Μέρος Πρώτο. Πληροφορική και Εκπαίδευση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μέρος Πρώτο. Πληροφορική και Εκπαίδευση"

Transcript

1 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 13 Μέρος Πρώτο Πληροφορική και Εκπαίδευση Θεωρητικές προσεγγίσεις και µελέτες περίπτωσης

2 14 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση

3 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 15 Εκπαιδευτική Πολιτική και Εισαγωγή των Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση Προσκεκληµένη οµιλία «Βλέπουµε τη ζωή στραβά και µετά λέµε πως µας απατάει» Ρ. Ταγκόρ Αρ. Ράπτης & Αθ. Ράπτη Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήµιο Αθηνών Χαρακτηριστικά του γενικότερου πλαισίου Έχουµε ήδη διανύσει µια κρίσιµη εικοσαετία και το ζήτηµα της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση - παρά τη γενναία οικονοµική και πολιτική υποστήριξη της ΕΕ και τις φιλότιµες προσπάθειες των τελευταίων χρόνων εκ µέρους των υπευθύνων εκπαιδευτικών φορέων - δεν έχει ακόµη τεθεί πραγµατικά σε σωστές και στέρεες βάσεις. Βρισκόµαστε µάλιστα και πάλι σε µια νέα καµπή, κατά την οποία χρειάζεται να ληφθούν κρίσιµες αποφάσεις, το αποτέλεσµα των οποίων θα έχει για τη χώρα µας σηµαντικές επιπτώσεις από άποψη εκπαιδευτική, πολιτιστική, οικονοµική και κοινωνική. Το πρόβληµα της αξιοποίησης των δυνατοτήτων των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση ασφαλώς δεν είναι άσχετο από τα προβλήµατα του εκπαιδευτικού µας συστήµατος, των οποίων τα βαθύτερα αίτια είναι ιστορικά και κοινωνικά και έχουν σχέση µε την εξέλιξη και τη φυσιογνωµία της νεοελληνικής κοινωνίας. Κρίνοντας από κάποια απόσταση σήµερα τις διάφορες εκπαιδευτικές µεταρρυθµίσεις που πραγµατοποιήθηκαν κατά καιρούς για την αντιµετώπιση των διαφόρων εκπαιδευτικών και κοινωνικών κρίσεων διαπιστώνουµε ότι αυτές, άλλοτε πέτυχαν µερικές µόνον σηµαντικές τοµές για την εξυγίανση του συστήµατος µε κριτήρια δηµοκρατικά και ανθρωπιστικά, άλλοτε επιχείρησαν απλές επιφανειακές δοµικές αλλαγές, χωρίς πραγµατικό πολιτιστικό και κοινωνικό αντίκρισµα, όχι πάντοτε εξαιτίας κάποιων κατακριτέων προθέσεων των εµπνευστών τους, όσο εξαιτίας του γεγονότος ότι οι πολιτικοί ιθύνοντες δεν έβλεπαν καθαρά το πρόβληµα από όλες του τις πλευρές και, όπως ενδεικτικά θα φανεί παρακάτω, του ότι το ίδιο το σκεπτικό τους αποτελούσε µέρος µιας προβληµατικής εκπαιδευτικής θεώρησης, πράγµα βεβαίως ανθρώπινο και αναµενόµενο, αφού η Εκπαίδευση είναι ένα σύστηµα πολυσύνθετο, πολυσήµαντο και δυναµικό, που αντανακλά τα προβλήµατα του ευρύτερου κοινωνικού συστήµατος µε αποτέλεσµα να είναι σχεδόν αδύνατον να προτείνει κανείς σχέδιο λύσεων απαλλαγµένο από µειονεκτήµατα και χωρίς την εκούσια ή ακούσια αποφυγή νέων παρενεργειών και προβληµάτων. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους, για τον οποίο τα τελευταία χρόνια µιλάµε για την ανάγκη ολοκληρωµένης διεπιστηµονικής, δι-ιστορικής και συγκριτικής µελέτης του προβλήµατος της Παιδείας, καθώς και συνεργασίας και συναίνεσης µεταξύ όλων των εµπλεκοµένων εταίρων, παρόλο που η διαδικασία αυτή είναι δύσκολη, πρωτόγνωρη και - βραχυπρόθεσµα µόνον χρονοβόρα. Έτσι και το αποτέλεσµα της συνεργασίας θα είχε τα πλεονεκτήµατα της συλλογικής πολυφωνίας και όλοι οι εµπλεκόµενοι φορείς θα συµµετέχουν αντιπροσωπευτικά στην ευθύνη για τα µειονεκτήµατα της οποιασδήποτε εκπαιδευτικής πολιτικής, ενώ συγχρόνως δεν θα δίδονταν στους εκάστοτε αντιφρονούντες τόσες ευκαιρίες για δηµαγωγική πολιτική εκµετάλλευση των αναπόφευκτων λαθών ή παραλείψεων, πράγµα που αποβαίνει τελικά σε βάρος της εκπαίδευσης και της κοινωνίας. Μια τέτοια πολιτική απόφαση όµως χρειάζεται τόλµη, ανοιχτές αντιλήψεις και µεγαλοψυχία, που και αυτή µε τη σειρά της προϋποθέτει την ύπαρξη ώριµων κοινωνικο-πολιτιστικών συνθηκών.

4 16 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση Η αναποτελεσµατικότητα του εκπαιδευτικού συστήµατος και η γενικότερη δυσαρέσκεια από αυτό δεν αποτελεί βεβαίως ελληνικό...προνόµιο, αφού πρόκειται για φαινόµενο που το συναντάµε σε όλες τις χώρες, ακόµη και τις πιο «ανεπτυγµένες». Γι αυτό και δεν θα περιοριστούµε σε µια απλή γενικόλογη κριτική, κάτι που δεν είναι άλλωστε και τόσο δύσκολο, αφού το πεδίο εµφανίζεται πλούσιο σε αφορµές για αρνητικές κριτικές γενικού επιπέδου. Ούτε όµως και θα επιχειρήσουµε µια βαθιά και εµπεριστατωµένη ανάλυση του φαινοµένου, αφού αυτό δεν ανήκει στους στόχους της παρούσας συζήτησης. εδοµένου µάλιστα ότι τα προβλήµατα της γενικότερης εκπαιδευτικής πολιτικής συνδέονται µε εκείνα της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση, θα αρχίσουµε από τα πρώτα εξετάζοντας ορισµένα λάθη ή παραλείψεις που βρίσκονται στην καρδιά της διαιωνιζόµενης εκπαιδευτικής κρίσης και συνθέτουν ένα επαναλαµβανόµενο µοτίβο και θλιβερό ελληνικό «προνόµιο» σε σύγκριση µε όσα συµβαίνουν σε άλλες ανεπτυγµένες χώρες, στον όµιλο των οποίων φιλοδοξεί και η χώρα µας να ανήκει. Οι παραλείψεις αυτές - και οι σχετικές παρανοήσεις που τις συνοδεύουν - είναι βεβαίως γνωστές σε όλους, όµως θεωρούµε ότι η επαναφορά τους στο τραπέζι της συζήτησης, αφενός µεν εξακολουθεί να είναι επίκαιρη και τέτοιας σηµασίας, που µε τον τονισµό τους δεν κινδυνεύει κανείς να φθάσει στα όρια της υπερβολής και της κοινοτοπίας, αφετέρου δε αυτή συνδέεται άµεσα µε το πρόβληµα της εισαγωγής των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση και οδηγεί στην αναγκαιότητα της έγκαιρης επανόρθωσης σηµαντικών λαθών, όπως αυτά που επιλεκτικά θα αναφερθούν παρακάτω. Προτεραιότητες της εκπαιδευτικής πολιτικής Από τη µελέτη της εκπαιδευτικής πολιτικής από τα µέσα του περασµένου αιώνα διαπιστώνουµε ότι οι περισσότερες µεταρρυθµίσεις, άλλοτε στο επίπεδο των εξαγγελιών τους και άλλοτε στο επίπεδο της εφαρµογής τους, περιορίζονταν σε επιφανειακές λύσεις, αφού ως επί το πλείστον είχαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός τους τα συστήµατα αξιολόγησης των µαθητών και των εκπαιδευτικών, εντοπίζοντας σε αυτά τα αίτια και τα µέσα θεραπείας των εκπαιδευτικών και οικονοµικών κρίσεων 1, ενώ στις περιόδους ανάµεσα στις µεταρρυθµίσεις αποκλειστικό σχεδόν µέληµα της σχολικής υποστήριξης υπήρξε η εκπόνηση γενικόλογων και κλειστών αναλυτικών προγραµµάτων συγκεντρωτικού χαρακτήρα και, πάνω απ όλα, ο καθορισµός και η οργάνωση της διδακτέας ύλης, η συγγραφή δηλαδή σχολικών εγχειριδίων, που συνοδεύονταν από µερικές οδηγίες για το δάσκαλο. Ο δάσκαλος δεν είχε καµία προτεραιότητα. Παρέµενε στο περιθώριο, περιορισµένος στο να ασκεί ένα ρόλο υπαλληλικό, χωρίς ουσιαστικά εφόδια, χωρίς τη δυνατότητα να αναπτύσσει δηµιουργικές πρωτοβουλίες και να συµβάλλει περισσότερο στην παραγωγή της γνώσης από τους µαθητές και από τον ίδιο, µε προωθηµένες διαδικασίες ή επίπεδα µάθησης και δράσης. Η ενασχόληση µε τα ζητήµατα αυτά βεβαίως δεν είναι κατακριτέα, αφού η αξιολόγηση µε τη µορφή ανάδρασης είναι χρήσιµη και θα µπορούσε µάλιστα να µετατραπεί σε διαδικασία µάθησης, το δε περιεχόµενο του αναλυτικού προγράµµατος ως ύλη που απευθύνεται σε µαθητές χρειάζεται µεγάλη προσοχή. Η επιδίωξη όµως αναβάθµισης της παιδείας µέσω της επιλογής των αρίστων και της αυστηρότερης αξιολόγησης για τον εντοπισµό των 1 Η Ιστορία και η Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης δίδουν αρκετές ερµηνείες για τους λόγους αυτής της προτίµησης τεκµηριώνοντας την άποψη ότι οι θεσµοθετηµένες αξιολογικές και επιλεκτικές διαδικασίες λειτουργούσαν πάντα για διαφόρους λόγους ως οι πλέον καλυµµένοι και κοινωνικά αποδεκτοί µηχανισµοί αναπαραγωγής των κοινωνικών ανισοτήτων, που νοµιµοποιούνται µε την προβολή του κριτηρίου της αξιοκρατίας, η οποία µέσα από βαθύτερη κοινωνιολογική ανάλυση αποδεικνύεται επίπλαστη και παραπλανητική σε ένα πλαίσιο, όπου οι κοινωνικές και πολιτιστικές ανισότητες «κληρονοµούνται» στην οικογένεια και ενισχύονται - αντί να αµβλύνονται - µέσα στο σχολείο µέσω µιας εκπαίδευσης ανυψωτικής και αναπτυξιακής για όλους, ανεξαρτήτως καταγωγής και κοινωνικής προέλευσης. Στην εργασία αυτή εντούτοις τα επιχειρήµατα θα είναι περισσότερο παιδαγωγικής και διδακτικής φύσεως, για να τονιστεί και αυτή η διάσταση της εκπαιδευτικής πολιτικής, που δεν χρειάζεται ιδιαίτερες κοινωνιολογικές γνώσεις για να γίνουν κατανοητά τα «λάθη», εκούσια ή ακούσια, και οι παρανοήσεις των διαφόρων κυβερνήσεων και των εκπαιδευτικών σχεδιαστών τους.

