρωδικά της, όπως για παράδειγμα ο μόσχος και η άμπαρη. Περνά δηλαδή τελείως απαρατήρητη η σημαντική και καθοριστική επιρροή των Αββασιδών της Βαγδάτης (αραβική) και των Σαφφαβιδών (περσική) στην οθωμανική κουζίνα. Οι Τούρκοι μεταναστεύοντας από την Κεντρική Ασία προς τη Δύση έφεραν μαζί τους, όπως ήταν φυσικό, και τις διατροφικές τους συνήθειες. Όμως εδώ πρέπει να αναφέρουμε ότι οι Οθωμανοί, κυριεύοντας τα ισλαμικά εδάφη της Μέσης Ανατολής, μαζί με τη διοικητική οργάνωση, τα θέσμια, τις πολιτιστικές ακόμα και τις γλωσσικές επιδράσεις δέχτηκαν και τις πλούσιες γαστρονομικές παραδόσεις των λαών που υπέταξαν. Επίσης με τον καιρό υιοθέτησαν και ορισμένες διατροφικές συνήθειες της Ανατολίας. Υπογράμμισα το «ορισμένες» γιατί, για παράδειγμα, δεν θεωρώ και πολύ σωστό αυτό που πολύ εύκολα γράφεται και επαναλαμβάνεται, ότι δηλαδή υιοθέτησαν το ελαιόλαδο. Οι Οθωμανοί, παρά τους πλούσιους ελαιώνες της Δυτικής Ανατολίας, τράφηκαν για αιώνες με ζωικά λίπη και με βούτυρο που ερχόταν από τον Κάφφα (Θεοδοσία) της Κριμαίας. Από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα το ελαιόλαδο είναι σχεδόν ανύπαρκτο στις οθωμανικές συνταγές, εμφανίζεται μόλις τον 18ο αιώνα στα ψαρικά και στις σαλάτες. Και δεν θα ήταν λάθος αν λέγαμε ότι οι Οθωμανοί χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο όχι για μαγείρεμα αλλά κυρίως για φωτισμό και για παρασκευή φαρμάκων. Και όπως πολύ σωστά υπογραμμίζει ο Sami Zubaida, η παράδοξη αυτή κατάσταση «είναι ένας γρίφος» αλλά και η πραγματικότητα που προκύπτει από τα ιστορικά έγγραφα. Αν δεν λάβουμε υπόψη μας την επιρροή του περσοαραβικού γαστρονομικού πολιτισμού, είναι αδύνατο να συλλάβουμε το πώς διαμορφώθηκε και εξελίχθηκε η οθωμανική κουζίνα. Μόνο με την παράδοση της Κεντρικής Ασίας, η επίδραση της Ανατολίας ή του Βυζαντίου από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσουμε την εκπληκτικά πλούσια από πλευράς υλικών και φαγητών κουζίνα του οθωμανικού σαραγιού. Όπως θα δείτε και στις συνταγές, η οθωμανική και η μεσανατολική κουζίνα, κυρίως τον 15ο και 16ο αιώνα, χρησιμοποιούν κοινά υλικά, κοινές μεθόδους μαγειρέματος και κοινές ονομασίες φαγητών. Ο εντοπισμός των καθοριστικών κοινών πλευρών με τη βυζαντινή κουζίνα είναι αδύνατος τουλάχιστον προς το παρόν. Οι βυζαντινές πηγές αναφέρουν μεν πολλά υλικά και ονόματα φαγητών, αλλά δυστυχώς δεν περιγράφουν τον τρόπο παρασκευής. Οι πληροφορίες σχετικά με τα μαγειρέματα είναι ελάχιστες. Εξάλλου να υπενθυμίσουμε ότι υπάρχουν κι άλλες «φλέβες», λεπτές και παχιές, που τροφοδοτούσαν, κυρίως μετά τον 17ο αιώνα, την οθωμανική κουζίνα. Όπως, για παράδειγμα, η Ρούμελη και τα Βαλκάνια. Ας κλείσουμε όμως το θέμα των επιδράσεων με μια φράση ελαφρώς κοινότοπη: Η Οθωμανική αυτοκρατορία, 13

11 Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ ο τελευταίος κυρίαρχος της περιοχής και μια από τις πιο μακρόβιες αυτοκρατορίες, είναι ο χώρος, όπου έσμιξαν διάφορες γαστρονομικές και άλλες κληρονομιές. Τώρα ας ρίξουμε μια γενική ματιά στην οθωμανική κουζίνα κι ας αναφερθούμε πολύ συνοπτικά στα φαγητά της. Τα βασικά εδέσματα των Οθωμανών μπορούμε να τα απαριθμήσουμε ως εξής: Κεμπάπια με κρέας και πουλερικά, μαγειρευτά κρέατα με φρούτα, ξηρούς καρπούς και μπαχαρικά, μεγάλη ποικιλία πιλαφιών, ζυμαρικά, λαχανικά μαγειρεμένα με κρέας και βούτυρο, σούπες και πάρα πολλά γλυκά. Εκτός απ αυτά τα κυρίως πιάτα, στο διαιτολόγιο των επιφανών Οθωμανών υπήρχαν σαλάτες, τουρσιά, τυριά και λίγα ψαρικά. Στο τμήμα των συνταγών θα δούμε πώς εξελίχθηκαν αυτά τα φαγητά με το πέρασμα του χρόνου. Τα ποτά που συνόδευαν τα γεύματα ήταν συνήθως σερμπέτια ή σιρόπια από κομπόστες (χοσάφια). Οι πλούσιοι Οθωμανοί δεν έπιναν ποτέ νερό με το φαγητό τους. Τα σερμπέτια, που παρασκευάζονταν από μυρωδάτα λουλούδια, φρούτα και ζάχαρη, θεωρούνταν τα πιο εξαίρετα κεράσματα και τα έπιναν χειμώνα-καλοκαίρι. Επειδή η ισλαμική θρησκεία απαγορεύει το οινόπνευμα, η κατανάλωσή του ήταν περιορισμένη. Όμως θα ήταν αφέλεια να πούμε ότι κανείς μουσουλμάνος Οθωμανός δεν έπινε κρασί. Στην οθωμανική πρωτεύουσα, δύο κοινωνικά στρώματα έπιναν κρασί: το πιο χαμηλό, ιδίως οι ναυτικοί και οι ψαράδες, και από την άλλη οι εύποροι σπουδαγμένοι, ακόμα και οι σουλτάνοι. Άλλοτε ελεύθερα στους εορτασμούς που διοργανώνονταν στο όνομα του σουλτάνου, οι μουσουλμάνοι μπορούσαν να γλεντήσουν στα καπηλειά του Γαλατά και τις περισσότερες φορές κρυφά. Και μάλιστα όχι μόνο έπιναν, αλλά έγραφαν και ποιήματα εγκωμιαστικά του κρασιού. Τέλος ας δούμε πώς και από πού ανθολογήθηκαν οι συνταγές που περιλαμβάνονται στο βιβλίο. Για να είμαι ειλικρινής δεν υπάρχει κανένα «επιστημονικό» κριτήριο στην επιλογή των συνταγών. Από τις εξακόσιες, ίσως και περισσότερες, συνταγές που συγκέντρωσα επέλεξα αυτές που ταιριάζουν περισσότερο στις σύγχρονες γευστικές μας προτιμήσεις. Πρόσεξα ώστε τα υλικά να βρίσκονται εύκολα και, βέβαια, το φαγητό να είναι εύγευστο και άξιο λόγου. Μην αναζητήσετε το ιμάμ μπαϊλντί ή το μουσακά στο βιβλίο, δεν θα τα βρείτε. Το μεγαλύτερο μέρος των συνταγών είναι φαγητά, που ούτε έχετε ακούσει το όνομά τους ούτε τα έχετε δοκιμάσει ποτέ. Όλα, δε, είναι αυθεντικές οθωμανικές συνταγές, δοκιμασμένες και προσαρμοσμένες στη σύγχρονη κουζίνα. Τώρα δικαίως θα αναρωτηθείτε «οι προσαρμοσμένες στη μοντέρνα κουζίνα συνταγές πόσο κοντά είναι στις οθωμανικές γεύσεις;». Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζω την απάντηση σ αυτή την ερώτηση και νομίζω ότι κανείς σ αυτόν τον κόσμο δεν θα την ξέρει! Πάμπολλα στοιχεία επηρεάζουν τη γεύση ενός φαγητού: από τον εξοπλισμό της κουζίνας μέχρι το χρόνο μαγειρέματος, το βούτυρο και τα μπαχαρικά. Το λίπος και τα μπαχαρικά είναι τα σημαντικότερα συστατικά που καθορίζουν τη γεύση. Σήμερα είναι αδύνατο να βρούμε βούτυρο γάλακτος από την Κάφφα που χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί. Και αν βρίσκαμε λίπος ουράς, δεν επρόκειτο ούτε να το φάμε ούτε και να το χωνέψουμε. Τις πρώτες περιόδους (τον 15ο και 16ο αιώνα) εκτός από τα ζωικά λίπη χρησιμοποιούσαν, κυρίως στα γλυκά, σουσαμέλαιο και αμυγδαλέλαιο, το δε ελαιόλαδο, όπως ανέφερα και παραπάνω, ήταν ανύπαρκτο. Στην αναπαραγωγή των συνταγών χρησιμοποίησα παστεριωμένο βούτυρο γάλακτος. Από τις συνταγές μαθαίνουμε ότι η οθωμανική μαγειρική ποτέ δεν υπερέβαλλε στο θέμα των μπαχαρικών, όπως 14