5 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 17 «ικανοτέρων», ανεξάρτητα από το πώς γίνεται η διδασκαλία, ποιο είναι το πλαίσιο της µάθησης και ποια τα κριτήρια της αξιολόγησης, είναι, κατά τη γνώµη µας ένα είδος αντιστροφής της πραγµατικότητας: η αξιολόγηση είναι συνυφασµένη µε την ποιότητα της διδασκαλίας, το «φυσικό» επακόλουθο της εκπαιδευτικής διαδικασίας (για το οποίο ευθύνη φέρουν ο δάσκαλος και οι φορείς της αγωγής) και όχι το αίτιό της. 1 Η αγωνία θα έπρεπε να βρίσκεται περισσότερο στο τι θα δώσει και πώς - το σχολείο στους αναπτυσσόµενους νέους (το µείζον δηλαδή θέµα του εκπαιδευτικού σχεδιασµού, της διδακτικής και της αγωγής) και λιγότερο στο πώς το σχολείο θα µετρά πιο «αντικειµενικά» αυτό που συχνά δεν δίνει το ίδιο στους περισσοτέρους ή στο πώς θα τους ανακόπτει τις βλέψεις και τα φτερά για συνέχιση σε ανώτερα επίπεδα εκπαίδευσης 2. 1 Τα συµβατικά κριτήρια, τα µέσα, οι τρόποι και οι διαδικασίες αξιολόγησης των πραγµατικών δυνατοτήτων γνωστικής ανάπτυξης όλων των µαθητών, που εφαρµόζονται στο σχολείο είναι αµφισβητήσιµης επιστηµονικής αξιοπιστίας και καθόλου αντικειµενικά, όπως συνήθως εµφανίζονται, προκειµένου να αποδοθούν οι αντίστοιχες αµοιβές ή τιµωρίες για τη σχολική τους επίδοση. Είναι οπωσδήποτε ένα αναγκαίο κακό και µια αναπόφευκτη λόγω των πιέσεων της κοινωνικής πραγµατικότητας συµβατικότητα. Άλλο όµως να το αναγνωρίζουµε αυτό και άλλο να επικαλούµαστε την αντικειµενικότητα, την αµεροληψία και το αδέκαστο του εξεταστικού µας συστήµατος ή το επιχείρηµα της ανάγκης για επιβράβευση και επιλογή των ικανοτέρων για λόγους πραγµατικά αξιοκρατικούς.. ιότι, αφενός µεν τώρα γνωρίζουµε ότι πολλά από τα αίτια της σχολικής επιτυχίας/αποτυχίας είναι κοινωνικά και πολιτιστικά καθορισµένα και ότι το σχολείο ελάχιστα κάνει για να αµβλύνει τα προβλήµατα ανισότητας ευκαιριών, που παρουσιάζονται, αφετέρου δε έχει φανεί ότι πολλά εξαρτώνται από το πλαίσιο µέσα στο οποίο γίνονται οι εξετάσεις και οι αξιολογήσεις. Στις περιπτώσεις που, για παράδειγµα, η εκπαιδευτική διαδικασία και η εξέταση περιορίζονται σε αναµάσηµα γνώσεων ή απλή εξάσκηση σε συνταγές έτοιµων λύσεων σε γνωστικά προβλήµατα, το εξεταστικό σύστηµα ελάχιστα θα εντοπίσει τους πραγµατικά ικανούς και είναι το πιθανότερο να παραγάγει αριστούχους πολύ λιγότερο ικανούς για επιστηµονική σταδιοδροµία, από ό,τι άλλοι µαθητές ή υποψήφιοι φοιτητές, που είναι λιγότερο κονφορµίστες, µε περισσότερο ανήσυχο πνεύµα, αποκλίνουσα σκέψη, ίσως και ιδιόρρυθµη συµπεριφορά. εν είναι εξ άλλου τυχαία η διαπίστωση, αν µελετήσει κανείς τις βιογραφίες µεγάλων προσωπικοτήτων στην ιστορία της σκέψης και της τέχνης, ότι αυτές, πέραν του ότι είχαν δεχθεί κάποιες ευνοϊκές επιρροές από το κοινωνικό τους περιβάλλον, δεν εµφάνιζαν εξαιρετικές επιδόσεις στο σχολείο, πολλές φορές µάλιστα χαρακτηρίζονταν ως µη ικανοί και απροσάρµοστοι... Ένα επίσης παράδειγµα επιβεβαίωσης της βιγκοτσιανής προσέγγισης, που δίνει µεγάλη σηµασία στην καταλληλότητα του κοινωνικού πλαισίου, ένα στοιχείο του οποίου είναι και η γλώσσα (ή, κατά τον B. Bernstein, ο κώδικας της διδακτικής και αξιολογικής επικοινωνίας) αποτελεί και το γεγονός ότι πολλοί µαθητές που αποτυγχάνουν να απαντήσουν σωστά σε ορισµένες ερωτήσεις γραπτής δοκιµασίας είναι δυνατόν να απαντήσουν επιτυχώς, φθάνει µόνον να αλλάξει η διατύπωση της ερώτησης ή ο τρόπος εξέτασης, έτσι ώστε αυτός να γίνει περισσότερο διευκολυντικός για την άντληση της λανθάνουσας, της διαισθητικής, της εµπειρικής µάθησης. 2 Σχετικό µε τα παραπάνω είναι και το γεγονός ότι εδώ και πολλές δεκαετίες η κοινωνική ζήτηση στη χώρα µας για ανώτερες σπουδές παρουσιαζόταν ως πρόβληµα, ακόµη και σε εποχές που η αθρόα εγκατάλειψη των γυµνασιακών σπουδών δηµιουργούσε εκατοµµύρια αναλφάβητων και χαµηλής εκπαίδευσης εργατικό δυναµικό στη χώρα µας. Οι έλληνες γονείς δέχθηκαν δηµοσία ανελέητες κατηγορίες, χωρίς όµως κανείς να ενδιαφερθεί για τη δηµιουργία αξιόλογων εναλλακτικών διεξόδων, είτε στο εκπαιδευτικό σύστηµα είτε στην αγορά εργασίας, ενώ το κύριο µέληµα των πολιτικών ιθυνόντων υπήρξε η δηµιουργία φραγµών για τη συνέχιση των σπουδών, αρχικά των γυµνασιακών και αργότερα των µεταλυκειακών, καθώς και το - βασισµένο σε µια προσχηµατική λογική της δήθεν αξιοκρατίας - σκληρό φιλτράρισµα των φιλόδοξων µαθητών, που στην πραγµατικότητα έπληττε τα κατώτερα κοινωνικά στρώµατα. Τελευταία µόνον έγινε αντιληπτό το λάθος αυτό, όµως για διαφόρους λόγους, µερικοί από τους οποίους είναι υπεράνω της θελήσεως των εκπαιδευτικών σχεδιαστών (όπως π.χ. η συνταγµατική απαγόρευση για ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστηµίων µε αυστηρές προδιαγραφές σε συνδυασµό µε την ύπαρξη συστήµατος ελέγχου για σπουδές υψηλού επιπέδου, οι διάφορες συντεχνιακές πιέσεις µε ισχυρές επιρροές κά) και άλλοι οφείλονται σε έλλειψη πολιτικής βούλησης και φαντασίας (π.χ, η εύρεση νοµότυπης φόρµουλας για την παράκαµψη των τυπικών εµποδίων µε τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δηµιουργία αυτοεπιδοτούµενων κύκλων σπουδών για αλλοδαπούς φοιτητές µε στόχο την εξασφάλιση πόρων που δεν επιβαρύνουν τον µη επωφελούµενο των αγαθών της «δωρεάν παιδείας» έλληνα φορολογούµενο κ.ά) µε αποτέλεσµα το συγκεκριµένο πρόβληµα να µην έχει βρει ακόµη ικανοποιητική λύση. Η οικονοµική αφαίµαξη της ελληνικής κοινωνίας από τη σπουδαστική µετανάστευση στο εξωτερικό των µη επιτυχόντων στις εισαγωγικές εξετάσεις (το µεγαλύτερο ποσοστό των οποίων σηµειωτέον µπορεί να µην είναι αριστούχοι, όµως αποδεικνύεται ικανό για φοίτηση στα ξένα πανεπιστήµια) και από την έξαρση της παραπαιδείας και της ιδιωτικής µεταλυκειακής εκπαίδευσης, λόγω του συνεχώς αυξανόµενου ανταγωνισµού, πλήττει κοινωνικά στρώµατα, που δεν είναι οπωσδήποτε προνοµιούχα και στερεί την οικονοµία και την εκπαίδευση της χώρας από σηµαντικές αναπτυξιακές επενδύσεις. Ακόµη και αν αιτία ήταν, όπως υποστηρίζεται από πολλούς, η αποστροφή στη χειρωνακτική εργασία (Κασσωτάκης, 1979, Μηλιός, 1986) και η προτίµηση επαγγελµάτων αίγλης και πολιτιστικού και κοινωνικού κύρους, θα µπορούσαν να προσφερθούν εναλλακτικές διέξοδοι µε περισσότερο κύρος, όπως είναι τα εκσυγχρονισµένα µεταλυκειακά προγράµµατα κατάρτισης τύπου ΙΕΚ, που θα ήταν όµως αρκετά για να ανταποκριθούν στη ζήτηση σπουδών σε πανελλήνιο επίπεδο

6 18 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση Αυτό επίσης που χρειάζεται να παράσχει η πολιτεία στους µαθητές και τους εκπαιδευτικούς δεν εξαντλείται στην ποσότητα και την οργάνωση της ύλης, ένα µεγάλο ποσοστό της οποίας στην εποχή µας ούτως ή άλλως γρήγορα παλαιώνεται ή µεταβάλλεται. Η αξία της εξάλλου εξαρτάται από την αντιληπτική οπτική του αναγνώστη. Το ζήτηµα πλέον δεν είναι µόνον αν έχουν οι µαθητές και οι δάσκαλοι βιβλίο, εν προκειµένω και υπολογιστή - αλλά τι κάνουν µε αυτό. Αυτό βρίσκεται στην καρδιά του προβλήµατος και απασχολεί όλες τις σχετιζόµενες µε τη µάθηση και την εκπαίδευση επιστήµες, κάτι που και το ίδιο είναι προϊόν µάθησης - εποµένως ευθύνη όλων των φορέων της αγωγής και όχι µια τόσο απλή υπόθεση. Όµως είναι πιο εύκολο και παραδοσιακά πιο δηµοφιλές το να αποδίδονται ευθύνες στο µαθητή, µε το αιτιολογικό της τεµπελιάς, της ανικανότητας της αδιαφορίας, ανεξάρτητα από τη διαµεσολάβηση της µάθησης, η οποία σήµερα πια γνωρίζουµε ότι δεν είναι µια διαδικασία µετάδοσης γνώσεων, αλλά µια επικοινωνιακή διαδικασία, πρωτίστως αλληλεπιδραστική, κοινωνική, ενεργός, βιωµατική και εξελικτική. Εκείνο που προέχει στη µάθηση είναι η δηµιουργία µέσα στο σχολείο ενός γόνιµου και φιλικού για όλους τους µαθητές µαθησιακού περιβάλλοντος, που θα ευνοεί την εργασία των µαθητών σε ανώτερα επίπεδα ενεργού, διερευνητικής, δηµιουργικής και συνεργατικής µάθησης (πέραν της αποστήθισης πληροφοριών και στην καλύτερη περίπτωση - της εξάσκησής τους σε έτοιµες συνταγές επίλυσης προβληµάτων). Ένα περιβάλλον, που, µεταξύ άλλων, θα δηµιουργεί συνθήκες ολόπλευρης κοινωνικής και ψυχολογικής ανάπτυξης για µαθητές και δασκάλους, µε έµφαση όχι µόνον στην αφοµοίωση µιας κεντρικά ελεγχόµενης και ενιαίας διδακτικής και διδακτέας ύλης, όπως συνέβαινε µέχρι τώρα, αλλά και στις σύγχρονες, µαθητοκεντρικές µεθόδους και διαδικασίες, στο κλίµα, τις ουσιαστικά αναβαθµισµένες σχέσεις, τις ανοιχτές, συµµετοχικές δοµές επικοινωνίας και σχολικής οργάνωσης. Όλα αυτά βέβαια προϋποθέτουν τις ανάλογες, καινοτόµες δραστηριότητες και µαθησιακές εµπειρίες και δεν αναπτύσσονται, ούτε πιστοποιούνται µόνον µέσα από γραπτές δοκιµασίες πανελλήνιου χαρακτήρα, όπου η υπερβολική µαζικότητα, η έµφαση στην οµογενοποίηση και την οµοιοµορφία των όρων εξέτασης προς χάριν του αδιάβλητου των εξετάσεων, σκοτώνει τελικά το πραγµατικά ζητούµενο, που είναι, για παράδειγµα, η κριτική σκέψη, η δηµιουργική και εποικοδοµιστική µάθηση, η απελευθέρωση των δηµιουργικών και συνεργατικών δυνάµεων του δασκάλου και του µαθητή. άσκαλος, ο διαχρονικός και αναντικατάστατος καταλύτης της µάθησης Όλες αυτές λοιπόν οι απαραίτητες προϋποθέσεις αναδεικνύουν έναν από τους πιο βασικούς παράγοντες της εκπαιδευτικής διαδικασίας, που είναι ο δάσκαλος. ιότι το µαθησιακό περιβάλλον, που περιγράφηκε προηγουµένως, δεν το δηµιουργούν οι υπουργοί και οι εκπαιδευτικοί σχεδιαστές µε τις γενικόλογες προθέσεις τους, µε τη λήψη διοικητικών µέτρων και µε την εκπόνηση ενός συνόλου απρόσωπων γραπτών οδηγιών ή την πραγµατοποίηση σύντοµων ενηµερωτικών σεµιναρίων και µόνον. Το δηµιουργεί ο δάσκαλος, σε συνεργασία µε τους µαθητές και τους άλλους φορείς της εκπαιδευτικής κοινότητας. Εκείνο όµως στο οποίο θα δώσει τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να ανταποκριθεί στον πολύπλευρο και δύσκολο ρόλο του είναι κυρίως, εκτός από τη θετική προδιάθεση και το λεγόµενο µεράκι, οι εκπαιδευτικές και επαγγελµατικές εµπειρίες του, καθώς και οι ευκαιρίες συνεχούς επιµόρφωσης, κατάρτισης και κατάλληλης συµβουλευτικής Ένα θετικό βήµα σ αυτή την κατεύθυνση είναι η θέσπιση του Ανοιχτού Πανεπιστηµίου και των ΠΣΕ, καθώς και η αύξηση των θέσεων για τους υποψήφιους στην τριτοβάθµια εκπαίδευση. Το πρόβληµα όµως της φοίτησης σε σχολές που δεν ενδιαφέρουν τους υποψηφίους εξακολουθεί να παραµένει όχι τόσο επειδή δεν εισάγονται όλοι στις σχολές που επιθυµούν, όσο διότι δεν έχει βρεθεί ακόµη ένα σύστηµα που να συνδυάζει τη διασφάλιση του αδιάβλητου των εξετάσεων και συγχρόνως να επιλέγει τους πραγµατικά ικανούς. (βλ. σχετικά, Κοντογιαννοπούλου-Πολυδωρίδη, 1989, Κασσωτάκη 1990)

7 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 19 υποστήριξης. ιότι, όσα αναγκαία αναφέρθηκαν παραπάνω για τη γνωστική και ολόπλευρη ανάπτυξη των µαθητών ισχύουν και για την ανάπτυξη του δασκάλου. Είναι δε τουλάχιστον ειρωνικό και υποκριτικό το να θεσπίζει η πολιτεία µέτρα αξιολόγησης και επιλογής των εκπαιδευτικών (τουλάχιστον της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης) µε παιδαγωγικά κριτήρια, τη στιγµή που δεν έχει φροντίσει για την παροχή προς αυτούς ενός προωθηµένου συστήµατος παιδαγωγικής και διεπιστηµονικής εκπαίδευσης και κατάρτισης σε επίπεδο βασικών και µεταπτυχιακών σπουδών, καθώς και σε επίπεδο συνεχιζόµενης εκπαίδευσης και κατάρτισης. 1 Την ευθύνη για την κατάσταση αυτή φέρουν οι πολιτικοί φορείς, το σύστηµα σχολικής συµβουλευτικής, αλλά και τα πανεπιστήµια, τα οποία σε µεγάλο βαθµό είναι αποκοµµένα από τις ανάγκες της κοινωνίας και της σχολικής πραγµατικότητας και δεν παρέχουν, στο βαθµό που θα έπρεπε, ούτε πρότυπα διδακτικής πράξης συνεπή προς τις «διδασκόµενες» θεωρίες, ούτε ευκαιρίες απόκτησης σύγχρονων µαθησιακών και διδακτικών εµπειριών κατά τρόπο βιωµατικό. 2 Στη σύγχρονη εποχή ιδιαίτερα, έχει γίνει πλέον γενικά παραδεκτό ότι η επιµόρφωση είναι αναγκαία για όλους τους επαγγελµατίες και ότι η συνεχιζόµενη εκπαίδευση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση, όχι µόνον για την παρακολούθηση από µέρους τους των επιστηµονικών, τεχνολογικών και κοινωνικών εξελίξεων, αλλά και για τη συµβολή τους στις 1 Στη χώρα µας, όπως επανειληµµένα τονίστηκε και πιο πάνω, δεν είχε µέχρι πρόσφατα δοθεί ιδιαίτερη σηµασία στη ψυχοπαιδαγωγική µόρφωση των εκπαιδευτικών µας, κυρίως της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης. Ο επιστήµονας, που σπουδάζει µια επιστήµη, π.χ. τα Μαθηµατικά, θεωρείται αυτόµατα ότι είναι και παιδαγωγός και ότι θα πρέπει να µάθει µόνος του πώς να διδάσκει, πώς να προσεγγίζει τους µαθητές κτλ.. Όσον αφορά τη βασική εκπαίδευση των νηπιαγωγών και των δασκάλων, παρόλο που δεν έχουν ακόµη προχωρήσει τα πράγµατα όσο θα έπρεπε, αυτή βρίσκεται σε ένα σχετικά καλό δρόµο. Η κατάσταση όµως είναι απελπιστική, όσον αφορά τους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης, που εισέρχονται, κατά τη γνώµη µας, ανειδίκευτοι στο επάγγελµα αυτό, τουλάχιστον από την ψυχοπαιδαγωγική και κοινωνιολογική του σκοπιά. ιότι το να παρακολουθούν και να εξετάζονται γραπτώς πάνω στο περιεχόµενο δύο ή τριών εγχειριδίων των επιστηµών της εκπαίδευσης δεν είναι - κατά τη γνώµη µας - επαρκής κατάρτιση. Για το λόγο αυτό, το έργο της επιµόρφωσης καθίσταται, για την κατηγορία αυτή, δυσκολότερο ( ιότι πάνω σε ποια βάση θα γίνει η επί µόρφωση;). Χρειάζεται λοιπόν για µεν τους δασκάλους και νηπιαγωγούς αναβάθµιση του επιστηµονικού επιπέδου των βασικών τους σπουδών, για δε τους καθηγητές της µέσης εκπαίδευσης αναδιάρθρωση των σπουδών, έτσι ώστε µετά το τρίτο έτος οι σπουδαστές να ακολουθούν διάφορες ειδικεύσεις ετήσιας διάρκειας, µεταξύ των οποίων και εκείνη του εκπαιδευτικού, ή να τους δίνεται πραγµατικά η ευκαιρία να ολοκληρώσουν έναν ετήσιο κύκλο ειδικών µεταπτυχιακών σπουδών, που θα συνδυάζει τη θεωρία µε την πράξη και την εκπαιδευτική εµπειρία, προκειµένου να εισαχθούν στην εκπαίδευση. Η δε επιλογή τους για την άσκηση του λειτουργήµατος είναι προτιµότερο να γίνεται µε την αξιολόγηση της επίδοσής τους στις ειδικές αυτές σπουδές µε συνεξέταση και άλλων αξιοκρατικών κριτηρίων του βιογραφικού τους, παρά µε τα αποτελέσµατα µιας και µόνον για πολλούς λόγους αµφιβόλου αξίας και υποτιµητικής για τον αυτοσεβασµό των υποψηφίων γραπτής εξέτασης. Οι λόγοι της παραµέλησης του παράγοντα του δασκάλου στην ιστορία της ελληνικής εκπαίδευσης έχουν επανειληµµένα αναφερθεί από τους µελετητές, οι κυριότεροι των οποίων αποδίδονται στην προσπάθεια του στρεβλά αναπτυσσόµενου νεοελληνικού και µετεµφυλιακού κράτους για αυστηρό κοινωνικό και ιδεολογικό έλεγχο µέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία, πράγµα που θα εµποδιζόταν µε έναν εκπαιδευµένο και σκεπτόµενο δάσκαλο και µε ένα αποκεντρωµένο αναλυτικό πρόγραµµα, που θα του έδινε ελευθερίες ιδεών, πρωτοβουλιών και δράσεων. Στις µέρες µας βέβαια αυτός ο λόγος έπαψε να υπάρχει, όµως τόσο οι τάσεις αυτοσυντήρησης του συστήµατος, όσο και η άγνοια των πολιτικών ιθυνόντων για το τι πραγµατικά σηµαίνει µάθηση, πώς µαθαίνουν πραγµατικά οι δάσκαλοι και οι µαθητές, ποιες οι προϋποθέσεις για την ύπαρξη θετικού κλίµατος και ανθρώπινης επικοινωνίας µέσα στην τάξη κτλ., τους κάνει να θεωρούν ικανοποιητικές τις πρόχειρες λύσεις που δίνουν, όπως είναι τα ΠΕΚ και τα σύντοµα σεµινάρια που γίνονται µε την ευκαιρία της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων. 2 Γιατί η γνώση που χρειάζονται σήµερα οι εκπαιδευτικοί - όπως εξ άλλου και κάθε άλλος εκπαιδευόµενος - δεν µαθαίνεται µε συνταγές, µε διάβασµα κάποιων βιβλίων ή µε παρακολούθηση διαλέξεων και µόνον. Αποκτάται κυρίως µε τη βίωση εµπειριών και ευνοϊκών για τη µάθησή τους όρων, ανάλογων µε εκείνους που θα επιθυµούσαµε να δηµιουργήσουν και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί για τους µαθητές τους. Αυτού του είδους η γνώση δεν υπάρχει κάπου έτοιµη και µονοσήµαντη, ούτε χαρακτηρίζεται από τη βεβαιότητα που οι ηµιµαθείς πιστεύουν ότι διαθέτουν, όπως δεν υπάρχει και ένα µόνον είδος «καλού δασκάλου». Γι αυτό η διδακτική γνώση και εµπειρία κατακτάται µε πολύπλευρες, µακροχρόνιες προσπάθειες από όλους τους εµπλεκόµενους φορείς και από τον καθένα χωριστά. Το ίδιο βεβαίως ισχύει κατά κάποιον τρόπο και για τους πανεπιστηµιακούς δασκάλους και τους επιµορφωτές των εκπαιδευτικών, που, λίγο-πολύ, είναι και αυτοί «προϊόν» του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήµατος, µε τα πλεονεκτήµατα και τα µειονεκτήµατά του, γι αυτό υπάρχει ανάγκη να καθιερωθεί και για τους ίδιους οργανωµένο σύστηµα επιµόρφωσης, αφού η γνώση που τους αφορά δεν έχει οπωσδήποτε «ολοκληρωθεί» και έχουν και αυτοί ανάγκη ευκαιριών µετεκπαίδευσης.