12 Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ για παράδειγμα η ρωμαϊκή κουζίνα. Σχεδόν όλα τα μπαχαρικά που χρησιμοποιούσαν μπορούν εύκολα να βρεθούν σήμερα κι ας μη χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη κουζίνα στα εξειδικευμένα καταστήματα. Όμως, καθώς στις παλιές συνταγές σπανιότατα υπάρχουν αναφορές ποσότητας, η αναλογία των μπαχαρικών είναι ασαφής. Γι αυτό είναι σχεδόν αδύνατο να ξέρουμε πόσο «πιπεράτο» ή «κανελάτο» ήταν το φαγητό που μαγειρευόταν τον 15ο ή τον 18ο αιώνα. Είναι επίσης γνωστό ότι στις μέρες μας οι αλλοιωμένες ή εξαφανισμένες γεύσεις των κρεάτων και των λαχανικών μάς έχουν απομακρύνει από τις πραγματικές γεύσεις. Κοντολογίς, άδηλη η αυθεντικότητα των γεύσεων! Την απάντηση στο ερώτημα «από πού προέρχονται οι ανθολογημένες συνταγές», θα τη βρείτε στο κεφάλαιο «Χρήσιμες πηγές για τις συνταγές της οθωμανικής κουζίνας». Μου είναι πολύ δύσκολο να περιγράψω πόσο εφιαλτικό ήταν το να γράψω ένα οθωμανικό βιβλίο μαγειρικής χωρίς να ξέρω την παλιά, αραβική γραφή. Νύχτες πολλές ξαγρύπνησα με αυτό το πρόβλημα. Γι αυτό ευχαριστώ ολόψυχα όλους τους ερευνητές που μεταγράφουν στη νέα λατινική γραφή τις παλιές οθωμανικές πηγές, την Günay και τον Turgut Kut, ειδικούς και στα θέματα διατροφής, οι οποίοι με βοήθησαν να ξεπεράσω το εμπόδιο της παλιάς γραφής, τον Ali Özdamar που έκανε τις διορθώσεις του τουρκικού κείμενου και την AyŞe YetiŞkin Kubilay που βγήκε στο κυνήγι των πηγών στις βιβλιοθήκες. Επίσημοι σοφράδες από τον εορτασμό της περιτομής του Στο σοφρά του Μεγάλου Βεζίρη (πάνω) υπάρχει ένα κρεατερινό (;) και διάφορα ορεκτικά σε μικρά πιατάκια. Υπηρέτες προσφέρουν εδέσματα μέσα σε σαχάνια. Έχει σερβιριστεί πιλάφι (κάτω) και ακολουθούν τα υπόλοιπα. Μινιατούρα της σχολής του Levni, από το Βιβλίο των εορτών του Vehbi. Surname-i Vehbi 1720, Βιβλιοθήκη του Μουσείου του Τοπκαπί, A. 3594, φ

13 Χρήσιμες πηγές για τις συνταγές της οθωμανικής κουζίνας Υπάρχει αρκετό υλικό, κείμενα και εικόνες σχετικά με τις τροφές, τα ποτά, τον τρόπο που έτρωγαν και γενικά με τις διατροφικές συνήθειες των Οθωμανών. Oι συνταγές όμως των φαγητών αποτελούν ένα πολύ μικρό μέρος του γραπτού υλικού. Είναι μάταιο να ψάξει κανείς βιβλία με συνταγές και επεξηγήσεις, που να ξεδιπλώνουν μπροστά στα μάτια του ερευνητή ή του μανιώδη μάγειρα τον συσσωρευμένο πλούτο της οθωμανικής γαστρονομίας. Τέτοιου είδους βιβλία ούτε γράφτηκαν ούτε έχει γίνει πρόσφατα μια τέτοια περιεκτική εργασία. Για να μπορέσω λοιπόν να ξεδιαλύνω τα μυστικά της οθωμανικής κουζίνας, να μειώσω στο ελάχιστο τα εκατοντάδες ερωτηματικά και να ερμηνεύσω σωστά τις συνταγές, πρόστρεξα στις άλλες γραπτές «γειτονικές» πηγές. Όπως όλοι όσοι ασχολούνται με τα θέματα διατροφής, εξέτασα διάφορες μελέτες που έχουν γίνει στους τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας, της ιστορίας της καθημερινής ζωής και της ιατρικής ιστορίας. Έρευνες και μελέτες που, χωρίς να εστιάζονται στην παράδοση της μαγειρικής, περιέχουν πολύ ενδιαφέρουσες και διαφωτιστικές πληροφορίες για τις διατροφικές συνήθειες. Μια σημαντική πηγή που προσφέρει άφθονο υλικό είναι τα λογιστικά κατάστιχα αγορών και τροφοδοσίας του Παλατιού. Επίσης τα τετράδια εξόδων των συμποσίων που οργάνωνε το Παλάτι και οι κατάλογοι με τα ονόματα των φαγητών που μαγειρεύονταν κάθε εποχή στις κουζίνες του σαραγιού. Άλλη μια πηγή είναι τα κείμενα των γιατρών της εποχής, που περιέχουν συμβουλές υγιεινής διατροφής σύμφωνα με την ισλαμική ιατρική - οι ρίζες της οποίας βασίζονται κατά το πλείστον στα συστήματα θεραπευτικής του Γαληνού- και απαριθμούν πλήθος φαγητών. Χρήσιμα επίσης είναι τα κατάστιχα διατίμησης των προϊόντων που πωλούνταν στις αγορές, όπως και οι κανουνναμέδες (νομοθετήματα) που αφορούν τα ωμά και μαγειρεμένα τρόφιμα. Τέλος, πολύτιμη πηγή είναι και τα λογοτεχνικά έργα που περιέχουν αποσπάσματα σχετικά με το φαγητό και οι αφηγήσεις περιηγητών, κυρίως Δυτικών, που δίνουν λεπτομερείς πληροφορίες και σχόλια σχετικά με τις διαιτολογικές συνήθειες των Οθωμανών. Ας δούμε τώρα εκτενέστερα και με χρονολογική σειρά τα κείμενα που χρησιμοποίησα για να συντάξω το βιβλίο αυτό και τις συνταγές που ίσως, κάποια μέρα, αποφασίσετε να μαγειρέψετε. Η πιο περιεκτική πηγή στο θέμα των υλικών που χρησιμοποιούνταν στις κουζίνες του οθωμανικού Παλατιού είναι η εργασία του Ömer Lütfi Barkan, İstanbul Saraylarına Ait Muhasebe Defterleri (Λογιστικά κατάστιχα σχετικά με τα παλάτια της Κωνσταντινούπολης). Στα λογιστικά κατάστιχα του 15ου, του 16ου και του πρώιμου 17ου αιώνα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, εκτός από τους μισθούς και τα έξοδα ένδυσης, υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με τον εξοπλισμό που αγοραζόταν για τις κουζίνες του σαραγιού, τα τρόφιμα, τις ποσότητες, τις τιμές και μερικές φορές τα ονόματα των περιοχών 16