8 20 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση εξελίξεις αυτές, καθώς και τη δυναµική επιβίωσή τους στο συνεχώς µεταβαλλόµενο κόσµο της τεχνολογικής και επιστηµονικής επανάστασης. Το ίδιο ισχύει - κατά τη γνώµη µας πολύ περισσότερο - και για τους εκπαιδευτικούς, αφού αυτοί είναι από τους πιο βασικούς κοινωνικοποιητικούς φορείς, το «άλας» της κοινωνίας µας, καθώς και σηµαντικότατοι διαµεσολαβητές, τόσο για τη µάθηση και την ανάπτυξη των νεαρών ατόµων, όσο και για τη διαµόρφωση του αυριανού ηγετικού, εργασιακού και πολιτιστικού δυναµικού της χώρας µας. Είναι όµως πλέον γενικά παραδεκτό ότι η χρήση των γνωστικών και επικοινωνιακών εργαλείων που παρέχει ο υπολογιστής δεν είναι εύκολη και αυτονόητα εποικοδοµητική. Ο δάσκαλος είναι εκείνος, που µε τις κατάλληλες µαιευτικές µεθόδους, τις ιδέες του, την ενθάρρυνση, την επινόηση κινήτρων, τις ερωτήσεις, το συντονισµό της συζήτησης και την υποβοήθηση των παιδιών που «σκαλώνουν» (και προπάντων µε την κατανόηση και την αξιολόγηση του παιδαγωγικού νοήµατος των διαφόρων δραστηριοτήτων) θα κατορθώσει να µετατρέψει ένα άψυχο µηχάνηµα σε εργαλείο γνωστικής ανάπτυξης.. Με τις διάφορες χρήσεις του υπολογιστή ο ρόλος του δασκάλου είναι δυνατόν να αλλάξει και από µεταδότης γνώσεων να γίνει συντονιστής, οργανωτής, διευκολυντής και υποστηρικτής της µάθησης, µερικές φορές µαθητευόµενος και ο ίδιος, στο πλευρό των µαθητών του. Είναι εξάλλου τόσο απέραντο το πεδίο των πληροφοριών και των δεξιοτήτων που µπορεί να αποκτήσει κανείς ασχολούµενος µε τις νέες τεχνολογίες, που δεν είναι δυνατόν να γνωρίζει τα πάντα, αλλά ούτε και τα ίδια πράγµατα µε τους άλλους. Η σχέση µαθητή - δασκάλου µπορεί να αλλάξει επίσης ποιοτικά, αφού αλλιώς είναι, παραδείγµατος χάριν, για το µαθητή ένας δάσκαλος που κάνει διάλεξη στην άκρη της αίθουσας και αλλιώς ένας δάσκαλος που στέκεται δίπλα του για να τον βοηθήσει. Ο νέος ρόλος όµως παρουσιάζει και νέου είδους απαιτήσεις και δυσκολίες. Η διαχείριση του χρόνου, η σύνθεση των εµπειριών και η κατάλληλη χρήση διαφόρων περιφερειακών συστηµάτων και διασυνδεδεµένων µε τον υπολογιστή πολυµέσων είναι µερικές από τις απαιτήσεις αυτές. Η πιο σηµαντική συµβολή του δασκάλου όµως έγκειται στην ικανότητά του να οργανώνει κατάλληλα το µαθησιακό περιβάλλον, να ανταποκρίνεται στις διαφορετικές µαθησιακές ανάγκες των µαθητών, να υιοθετεί σύγχρονες στρατηγικές και κατάλληλες µεθόδους και να αξιοποιεί τις ποικίλες ευκαιρίες για προβληµατισµό και µάθηση τη στιγµή που αυτές αναδύονται κατά τη διάρκεια της σχετικά αυτόνοµης, βιωµατικής και σύνθετης εργασίας των µαθητών µέσα στο εργαστήρι της τάξης. Καθίσταται λοιπόν φανερή η σηµασία της εκπαίδευσης και της συνεχούς επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών όχι µόνον πάνω σε θέµατα της ειδικότητας των νέων τεχνολογιών, αλλά κυρίως σε θέµατα που έχουν σχέση µε την έννοια του καλού δασκάλου, ο οποίος χρειάζεται να διαθέτει σφαιρική µόρφωση, να µάθει να αναπτύσσει πρωτοβουλίες επιστηµονικού πειραµατισµού και να λειτουργεί µε νέους ρόλους και πρότυπα διδασκαλίας. Αυτό δεν έχει δεόντως εκτιµηθεί από τους ενδιαφεροµένους φορείς της εκπαιδευτικής κοινότητας, διότι, αν το είχαν πραγµατικά κατανοήσει, θα ασκούσαν πιέσεις διεκδικώντας τον εκσυγχρονισµό µας προς αυτή την κατεύθυνση. Αποτέλεσµα αυτής της κατάστασης είναι ο κίνδυνος αναπαραγωγής των παραδοσιακών διδακτικών µοντέλων, µε κάποιες ασφαλώς εξαιρέσεις. ιότι, όπως έχει πλέον γίνει φανερό, η αξιοποίηση των επιστηµονικών και τεχνολογικών επιτευγµάτων που µας προσφέρει η χρήση της πληροφορικής - τα οποία είναι συνήθως αποτέλεσµα διεπιστηµονικών συνεργασιών δεν έρχεται να καλύψει, αλλά να αποκαλύψει, την παιδαγωγική ανεπάρκεια, στην οποία έχει καταδικάσει µέχρι τώρα τον έλληνα εκπαιδευτικό το ελληνικό κράτος. Νέες τεχνολογίες και εκπαιδευτική πολιτική Η παραπάνω διαπίστωση της απουσίας µιας καίριας, ολοκληρωµένης και σύγχρονης εκπαιδευτικής πολιτικής στη χώρα µας, που να προχωρεί πέραν των αποσπασµατικών µέτρων και των τυχαίων ή ευκαιριακών σχεδιασµών συνδέεται προφανώς και µε την εισαγωγή της

9 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 21 Πληροφορικής στην Εκπαίδευση. Αν παρατηρήσουµε τη µέχρι τώρα επίσηµη εκπαιδευτική φιλοσοφία της εισαγωγής της πληροφορικής στην εκπαίδευση, θα διαπιστώσουµε ότι σ αυτή κυριαρχεί το σκεπτικό του εκπαιδευτικού εκσυγχρονισµού όχι µε την έννοια της εισαγωγής ενός νέου γνωστικού εργαλείου για την εναρµόνιση του σχολείου µε τις νέες απαιτήσεις της σύγχρονης εκπαιδευτικής, οικονοµικής και κοινωνικής πραγµατικότητας αλλά µε µια τεχνοκρατική αντίληψη που στερείται στόχων αφού δεν είχαν προηγηθεί εξ όσων γνωρίζω από τη σχετική βιβλιογραφία επιστηµονική έρευνα και µελέτες σκοπιµότητας που θα εξέταζαν, µεταξύ άλλων: α) πώς θα µπορούσαν να αξιοποιηθούν παιδαγωγικά και µορφωτικά οι δυνατότητες του υπολογιστή και των δικτύων β) µε ποιο τρόπο είναι σκόπιµο να ενταχθούν στο εκπαιδευτικό σύστηµα και µε ποιες επιπτώσεις στο αναλυτικό πρόγραµµα και τον τρόπο διδασκαλίας γ) ποια θα µπορούσε να είναι η συµµετοχή του µαχόµενου εκπαιδευτικού στο σχεδιασµό και την εφαρµογή των προγραµµάτων δ) ποιες οι ενδεικνυόµενες προτεραιότητες της εκπαιδευτικής µας πολιτικής ως προς την εισαγωγή των νέων τεχνολογιών σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθµίδες. Μερικές προτάσεις Βρισκόµαστε και πάλι σε µια κρίσιµη καµπή, κατά την οποία θα πρέπει να παρθούν αποφάσεις µε υπαρκτά ακόµη τα προβλήµατα των εκπαιδευτικών στόχων και της επιµόρφωσης. Η Κυβέρνηση έχει ήδη δεσµευθεί απέναντι στη Ε.Ε. για θέµατα που σχετίζονται µε τον εκσυγχρονισµό στην Εκπαίδευση και προβλέπεται α) µέχρι το 2001 όλα τα σχολεία της χώρας να συνδεθούν µε το διαδίκτυο β) µέχρι το τέλος του 2002 να επιµορφωθούν σε θέµατα Πληροφορικής όλοι οι εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης και µέχρι το 2006 όλοι οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. Οι ανάγκες ειδικής τεχνολογικής κατάρτισης είναι πολλές και οι ειδικευµένοι εκπαιδευτικοί µας λιγοστοί. εν υπάρχουν όµως περιθώρια επανάληψης των λαθών του παρελθόντος. Είναι ανάγκη η Πολιτεία να βασιστεί στην επιστηµονική έρευνα και να εµπιστευθεί τα πανεπιστήµια και όχι µόνον ορισµένους «ηµέτερους επιστήµονες», που ισχυρίζονται ότι τα κατέχουν όλα και χαράζουν εκπαιδευτική πολιτική. Χρειάζεται διασταύρωση ιδεών και σύνθεση τεκµηριωµένων προτάσεων. Με βάση το παραπάνω σκεπτικό, εξάγονται ορισµένα συµπεράσµατα, που µπορούν να διατυπωθούν ως προτάσεις: 1 ον Η εισαγωγή της υπολογιστικής και δικτυακής τεχνολογίας στην Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση σε πειραµατικό επίπεδο, τουλάχιστον, θα πρέπει να γίνει στόχος υψηλής προτεραιότητας στο πλαίσιο ενός ολοκληρωµένου εκπαιδευτικού σχεδιασµού. Πεποίθησή µας είναι ότι, αν η φιλοσοφία της εισαγωγής της Πληροφορικής στα σχολεία (που άρχισε στη χώρα µας από το Γυµνάσιο και επεκτάθηκε στο Λύκειο και την Τεχνική Εκπαίδευση µε τη µορφή µάλιστα ξεχωριστού µαθήµατος, που αποβλέπει κυρίως στον τεχνολογικό αλφαβητισµό) συνεχιστεί κατά τον ίδιο τρόπο και η Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση εξακολουθήσει να µένει στο περιθώριο µετά από 20 χρόνια χαµένης εµπειρίας για τη χώρα µας,, θα είναι µεγάλη παράλειψη από πολλές απόψεις. Καταρχήν, θα µαρτυρούσε την υπερίσχυση µιας υστερούσας από παιδαγωγική άποψη φιλοσοφίας, που βλέπει την εισαγωγή των Νέων Τεχνολογιών από τη σκοπιά µιας απλοϊκής τεχνοκρατικής αντίληψης, που περιορίζεται στο µαθησιακό στόχο της ανάπτυξης του τεχνολογικού αλφαβητισµού (στο Γυµνάσιο) ή της προεπαγγελµατικής κατάρτισης των µαθητών (στο Λύκειο) µε τη διδασκαλία ενός µαθήµατος ως ξεχωριστής «ειδικότητας» και που υποτιµά το ρόλο του υπολογιστή ως γνωστικού εργαλείου, οι δυνατότητες του οποίου µπορούν να αξιοποιηθούν για την υλοποίηση σύγχρονων, προοδευτικών παιδαγωγικών αρχών και αιτηµάτων, κατά τρόπο που θα συνέβαλε καθοριστικά στην καλώς εννοούµενη επαναστατικοποίηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας. 1 Η δηµιουργική αξιοποίηση αυτού του 1 βλ. σχετικά, Ράπτης και Ράπτη 1999:35-52

10 22 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση γνωστικού εργαλείου βρίσκει εξαιρετικά πρόσφορο έδαφος στο δηµοτικό, όπου και η πίεση για προετοιµασία για πανεπιστηµιακές σπουδές δεν είναι τόσο µεγάλη και οι δάσκαλοι, τα τελευταία χρόνια τουλάχιστον, έχουν αποκτήσει ορισµένες βασικές παιδαγωγικές γνώσεις, κυρίως όµως διδάσκουν περισσότερα µαθήµατα και πολλές ώρες στην ίδια τάξη, εποµένως έχουν και πολλές ευκαιρίες για οργανωµένη χρήση του υπολογιστή. Η ύπαρξη µάλιστα γωνιάς υπολογιστή µέσα στην τάξη θα άµβλυνε το πρόβληµα της ταυτόχρονης διάσπασης της φροντίδας σε πολλούς µαθητές, κάτι που είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί, ενώ συγχρόνως θα έδινε µια διέξοδο στο πρόβληµα της ανάγκης για διαφοροποίηση της σχολικής εργασίας µέσα στην τάξη και της παραγωγικής απασχόλησης των µαθητών µε φυσιολογικές µαθησιακές δυσκολίες. Η παράλειψη αυτή θα αποτελούσε επίσης ένα άναρχο και µη σύµφωνο προς τα διεθνώς κρατούντα φαινόµενο, αφού από τη µελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας φαίνεται ότι στις προηγµένες χώρες το βάρος του παιδαγωγικού ερευνητικού ενδιαφέροντος πέφτει στις µικρές, τις κατεξοχήν διαµορφώσιµες και θεµελιακές ηλικίες, κατά τις οποίες δηµιουργούνται οι βάσεις κάθε είδους µάθησης, οι καθοριστικές στάσεις και εµπειρίες. Γι αυτό και τόσο οι σχετικές έρευνες, όσο και οι πρώτες δηµιουργικές εφαρµογές εκπαιδευτικού λογισµικού, έχουν ως αποδέκτες συνήθως το µαθητικό πληθυσµό της πρωτοβάθµιας και τις πρώτες τάξεις της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης, όπως εξάλλου συµβαίνει και µε όλες σχεδόν τις θεωρίες της µάθησης. Στη Βρετανία π.χ., το 1995 αναλογούσε στο δηµοτικό σχολείο ένας υπολογιστής σε 18 µαθητές σε όλη της χώρα και εκφραζόταν γι αυτό δυσαρέσκεια. Η ανάπτυξη της επιστήµης της Πληροφορικής στην Εκπαίδευση και των εφαρµογών της δεν έχει σχέση µόνο µε την ευκαιριακή κατανάλωση ενός τεχνολογικού ή επιστηµονικού προϊόντος, αλλά και µε τον πειραµατισµό, τη δηµιουργία παράδοσης σε µια χώρα, καθώς και µε ένα προγραµµατισµό πνοής στο συγκεκριµένο τοµέα. ιότι, αν περάσουν και άλλα χρόνια χωρίς την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του υπολογιστή στο χώρο της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης, θα είναι δύσκολο αργότερα να βρεθεί εµπειρία, που θα στηρίζεται στο γόνιµο έδαφος πλούσιων επιστηµονικών εφαρµογών στο ιδιαίτερο κοινωνικό πλαίσιο της ελληνικής πραγµατικότητας, αφού χρειάζεται πάντα να έχει προηγηθεί µια διαδικασία αξιολόγησης και του πολλαπλασιασµού των αποτελεσµάτων τους, η επακόλουθη διόρθωση των λαθών και, ενδεχοµένως, η κριτική αναθεώρηση της ασκούµενης πολιτικής. 2 ον. Είναι ανάγκη να απαντήσουµε όλοι οι φορείς, ο καθένας µε το δικό του τρόπο, στο διαχρονικό και διεθνώς αναγνωρισµένο αίτηµα της εισαγωγής του επιστηµονικού πειραµατισµού και της καινοτοµίας στο σχολείο, προκειµένου να υπερβούµε τα µειονεκτήµατα του ισχύοντος µοντέλου εκπαιδευτικού σχεδιασµού, µε τα γνωστά χαρακτηριστικά του συγκεντρωτισµού, των κλειστών δοµών και της δυσκαµψίας των αναλυτικών προγραµµάτων. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο είναι καλό να αξιοποιηθούν σύγχρονα µοντέλα σχολείου, διδασκαλίας και µάθησης, που υιοθετούν δυναµικές, αλληλεπιδραστικές, δοµητιστικές και ολοκληρωµένες θεωρητικές προσεγγίσεις. (βλ. σχετικά, Ματσαγγούρας 1998, Ράπτης και Ράπτη, 1999: ). Με το σκεπτικό αυτό, θεωρούµε ότι θα ήταν ένα ακόµη τραγικό λάθος να µην εφαρµοστεί και στο Γυµνάσιο, τουλάχιστον, αυτό το µοντέλο εισαγωγής και αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών µέσα από όλα τα µαθήµατα και να ξοδευτούν άσκοπα πολύτιµα κονδύλια για µια απλή τεχνολογική κατάρτιση των καθηγητών αυτής της ειδικότητας, ακόµη και όλων των ειδικοτήτων, γιατί αυτή, όπως προαναφέρθηκε, αν δεν συνοδεύεται και από ουσιαστική επιµόρφωση (για το πώς θα µπορούσαν να γίνουν καλύτεροι δάσκαλοι και να αναβαθµίσουν την εκπαιδευτική διαδικασία, σε θέµατα δηλαδή γενικής και διεπιστηµονικής διδακτικής, βασισµένης σε εµπειρικές εφαρµογές και δραστηριότητες) δεν θα πρόσφερε ουσιαστική ανταπόδοση και µαθησιακό νόηµα. Ας µη γίνουν όλα σε µία µέρα. Ας αρχίσουν όµως να γίνονται σωστά. Το πρόσχηµα ότι η ΕΕ προτείνει τον περιορισµό της επιµόρφωσης σε τεχνολογική κατάρτιση δεν ευσταθεί, αφού στη χώρα µας το επίσηµο εκπαιδευτικό σύστηµα δεν έχει εφοδιάσει επαρκώς τους εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθµιας, κυρίως, εκπαίδευσης µε διδακτική κατάρτιση και την απαραίτητη ψυχοπαιδαγωγική εκπαίδευση σε επίπεδο βασικών

11 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 23 και µεταπτυχιακών σπουδών, όπως συµβαίνει µε τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το να µάθει λοιπόν ένας φιλόλογος, ένας µαθηµατικός ή θεολόγος επεξεργαστή κειµένου, ή λογιστικό φύλλο, το να µάθει να χρησιµοποιεί έτοιµα ή ανοιχτά λογισµικά, τι να το κάνει, αν δεν γνωρίζει και πώς να τα αξιοποιήσει, ποια παιδαγωγικά οφέλη θα έχει µε τη µία ή την άλλη χρήση, πώς θα κρίνει την εκπαιδευτική αξία των πακέτων εκπαιδευτικού λογισµικού και ποιοι οι ευνοϊκοί ή µη όροι του όλου πλαισίου της εφαρµογής, πώς θα µπορέσει να ξεφύγει από τα δεσµά της παραδοσιακής εµπειρίας κατασκευάζοντας τα δικά του πολυµεσικά κείµενα ή διδακτικά προγράµµατα µε τους µαθητές έχοντας επίγνωση των παιδαγωγικών κριτηρίων που καταξιώνουν ή, αντίθετα, απαξιώνουν την όλη δραστηριότητά του, πώς θα αναπτύξει συνεργασίες µε άλλους φορείς και συναδέλφους µέσω των δικτύων ή διαφόρων συλλογικών projects; Μια τέτοιου είδους όµως διεπιστηµονική κατάρτιση και επιµόρφωση για τους εκπαιδευτικούς όλων των βαθµίδων δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί στα επιµορφωτικά κέντρα των Π.Ε.Κ. κάτω από τις ισχύουσες συνθήκες. Η επιµόρφωση στα κέντρα αυτά είναι κυρίως ακροαµατική και καθόλου συµµετοχική, βιωµατική, εξελικτική. Από την άλλη µεριά, η στενή τεχνολογική εξοικείωση που αναλαµβάνουν να κάνουν ορισµένες ιδιωτικές εταιρείες για λογαριασµό του δηµοσίου είναι απλώς ακατάλληλη και χωρίς νόηµα για εκπαιδευτικούς. Στην προσπάθεια αυτή όλοι θα πρέπει να πάρουν µέρος και πρώτα απ όλα τα πανεπιστήµια, το ΥΠΕΠΘ και το ΠΙ, οι κατέχοντες θέσεις κλειδιά στην εκπαιδευτική διοίκηση, καθώς και οι σχολικοί σύµβουλοι. Οι τελευταίοι µάλιστα θα πρέπει να είναι οι πρώτοι που θα καταρτιστούν µέσα από ένα συνδυαστικό πρόγραµµα επιµόρφωσης, όπως αυτό που προτείνουµε. 3 ον : Οι φορείς λήψης εκπαιδευτικών αποφάσεων, και συγκεκριµένα του ΥΠΕΠΘ και του ΠΙ, είναι ανάγκη να συνδεθούν µε το Πανεπιστήµιο και να αξιοποιούν συνθετικά τη διεθνή επιστηµονική γνώση. Αλλά και το Πανεπιστήµιο θα πρέπει να βγει από την αποµόνωση, να συνδεθεί µε τη ζώσα εκπαιδευτική πραγµατικότητα και να αναπτύξει δίκτυα συνεργατικής αλληλεπίδρασης µε τα σχολεία κατά τρόπο ώστε όλες οι πλευρές να ωφεληθούν µαθαίνοντας ο ένας από τον άλλο, µέσα από ένα συνεχές ταξίδι ανάµεσα στη θεωρία και την πράξη. Τα επιχειρήµατα που υποστηρίζουν την ιδέα αυτή είναι πολλά και δεν είναι της παρούσης η πλήρης ανάλυσή της. Είναι εξάλλου δύσκολο να αµφισβητηθεί η σηµασία της ιδέας αυτής, αφού αποτελεί πρακτική των ανάλογων φορέων σε όλες σχεδόν τις προηγµένες χώρες. Η διαπανεπιστηµιακή συνεργασία, αλλά και η συνεργασία µε φορείς της λεγόµενης ηµι-δηµόσιας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας (όπως στη δική µας περίπτωση υπήρξε το ΙΤΥ και το ΙΜΛ) έχει ήδη λειτουργήσει µε πολύ θετικά αποτελέσµατα, όπως είναι η αλληλοσυµπληρωµατικότητα, η πολυφωνία, η σφαιρικότητα και η βιωσιµότητα της πειραµατικής γνώσης. 4 ον Όπως έχει ήδη επανειληµµένα τονιστεί, κεντρική θέση της φιλοσοφίας µιας εµπνευσµένης εκπαιδευτικής πολιτικής αποτελεί επίσης, µεταξύ άλλων, και η ανάγκη της εµπλοκής του δασκάλου ως ενεργού µετόχου σε όλα τα επίπεδα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αφού του παρασχεθούν ευκαιρίες σφαιρικής παιδαγωγικής κατάρτισης, παράλληλα µε την κατάρτισή του σε θέµατα τεχνολογικού αλφαβητισµού και πληροφορικής. Αυτό είναι και µία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την αποτελεσµατικότητα και τη βιωσιµότητα οποιασδήποτε εκπαιδευτικής πολιτικής. Η παράδοση της συγκεντρωτικής δοµής του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήµατος δεν είναι εύκολο να υποχωρήσει. Έχει φανεί όµως ότι µε την ευκαιρία και την ενθάρρυνση των ευρωπαϊκών προγραµµάτων για ανάπτυξη καινοτοµιών στο σχολείο έχει προσφερθεί µία διέξοδος παράκαµψης του αρτηριοσκληρωτισµού του συστήµατος και οι εκπαιδευτικοί ανταποκρίθηκαν σε όλα τα κίνητρα. Πιστεύεται όµως ότι η εισαγωγή των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση µε τους όρους που περιγράφηκαν παραπάνω θα δώσει το έναυσµα µιας σταδιακής, αλλά ριζικότερης αλλαγής στην εκπαιδευτική διαδικασία κατά τρόπο που καµία συντηρητική δύναµη δεν θα µπορούσε να ανακόψει.