14 απ όπου προέρχονταν και το σημαντικότερο, σε ποια φαγητά χρησιμοποιούνταν. Για παράδειγμα: «αγορά κοτόπουλου για το μπουρέκι του άνακτος» ή «αγορά γιαουρτιού και σκόρδου για το αυτοκρατορικό μαντί». Επίσης από τα Λογιστικά κατάστιχα μαθαίνουμε ότι το έτος 1574 αγοράστηκαν για τα Αυτοκρατορικά Μαγειρεία (Matbah-ı Âmire) αρνιά, 668 καντάρια, 23 κιγιέ και 160 δράμια ζάχαρη 1 που προοριζόταν για τις κομπόστες, τα σερμπέτια, τα ζαχαρωτά, τους χαλβάδες κτλ. και ξοδεύτηκαν για τα πιλάφια μουντ και 10 κοιλά ρύζι 2 που είχε εισαχθεί από την Αίγυπτο και τη Φιλιππούπολη. Στα κατάστιχα εξόδων, μαζί με τα κρέατα, τα δημητριακά, τα λαχανικά, τα φρούτα και τα μπαχαρικά καταγράφονται και όλα τα κουζινικά: «σιδερένιος τρίφτης για τα κρεμμύδια», «σουβλάκια για τα αυτοκρατορικά σις κεμπάπ» ή «μπαλτάς για τους κεφτέδες». Ενδιαφέρον κείμενο είναι ο έμμετρος μικρός οδηγός «υγιεινής διατροφής» της ισλαμικής ιατρικής που αποδίδεται στον ποιητή και ιατρό Şeyhî (θάν. 1431;). Το εγχειρίδιο που μετέφρασε και εξέδωσε ο Hasan Âli Yücel μοιάζει με περιεκτική απογραφή των φαγητών και ποτών του πρώιμου 15ου αιώνα. Από αυτόν μαθαίνουμε ότι στα 1400 οι Οθωμανοί, εκτός από πρόβειο και γιδίσιο κρέας, έτρωγαν και κρέας αλόγου, καμήλας, λαγού, φασιανού, πέρδικας, πάπιας, χήνας καθώς και διάφορα παστά ποταμίσια ψάρια. Επίσης χρησιμοποιούσαν στα φαγητά τους μπόλικα φρέσκα βότανα και μπαχαρικά, όπως δρακόντι, δυόσμο, πιπερόριζα και μαστίχα. Το παλαιότερο οθωμανικό κείμενο με συνταγές που μπόρεσα να βρω, είναι η πραγματεία του Muhammed bin Mahmûd Şirvânî ( ). Ο Şirvânî, ο οποίος καταγόταν από το Σιρβάν του Αζερμπαϊτζάν και υπηρέτησε στην Αυλή του σουλτάνου Μουράτ Β ( ), υπήρξε διάσημος γιατρός που έγραψε έργα περί ιατρικής και λόγιος που μετέφρασε από τα περσικά και τα αραβικά. Μεταξύ των μεταφράσεών του βρίσκεται και το φημισμένο βιβλίο του El-Bağdadî (θάν. 1239) Kitâbü t-tabih (Βιβλίο μαγειρικής), μια βασική πηγή, ακόμα και σήμερα, για τη μακρόχρονη γαστρονομική παράδοση της Μέσης Ανατολής. Ο Sirvânî στο βιβλίο που μετέφρασε από τα αραβικά στα τουρκικά πρόσθεσε συμβουλές περί υγιεινής, καθώς και 77 συνταγές φαγητών που προφανώς θα μαγειρεύονταν εκείνη την εποχή στις κουζίνες του Παλατιού και των αρχοντικών. Το χειρόγραφο του Şirvânî, που βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Σουλεϊμανιγιέ στην Κωνσταντινούπολη, ήρθε στο φως με ένα άρθρο της Günay Kut που δημοσιεύτηκε το 1984 και αποτελεί έκτοτε μια μοναδική πηγή για όσους ενδιαφέρονται για την οθωμανική κουζίνα. 3 Ορισμένες από τις ενδιαφέρουσες αυτές συνταγές θα τις βρείτε, προσαρμοσμένες στη σύγχρονη κουζίνα, στα κεφάλαια με τα Κρέατα, Πιλάφια και Λαχανικά. Μια άλλη πηγή που αφορά τον 15ο αιώνα είναι το Fatih Devri Yemekleri (Φαγητά της εποχής του Ποθητού) που δημοσίευσε ο Süheyl Ünver. Το βιβλίο περιέχει αγορές τροφίμων και φαγητά που μαγειρεύονταν για το τραπέζι του σουλτάνου Μεχμέτ Β του Πορθητή. 1. Περίπου 39 τόνοι. 2. Περίπου 712 τόνοι. 1 κοιλό Κωνσταντινουπόλεως=25 κιλά. 3. Μια επιλογή από τις συνταγές του Şirvânî έχει εκδώσει ο Στέφανος Γερασίμου, βλ. Βιβλιογραφία, σελ

15 Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ Ακόμα δεν έχουν βρεθεί συνταγές του 16ου αιώνα, όμως υπάρχουν ιστορικά κείμενα που αναφέρουν ονομασίες φαγητών καθώς και πρώτων υλών. Ένα απ αυτά είναι το Ziyafet Defteri (Τετράδιο συμποσίου). Σ αυτό το «τεφτέρι» καταγράφονται όλα τα υλικά που αγοράστηκαν, τα φαγητά και τα γλυκά που μαγειρεύτηκαν και προσφέρθηκαν επί 13 μέρες (!) στους πολίτες και τους αξιωματούχους της Αυτοκρατορίας, κατά τη διάρκεια των τελετών περιτομής που οργάνωσε το 1539 ο σουλτάνος Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής ( ) για τους γιους του, πρίγκιπες Βαγιαζίτ και Τζιχανγκίρ. Ένα χειρόγραφο του 16ου αιώνα που βρίσκεται στα Αρχεία του Παλατιού του Τοπκαπί και ορίζει τα φαγητά που πρέπει να τρώγονται κάθε εποχή, σύμφωνα πάντα με την ισλαμική ιατρική, είναι ένας πλούσιος «κατάλογος» που εντυπωσιάζει. Οι συνταγές, οι κατάλογοι φαγητών και τα λογιστικά κατάστιχα αλληλοσυμπληρώνονται και αποκαλύπτουν τη μονιμότητα ή την αλλαγή των διατροφικών συνηθειών. Σημαντικό ντοκουμέντο από «πρώτο χέρι» για τον 17ο αιώνα είναι το ημερολόγιο του Seyyid Muhammed Efendi, που φέρει τον τίτλο Sohbetnâme (Συνομιλίες). 4 Ο συγγραφέας, διακεκριμένο στέλεχος του μοναχικού τάγματος Sünbüliyye έγραψε το έργο του μεταξύ 1660 και Το χειρόγραφο περιέχει φιλοσοφικές και θρησκευτικές συζητήσεις που γίνονταν στις βραδινές συναθροίσεις των λογίων της εποχής, ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την κοινωνική ζωή και το κυριότερο για μας λεπτομερείς καταλόγους φαγητών. Στο ημερολόγιο αυτό, οι πληροφορίες για τις καθημερινές διατροφικές συνήθειες έχουν καταγραφτεί με τόση φροντίδα, ώστε εκτός του ότι απαριθμούνται ένα ένα τα ονόματα των 20, πολλές φορές και 24 (!) φαγητών που τρώγονταν στο τραπέζι των συνάξεων, στο τέλος κάθε καταλόγου ο συγγραφέας διαβεβαιώνει: «αυτή ήταν η σειρά». Σαν να είχε μαντέψει τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίζαμε σήμερα για να κατανοήσουμε τις τεράστιες ποικιλίες, τους συνδυασμούς και τη σειρά των φαγητών στα γεύματα των Οθωμανών. Όπως το ημερολόγιο του Μουχαμέτ Εφέντι έτσι και το οδοιπορικό του Εβλιγιά Τσελεμπή ( ;), το Κατάστιχο διατίμησης (Narh Defteri) του έτους 1640 και ένας Κανουνναμές (νομοθέτημα) του έτους 1680 με βοήθησαν πολύ να σκιαγραφήσω το πανόραμα της οθωμανικής κουζίνας του 17ου αιώνα. Τα κατάστιχα διατιμήσεων, όπου καταγράφονταν οι τιμές αγοράς και πώλησης που όριζε το κράτος για τα καταναλωτικά αγαθά στις αγορές και στα παζάρια των μεγαλουπόλεων, είναι ένα προϊόν της μεθόδου «πάγιο βάρος σε γραμμάρια πάγια τιμή» που εφάρμοζε το οθωμανικό κράτος για να ελέγχει την αγορά. Σήμερα σ αυτές τις καταγραφές βρίσκουμε όλα τα προϊόντα που καταναλώνονταν επί αιώνες στην Κωνσταντινούπολη: σιτάρια, αλεύρια, ρύζια, βούτυρα, τυριά, ψωμιά, τσουρέκια, κρέατα, φρούτα, λαχανικά, ψάρια, μπαχαρικά, ακόμα και μαγειρεμένα φαγητά όπως κεμπάπι συκωτιού, ντολμάδες, ρυζόσουπα και άλλα διάφορα. Οι κανουνναμέδες που εκδίδονταν στο όνομα του σουλτάνου με σκοπό να οργανώσουν την οικονομική ζωή και να εξασφαλίσουν τη συμμόρφωση στην αγορανομία, είναι τόσο λεπτομερείς που άνετα μπορεί κανείς να βγάλει συνταγή! 4. Sohbet σημαίνει «συζήτηση», «συνομιλία». Sohbetnâme είναι το φιλολογικό είδος που αναπτύχθηκε στα τάγματα των δερβίσηδων και περιλαμβάνει συζητήσεις μυστικιστικού περιεχομένου αλλά και ποικίλα θέματα. 18