12 24 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση Συνεπείς µε τη φιλοσοφία µας και µε τις προαναφερθείσες προτάσεις εκπαιδευτικής πολιτικής είναι και οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του πιλοτικού προγράµµατος µε την επωνυµία «Το Νησί των Φαιάκων», το οποίο θα ήθελα να σας παρουσιάσω σε γενικές γραµµές στη συνέχεια, ως εκπρόσωπος του Παιδαγωγικού Τµήµατος Ε και επιστηµονικός Υπεύθυνος του προγράµµατος αυτού, αφού βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη µε θετικά αποτελέσµατα. Η ανακοίνωση αυτή γίνεται για ενηµέρωση της εκπαιδευτικής κοινότητας, εφόσον θεωρούµε σκόπιµο και επιθυµητό να ζητήσουµε την επέκταση αυτού του προγράµµατος µε ενδεχόµενη συνέχιση της χρηµατοδότησής του, µε διεύρυνση της οµάδας των συµµετεχόντων φορέων και µε παράλληλη αύξηση του αριθµού των σχολείων που θα επιλεγούν για να λάβουν µέρος σ αυτό. Βασικότερος λόγος όµως αυτής της παρουσίασης είναι η πρόθεσή µας να δείξουµε ότι αυτά τα οποία θεωρητικά υποστηρίζουµε δεν απέχουν πολύ από την πραγµατικότητα της έµπρακτης εφαρµογής στο πλαίσιο όχι ενός προνοµιούχου, αλλά ενός τυπικού δηµοσίου σχολείου, που εξεδήλωσε απλώς επιθυµία συµµετοχής και υποστηρίχτηκε µέσω του προγράµµατος µε υπολογιστικό και δικτυακό εξοπλισµό. «Το Νησί των Φαιάκων»: Ένα παράδειγµα παιδαγωγικής αξιοποίησης των δυνατοτήτων της Υπολογιστικής και ικτυακής Τεχνολογίας στην Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση. Το Έργο ΕΕ15 «Νησί των Φαιάκων» (υποπρόγραµµα του Έργου «Οδύσσεια») είναι ένα πρόγραµµα πιλοτικής εφαρµογής της εισαγωγής των Νέων Τεχνολογιών σε 14 σχολεία της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης για την αναβάθµιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, του οποίου το σχεδιασµό και την υλοποίηση έχει αναλάβει οµάδα επιστηµονικών φορέων 1 υπό την ευθύνη του Παιδαγωγικού Τµήµατος Ε του Πανεπιστηµίου Αθηνών Πιο συγκεκριµένα, επιχειρείται η αξιοποίηση των δυνατοτήτων του υπολογιστή, των πολυµέσων και των δικτύων µε στόχους παιδαγωγικούς και αναπτυξιακούς στο πλαίσιο όλων των µαθηµάτων και των σχολικών δραστηριοτήτων της Ε και ΣΤ του ηµοτικού. Στόχοι του προγράµµατος «Το Νησί των Φαιάκων» θα δηµιουργήσει την ευκαιρία ανάπτυξης και διάχυσης σηµαντικής από εκπαιδευτική και παιδαγωγική άποψη εµπειρίας, που θα αποδειχθεί χρήσιµη για την ευρύτερη αξιοποίηση των υπολογιστικών και δικτυακών τεχνολογιών στην Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση της χώρας µας. Η πρωτοβουλία αυτή έχει σκοπό, µεταξύ άλλων:! να συµβάλει στη θεαµατική αναβάθµιση της µαθησιακής διαδικασίας µε µία περισσότερο ανοιχτή προσέγγιση της γνώσης και µε την εισαγωγή νέων προτύπων διδασκαλίας, µάθησης και σχολικής οργάνωσης.! να ενισχύσει την κατάρτιση εκπαιδευτικών και µαθητών σε θέµατα σύγχρονων τεχνολογιών πληροφορίας, η οποία θα συνδέεται στενά µε τις δικές τους µαθησιακές και αναπτυξιακές ανάγκες.! να διευκολύνει την επικοινωνία και να ενθαρρύνει τη δια-σχολική συνεργασία (µέσω δικτύων), αλλά και την εκπαιδευτική συνεργασία των σχολείων µε την τοπική, εθνική και διεθνή κοινότητα! να εισαγάγει βιώσιµα πρότυπα συστήµατος εξ αποστάσεως τεχνολογικής υποστήριξης των σχολικών µονάδων για την απρόσκοπτη λειτουργία των υπολογιστικών συστηµάτων και την παιδαγωγική αξιοποίησή τους 1 που απαρτίζεται από το ΠΤ Ε του Πανεπιστηµίου Αθηνών, το ΠΤ Ε του Πανεπιστηµίου Κρήτης, το ΠΤΝ του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας και το ΙΜΛ µε τη συνεργασία του ΥΠΕΠΘ και του ΙΤΥ.

13 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 25 Ο χαρακτήρας και τα επίπεδα της παρέµβασης Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, οι καινοτοµίες που επιχειρούνται στο πλαίσιο του Έργου «Το Νησί των Φαιάκων» δεν έχουν απλώς ποσοτικό χαρακτήρα, ούτε στοχεύουν σε µεγάλες αλλαγές της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αφού µας ενδιαφέρουν περισσότερο τα ποιοτικά εκείνα και βιώσιµα αποτελέσµατα, που είναι δυνατόν να µεταφερθούν και στα άλλα σχολεία της χώρας µας και που εναρµονίζονται τόσο µε την υπάρχουσα, όσο και την εν εξελίξει επιθυµητή πραγµατικότητα. Οι καινοτοµίες επιχειρούνται σε πολλά επίπεδα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ήτοι στο επίπεδο: των στόχων και του περιεχοµένου των αναλυτικών προγραµµάτων των σχολείων, οι οποίοι άλλοτε έχουν υποστηρικτικό και βελτιωτικό χαρακτήρα και άλλοτε συµπληρωµατικό και καθαρά νεωτερικό, εφόσον εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό σχολείο, εξ αιτίας του συγκεκριµένου εγχειρήµατος. των µέσων και των µεθόδων, που αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρονται από τη χρήση του υπολογιστή, των πολυµέσων και των δικτύων του παιδαγωγικού κλίµατος και της ποιότητας της εκπαιδευτικής διαδικασίας, του ρόλου του δασκάλου και της οργανωτικής δοµής του σχολείου. Το όλο εγχείρηµα του Έργου στηρίζεται σε µεγάλο βαθµό στο δάσκαλο, γι αυτό και δίνεται µεγάλη σηµασία στην ποιότητα του επιµορφωτικού προγράµµατος των συµµετεχόντων στο πρόγραµµα δασκάλων, οι οποίοι θα έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν ποικίλες διδακτικές πρωτοβουλίες µε τη συµβουλευτική στήριξη των υπευθύνων της επιµόρφωσης του προγράµµατος επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών το οποίο έχει όλα τα χαρακτηριστικά της βιωµατικής επιµόρφωσης που περιγράφηκαν παραπάνω. Η επιµόρφωση των εκπαιδευτικών των σχολείων που θα συµµετάσχουν στο πρόγραµµα, αλλά και των υπολοίπων συναδέλφων τους που θα ενδιαφερθούν να συµµετάσχουν. Η επιµόρφωση θα είναι συνεχής και εξελικτική και θα έχει µορφή: α) ενδοσχολική, β) σεµιναριακή σε χώρους των συνεργαζοµένων φορέων και γ) εξ' αποστάσεως υποστήριξη των εκπαιδευτικών του σχεδιασµού των πιλοτικών εφαρµογών µε τους όρους της επιστηµονικής έρευνας-δράσης και της µελέτης περιπτώσεων. Η όλη προσέγγιση είναι όσο γίνεται περισσότερο ολιστική (integrative), στο βαθµό βέβαια που το επιτρέπουν οι υπάρχουσες συνθήκες. Έτσι, ένας γενικός µαθησιακός στόχος, όπως είναι για παράδειγµα η γλωσσική ανάπτυξη των µαθητών, θα είναι δυνατόν να επιδιώκεται συνειδητά µέσα από τις δραστηριότητες ή τις µεθόδους και του µαθήµατος της ιστορίας, της γεωγραφίας, της µελέτης του περιβάλλοντος, των µαθηµατικών κ.ά. Γενικά, καταβάλλεται προσπάθεια, ώστε να ευνοηθεί η εφαρµογή των γνωστότερων εκείνων «προοδευτικών» διδακτικών και ερευνητικών αρχών, που πολύ συχνά επικαλούµαστε, αλλά είναι δύσκολο να τις εφαρµόσουµε στο πλαίσιο της τυπικής παραδοσιακής τάξης. Μερικές προτεραιότητες Όσον αφορά τις προτεραιότητες, σύµφωνα µε τις οποίες θα γίνουν οι προτεινόµενες παρεµβάσεις στο πιλοτικό αυτό πρόγραµµα και µε βάση τις οποίες θα κατασκευαστεί ή θα χρησιµοποιηθεί το ανάλογο λογισµικό, αυτές γίνεται προσπάθεια να εναρµονιστούν µε τις γενικά διαπιστωµένες ανάγκες του ελληνικού σχολείου στη σύγχρονη πραγµατικότητα. ίνεται έµφαση επίσης περισσότερο στην παροχή ευκαιριών προς τους µαθητές για ανάπτυξη βασικής, ποιοτικής και µετατρέψιµης γνώσης, στη διαµόρφωση ανοιχτών και

14 26 Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση εποικοδοµητικών στάσεων απέναντι στη σχολική γνώση και τη µάθηση γενικότερα, καθώς και στην ψυχοκοινωνική και προσωπική τους ανάπτυξη και λιγότερο στην απόκτηση γνώσεων φροντιστηριακού χαρακτήρα. Βασισµένο στην ολιστική φιλοσοφία του προγράµµατος είναι και ένα καινοτόµο χαρακτηριστικό του: η σφαιρική και ενιαιοποιητική προσέγγιση της γνώσης και του αναλυτικού προγράµµατος. Όπως προκύπτει από τη µελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας, οι παιδαγωγικές χρήσεις του υπολογιστή και των δικτύων, που έχουν δει το φως της δηµοσιότητας, αναφέρονται συνήθως σε συγκεκριµένες και περιορισµένου εύρους γνωστικές περιοχές, στη δοκιµή συγκεκριµένων παιδαγωγικών αρχών και µοντέλων διδασκαλίας πάνω σε κάποιο θέµα, ενώ στη δική µας περίπτωση γίνεται απόπειρα παρέµβασης σε πολλές και ποικίλες δραστηριότητες και σε ένα σχετικά αντιπροσωπευτικό δείγµα σχολείων της χώρας µας. Κατά τη διαδικασία διαµόρφωσης των αντικειµενικών µαθησιακών στόχων, αλλά και κατά την παραγωγή ή αξιολόγηση του σχετικού εκπαιδευτικού λογισµικού, έχει δοθεί κυρίως έµφαση, µεταξύ άλλων, και σε προσπάθειες, που έχουν σχέση µε: α) την ανάπτυξη των γλωσσικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων των µαθητών, καθώς και τη γνωστική τους ανάπτυξη στον τοµέα της λογικοµαθηµατικής σκέψης και των φυσικών φαινοµένων κατά τρόπο εµπειρικό, αυθεντικό, κριτικό και συγχρόνως επιστηµονικό. β) τη διευκόλυνση των µαθητών να υπερβούν φυσιολογικές, για την εµπειρία και το γνωστικό στάδιο ανάπτυξής τους, µαθησιακές δυσκολίες σε διάφορες γνωστικές περιοχές των αναλυτικών προγραµµάτων µε τη βοήθεια του κατάλληλου λογισµικού, των πολυµέσων και των δικτύων γ) την κοινωνική, διαπολιτισµική και αισθητική αγωγή, καθώς και τη συναισθηµατική και προσωπική ανάπτυξη των µαθητών. δ) την ανάπτυξη του τεχνολογικού αλφαβητισµού όχι τόσο µέσα από τη διδασκαλία του υπολογιστή ως γνωστικού αντικειµένου (του γνωστού ως µαθήµατος της πληροφορικής), όσο µέσα από τη µάθηση των πρακτικών εφαρµογών και της δηµιουργικής χρήσης του υπολογιστή, των πολυµέσων και των δικτύων, ως γνωστικών, επικοινωνιακών και αναπτυξιακών εργαλείων. Ενδεικτικά πακέτα εκπαιδευτικού λογισµικού Εκτός από τη χρήση του εκπαιδευτικού λογισµικού, που πρόκειται να παραχθεί ή να προσαρµοστεί και βελτιωθεί στο πλαίσιο της σχετικής ενότητας του Έργου για να χρησιµοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς των επιλεγέντων σχολείων, προτείνεται στους δασκάλους και η δηµιουργική χρήση ανοιχτών, ως επί το πλείστον, εργαλείων, στα οποία είναι εύκολο να έχουν πρόσβαση όλα τα σχολεία της χώρας, έτσι ώστε η όλη εµπειρία να βρίσκεται κοντά στην ελληνική σχολική πραγµατικότητα και η διάχυσή της να είναι επίσης ευκολότερη. Έχουν µάλιστα σχεδιαστεί πολλές ενδεικτικές δραστηριότητες, τις οποίες έχουν ήδη εφαρµόσει οι δάσκαλοι και οι µαθητές, που έχουν ενθαρρυνθεί να αναπτύξουν και πολλές άλλες, µε δική τους πρωτοβουλία. Τα µαθησιακά αποτελέσµατα των εµπειριών µε ερευνητικό ενδιαφέρον µελετώνται µε τους όρους της επιστηµονικής έρευνας και πρόκειται σύντοµα να ανακοινωνούν από τους συνεργάτες ερευνητές του προγράµµατος. Τέτοιο λογισµικό είναι: # οι επεξεργαστές κειµένων, # πακέτα ζωγραφικής, όπως το Art Studio # το λογιστικό φύλλο # η γλώσσα Logo, # «Cabri, ο Γεωµέτρης» # «Ψηφίδες», κ.ά Στο πλαίσιο του προγράµµατος γίνεται επίσης προσπάθεια να µάθουν οι εκπαιδευτικοί να χρησιµοποιούν διάφορα πακέτα λογισµικού για τον καλύτερο σχεδιασµό ορισµένων

15 2 ο Πανελλήνιο Συνέδριο µε ιεθνή Συµµετοχή 27 µαθηµάτων και για την ανάπτυξη και εφαρµογή διδακτικών πρωτοβουλιών σε όλα τα µαθήµατα. Για το σκοπό αυτό χρησιµοποιείται το «Hyper-studio», συγγραφικό πακέτο για δασκάλους. Παρόµοιο κατασκευαστικό πρόγραµµα είναι και το λογισµικό που προαναφέρθηκε, το οποίο έχει ευρέως χρησιµοποιηθεί από τους µαθητές. Τα αποτελέσµατα είναι ήδη πολύ θετικά και ενδιαφέροντα και επιβεβαιώνουν τις ερευνητικές υποθέσεις της ανθρωποκεντρικής και δοµητιστικής φιλοσοφίας του προγράµµατος. Γίνεται επίσης χρήση και άλλων έτοιµων προγραµµάτων, που έχουν κατασκευαστεί από έµπειρους φορείς όπως το ΙΤΥ και τα πανεπιστήµια και στα οποία υπάρχει ευκολότερη πρόσβαση, ενώ άλλα διατίθενται στο εµπόριο. Παραδείγµατα τέτοιου λογισµικού είναι: # «Με τα Φτερά του Πήγασου» µε συνοδευτική # Βάση εδοµένων Παιδικής Λογοτεχνίας # «Ιδεοκατασκευές» # «Κοµµάτια και Ολόκληρα» # «Κυκλοφοριακή Αγωγή» Τα δίκτυα επίσης στο «Νησί των Φαιάκων» αξιοποιούνται παιδαγωγικά και λειτουργούν ως περιβάλλοντα πληροφόρησης, επικοινωνίας και συνεργασίας µεταξύ των σχολείων, των µαθητών και των εκπαιδευτικών µε όλα τα γνωστά οφέλη των δικτύων και θα παρασχεθούν στους εκπαιδευτικούς ευκαιρίες εκπαίδευσης εξ αποστάσεως και µείωσης της ακαδηµαϊκής και κοινωνικής τους αποµόνωσης. Γενικά θα λέγαµε ότι µέσω του επιµορφωτικού προγράµµατος και κατά τη διάρκεια των πρακτικών εφαρµογών παρέχονται στους συµµετέχοντες εκπαιδευτικούς ευκαιρίες για ανάπτυξη τέτοιων γνώσεων, εµπειριών και δεξιοτήτων, που θα προκαλέσουν αλλαγές σ όλο το µαθησιακό και κοινωνικό περιβάλλον του σχολείου. Μέσα από τη φιλοσοφία, τους στόχους, την ακολουθούµενη µεθοδολογία και τις οργανωµένες δράσεις του προγράµµατος έχουν ήδη επιτευχθεί δραστηριότητες, τα αποτελέσµατα των οποίων µελετώνται ερευνητικά και θα παράσχουν χρήσιµη εµπειρία τόσο θεωρητικού, όσο και πρακτικού ενδιαφέροντος. Βιβλιογραφικές αναφορές Κασσωτάκης, Μ. (1990) Η Πρόσβαση στην Τριτοβάθµια Εκπαίδευση και η Εκπαιδευτική κρίση στην Ελλάδα. ΕΛΕΣΥΠ, τ. 16, σσ 14-15, Αθήνα: εκδ. Γρηγόρη Kassotakis, M. (1979) Le développement économique le problème de l orientation scolaire et professionnelle en Grèce. Athènes, Laboratoire de Pédagogie Expérimentale de l Université d Athènes. Κοντογιαννοπούλου Πολυδωρίδη, Γ. (1989). Τα κύρια χαρακτηριστικά των εισαγωγικών εξετάσεων και πρόταση για ένα σύστηµα επιλογής. (ΣΑΒ), Η Μετάβαση από το Λύκειο στο Πανεπιστήµιο, Αθήνα,, σσ Ματσαγγούρας, Η. (1989). Στρατηγικές ιδασκαλίας. Η Κριτική Σκέψη στη ιδακτική Πράξη. Αθήνα. Gutemberg. Μηλιός, Γ. (1986). Εκπαίδευση και Εξουσία. Αθήνα, εκδ. Θεωρία. Ράπτης, Αρ. και Ράπτη, Αθ. (1999) Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου µε τίτλο «Πληροφορική και Εκπαίδευση», που πραγµατοποίησε στα Γιάννενα ο Σύλλογος Καθηγητών Πληροφορικής Ηπείρου σε συνεργασία µε πανεπιστηµιακούς και άλλους εκπαιδευτικούς φορείς, στις Μαίου1999 σσ Ράπτης, Αρ. και Ράπτη, Αθ. (1999). Πληροφορική και Εκπαίδευση. Συνολική Προσέγγιση. Αθήνα.

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 3.1: Ενθάρρυνση Επιχειρηματικής Δράσης (Ενέργεια 3.1.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Η ελληνική εκπαίδευση δεν έχει δώσει, μέχρι σήμερα την απαιτούμενη βαρύτητα στα θέματα απασχόλησης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Αποτελεί ένα από τα τέσσερα τμήματα της Σχολής Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών της Αγωγής. Υπήρξε το πολυπληθέστερο σε φοιτητές τμήμα. Έχει παραδώσει στην κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

1 ος Άξονας: Σύνδεση με ΑΕΙ και ΠΙ

1 ος Άξονας: Σύνδεση με ΑΕΙ και ΠΙ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ (Βασικοί άξονες) Κατά την άποψή μας, η αναβάθμιση του ρόλου της Δημόσιου Σχολείου προϋποθέτει την ύπαρξη ειδικών Πειραματικών Σχολείων

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. και µεταπτυχιακές σπουδές

Τ.Ε.Ι. και µεταπτυχιακές σπουδές Τ.Ε.Ι. και µεταπτυχιακές σπουδές Με αφορµή τη συζήτηση που έγινε για τις προτάσεις που υποβλήθησαν στο πλαίσιο του Ε.Π.Ε.Α.Ε.Κ. σχετικά µε νέα Μεταπτυχιακά Προγράµµατα Σπουδών, κρίνω ότι θα ήταν χρήσιµος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Το καινοτόµο «σχέδιο Αρβανιτόπουλου» θα έχουν την ευκαιρία να το γνωρίσουν πρώτοι οι φετινοί

Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Το καινοτόµο «σχέδιο Αρβανιτόπουλου» θα έχουν την ευκαιρία να το γνωρίσουν πρώτοι οι φετινοί Ολο το σχέδιο για το νέο λύκειο και τις πανελλαδικές Αλλάζουν όλα στο λύκειο από τον Σεπτέµβριο του 2013, καθώς το υπουργείο Παιδείας καταθέτει στη Βουλή σχέδιο νόµου, που παρουσιάζει σήµερα αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις

Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις LOGO Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας Παράρτημα Ανατολικής Μακεδονίας Σέρρες, 17/10/2010 Η δια βίου μάθηση ως εκπαιδευτική πολιτική: κρίσιμα ζητήματα και προτάσεις Δρ. Γεώργιος A. Κουλαουζίδης Μαθηματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ: ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ & ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Του Γρηγόρη Κωνσταντόπουλου, 11/4/2015 Α. ΚΡΙΤΙΚΗ - ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΟΤΑΘΕΝΤΟΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Στις βασικές αδυναμίες όλων των προηγούμενων συστημάτων πρόσβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα.