16 Η ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ Για παράδειγμα: «Οι μπουρεκοποιοί να χρησιμοποιούν στα κρεατομπούρεκα 250 δράμια πρόβειο κρέας... να μην τα γεμίζουν με κρεμμύδια... Το κρέας να μην είναι ανάμεικτο, να χρησιμοποιείται μόνο πρόβειο. Η ζύμη να γίνεται από καλό αλεύρι και να μην προστίθεται ζωικό λίπος κοιλιάς. Οι παραβάτες θα τιμωρούνται με πρόστιμο βαρύ» ή «Η ζύμη των λουκουμάδων να είναι καλοψημένη και οι λουκουμάδες να είναι με μέλι ή με ρετσέλι τριαντάφυλλο» ή «Να μην τσιγαρίζουν το αρνίσιο κρέας που προηγουμένως γιάχνισαν...» (Κανουνναμές του Μεχμέτ Δ, 1680). Ερχόμενοι στον 18ο αιώνα, βρίσκουμε κείμενα τα οποία, αν και δεν ταιριάζουν απολύτως στον σημερινό ορισμό περί συνταγής, μπορούμε ωστόσο να τα αποκαλέσουμε «συνταγές φαγητών». Μια πηγή που χρησιμοποίησα πολύ είναι το XVIII. Yüzyıla Ait Yazma Bir Yemek Risâlesi (Χειρόγραφο εγχειρίδιο μαγειρικής του ΧVΙΙΙ αιώνα). Το ανώνυμο αυτό εγχειρίδιο, που κατά πάσα πιθανότητα γράφτηκε από έναν μερακλή καλοφαγά και γνώστη της οθωμανικής κουζίνας, περιλαμβάνει 127 συνταγές. Οι ειδικοί δηλώνουν πως έχει γραφτεί το Η γλώσσα του βιβλίου είναι αρκετά απλή. Οι συνταγές έχουν γραφτεί με τρόπο ώστε να γίνονται εύκολα κατανοητές, όμως οι ποσότητες των υλικών ή λείπουν εντελώς ή είναι τόσο υπερβολικές που νομίζεις ότι σε κοροϊδεύουν! Για παράδειγμα, στη συνταγή μιας ψαρόσουπας διαβάζουμε: «Ακολούθως κτυπώμεν τους κρόκους εκατόν πενήντα, ίσως και διακοσίων αυγών προσθέτοντες και το χυμόν είκοσι-τριάντα λεμονιών». O Αρχινιψιστάριος του σουλτάνου (İbriktar Ağa) με το χρυσό και αδαμαντοκόλλητο «μπρικολέγενο». Το σουβλερό κάλυμμα και οι κοτσίδες είναι μέρος της ενδυμασίας των ιδιωτικών υπηρετών του σουλτάνου. Ανώνυμη υδατογραφία του 17ου αιώνα. Ιδιωτική συλλογή. 19

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας!

2. Όταν πίνουμε όλοι μαζί λέμε... Καλή όρεξη! τον λογαριασμό, παρακαλώ! στην υγεία μας! 1. Βρέστε την άσχετη λέξη 2. Μήλο/ κιμά/ αχλάδι/ σταφύλι/ καρπούζι 3. Μουσακάς/ γεμιστά/ τζατζίκι/ γάλα/ φασολάδα 4. Μοσχάρι/ χοιρινό/ ψάρι/ κοτόπουλο/ μπριζόλα 5. Αλάτι/ λάχανο/ μαρούλι/ κρεμμύδι/ σκόρδο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΒΟΤΑΝΑ ΜΑΛΛΙΑ: Αν τα μαλλιά μας είναι λιπαρά, τα πλένουμε με δυο κρόκους αυγού και ξεπλένουμε με χαμομήλι. Μια καλή και θρεπτική μάσκα μαλλιών. Ανακατεύουμε δυο κουταλιές της

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

oι Aγαπηµένες µου Συνταγές

oι Aγαπηµένες µου Συνταγές oι Aγαπηµένες µου Συνταγές περιεχόµενα Εισαγωγή Βασικά υλικά Σούπες & σάλτσες Λαχανικά & σαλάτες Ζυμαρικά & ρύζι Κρέας & ψάρι Αυγά & τυριά Γλυκά Ιδέες για πάρτι Κομπόστες & τρόφιμα σε άλμη Πηγές Ευχαριστίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Επιστροφήστηνκουζίνα καιστοσπιτικόφαγητό Μεοδηγότοβιβλίο 20 σεφ, 11 µαµάδεςκιεγώ 111 συνταγές και ιδέες διατροφής για παιδιά ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ Ιανουάριος 2011 Μαγειρεύοντας για τα παιδιά καιγιαόλητην οικογένεια!

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ

Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Διεύθυνση: Email: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Γ. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΡ Α. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ημερ/νια Γεννήσεως: Διεύθυνση: Τηλ. οικίας: Email: Οικογενειακή κατάσταση: Τ.Κ.: Κινητό: Β. ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ: Βάρος: Ύψος: Περίμετρος καρπού: Περίμετρος μέσης: Περίμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΑΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΜΑΣ ΣΧ.ΕΤΟΣ 2013-2014 ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΟΜΑΔΑ Α ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΡΙΑ-ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΑΤΕΛΑΤΖΕ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΣΑΛΓΙΑΝΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΡΙΣΜΟΣ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου

Θέμα: ιαιτολόγιο Ενιαίου Ολοήμερου Σχολείου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Φακ.: 7.11.15.10/9 Τηλ.: 22809543 Φαξ: 22512783 e-mail: oloimero@schools.ac.cy ιευθυντές/ ιευθύντριες Ενιαίων

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΓΕΥΜΑΤΑ: ΑΝΑΛΥΣΗ. Του Χ. Κακαρούγκα (Μα) TouristikiEkpaideysi.gr

ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΓΕΥΜΑΤΑ: ΑΝΑΛΥΣΗ. Του Χ. Κακαρούγκα (Μα) TouristikiEkpaideysi.gr ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΓΕΥΜΑΤΑ: ΑΝΑΛΥΣΗ Του Χ. Κακαρούγκα (Μα) TouristikiEkpaideysi.gr ΕΙΔΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΕΥΜΑΤΩΝ Υπάρχουν δυο είδη βασικών γευμάτων που σερβίρονται σε ένα εστιατόριο. Α) Τα κύρια γεύματα: Είναι τα υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΝΟΥ 4 ΕΒΔΟΜΑΔΩΝ»

«ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΝΟΥ 4 ΕΒΔΟΜΑΔΩΝ» «ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΝΟΥ 4 ΕΒΔΟΜΑΔΩΝ» Για την καλύτερη οργάνωση του αναλυτικού προγράμματος ΜΕΝΟΥ 4 εβδομάδων που δίνεται παρακάτω και προς αποφυγή επαναλήψεως κοινών χαρακτηριστικών αναφορικά με την

Διαβάστε περισσότερα

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών

Ο τρόπος αυτός διατροφής κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος τα τελευταία χρόνια, καθώς πλήθος μελετών δείχνουν ότι οι κάτοικοι Μεσογειακών περιοχών ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΤΣΙΑΤΤΑΛΑΣ Η Παραδοσιακή Μεσογειακή Διατροφή, ύστερα από μελέτες και στη χώρα μας και αλλού, έχει αποδειχτεί η πιο υγιεινή διατροφή. Η Μεσογειακή διατροφή χαρακτηρίζεται από τις διατροφικές συνήθειες

Διαβάστε περισσότερα

Kτηνοτροφία (κρέας γάλα -τυρί) 2 η ομάδα. 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15

Kτηνοτροφία (κρέας γάλα -τυρί) 2 η ομάδα. 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Kτηνοτροφία 2 η ομάδα 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Ε2 Π.Τ.Δ.Ε.-Α.Π.Θ. 2014-15 Ποια ήταν τα προϊόντα της ς; Τα προϊόντα της ς ήταν το τυρί το οποίο παρασκευαζόταν από γάλα πρόβειο

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7 Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Κεφ. Ιο ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 18 1.1. Επιλογή των τροφών 19 1.2. Τα θρεπτικά στοιχεία 20 1.2.1. Πρωτεΐνες ή λευκώματα 21 1.2.2. Υδατάνθρακες ή σάκχαρα 22 1.2.3.

Διαβάστε περισσότερα

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας

16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής. 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας 16 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ : Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής 24 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας Η διατροφή σημαντικός παράγοντας υγείας!! ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΛΗΡΟΝΟ ΜΙΚΟΤΗΤΑ ΥΓΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΝΘΥΓΕΙΝΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Ποιά είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των

Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των Μεσογειακή διατροφή είναι όρος που επινοήθηκε από τον φυσιολόγο Άνσελ Κις για να περιγράψει το μοντέλο διατροφής, το οποίο ακολουθούσαν οι λαοί των μεσογειακών χωρών που συμπεριλαμβάνονταν στη Μελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

~ Μενού ~ Τ ι μ ο κ α τ ά λ ο γ ο ς

~ Μενού ~ Τ ι μ ο κ α τ ά λ ο γ ο ς ~ Μενού ~ Τ ι μ ο κ α τ ά λ ο γ ο ς Η πολίτικη Κουζίνα ψάχνει στα τεφτέρια της, ανακαλύπτει παλιές ιδέες και συνταγές από την εποχή που η καλή μαγειρική δεν ήταν πολυτέλεια και ετοιμάζει τις νέες προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακής Διατροφής

Μεσογειακής Διατροφής mini Οδηγός Μεσογειακής Διατροφής Γιατί Μεσογειακή Διατροφή; Η μεσογειακή διατροφή αναφέρεται στον τρόπο διατροφής των λαών που ζουν σε περιοχές που αναπτύσσονται γύρω από τη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΚΡΗΤΗΣ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.

... ΥΠΟΟΜΑ Α 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΗ ΤΙΜΗ ΧΩΡΙΣ. Α/Α ΕΙ ΟΣ Μ/Μ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25. ΥΠΟΟΜΑ Α 1 1 ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΕΙ Η 1 Γάλα φρέσκο πλήρες ή ελαφρύ σε συσκευασία 1 λίτρου Τεµ. 25.960 ΦΠΑ 13% ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΥΠΟΟΜΑ ΑΣ Α1,,.... 1.. ΤΜΗΜΑ Β1.1- ΕΙ Η ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 Αλάτι Κιλό 25 2 Αλάτι θαλασσινό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. ΔΙΑΤΡΟΦΗ Γ 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ OΜΩΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗ; Οι άνθρωποι όπως όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν ανάγκη από τροφή και νερό, για να μεγαλώσουν σωστά. λάδι Στη διατροφή εμπλέκονται οι γονείς, τα παιδιά, οι μάγειροι

Διαβάστε περισσότερα

Τρώει το παιδί σας σωστά;

Τρώει το παιδί σας σωστά; Τρώει το παιδί σας σωστά; Προσφορά σε συνεργασία µε την εταιρεία Iakovos Photiades Foodstuff Suppliers Ltd Τα θεμέλια για την υγεία του παιδιού σας αρχίζουν από την καλή διατροφή Η καλή διατροφή δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις 10/10/2009 εγκρίθηκε στην Nairobi της Κένυα η Μεσογειακή Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ» 4,5 και 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 2009 ΠΑΡΑΛΙΑ ΒΟΛΟΥ (Τράπεζα Ελλάδος) Το Γραφείο Υποστήριξης Προϊόντων της Νομαρχιακής

Διαβάστε περισσότερα

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER

B ΠΡΩΙΝΟ: 1η ΗΜΕΡΑ. ΕΝΔΙΑΜΕΣΑ: Ένα άπαχο γιαούρτι με γεύση φρούτων. ΓΕΥΜΑ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΟ: ΚΟΤΟΠΟΥΛΟ ΑΛΑ ΚΡΕΜ SLIMMER SLIMMER ΧΑΣΤΕ ΒΑΡΟΣ ΑΛΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 1η ΗΜΕΡΑ B ΠΡΩΙΝΟ: Καφές ή πράσινο τσάι ή ρόφημα από βότανα. Ένα πορτοκάλι ή δύο μέτρια ακτινίδια ή τρία ξερά δαμάσκηνα. Ένα φλιτζάνι άπαχο φρέσκο γάλα (1,5% λιπαρά) με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 1 Κοφτό Μακαρονάκι Κιλά 600 2 Κριθαράκι Κιλά 250 3 Ρύζι τύπου Κίτρινο Κιλά 1000 Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ 4 Γάλα Φρέσκο Τεμάχιο 1,5 480 6 Γάλα πλήρες

Διαβάστε περισσότερα

Καλή σας όρεξη! Σας ευχαριστούμε Μαίρη Πετρουλάκη

Καλή σας όρεξη! Σας ευχαριστούμε Μαίρη Πετρουλάκη Καλή σας όρεξη! Το Νοέμβριο του 2007 ξεκινήσαμε μια πορεία που στόχο είχε τη διαφορετικότητα της εστίασης στην πόλη μας. Βασικοί άξονες του εγχειρήματός μας ήταν η χρησιμοποίηση κορυφαίων πρώτων υλών,

Διαβάστε περισσότερα

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη).

μεσογειακή διατροφή και τα πλεονεκτήματα που αυτή έχει έναντι διατροφής άλλων λαών (π.χ. διατροφή άλλων λαών πλούσια σε λίπη). ΑΣΚΗΣΗ 1 Στην άσκηση αυτή ο υπεύθυνος εκπαιδευτικός κάνει μια εισαγωγή στα παιδιά σχετικά με το πόσο απαραίτητη είναι η ισορροπημένη διατροφή στον οργανισμό μας. Προτείνεται να υπάρξει μια σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Νόστιμα, απλά και υγιεινά! ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2011-2012 το σχολείο μας έθεσε ως ένα από τους στόχους του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht

βραδινό δείπνο κούπα οι κούπες µαχαιροπίρουνο οι µπύρες Πίνω νερό από την κούπα. Nomen: Wortschatz- / Wendekarten für Lernkarteikästen DIN A8 -leicht βραδινό Τρώω µε τον πατέρα µου στις 18 ώρα βραδινό.τρώµε ψωµί µε τυρί και αλλαντικά. δείπνο Παίρνω µε τον πατέρα µου δείπνο στις 18 ώρα. Τρώµε σούπα µε µακαρόνια. κούπα οι κούπες Πίνω νερό από την κούπα.

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ

ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. Δ.Ε. ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ ΔΗΜΟΣ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ «ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΔΗΜΟ ΠΥΔΝΑΣ ΚΟΛΙΝΔΡΟΥ, ΤΟ ΔΗ.ΦΟ.Π.Α.Π.Ο.Υ. ΚΑΙ ΤΗ ΔΗ.ΚΟΙΝ.Ε. ΕΤΟΥΣ 2015» Π Ρ Ο Σ Φ Ο Ρ Α Του Έδρα Οδός. Αριθμός. Τηλέφωνο Fax : ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Agios Stefanos 49081 Corfu Greece Tel +30 26630 51629 www.delfinoblu.gr info@delfinoblu.gr

Agios Stefanos 49081 Corfu Greece Tel +30 26630 51629 www.delfinoblu.gr info@delfinoblu.gr Agios Stefanos 49081 Corfu Greece Tel +30 26630 51629 www.delfinoblu.gr info@delfinoblu.gr ορεκτικά τζατζίκι δροσερή γεύση με στραγγιστό γιαούρτι, αγγουράκι & σκόρδο μελιτζανοσαλάτα παραδοσιακή σαλάτα

Διαβάστε περισσότερα

DORIAN ZEST. Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα

DORIAN ZEST. Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα DORIAN ZEST Exclusive Business Gifts Έτοιμες συνθέσεις και Προϊόντα Σελίδα 2 Πίνακας περιεχομένων Έτοιμες Συνθέσεις Δώρων Lunch Break..4 Taste and Colour..5 Tomato the Antioxidant..6 A Big Mediterranean

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΝΑΚ BAR RESTAURANT ΓΛΥΚΟΡΙΖΑ. «εν υπάρχει πιο ειλικρινής αγάπη από την αγάπη για το καλό φαγητό» George Bernard Shaw

ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΝΑΚ BAR RESTAURANT ΓΛΥΚΟΡΙΖΑ. «εν υπάρχει πιο ειλικρινής αγάπη από την αγάπη για το καλό φαγητό» George Bernard Shaw ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΝΑΚ BAR RESTAURANT ΓΛΥΚΟΡΙΖΑ «εν υπάρχει πιο ειλικρινής αγάπη από την αγάπη για το καλό φαγητό» George Bernard Shaw ΖΕΣΤΑ ΟΡΕΚΤΙΚΑ Γαρίδες* σαγανάκι σε πήλινο 9,50 Ελαιόλαδο, κρεµµύδι, σκόρδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής

Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα της Υγιεινής Διατροφής Η Πυραμίδα Υγιεινής Διατροφής είναι ένας απλός, εικονικός τρόπος για να κατανοήσει κανείς πώς να τρέφεται σωστά σε καθημερινή βάση. Η εικονική αναπαράσταση βοηθά στο να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ «ΣΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΣΤΙΑΣΗΣ Κρητικό Σύμφωνο Ποιότητας Κριτοβουλίδου 15-17 Ρέθυμνο Τ.Κ 74100 Τ. 28310 51401 F. 2831030401 symfono_gram@nar.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία.

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΖΥΜΗΣ Ζύμη για γεμιστό πιτάκι 1,5 kg αλεύρι 15 g αλάτι 250 g βούτυρο ή λίπος 3/8 l νερό Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016

ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΤΙΜΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για το Οικονομικό Έτος 2016 ΟΜΑΔΑ Α1 ΕΙΔΗ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟΥ 1 ΑΝΘΟΣ ΑΡΑΒΟΣΙΤΟΥ 160γρ ΤΕΜ 450 2 ΑΛΑΤΙ ΣΑΚΟΥΛΑ 500γρ ΤΕΜ 500 3 ΑΛΕΥΡΙ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΧΡΗΣΕΙΣ 1000γρ ΤΕΜ 500 4 ΑΛΕΥΡΙ ΦΑΡΙΝΑ 500γρ

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά;

Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Καλοκαίρι και δίαιτα; Πώς θα τα καταφέρω χωρίς να πάρω κιλά; Κατερίνα Πέλκα BSc (Honrs) Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τομεάρχης Διαιτητικής ΙΙΕΚ ΞΥΝΗ pelka@logodiatrofis.gr Οι διακοπές είναι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο!

Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο! Ασιατική κουζίνα: από τις διμοφιλέστερες κουζίνες σε όλο τον κόσμο! Πρόσφατη έρευνα του site Hotels.com σε 27.000 «περιηγητές», έδειξε ότι οι κλασικές ευρωπαϊκές γεύσεις δέχονται πια σκληρό ανταγωνισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1: ΕΙΔΗ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΟΥ ΚΑΙ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΣΙΤΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 1: ΕΙΔΗ ΑΡΤΟΠΟΙΕΙΟΥ ΚΑΙ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΣΙΤΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΧΑΝΙΩΝ ΔΗΜΟΣ ΠΛΑΤΑΝΙΑ Γεράνι, Χανιά Δ/νση Οικονομικών Υπηρεσιών Τμήμα Προμηθειών πληρ. Κουκουνάκη Αικατερίνη τηλ. 2821340029 fax 2821340090 email: koukounaki@platanias.gr

Διαβάστε περισσότερα

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται;

Θα κάνω δίαιτα! Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; 6. Τι κάνει η Χριστίνα; Τι σκέφτεται; Θα κάνω δίαιτα! Χριστίνα: Μαμά, γιατί έπλυνες το παλιό τζιν; Μαμά: Δεν το έπλυνα, αγάπη μου. Είναι στην ντουλάπα σου εδώ κι ένα μήνα. Χριστίνα: Δεν είναι δυνατό! Ενάμισι

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας

Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Πρακτική άσκηση στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων Πολιτικής Υγείας Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Προβλήματα 1. Κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΑΤΕΣ ΚΡΥΑ ΟΡΕΚΤΙΚΑ

ΣΑΛΑΤΕΣ ΚΡΥΑ ΟΡΕΚΤΙΚΑ ΤΙΜΟΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΨΩΜΙ ΧΩΡΙΑΤΙΚΟ (απεριόριστα ανά άτομο) 0,50 ΣΑΛΑΤΕΣ ΧΟΡΤΑ ΒΡΑΣΤΑ 4,50 διάφορα χόρτα εποχής ΧΩΡΙΑΤΙΚΗ 6,70 ντομάτα, αγγούρι, κρεμμύδι, πιπεριά, ελιές, κάπαρη, ρίγανη &γνήσια φέτα ΟΡΕΙΝΗ 7,90

Διαβάστε περισσότερα

Οινοφόρος (Βag in Box)

Οινοφόρος (Βag in Box) Οίνος Λευκός Ξηρός Λ Ε Υ Κ Ο Σ Ξ Η Ρ Ο Σ Κατηγορία: Οίνος Λευκός Ξηρός Ποικιλία: Ορεινός Ροδίτης Χαρακτηριστικά: Χρώμα λευκό, χρυσοκίτρινο. Άρωμα φρουτώδες, νεανικό. Γεύση, γεμάτο φρεσκάδα, με νότες εσπεριδοειδών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα: 1. Τεχνική Έκθεση Τεχνικές Προδιαγραφές- Ενδεικτικός Προϋπολογισμός 2. Διακήρυξη 3. Συγγραφή Υποχρεώσεων-Ειδικοί Όροι 4.

Περιεχόμενα: 1. Τεχνική Έκθεση Τεχνικές Προδιαγραφές- Ενδεικτικός Προϋπολογισμός 2. Διακήρυξη 3. Συγγραφή Υποχρεώσεων-Ειδικοί Όροι 4. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ Αρ.Μελέτης: 3 /2014 Μ Ε Λ Ε Τ Η ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΦΡΕΣΚΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ Δ.Ο.Π.Π.Α.Ω. ΤΗΣ Δ.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α.

ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΛΟ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΙΜΗ ΜΟΝΑΔΑΣ ΧΩΡΙΣ Φ.Π.Α. Α/Α ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΣΥΝΟΛΟ Φ.Π.Α. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ Ν.Π.Δ.Δ.ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α ΤΡΟΦΙΜΑ Α/Α ΖΥΜΑΡΙΚΑ ΜΟΝΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 4 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Η σημασία των φρούτων και των λαχανικών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 4 ο Η σημασία των φρούτων

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγές γεμάτες νοστιμιά!

Συνταγές γεμάτες νοστιμιά! Συνταγές γεμάτες νοστιμιά! Πατατοσαλάτα με Tulip Chopped Ham 200 γρ. Tulip Chopped Ham κομμένο σε κύβους 2 μέτριου μεγέθους πατάτες, βρασμένες και ξεφλουδισμένες 50 γρ. βρασμένο μπιζέλι Χοντροκομμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

A use se Bo B u o ch c e (Ταρτά τ ρ Ψαριο ι ύ ο κ αι ιμ πι π φ ι τέ τ κ έ ι ιμ ε μ ε Μ υρωδ ω ι δ κ ι ά Σαλάτα τ Mesc e l sc u l n) Τ ΡΤ Α Α ΡΤ Ρ ΨΑ

A use se Bo B u o ch c e (Ταρτά τ ρ Ψαριο ι ύ ο κ αι ιμ πι π φ ι τέ τ κ έ ι ιμ ε μ ε Μ υρωδ ω ι δ κ ι ά Σαλάτα τ Mesc e l sc u l n) Τ ΡΤ Α Α ΡΤ Ρ ΨΑ MENU No 1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΜΕΝΟΥ ΜΕΝΟΥ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΠΟΥΔΑΣΤΩΝ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ Β έτους OTEK Αναβυσσου 2012 Kostas Athanasopoulos CEC Amuse Bouche (Ταρτάρ Ψαριού και Μπιφτέκι με Μυρωδικά Σαλάτα Mesclun) ΤΑΡΤΑΡ

Διαβάστε περισσότερα

Ρεβεγιόν. Welcome. Χριστουγέννων 24/12/14. Δροσερές Παρουσίες. Carving Station. Ζεστές Παρουσίες. Γλυκά ΡΑΚΟΜΕΛΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΑΡΜΠΑΡΟΡΙΖΑ

Ρεβεγιόν. Welcome. Χριστουγέννων 24/12/14. Δροσερές Παρουσίες. Carving Station. Ζεστές Παρουσίες. Γλυκά ΡΑΚΟΜΕΛΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΑΡΜΠΑΡΟΡΙΖΑ Ρεβεγιόν Χριστουγέννων 24/12/14 ΡΑΚΟΜΕΛΟ ΑΡΩΜΑΤΙΣΜΕΝΟ ΜΕ ΑΡΜΠΑΡΟΡΙΖΑ ΠΛΑΤΟ ΜΕ STICKS ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΡΩΜΑΤΙΚΟ ΓΙΑΟΥΡΤΙ ΡΟΛΑ ΑΡΑΒΙΚΗΣ ΠΙΤΑΣ ΜΕ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΜΟΥΣ ΤΥΡΙΩΝ ΜΕ ΡΟΚΑ ΒΡΑΣΤΕΣ & ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΣΑΛΑΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού

Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή. της παρουσίασης. «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Υποστηρικτικό υλικό για τη διεξαγωγή της παρουσίασης «Μαθαίνω για τις ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» σε μαθητές Νηπιαγωγείου, Α και Β τάξεων Δημοτικού Διαφάνεια 1: Η παρουσίαση έχει ως σκοπό να εκπαιδεύσει τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΤΙΜΟΛΗΠΤΕΣ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ. α/α ΕΙΔΟΣ ΤΙΜΕΣ #DIV/0! 5 ΔΥΟΣΜΟΣ #DIV/0! 6 ΚΑΡΟΤΑ #DIV/0! 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΙΜΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ 1 ΑΓΓΟΥΡΑΚΙΑ ΚΙΛΟΥ 2 ΑΓΓΟΥΡΙΑ ΤΕΜΧ 3 ΑΝΗΘΟΣ ΤΕΜΧ 4 ΒΛΗΤΑ 5 ΔΥΟΣΜΟΣ 6 ΚΑΡΟΤΑ 7 ΚΟΛΟΚΥΘΙΑ 8 ΚΟΥΝΟΥΠΙΔΙ ΕΓΧΩΡΙΟ 9 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΞΕΡΑ 10 ΚΡΕΜΜΥΔΙΑ ΧΛΩΡΑ 11 ΛΑΧΑΝΟ ΚΟΚΚΙΝΟ 12 ΛΑΧΑΝΟ ΛΕΥΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Tel: +30 210 3245557,+30 210 3247719-20 Web: www.delichef.gr, E-Mail: info@delichef.gr

Tel: +30 210 3245557,+30 210 3247719-20 Web: www.delichef.gr, E-Mail: info@delichef.gr Σελίδα 1 από 5 ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΟ MENU 1 «Πανδαισία Χριστουγέννων» με πολύχρωμες πιπεριές, λιαστή τομάτα, ρόδι, flakes παρμεζάνας και vinegraite από μπαλσάμικο και μέλι Σαλάτα «Baby» με τρυφερά baby φύλλα ρόκας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» - 1 - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ» ΘΕΜΑ : «Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ» Ο άνθρωπος προσλαμβάνει από το περιβάλλον του τροφές σε στερεά και υγρή μορφή. Τις επεξεργάζεται και ένα μέρος αυτών το παρακρατεί ενώ το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια

ορεκτικά ντάκος 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο 9,80 φέτα 5,80 ψητά μανιτάρια ορεκτικά ντάκος κρίθινο παξιμάδι με τριμμένη φρέσκια ντομάτα, πηχτόγαλο χανίων, ελαιόλαδο και ελιές 4,80 γαύρος μαρινάτος με αγουρίδα και σαλάτα από κρίταμο 4,90 καρπάτσιο μοσχαρίσιο φιλέτο, άγριες αγκινάρες

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015 ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ 6688 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ 4 η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ «ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ» Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Σ Η ΚΟΜΟΤΗΝΗ 17-9-2015

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΑ ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΣ ΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΣΤΕ ΑΠΟ ΝΤΟΠΙΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥΣ

ΟΛΑ ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΜΑΣ ΤΑ ΠΡΟΜΗΘΕΥΟΜΑΣΤΕ ΑΠΟ ΝΤΟΠΙΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥΣ ΠΑΡΑ ΟΣΙΑΚΑ ΟΡΕΚΤΙΚΑ ΑΝΘΟΓΑΛΟ ΦΕΤΑ ΜΕ ΕΛΑΙΟΛΑ Ο ΚΑΙ ΡΙΓΑΝΗ ΓΡΑΒΙΕΡΑ ΤΖΑΤΖΙΚΙ ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ ΤΥΡΟΠΙΤΑΚΙΑ ΦΕΤΑ ΨΗΤΗ ΜΠΟΥΓΙΟΥΡΝΤΙ ΧΟΡΤΟΠΙΤΑΚΙΑ ΚΟΛΟΘΥΚΕΦΤΕ ΕΣ ΧΟΥΜΟΥΣ ΠΙΠΕΡΙΕΣ ΓΕΜΙΣΤΕΣ ΜΕ ΦΕΤΑ ΚΑΙ ΦΡΕΣΚΟ ΥΟΣΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΤΕΡΠΝΗΣ. Με νόστιµα υγιεινά φαγητά που µαγειρέψαµε και δοκιµάσαµε στο νηπιαγωγείο µας

ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΤΕΡΠΝΗΣ. Με νόστιµα υγιεινά φαγητά που µαγειρέψαµε και δοκιµάσαµε στο νηπιαγωγείο µας ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΤΕΡΠΝΗΣ Με νόστιµα υγιεινά φαγητά που µαγειρέψαµε και δοκιµάσαµε στο νηπιαγωγείο µας Σχολική χρονιά 2006-2007 Νηπιαγωγείο Τερπνής Γράµµα για τους γονείς Αγαπητοί γονείς Από την ευτέρα 15 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Έρευνα σχετικά με τις θερμίδες και τα συντηρητικά τροφίμων ευρείας κατανάλωσης, την αναγραφή τους στις συσκευασίες καθώς και παρατηρήσεις και συμπεράσματα από την έρευνα. Αλεξάνδρα Κατωπόδη Θεοδώρα Μπούτση

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου

Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου Έκφραση πολιτισμού, ιστορίας και τρόπου ζωής, η Μεσογειακή δίαιτα κατάφερε περίτρανα να αποδείξει ότι το συγκεκριμένο μοντέλο διατροφής προάγει την καλή υγεία, δηλαδή τη μακροζωία! Τι είναι όμως η Μεσογειακή

Διαβάστε περισσότερα

g w w n lf o o d p l a.h d a.g

g w w n lf o o d p l a.h d a.g g w. or w w coo n lf o o d p l a et. ww w.efa d.o.eufic.org w ww w ww.h d a.g r rg Θυμάσαι πώς ήταν όταν μάθαινες ποδήλατο; Το πιο σημαντικό ήταν να μάθεις να κρατάς ισορροπία. Όταν κρατούσες ισορροπία,

Διαβάστε περισσότερα

µπουφέ µενού 2010 πακέτο α) 18,00 ευρο το άτοµο πακέτο γ) 22,00 ευρο το άτοµο Ισχύει για όλα τα πακέτα: Για παιδιά µέχρι 10 ετών 50% έκπτωση

µπουφέ µενού 2010 πακέτο α) 18,00 ευρο το άτοµο πακέτο γ) 22,00 ευρο το άτοµο Ισχύει για όλα τα πακέτα: Για παιδιά µέχρι 10 ετών 50% έκπτωση πακέτο α) 18,00 ευρο το άτοµο σαλάτες (επιλογή από 5) βουτήµατα (επιλογή από 3) κρέατα (επιλογή από 3 ή ψάρι) ζυµαρικά (επιλογή από 2) πατάτες (επιλογή από 1) ρύζι (επιλογή από 1) χόρτα (επιλογή από 1)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Σαλάτες. Ψωμί χωριάτικο Καστοριάς. Του Χωριού. Η Αχόρταγη. Κρητικός Ντάκος Ανωγείων. Η Φωλιά. Η Ψημένη

Σαλάτες. Ψωμί χωριάτικο Καστοριάς. Του Χωριού. Η Αχόρταγη. Κρητικός Ντάκος Ανωγείων. Η Φωλιά. Η Ψημένη Ψωμί χωριάτικο Καστοριάς Σαλάτες Του Χωριού [παραδοσιακή χωριάτικη σαλάτα με φρέσκια κάπαρη και ελιές] Η Αχόρταγη [ποικιλία φρέσκων λαχανικών εποχής με αρωματικά μπαλάκια λευκών τυριών παξιμάδι και σάλτσα

Διαβάστε περισσότερα

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Τάξεις Μάθημα Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Ενότητα 1.2. Η ενότητα Χρήσιμοι Μικροοργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΣΩΣΤΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ Η ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Τα παιδιά ρυθμίζουν τη λήψη τροφής έτσι ώστε να ταιριάζει με τις σωματικές ανάγκες σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής

Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής. Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Εισαγωγή στερεών τροφών- θηλασμός μετά τους 6 μήνες ζωής Ι.Σωματική ανάπτυξη του βρέφους κατά τον πρώτο χρόνο ζωής Το μοτίβο σωματικής ανάπτυξης στα βρέφη που θηλάζουν είναι αρκετά διαφορετικό από τα βρέφη

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Η παιδική παχυσαρκία έχει χαρακτηριστεί τις τελευταίες δεκαετίες ως επιδημία και χαρακτηρίζεται ως η αύξηση του λίπους πάνω από κάποια όρια.

Διαβάστε περισσότερα

Μαρινάτες. > Mαρινάτες / gourmet > Mαρινάτες / ethnic > Mαρινάτες / φούρνου > Mαρινάτες / σχάρας > Mαρινάτες / dry

Μαρινάτες. > Mαρινάτες / gourmet > Mαρινάτες / ethnic > Mαρινάτες / φούρνου > Mαρινάτες / σχάρας > Mαρινάτες / dry Μαρινάτες ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΑΝΤΟΤΕ ΠΡΟΣΟΧΗ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΜΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΓΕΥΣΤΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ. Ένα από τα σπουδαιότερα και παλαιότερα βοηθήματα της μαγειρικής τέχνης. Ένας πολύτιμος

Διαβάστε περισσότερα

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι

κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι 6 κοτόπουλο με ντομάτα και λευκό τυρι ΥΛΙΚΑ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΜΕΡΙΔΑΣ κοτόπουλο φιλέτο ωμό (2 ανάλογα τις θερμίδες) 200 gr ντομάτες 20 gr κρασί άσπρο ξηρό τυρί λευκό light (12% λιπαρά) (40 ανάλογα τις θερμίδες)

Διαβάστε περισσότερα

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής

για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής για τους µαθητές της 1ης ηµοτικού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τµήµα Ιατρικής Τοµέας Κοινωνικής Ιατρικής Κλινική Προληπτικής Ιατρικής και ιατροφής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2006 1 Αυτό το βιβλίο εργασίας ανήκει στ... µαθητ Αντώνης

Διαβάστε περισσότερα

Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες

Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες ΕΦΕΤ Διεύθυνση Διατροφικής Πολιτικής & Ερευνών Ιούνιος 2006 Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες Απλές συμβουλές για την αγορά τροφίμων τους καλοκαιρινούς μήνες Εκδόθηκε από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΤΡΩΜΕ ΣΩΣΤΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΥΓΙΕΙΣ» ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Δεν ήταν δύσκολο να βρεθεί η αφορμή για να μιλήσουμε με τα παιδιά για την υγιεινή διατροφή, καθώς πολλές ενότητες στα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου

Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Παραδοσιακές συνταγές μέσα από τα ήθη και έθιμα του τόπου Ξεκινώντας την προσπάθεια μας, να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές μέσα από αυτό το νέο μάθημα, για τα Ελληνικά σχολεία, επιλέξαμε τον πιο «γλυκό»

Διαβάστε περισσότερα

Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής

Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής Βρίσκεται στην ΝΔ Ασία και συνορεύει με την Ελλάδα, Βουλγαρία, Ιράν, Ιράκ, κ.α. Είναι ένας εύκολος προορισμός, αφού κανείς μπορεί να πάει εκεί είτε με αεροπλάνο είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Τίτλος προσφέροντος: ιεύθυνση προσφέροντος: Τηλέφωνο: ΥΠΟ ΕΙΓΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ Για την προµήθεια ΕΙ ΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ διάρκειας από την υπογραφή της σύµβασης έως 31-03-2014, για τις λειτουργικές ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα

Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα Πρακτική Άσκηση στην Κοινότητα Α' Βρεφονηπιακός Σταθμός Ελληνικού Αργυρούπολης Ειρήνη Καλαϊτζίδη Α.Μ.: 20912 ΕΔΔ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Ιανουάριος 2014 1ο Εξάμηνο Φορέας υποδοχής ετών. βρεφονηπιακός σταθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΣτρΩΝουµε ΠασχαλινΟ ΤραπΕζι

ΣτρΩΝουµε ΠασχαλινΟ ΤραπΕζι ΣτρΩΝουµε ΠασχαλινΟ ΤραπΕζι ΣτρΩΝουµε ΠασχαλινΟ ΤραπΕζι Το Πάσχα έρχεται παρέα με την Άνοιξη, ανοίγει η διάθεση, ανοίγουμε και το σπίτι μας για να υποδεχθούμε φίλους και συγγενείς. Γύρω από το πασχαλινό

Διαβάστε περισσότερα