1. Ο Ν. 3966/2011 ενοποιεί τα Πειραματικά και τα Πρότυπα Σχολεία εξομοιώνοντας τα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ----- Ταχ. Δ/νση: Α. Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180 - Μαρούσι Ιστοσελίδα: www.minedu.gov.gr E-mail: press@minedu.gov.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Περιφερειακές Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και Διευθύνσεις Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας Τ.Θ. 13801 ΤΚ 104310, Αθήνα http://www.epe.org.gr e-mail: info@epe.org.gr ΠΡΟΣ: ΚΟΙΝ: Πολιτική ηγεσία Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων Βουλευτές Ελληνικού Κοινοβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορική Παιδεία. Web Site: http://www.epe.org.gr. Email: info@epe.org.gr

Πληροφορική Παιδεία. Web Site: http://www.epe.org.gr. Email: info@epe.org.gr Πληροφορική Παιδεία Email: info@epe.org.gr Δημήτρης Κυριακός MSc, MBA Καθηγητής Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Εργαστηριακός Συνεργάτης ΤΕΙ Πειραιά Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ε.Π.Ε. antiproedros@epe.org.gr

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε.

ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ. 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ ΣΥΝΟΔΕΥΤΙΚΑ 6 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. 10 ης Συνεδρίας Σ.Π.Δ.Ε. Συνοδευτικό Θέματος 2: ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Βασικές θέσεις για αναλυτικά προγράμματα και σχολικά βιβλία με βάση τα πορίσματα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) Περιγραφή του περιεχομένου της ενότητας. Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητες-ικανότ ητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) Το Πρόγραμμα πιστοποιήθηκε από την

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας Οι ΤΠΕ στο Α.Π. του νηπιαγωγείου και η επιμόρφωση των νηπιαγωγών στην αξιοποίηση και εφαρμογή τους στη διδακτική πράξη: Σκέψεις, προβληματισμοί και προτάσεις Συντονίστρια: Γιώτα Παναγιωτοπούλου Σχολ. Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Θεσσαλονίκης

Παράρτημα Θεσσαλονίκης Με την αριθμ. 18/02-06-2015 πράξη της Δ.Ε. της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. τροποποιείται η προκήρυξη του Π.Μ.Σ. του Παιδαγωγικού Τμήματος με τίτλο «Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης» αναφορικά με τις κατηγορίες υποψηφίων.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο

ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ για το Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Περιεχόμενο ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΥΡΙΑΖΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ Open Discovery Space «Ανοιχτές Εκπαιδευτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση και πιστοποίηση. των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ

Η αξιολόγηση και πιστοποίηση. των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Η αξιολόγηση και πιστοποίηση των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Περιγραφή του συστήματος αξιολόγησης των εκπαιδευομένων επιμορφωτών στα ΠΑΚΕ Η αξιολόγηση των εκπαιδευομένων βασίζεται σε μια συστηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΜΑΡΑΒΕΓΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚAI ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚOY ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΠΡΥΤΑΝΗΣ ΔΕΚΑ ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙO ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ: ΑΝΟΙΚΤΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΑΠΕΙΛΟΥΝΤΑΙ ΜΕΤΡΟ 1.2 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1

ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΑΠΕΙΛΟΥΝΤΑΙ ΜΕΤΡΟ 1.2 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ Ι ΙΑΙΤΕΡΑ ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΑΠΕΙΛΟΥΝΤΑΙ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΛΤΙΟ ΜΕΤΡΟΥ Καταπολέµηση της

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1

Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση 1 Η Εφαρµογή της Αξιολόγησης στη Συνεκπαίδευση Το τελικό στάδιο της πρώτης φάσης του Προγράµµατος του Φορέα για την Αξιολόγηση στο Πλαίσιο της Συνεκπαίδευσης περιλάµβανε µια συζήτηση και κατόπιν επεξήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική) Βασικές διαδικασίες 1 ου έτους εφαρμογής Γενική Εκτίμηση (άπαξ) Συστηματική Διερεύνηση (προαιρετική) Επιλογή και Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης (υποχρεωτική) Σύνταξη Ετήσιας Έκθεσης του σχολείου(υποχρεωτική)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 15 ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Νίκος Τζιμόπουλος Υπεύθυνος ΠΛΗΝΕΤ Ν. Κυκλάδων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ο.Λ.Τ.Ε.Ε. ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δ/NΣΗ : ΑΧΙΛΛΕΩΣ 37 Τ.Κ 10436 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210 5238973-210 5121399 6932798177 FAX: 210 5202798-210 5121399 ΗΛΕΚΤ/ΚΗ ΣΕΛΙΔΑ: http://www.oltee.gr

Διαβάστε περισσότερα

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας

723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας 723 Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών ΤΕΙ Λάρισας Το Τμήμα Τεχνολογίας Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του ΤΕΙ Λάρισας ιδρύθηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 200/1999 (ΦΕΚ 179 06/09/99), με πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα Εξ αποστάσεως εκπαίδευση Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποτελεί ένα εναλλακτικό σύστημα παροχής υπηρεσιών εκπαίδευσης. Ειδοποιό διαφορά από τα παραδοσιακά συστήματα συνιστά το γεγονός ότι διδάσκοντες και

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016. www.psych.uoa.gr Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 201-2016 www.psych.uoa.gr Πληροφορίες για το ΠΜΣ όπως αυτές αναφέρονται στο σχετικό ΦΕΚ ίδρυσής του και στην Προκήρυξη υποβολής υποψηφιοτήτων:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ: «Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου της σχολικής μονάδας Διαδικασία αυτοαξιολόγησης»

ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ: «Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου της σχολικής μονάδας Διαδικασία αυτοαξιολόγησης» ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΩΝ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ: «Αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου της σχολικής μονάδας Διαδικασία αυτοαξιολόγησης» ΕΡΩΤΗΣΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗΣ 3 η : Ποια είναι κατά τη γνώμη σας τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές των υπηρεσιών ηλεκτρονικής µάθησης στην εκπαίδευση ενηλίκων

Προοπτικές των υπηρεσιών ηλεκτρονικής µάθησης στην εκπαίδευση ενηλίκων Προοπτικές των υπηρεσιών ηλεκτρονικής µάθησης στην εκπαίδευση ενηλίκων Ιωάννης Ψυχογιός (Υπεύθυνος Γραφείου Υποστήριξης Ευρωπαϊκών και Ερευνητικών Προγραµµάτων, Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε) ρ. Κωνσταντίνος Σιασιάκος (Ειδικό

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις Στο Τμήμα Aρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι δυνατή η εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες του Ταξιδιού: Μια Γεύση από την Πράξη

Εικόνες του Ταξιδιού: Μια Γεύση από την Πράξη Εικόνες του Ταξιδιού: Μια Γεύση από την Πράξη Ράπτη Αθανασία ρ Ψυχοπαιδαγωγικής Συµβουλευτικής, Επιστ. Συνεργ. (Ν. 407), ΠΤ Ε Παν/µίου Αθηνών Αθήνα, Ελλάδα email: araptis@primedu.uoa.gr Βιδάκη Ειρήνη Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές

Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Πανελλαδικές εξετάσεις : μεταβατικό το νέο σύστημα και με περισσότερες επιλογές Το σύστημα Εξετάσεων Εισαγωγής που περιγράφεται στις επόμενες παραγράφους σχεδιάστηκε ως μεταβατικό σύστημα, για να αντιμετωπίσει

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων:

Αναλυτικά οι Ομάδες Προσανατολισμού των Πανελλήνιων εξετάσεων: Τρεις κατευθύνσεις προσανατολισμού : Ανθρωπιστικές Θετικές Οικονομίας και Πληροφορικής καθώς και πέντε επιστημονικά πεδία, περιλαμβάνει το νέο σύστημα των Πανελλήνιων εξετάσεων, όπως ανακοίνωσε το υπ.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος πιστοποίησης δεξιοτήτων και γνώσεων επιµορφωτών Β Επιπέδου

Μέθοδος πιστοποίησης δεξιοτήτων και γνώσεων επιµορφωτών Β Επιπέδου «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Μέθοδος πιστοποίησης δεξιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

One Laptop Per Child

One Laptop Per Child One Laptop Per Child Παρουσίαση του μαθητικού υπολογιστή Αν. Καθηγητής Τσινάκος Αύγουστος, Προϊστάμενος, Τμ. Βιομηχανικής Πληροφορικής TEI Kαβάλας tsinakos@teikav.edu.gr Γιατί μας αφορά ή όλη προσπάθεια?

Διαβάστε περισσότερα

Σαφής διάκριση της διαμορφωτικής από τη συγκριτική / τελική αξιολόγηση

Σαφής διάκριση της διαμορφωτικής από τη συγκριτική / τελική αξιολόγηση I Διευθυντική Περίληψη Τo Προτεινόμενο Σύστημα Αξιολόγησης (ΠΣΑ) στηρίζεται σε ένα σύνολο αρχών οι οποίες διαμορφώνουν το θεωρητικό πλαίσιο της ανάπτυξης και της λειτουργίας του. Οι βασικές του αρχές έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Μέτρο 2.6: Προγράμματα Προστασίας Περιβάλλοντος & Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (Ενέργεια: 2.6.1) Β. ΕΙΣΑΓΩΓΗ : ΣΥΝΟΨΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Το παρόν Μέτρο έχει οριζόντια δομή και διατρέχει όλες τις βαθμίδες

Διαβάστε περισσότερα

Το Cedefop με λίγα λόγια. Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων

Το Cedefop με λίγα λόγια. Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων Το Cedefop με λίγα λόγια Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να αναζητηθούν στο διαδίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας

Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Οι προοπτικές της φωτοβολταϊκής τεχνολογίας Έκθεση της ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (Photovoltaic Technology Research Advisory Council, PV-TRAC). ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες εκπαιδευτικές τεχνολογίες στα αναλογικά ηλεκτρονικά Δημιουργία Μαθήματος Ασύγχρονης Εκπαίδευσης Σε Περιβάλλον Moodle

Σύγχρονες εκπαιδευτικές τεχνολογίες στα αναλογικά ηλεκτρονικά Δημιουργία Μαθήματος Ασύγχρονης Εκπαίδευσης Σε Περιβάλλον Moodle 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ Σύγχρονες εκπαιδευτικές τεχνολογίες στα αναλογικά ηλεκτρονικά Δημιουργία Μαθήματος Ασύγχρονης Εκπαίδευσης Σε Περιβάλλον Moodle Ιωάννου Παρασκευή Φοιτήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα