ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI SCHOOL OF AGRICULTURE POSTGRADUATE STUDIES PROGRAMME SCIENCE OF HORTICULTURE

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI SCHOOL OF AGRICULTURE POSTGRADUATE STUDIES PROGRAMME SCIENCE OF HORTICULTURE"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ «ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΑΛΩΣΗ, ΒΛΑΣΤΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΡΙΖΟΒΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ (Ole europe L.) IN VITRO» Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Γεωπόνος MSc ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΡΤΕΣΣΑ ΗΜΑΣΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΤΩΝ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ «ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΑΦΟΡΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΑΛΩΣΗ, ΒΛΑΣΤΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΡΙΖΟΒΟΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ (Ole europe L.) IN VITRO» Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΟΥ Π. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ Γεωπόνος MSc ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΡΤΕΣΣΑ ΗΜΑΣΗ (ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ) (ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ) ΙΩΑΝΝΗΣ ΘΕΡΙΟΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΤΣΙΡΑΚΟΓΛΟΥ (ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ (ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΣΚΑΛΤΣΟΓΙΑΝΝΗΣ (ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ) ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

3 ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI SCHOOL OF AGRICULTURE POSTGRADUATE STUDIES PROGRAMME SCIENCE OF HORTICULTURE «THE EFFECT OF VARIOUS PARAMETERS ON HYPERHYDRICITY, SHOOT PRODUCTION AND ROOTING OF OLIVE (Ole europe L.) IN VITRO» PhD THESIS CHRYSOVALANTOY P. ANTONOPOULOU Agriculturist MSc SUPERVISOR KORTESSA DIMASSI Professor THESSALONIKI 2009

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερµές µου ευχαριστίες στην καθηγήτρια της Γεωπονικής Σχολής κ. Κ. ηµάση για τη βοήθειά της στην επιλογή του θέµατος, καθώς και για την πολύ χρήσιµη καθοδήγηση και υποστήριξη που µου προσέφερε σε όλα τα στάδια εκπόνησης της παρούσας διατριβής. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους κ. Ι. Θεριό και κ. Α. Οικονόµου, µέλη της τριµελούς Συµβουλευτικής Επιτροπής, για την ανάγνωση της διατριβής και τις χρήσιµες επισηµάνσεις τους για τη συνολική βελτίωσή της. Οφείλω να ευχαριστήσω τις κυρίες Σ. Κουτή και Β. Τσακιρίδου, τεχνικό προσωπικό του εργαστηρίου δενδροκοµίας, για την πολύτιµη βοήθεια τους. Ευχαριστώ, επίσης, τους µεταπτυχιακούς φοιτητές του εργαστηρίου, καθώς και τη διεύθυνση και το προσωπικό του Αγροκτήµατος του Α.Π.Θ. για τη βοήθειά τους, όποτε αυτή χρειάστηκε. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά το σύζυγο µου και την οικογένεια µου, για τη συµπαράσταση και κατανόηση που έδειξαν κατά το διάστηµα πραγµατοποίησης της διδακτορικής µου διατριβής. I

5 Αφιερώνεται στο σύζυγο µου Χρήστο και στα ανίψια µου Αθανάσιο και Φωτεινή II

6 ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΜΗΣΕΩΝ ΒΑ Βενζυλαδενίνη (6-benzyldenine) Εικ. Εικόνα GA 3 Γιββερελικό οξύ (Gibberellic cid) ΙΑΑ Ινδολυλοοξικό οξύ (Indole-3-cetic cid) ΙΒΑ Ινδολυλοβουτυρικό οξύ (Indole-3-butyric cid) MS Θρεπτικό υπόστρωµα Murshige και Skoog (1962) NAA Ναφθαλινοοξικό οξύ (α-nphthlenecetic cid) OM Θρεπτικό υπόστρωµα Olive Medium (Rugini, 1984) Πίν. Πίνακας Ποικ. Ποικιλία Σχ. Σχήµα TDZ Thidizuron [N-phenyl-N-(1,2,3-thidizol-yl)ure] WPM Θρεπτικό υπόστρωµα Woody Plnt Medium (McCown nd Lloyd, 1981) III

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Η ελιά Χονδρολιά Χαλκιδικής In vitro καλλιέργεια της ελιάς Στάδια µικροπολλαπλασιασµού της ελιάς Στάδιο 0: Μεταχείριση µητρικών φυτών α Έκφυτα από µητρικά φυτά υπαίθρου β Έκφυτα από µητρικά φυτά θερµοκηπίου Στάδιο Ι: Εγκατάσταση in vitro καλλιέργειας α Απολύµανση εκφύτων β Οξείδωση εκφύτων γ Τέλος Σταδίου Ι Στάδιο ΙΙ: Σχηµατισµός νέων βλαστών α Σύνθεση θρεπτικού υποστρώµατος β Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης γ Συνθήκες καλλιέργειας και επανακαλλιέργεια δ Επιµήκυνση βλαστών Στάδιο ΙΙΙ: Ριζοβολία µικροβλαστών α Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης β Πρόσθετοι µέθοδοι προώθησης της ριζοβολίας Στάδιο IV: Εγκλιµατισµός φυταρίων Απόδοση στον αγρό Υάλωση Συµπτώµατα υάλωσης σε ανατοµικό και µορφολογικό επίπεδο Συµπτώµατα υάλωσης σε φυσιολογικό επίπεδο Συµπτώµατα υάλωσης σε βιοχηµικό επίπεδο Παράγοντες που επηρεάζουν την υάλωση και αντιµετώπιση της Σχετική υγρασία α Μείωση in vitro σχετικής υγρασίας IV

8 3.4.1β Υποστρώµατα διπλής φάσης Θερµοκρασία και φως α Μείωση θερµοκρασίας β Αύξηση έντασης φωτός Αιθυλένιο Έλλειψη οξυγόνου Πηκτικοί παράγοντες θρεπτικού υποστρώµατος Συγκέντρωση µακροστοιχείων και ιχνοστοιχείων α Αναλογία ΝΗ + 4 /ΝΟ β Επίδραση υπόλοιπων ιόντων Σάκχαρα θρεπτικού υποστρώµατος ph θρεπτικού υποστρώµατος Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης α Κυτοκινίνες β Αυξίνες γ Γιββερελλικό οξύ Απολυµαντικές ουσίες Ανάκαµψη υαλωµένων καλλιεργειών Πρόληψη υάλωσης Σκοπός της διδακτορικής διατριβής ΠΕΙΡΑΜΑ Ι. In vitro εγκατάσταση εκφύτων διαφόρων ποικιλιών ελιάς Περίληψη Εισαγωγή Υλικά και µέθοδοι In vitro εγκατάσταση διαφόρων ελληνικών και ξένων ποικιλιών ελιάς In vitro εγκατάσταση της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Αποτελέσµατα In vitro εγκατάσταση διαφόρων ελληνικών και ξένων ποικιλιών ελιάς In vitro εγκατάσταση της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Συζήτηση In vitro εγκατάσταση διαφόρων ελληνικών και ξένων ποικιλιών ελιάς In vitro εγκατάσταση της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής V

9 Παράρτηµα πινάκων και σχηµάτων Πειράµατος Ι ΠΕΙΡΑΜΑ ΙΙ. Παράγοντες που επηρεάζουν την υάλωση και τον in vitro σχηµατισµό νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας. Χονδρολιά Χαλκιδικής Περίληψη Εισαγωγή Είδος και συγκέντρωση µακροστοιχείων θρεπτικού υποστρώµατος ph θρεπτικού υποστρώµατος Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης Κυτοκινίνες Αναστολέας αύξησης dikegulc Αναστολείς αιθυλενίου Άγαρ και βερµικουλίτης Είδος φωτισµού Υλικά και µέθοδοι Είδος και συγκέντρωση µακροστοιχείων θρεπτικού υποστρώµατος ph θρεπτικού υποστρώµατος Κυτοκινίνες Συνδυασµός κυτοκινινών και GA Αναστολέας αύξησης dikegulc Αναστολείς αιθυλενίου Άγαρ και βερµικουλίτης Είδος φωτισµού Αποτελέσµατα Είδος και συγκέντρωση µακροστοιχείων θρεπτικού υποστρώµατος ph θρεπτικού υποστρώµατος Κυτοκινίνες (είδος, συγκέντρωση) Εµβάπτιση εκφύτων σε διάλυµα κυτοκινίνης ΒΑ Συνδυασµός ΒΑ και GA ιάρκεια έκθεσης εκφύτων στην κυτοκινίνη ΒΑ του θρεπτικού υποστρώµατος Αναστολέας αύξησης dikegulc Αναστολείς αιθυλενίου VI

10 Άγαρ και βερµικουλίτης Συνεχής έκθεση των εκφύτων σε διάφορους φωτισµού ή στο σκοτάδι Έκθεση επί µία εβδοµάδα σε διάφορους φωτισµού ή στο σκοτάδι και µεταφορά στο λευκό φως Συζήτηση Είδος και συγκέντρωση µακροστοιχείων θρεπτικού υποστρώµατος ph θρεπτικού υποστρώµατος Κυτοκινίνες (είδος, συγκέντρωση, τρόπος εφαρµογής) Συνδυασµός ΒΑ και GA Αναστολέας αύξησης dikegulc Αναστολείς αιθυλενίου Άγαρ και βερµικουλίτης Είδος φωτισµού Παράρτηµα σχηµάτων Πειράµατος ΙΙ ΠΕΙΡΑΜΑ ΙΙΙ. Επίδραση αυξινών και µερικής συσκότισης της βάσης των µικροβλαστών ελιάς στην in vitro ριζοβολία και στον εγκλιµατισµό της ποικ. Χονδρολιά Χαλκιδικής Περίληψη Εισαγωγή Στάδιο IΙΙ: In vitro ριζοβολία των µικροβλαστών Αυξίνες Επίδραση της µερικής συσκότισης Υλικά και µέθοδοι Αποτελέσµατα Συζήτηση Παράρτηµα σχηµάτων Πειράµατος ΙΙΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ SUMMARY ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ VII

11 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ Σελ. Πίνακας 1. Σύνθεση θρεπτικού υποστρώµατος Olive Medium (ΟΜ) (Rugini, 1984) 10 Πίνακας 1.1. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Αµφίσσης, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.2. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Γαλάτιστας, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.3. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Κορωνέικη, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.4. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Λαδολιά Πατρών, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.5. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.6. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Mnznillo, τα οποία προήλθαν από ώριµους και νεανικούς βλαστούς υπαίθρου Πίνακας 1.7. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Αµφίσσης, τα οποία προήλθαν από νεανικούς βλαστούς µητρικών φυτών θερµοκηπίου Πίνακας 1.8. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής, τα οποία προήλθαν από νεανικούς βλαστούς µητρικών φυτών θερµοκηπίου Πίνακας 1.9. Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Arbequin, τα οποία προήλθαν από νεανικούς βλαστούς µητρικών φυτών θερµοκηπίου VIII

12 Πίνακας Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας FS-17, τα οποία προήλθαν από νεανικούς βλαστούς µητρικών φυτών θερµοκηπίου Πίνακας Η επίδραση της απολύµανσης στην in vitro υάλωση και εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Picul, τα οποία προήλθαν από νεανικούς βλαστούς µητρικών φυτών θερµοκηπίου Πίνακας Η επίδραση του είδους του εκφύτου στην in vitro εγκατάσταση εκφύτων ελιάς της ποικ. Χονδρολιά Χαλκιδικής Πίνακας 2.1. Ιδιότητες βερµικουλίτη (Θεριός, 1996) IX

13 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ Σελ. Σχήµα 1.1. Επίδραση του είδους του εκφύτου στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.1. Επίδραση του είδους του θρεπτικού υποστρώµατος και της συγκέντρωσης των µακροστοιχείων στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.2. Επίδραση του είδους του θρεπτικού υποστρώµατος και της συγκέντρωσης των µακροστοιχείων στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.3. Επίδραση του είδους του θρεπτικού υποστρώµατος και της συγκέντρωσης των µακροστοιχείων στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.4. Επίδραση του είδους του θρεπτικού υποστρώµατος και της συγκέντρωσης των µακροστοιχείων στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.5. Επίδραση του είδους του θρεπτικού υποστρώµατος και της συγκέντρωσης των µακροστοιχείων στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.6. Επίδραση της τιµής του ph του θρεπτικού υποστρώµατος στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.7. Επίδραση της τιµής του ph του θρεπτικού υποστρώµατος στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.8. Επίδραση της τιµής του ph του θρεπτικού υποστρώµατος στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 2.9. Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης του θρεπτικού υποστρώµατος στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης του θρεπτικού υποστρώµατος στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" X

14 Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης του θρεπτικού υποστρώµατος στο µήκος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης του θρεπτικού υποστρώµατος στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης του θρεπτικού υποστρώµατος στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης ΒΑ και της χρονικής διάρκειας της εξωτερικής εφαρµογής της στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης ΒΑ και της χρονικής διάρκειας της εξωτερικής εφαρµογής της στον αριθµό των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης ΒΑ και της χρονικής διάρκειας της εξωτερικής εφαρµογής της στο µήκος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης ΒΑ και της χρονικής διάρκειας της εξωτερικής εφαρµογής της στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της συγκέντρωσης της κυτοκινίνης ΒΑ και της χρονικής διάρκειας της εξωτερικής εφαρµογής της στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της κυτοκινίνης ΒΑ και του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο ποσοστό των υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της κυτοκινίνης ΒΑ και του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της κυτοκινίνης ΒΑ και του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της κυτοκινίνης ΒΑ και του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" XI

15 Σχήµα Επίδραση της κυτοκινίνης ΒΑ και του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της διάρκειας έκθεσης στην κυτοκινίνη (ΒΑ 2 mg l -1 ) και στη συνέχεια του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο ποσοστό των υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της διάρκειας έκθεσης στην κυτοκινίνη (ΒΑ 2 mg l -1 ) και στη συνέχεια του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της διάρκειας έκθεσης στην κυτοκινίνη (ΒΑ 2 mg l -1 ) και στη συνέχεια του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της διάρκειας έκθεσης στην κυτοκινίνη (ΒΑ 2 mg l -1 ) και στη συνέχεια του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της διάρκειας έκθεσης στην κυτοκινίνη (ΒΑ 2 mg l -1 ) και στη συνέχεια του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ) στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση διαφόρων συγκεντρώσεων Dikegulc του θρεπτικού υποστρώµατος στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση διαφόρων συγκεντρώσεων Dikegulc του θρεπτικού υποστρώµατος στον αριθµό νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση διαφόρων συγκεντρώσεων Dikegulc του θρεπτικού υποστρώµατος στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση διαφόρων συγκεντρώσεων Dikegulc του θρεπτικού υποστρώµατος στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση διαφόρων συγκεντρώσεων Dikegulc του θρεπτικού υποστρώµατος στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" XII

16 Σχήµα Επίδραση των αναστολέων του αιθυλενίου στο ποσοστό υάλωσης των βλαστών ελιάς της ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση των αναστολέων του αιθυλενίου στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση των αναστολέων του αιθυλενίου στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση των αναστολέων του αιθυλενίου στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση των αναστολέων του αιθυλενίου στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της παραµονής των εκφύτων σε υπόστρωµα µε άγαρ και µε βερµικουλίτη, καθώς και η εναλλαγή των υποστρωµάτων, στο ποσοστό υαλωµένων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της παραµονής των εκφύτων σε υπόστρωµα µε άγαρ και µε βερµικουλίτη, καθώς και η εναλλαγή των υποστρωµάτων, στον αριθµό των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της παραµονής των εκφύτων σε υπόστρωµα µε άγαρ και µε βερµικουλίτη, καθώς και η εναλλαγή των υποστρωµάτων, στο µήκος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της παραµονής των εκφύτων σε υπόστρωµα µε άγαρ και µε βερµικουλίτη, καθώς και η εναλλαγή των υποστρωµάτων, στο νωπό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση της παραµονής των εκφύτων σε υπόστρωµα µε άγαρ και µε βερµικουλίτη, καθώς και η εναλλαγή των υποστρωµάτων, στο ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο ποσοστό υάλωσης των βλαστών ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (Συνεχής έκθεση στα διάφορα φώτα ή στο σκοτάδι) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στον αριθµό νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (Συνεχής έκθεση στα διάφορα φώτα ή στο σκοτάδι) XIII

17 Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο µήκος νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (Συνεχής έκθεση στα διάφορα φώτα ή στο σκοτάδι) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο νωπό και ξηρό βάρος των νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (Συνεχής έκθεση στα διάφορα φώτα ή στο σκοτάδι) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο ποσοστό υάλωσης των βλαστών ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (1 εβδοµάδα στους µονοχρωµατικούς φωτισµούς ή στο σκοτάδι και µεταφορά στο λευκό φως) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στον αριθµό νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (1 εβδοµάδα στους µονοχρωµατικούς φωτισµούς ή στο σκοτάδι και µεταφορά στο λευκό φως) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο µήκος νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (1 εβδοµάδα στους µονοχρωµατικούς φωτισµούς ή στο σκοτάδι και µεταφορά στο λευκό φως) Σχήµα Επίδραση του είδους του φωτισµού στο βάρος νέων βλαστών/ έκφυτο ελιάς της ποικ. ''Χονδρολιά Χαλκιδικής'' (1 εβδοµάδα στους µονοχρωµατικούς φωτισµούς ή στο σκοτάδι και µεταφορά στο λευκό φως) Σχήµα 3.1. Επίδραση των αυξινών ΙΒΑ και ΝΑΑ, καθώς και της µερικής συσκότισης της βάσης των εκφύτων, στο ποσοστό της in vitro ριζοβολίας της ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 3.2. Επίδραση των αυξινών ΙΒΑ και ΝΑΑ, καθώς και της µερικής συσκότισης της βάσης των εκφύτων της ελιάς, στον αριθµό των ριζών/ βλαστό της ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 3.3. Επίδραση των αυξινών ΙΒΑ και ΝΑΑ, καθώς και της µερικής συσκότισης της βάσης των εκφύτων της ελιάς, στο µήκος των ριζών/ βλαστό της ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" Σχήµα 3.4. Επίδραση των αυξινών ΙΒΑ και ΝΑΑ, καθώς και της µερικής συσκότισης της βάσης των εκφύτων της ελιάς, στο ποσοστό της in vivo επιβίωσης των φυταρίων της ελιάς ποικ. "Χονδρολιά Χαλκιδικής" XIV

18 ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΕΙΚΟΝΩΝ Σελ. Εικόνα 1.1. Έκφυτο ελιάς ενός γονάτου Εικόνα 1.2. Περιορισµένη έκπτυξη πλευρικών οφθαλµών εκφύτου ελιάς της ποικιλίας Arbequin Εικόνα 1.3. Υάλωση εκφύτου και νέου βλαστού ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Εικόνα 1.4. Σχηµατισµός νέων βλαστών σε έκφυτο ελιάς ενός γονάτου της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Εικόνα 1.5. Σχηµατισµός νέων βλαστών σε έκφυτο ελιάς δύο γονάτων της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Εικόνα 2.1. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε πλήρες θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ Εικόνα 2.2. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ µε ph 5, Εικόνα 2.3. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ παρουσία 2 mg l -1 ζεατίνης Εικόνα 2.4. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ παρουσία 2 mg l -1 κυτοκινίνης ΒΑ Εικόνα 2.5. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ παρουσία 0,4 mg l -1 κυτοκινίνης TDZ Εικόνα 2.6. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς µετά από εµβάπτιση της βάσης του εκφύτου της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε διάλυµα 100 mg l -1 κυτοκινίνης ΒΑ για 1 min Εικόνα 2.7. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ παρουσία 100,5 µμ dikegulc Εικόνα 2.8. Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ παρουσία 10 µμ AgNO Εικόνα 2.9. υσµενής επίδραση της εφαρµογής 30 µm CoCl 2 στο σχηµατισµό νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής XV

19 Εικόνα υσµενής επίδραση της εφαρµογής σαλικυλικού οξέος στο σχηµατισµό νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Εικόνα In vitro καλλιέργεια εκφύτων ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε υπόστρωµα βερµικουλίτη εµποτισµένο µε θρεπτικό διάλυµα ΟΜ Εικόνα υσµενής επίδραση της υψηλότερης συγκέντρωσης άγαρ (10 g l -1 ) στο σχηµατισµό νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής Εικόνα Σχηµατισµός νέων βλαστών ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά µετά από συνεχή έκθεση σε κίτρινο φωτισµό Εικόνα 3.1. Μικροβλαστοί ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής πριν εγκατασταθούν in vitro στο υπόστρωµα ριζοβολίας Εικόνα 3.2. Εξαγωγή νέου φυταρίου ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής από στερεό θρεπτικό υπόστρωµα ριζοβολίας Εικόνα 3.3. In vitro ριζοβολία µικροβλαστού ελιάς της ποικιλίας Χονδρολιά Χαλκιδικής σε θρεπτικό υπόστρωµα ½ΟΜ παρουσία 1 mg l -1 NAA και µετά από µερική συσκότιση της βάσης του XVI

20 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 1.1 Η Ελιά Η ευρωπαϊκή ελιά (Ole europe L.) αποτελεί πηγή βρώσιµου λαδιού και επεξεργασµένων βρώσιµων καρπών. Ανήκει στην τάξη Oleles και στην οικογένεια Olecee. Το γένος Ole περιλαµβάνει περίπου 30 είδη, από τα οποία µόνο το είδος Ole europe L. παρουσιάζει εµπορικό ενδιαφέρον και το οποίο απαρτίζεται από πολλές οµάδες και από 2600 ποικιλίες. Είναι υποτροπικό είδος, αειθαλές και υπεραιωνόβιο. Σήµερα, η ελιά καλλιεργείται παγκοσµίως σε µια έκταση περίπου 100 εκατ. στρεµµάτων, το 60% της οποίας αποτελεί την κύρια καλλιέργεια. Η παραδοσιακή περιοχή της ελαιοκαλλιέργειας είναι η λεκάνη της Μεσογείου, περιλαµβάνοντας το 95% των ελαιώνων παγκοσµίως και στην οποία παράγονται το 97% του ελαιόλαδου και το 75% των επιτραπέζιων ελιών παγκοσµίως (Therios, 2009). Η Ελλάδα κατέχει την 3 η θέση µεταξύ των ελαιοπαραγωγών χωρών του κόσµου και οι ελαιώνες καλύπτουν το 14,1% των καλλιεργούµενων εκτάσεών της (Θεριός, 2005). Η καλλιέργεια της ελιάς παίζει σηµαντικό κοινωνικοοικονοµικό και οικολογικό ρόλο. Λόγω της ανθεκτικότητάς της στην ξηρασία και της προσαρµοστικότητάς της σε ξηρά και άγονα εδάφη αξιοποιεί περιοχές όπου δε θα µπορούσαν να καλλιεργηθούν άλλα οπωροφόρα είδη, ενώ παράλληλα προσφέρει απασχόληση και ικανοποιητικό εισόδηµα στο ντόπιο πληθυσµό. Οι εξαγωγές ελαιόλαδου και επιτραπέζιων ελιών είναι σηµαντική πηγή εισοδήµατος για τη χώρα µας. Τα τελευταία 30 χρόνια, κυρίως λόγω της προώθησης της µεσογειακής διατροφής, η παραγωγή και η κατανάλωση ελαιόλαδου έχουν αυξηθεί. Στο άµεσο µέλλον δεν αναµένεται αλλαγή σε αυτήν την τάση, αν λάβουµε υπόψη την πρόσφατη εισαγωγή ή αύξηση της ελαιοκαλλιέργειας και της κατανάλωσης ελαιόλαδου σε χώρες όπως είναι η Ιαπωνία, η Αυστραλία, η Κίνα και η Νότια Αφρική. Η µεγάλη ζήτηση σε ελαιόλαδο και επιτραπέζιες ελιές απαιτεί εντατικά προγράµµατα καλλιέργειας, αλλά και την παραγωγή µεγάλου αριθµού δενδρυλλίων, τόσο για την εγκατάσταση νέων όσο και για αντικατάσταση των παλαιοτέρων. Τα νέα δένδρα θα πρέπει να είναι υγιή, όµοια µε τις µητρικές ποικιλίες και να παρουσιάζουν ταχεία είσοδο στην καρποφορία. Επιπλέον, καθώς η ελαιοκαλλιέργεια µετατρέπεται 1

21 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ από τις παραδοσιακές χειρονακτικές µεθόδους σε µηχανικές, το φυτικό υλικό θα πρέπει να αναπτυχθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ικανοποιήσει τις µελλοντικές ανάγκες. Θα χρειαστεί, επίσης, η επιλογή κλώνων οι οποίοι θα καρποφορούν νωρίς, θα παρουσιάζουν ανθεκτικότητα σε ασθένειες, θα επιτρέπουν τη µηχανική συγκοµιδή και θα παράγουν ποιοτικό λάδι και καρπό. Η ελιά σήµερα πολλαπλασιάζεται µε σπόρο και εµβολιασµό και φυλλοφόρα µοσχεύµατα. Ο πολλαπλασιασµός όµως µε σπόρο δε συνιστάται, γιατί οι ποικιλίες της ελιάς αφενός µεν δεν αναπαράγονται πιστά (ετεροζυγωτία), αφετέρου δε τα παραγόµενα φυτά - σπορόφυτα χαρακτηρίζονται από πολύ µακρά περίοδο νεανικότητας, που έχει ως συνέπεια µεγάλη καθυστέρηση στην είσοδό τους σε καρποφορία. Εντούτοις, ο τρόπος αυτός χρησιµοποιείται ευρέως για την παραγωγή σπορόφυτων υποκειµένων, στα οποία θα εµβολιαστούν αργότερα οι καλλιεργούµενες ποικιλίες ελιάς, αλλά και σε προγράµµατα γενετικής βελτίωσης (Rugini, 1986). Επίσης, η ελιά µπορεί να πολλαπλασιαστεί αγενώς µε µοσχεύµατα (φυλλοφόρα και σκληρού ξύλου), παραφυάδες, σφαιροβλάστες, εµβολιασµό και υπό ασηπτικές συνθήκες µε τη µέθοδο της ιστοκαλλιέργειας. Ο πολλαπλασιασµός µε µοσχεύµατα είναι ευρέως διαδεδοµένος για την παραγωγή αυτόρριζων φυτών, µειονεκτεί όµως στο γεγονός ότι αρκετές ποικιλίες δε ριζοβολούν εύκολα (π.χ. η Καλαµών ), ενώ απαιτεί και ειδικές εγκαταστάσεις (υδρονέφωση). Ο πολλαπλασιασµός µε έρριζες παραφυάδες ή σφαιροβλάστες χρησιµοποιείται σε πολύ µικρή κλίµακα σήµερα, καθώς κατά τη συλλογή τους µπορεί να προκληθούν τραυµατισµοί στα µητρικά φυτά, ενώ και τα παραγόµενα δενδρύλλια έχουν έντονα νεανικά χαρακτηριστικά και καθυστερούν σηµαντικά να µπουν σε καρποφορία (Ποντίκης, 2000). Ο πολλαπλασιασµός µε εµβολιασµό χρησιµοποιείται σήµερα για ποικιλίες που ριζοβολούν δύσκολα µε µοσχεύµατα, ωστόσο µπορεί να γίνει µόνο από άτοµα µε γνώση και εµπειρία. Η ιστοκαλλιέργεια (ή µικροπολλαπλασιασµός ή in vitro καλλιέργεια) είναι µια νέα σχετικά και δυναµική τεχνική µαζικού πολλαπλασιασµού µε ιδιαίτερες δυνατότητες. Η τεχνική αυτή µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την ταχεία παραγωγή υγιών φυτών ελιάς, ακόµη και ποικιλιών που πολλαπλασιάζονται δύσκολα µε µοσχεύµατα, καθώς και στη γενετική βελτίωση και τη διατήρηση του γενετικού υλικού της ελιάς (Rugini, 1986, Rugini, 1990). Τα τελευταία χρόνια έγινε αξιόλογη προσπάθεια προς αυτές τις κατευθύνσεις, µε αντικειµενικούς στόχους το γρήγορο και εύκολο πολλαπλασιασµό 2

22 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ επιλεγµένων γενοτύπων και την παραγωγή φυτών ανθεκτικών σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες κ.ά. (Brtolozzi κ.ά., 2001, Mencuccini, 2003, Sghir κ.ά., 2005, Fodle κ.ά., 2006). Παρά τις προσπάθειες όµως που καταβάλλονται, υπάρχουν ακόµα αρκετά προβλήµατα που αφορούν τους παράγοντες και τις συνθήκες που ρυθµίζουν την in vitro ανάπτυξη των εκφύτων της ελιάς. 1.2 Χονδρολιά Χαλκιδικής Η συγκεκριµένη ποικιλία καλλιεργείται στη Β. Ελλάδα, ιδιαίτερα στην περιοχή της Χαλκιδικής, και έχει πολύ µεγάλο καρπό, ο οποίος µπορεί να φθάσει και να υπερβεί τα 10 g. Χρησιµοποιείται για την παραγωγή κυρίως πράσινων ελαιών και η ποσότητα που πλεονάζει για εξαγωγή ελαιολάδου. Πρόκειται για ποικιλία αυτόστειρη, η οποία επικονιάζεται από τις ποικιλίες Αµφίσσης, Μεγαρίτικη, Κορωνέικη, Mnznillo και Gordles. Είναι ευπαθής σε προσβολές του εντόµου Dcus olee ( άκος) (Θεριός, 2005). Η Χονδρολιά Χαλκιδικής πολλαπλασιάζεται κυρίως µε φυλλοφόρα µοσχεύµατα, παρουσιάζοντας µέτρια ως υψηλά ποσοστά ριζοβολίας (Porlingis και Therios, 1976), αλλά και µε εµβολιασµό. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες για το µαζικό πολλαπλασιασµό της (Γρηγοριάδου, 2003, Ζακυνθινός κ.ά., 2007), µε σκοπό την αύξηση του αριθµού των παραγόµενων δενδρυλίων, καθώς από ένα αρχικό έκφυτο µπορούµε να πάρουµε χιλιάδες νέα φυτά, αλλά και τη µείωση του χρόνου και του χώρου παραγωγής των φυτών. Επιπλέον, ο µικροπολλαπλασιασµός πραγµατοποιείται σε ελεγχόµενες συνθήκες, µε αποτέλεσµα την παραγωγή υγιών φυτών, του ιδίου γενότυπου µε την ποικιλία της ελιάς. 3

23 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2. In vitro καλλιέργεια της ελιάς Νέα φυτά ελιάς υπό ασηπτικές συνθήκες είναι δυνατό να παραχθούν µε τρεις τρόπους (Hicks, 1980): 1. Από προϋπάρχοντες βλαστοφόρους οφθαλµούς (ή καταβολές οφθαλµών µεριστώµατα), οι οποίοι υποχρεώνονται να βλαστήσουν και να πολλαπλασιαστούν. 2. Μέσω της οργανογένεσης. Ο σχηµατισµό οργάνων (βλαστοί, φύλλα, άνθη) από µη οργανωµένους ιστούς (κυτταροκαλλιέργειες, κάλλοι). 3. Με το σχηµατισµό σωµατικών εµβρύων. Τα έµβρυα αυτά, όπως και τα κανονικά, µπορούν να αναπτυχθούν και να δώσουν νέα φυτά. Συγκριτικά µε τις παραδοσιακές µεθόδους πολλαπλασιασµού της ελιάς µε µοσχεύµατα και εµβολιασµό, τα πλεονεκτήµατα της ιστοκαλλιέργειας είναι τα εξής: Μαζικός πολλαπλασιασµός ποικιλιών ή κλώνων καθ όλη τη διάρκεια του έτους, ανάλογα µε τη ζήτηση της αγοράς. Παραγωγή υγιών φυτών, απαλλαγµένων από ιώσεις, µε σταθερά µορφολογικά και αγρονοµικά χαρακτηριστικά, σε σύντοµο χρονικό διάστηµα. Σωµατικός πολλαπλασιασµός ποικιλιών που ριζοβολούν δύσκολα. Περιλαµβάνει τεχνικές για την παραγωγή υγιών φυτών από ιωµένα µητρικά φυτά, π.χ. καλλιέργεια επάκριου µεριστώµατος και µικροεµβολιασµός (Frhni κ.ά., 2006). Είναι δυνατή η εµπορία φυτικού υλικού σε διεθνές επίπεδο, καθώς και η µεταφορά γενετικού υλικού χωρίς να χρειάζεται να υποστεί περιόδους καραντίνας. Ωστόσο, για την εφαρµογή της ιστοκαλλιέργειας απαιτούνται ειδικές εγκαταστάσεις και εξοπλισµός, καθώς και εξειδικευµένο επιστηµονικό προσωπικό, ανεβάζοντας το οικονοµικό κόστος. Το γεγονός αυτό αποτελεί εµπόδιο στη διάδοση της τεχνικής στα φυτώρια, αν και οι Zuccherelli και Zuccherelli (2002) αναφέρουν ότι ένας µεγάλος αριθµός ποικιλιών ελιάς µπορεί να πολλαπλασιαστεί in vitro µαζικά και οικονοµικά. Άλλο ένα εµπόδιο αυτής της τεχνικής αποτελεί η συµπεριφορά των µικροπολλαπλασιασµένων φυτών στον αγρό, σε σχέση µε τα εµβολιασµένα ή τα αυτόρριζα φυτά. 4

24 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1 Στάδια µικροπολλαπλασιασµού της ελιάς Ο µικροπολλαπλασιασµός της ελιάς είναι µια διαδικασία πολλαπλών σταδίων, η οποία ξεκινάει µε την κοπή µοσχευµάτων από µητρικά φυτά-δότες και την in vitro εγκατάσταση των εκφύτων και ολοκληρώνεται όταν τα νέα ριζοβοληµένα φυτάρια µεταφερθούν και εγκατασταθούν επιτυχώς σε in vivo συνθήκες. Ο Murshige (1974) πρότεινε τη διαίρεση του µικροπολλαπλασιασµού σε τρία στάδια. Καθώς όµως η µέθοδος βελτιώθηκε προστέθηκαν και άλλα στάδια, καταλήγοντας σήµερα σε πέντε απαραίτητα στάδια για έναν πετυχηµένο µικροπολλαπλασιασµό: Στάδιο 0: Μεταχείριση µητρικών φυτών (δότες εκφύτων) Στάδιο Ι: Εγκατάσταση της in vitro καλλιέργειας Στάδιο ΙΙ: Σχηµατισµός νέων βλαστών Στάδιο ΙΙΙ: Ριζοβολία µικροβλαστών Στάδιο IV: Εγκλιµατισµός των νέων φυτών. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, λίγες ποικιλίες ελιάς µπορούσαν να πολλαπλασιαστούν in vitro, ειδικά όταν τα έκφυτα προέρχονταν από ώριµα δένδρα. Στην προσπάθεια δηµιουργίας ενός αποτελεσµατικού πρωτοκόλλου µικροπολλαπλασιασµού της ελιάς παρουσιάστηκαν αρκετά προβλήµατα, µεταξύ των οποίων: 1) η δυσκολία δηµιουργίας ασηπτικών καλλιεργειών, όταν τα έκφυτα προέρχονται από φυτά από το ύπαιθρο ή το θερµοκήπιο, 2) η οξείδωση των φυτικών ιστών που ακολουθεί την προετοιµασία των εκφύτων, και 3) η δυσκολία εγκατάστασης in vitro καλλιεργειών που παρουσιάζουν ορισµένες ποικιλίες ελιάς. Από τα µέσα της δεκαετίας του 1990 και µετά, αν και έχει σηµειωθεί πρόοδος, ωστόσο ο µικροπολλαπλασιασµός της ελιάς δεν µπορεί να εφαρµοστεί ακόµη ευρέως σε εµπορική κλίµακα (Fbbri κ.ά., 2004) Στάδιο 0: Μεταχείριση µητρικών φυτών Η συλλογή βλαστών από τα µητρικά φυτά δότες αποτελεί το πρώτο βήµα για την έναρξη του in vitro πολλαπλασιασµού της ελιάς. Η επιλογή των µητρικών φυτών πρέπει να γίνεται προσεκτικά, µε βάση τα φαινοτυπικά τους χαρακτηριστικά, τη γενετική τους σταθερότητα και την υγεία τους. Τα φυτά-δότες µπορούν να καλλιεργούνται στο ύπαιθρο ή σε θερµοκήπιο. 5

25 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1.1α Έκφυτα από µητρικά φυτά υπαίθρου Η έναρξη του µικροπολλαπλασιασµού µε έκφυτα τα οποία προέρχονται από ώριµα δένδρα υπαίθρου είναι δύσκολη και χρονοβόρα, κυρίως λόγω του υψηλού ποσοστού µόλυνσης και της έντονης οξείδωσης των φυτικών ιστών η οποία παρουσιάζεται µετά την εγκατάσταση της in vitro καλλιέργειας. Το φαινόµενο της οξείδωσης έχει διαπιστωθεί ότι µπορεί να µειωθεί όταν τα έκφυτα προέρχονται από βλαστούς που παρουσιάζουν νεανικά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι παραφυάδες και οι βλαστοί που σχηµατίζονται από γροθάρια και σφαιροβλάστες, τα οποία καλλιεργούνται κάτω από ηµι-ασηπτικές συνθήκες (Cñs κ.ά., 1992). Είναι όµως σηµαντικό να αναφερθεί ότι, όταν χρησιµοποιείται αυτό το είδος εκφύτου, το στάδιο της νεανικότητας µπορεί να διαρκέσει ακόµη και µετά την φύτευση των νέων φυτών στον αγρό, οπότε να καθυστερήσει και η έναρξη καρποφορίας για ένα ή περισσότερα χρόνια β Έκφυτα από µητρικά φυτά θερµοκηπίου Προκειµένου να αυξηθεί το ποσοστό των υγιών εκφύτων ελιάς συνιστάται να χρησιµοποιούνται µητρικά φυτά σε γλάστρες που διατηρούνται µέσα σε θερµοκήπιο. Τα µητρικά φυτά πρέπει να προέρχονται από εµβολιασµό της επιθυµητής ποικιλίας επάνω σε σπορόφυτα. Επίσης, πρέπει να λαµβάνονται φυτοπροστατευτικά µέτρα, ενώ φυτά µε έντονη µυκητολογική, βακτηριακή ή ιολογική µόλυνση θα πρέπει να αποµακρύνονται Στάδιο Ι: Εγκατάσταση in vitro καλλιέργειας Ο σκοπός του Σταδίου Ι είναι η έναρξη της ασηπτικής καλλιέργειας και η ανεύρεση του πλέον κατάλληλου θρεπτικού υποστρώµατος για την εγκατάσταση της δεδοµένης καλλιέργειας. Για τα ξυλώδη είδη, το στάδιο ανάπτυξης του εκφύτου συµβάλλει σηµαντικά στην επιτυχία του µικροπολλαπλασιασµού. Όσον αφορά την ελιά, τα καλύτερα έκφυτα για την έναρξη της in vitro καλλιέργειας είναι οι τρυφεροί βλαστοί της κορυφής και τα µοσχεύµατα 1 γονάτου (1-2 cm σε µήκος) τα οποία προέρχονται από ζωηρούς βλαστούς, µετά την έναρξη της βλάστησης. Περιστασιακά χρησιµοποιούνται µοσχεύµατα 2 ή 3 γονάτων (Fbbri κ.ά., 2004). 6

26 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1.2α Απολύµανση εκφύτων Η απολύµανση του φυτικού υλικού πριν την in vitro εγκατάσταση της καλλιέργειας της ελιάς αποτελεί βασικό στάδιο της συνολικής τεχνικής. Η εµβάπτιση σε διαλύµατα αιθανόλης συνιστάται να αποφεύγεται, καθώς οι ιστοί αφυδατώνονται. Ανάλογα µε το βαθµό της µόλυνσης του µητρικού υλικού µπορεί να χρησιµοποιηθεί το υποχλωριώδες νάτριο (NClO) σε διάφορες συγκεντρώσεις. Πριν την εφαρµογή της απολύµανσης, συνιστάται το ξέπλυµα των εκφύτων µε τρεχούµενο νερό βρύσης για περίπου 30 λεπτά (Fbbri κ.ά., 2004) β Οξείδωση εκφύτων Η ελιά είναι ένα ξυλώδες είδος το οποίο από τη φύση του περιέχει υψηλή συγκέντρωση φαινολών, µε αποτέλεσµα οι ιστοί των εκφύτων να νεκρώνονται λόγω της έντονης οξείδωσης που παρατηρείται µετά την κοπή και την in vitro εγκατάστασή τους. Συνιστάται η προσθήκη στο θρεπτικό υπόστρωµα αντιοξειδωτικών ενώσεων και η συχνή επανακαλλιέργεια των εκφύτων σε νέο θρεπτικό υπόστρωµα (Fbbri κ.ά., 2004) γ Τέλος Σταδίου Ι Μετά τη χηµική απολύµανση, τα έκφυτα εγκαθίστανται σε δοκιµαστικούς σωλήνες για 4-6 εβδοµάδες, µε σκοπό τον εντοπισµό παθογόνων µικροοργανισµών που δεν αντιµετωπίστηκαν µε την απολύµανση. Μετά το πέρας αυτής της περιόδου, τα έκφυτα αναπτύσσουν µικροβλαστούς 2-3 cm, οι οποίοι µπορούν να χρησιµοποιηθούν στο Στάδιο ΙΙ Στάδιο ΙΙ: Σχηµατισµός νέων βλαστών Για την πλειονότητα των ξυλωδών ειδών, ο σχηµατισµός νέων βλαστών επιτυγχάνεται γενικά µε την ανάπτυξη µασχαλιαίων και επίκτητων οφθαλµών, ως αποτέλεσµα του ερεθίσµατος των εξωγενών κυτοκινινών. Αρχικά, βλαστάνουν οι µασχαλιαίοι οφθαλµοί, ενώ αργότερα εµφανίζονται οι επίκτητοι οφθαλµοί, κυρίως στο κάτω τµήµα των βλαστών. Οι βλαστοί της ελιάς χαρακτηρίζονται από έντονη κυριαρχία της κορυφής, η οποία επηρεάζει τον τρόπο ανάπτυξής τους και η οποία δεν µειώνεται µε την εφαρµογή κυτοκινινών. Ως συνέπεια, ο σχηµατισµός νέων βλαστών µέσω του ερεθίσµατος µασχαλιαίων και επίκτητων οφθαλµών δεν είναι επαρκής, και ο 7

27 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ πολλαπλασιασµός των βλαστών επιτυγχάνεται κυρίως µε την επανακαλλιέργεια επιµηκυσµένων βλαστών των πρώτων γονάτων. Ο ρυθµός δηµιουργίας των νέων βλαστών ποικίλλει ανάλογα µε το γενότυπο και, όπως συµβαίνει στα περισσότερα ξυλώδη φυτά, αυξάνεται µε την πρόοδο των διαδοχικών επανακαλλιεργειών. Ωστόσο, ορισµένες ποικιλίες ελιάς δεν κατορθώνουν να προσαρµοστούν ικανοποιητικά in vitro και ο ρυθµός βλαστογένεσης αρχίζει να µειώνεται κατά τις επανακαλλιέργειες (Fbbri κ.ά., 2004) α Σύνθεση θρεπτικού υποστρώµατος Γενικά, ένα θρεπτικό υπόστρωµα µικροπολλαπλασιασµού αποτελείται από ανόργανα άλατα (µακρο- και ιχνοστοιχεία), βιταµίνες, υδατάνθρακες και άγαρ. Συγκεκριµένοι ρυθµιστές αύξησης (εξωγενείς ορµόνες) προστίθενται στη συνέχεια στα διάφορα στάδια του µικροπολλαπλασιασµού. Όσον αφορά την ελιά, δηµιουργήθηκε ένα συγκεκριµένο θρεπτικό υπόστρωµα (ως προς τα ανόργανα άλατα, τις βιταµίνες και τα αµινοξέα) µε βάση την ανάλυση των ανόργανων στοιχείων των βλαστών που προέρχονταν από καλλιέργεια υπαίθρου (Πίνακας 1) (Rugini, 1984). Το υπόστρωµα αυτό ονοµάστηκε Olive Medium (ΟΜ) και αποτέλεσε σηµαντικό βήµα για τη βελτίωση του µικροπολλαπλασιασµού της ελιάς και της δηµιουργίας βλαστών. Η επιλογή του κατάλληλου θρεπτικού υποστρώµατος εξαρτάται από την ποικιλία ελιάς που επιθυµούµε να καλλιεργήσουµε. Η αρχική ή µε µικρές τροποποιήσεις σύνθεση του θρεπτικού υποστρώµατος ΟΜ είναι αποτελεσµατική για µια µεγάλη οµάδα ποικιλιών ελιάς (Rugini, 1990, Chri κ.ά., 2002, Grcí-Ferriz κ.ά., 2002, Chincone κ.ά., 2006). Για µια ικανοποιητική αύξηση, η ελιά χρειάζεται ΝΟ και ΝΗ 4 ιόντα και γλουταµίνη. Η σχέση C/N πρέπει να είναι περίπου 1/11 για να σχηµατιστούν βλαστοί καλής ποιότητας (Rugini, 1984, Rm και Pontikis, 1990, Rugini, 1990). Υπάρχουν ποικιλίες ελιάς οι οποίες αντέδρασαν καλύτερα σε άλλα υποστρώµατα εκτός από το ΟΜ (Lev κ.ά., 1994, Chri-Rkhis κ.ά., 1999, Dimssi, 1999, Grigoridou κ.ά., 2002, Roussos και Pontikis, 2002, Binet κ.ά., 2007). Όσον αφορά την πηγή χορήγησης άνθρακα, έχει βρεθεί ότι σε σχέση µε τη σακχαρόζη, η µαννιτόλη (ένας από τους σηµαντικότερους υδατάνθρακες του µεταβολισµού της ελιάς) µπορεί να αυξήσει το ρυθµό βλαστογένεσης, να βελτιώσει τη 8

28 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ γενική ποιότητα και οµοιοµορφία των µικροβλαστών και να µειώσει το σχηµατισµό κάλλου στη βάση των βλαστών (Lev κ.ά., 1994, Zcchini και De Agzio, 2004). Η ελιά καλλιεργείται in vitro κυρίως σε στερεό θρεπτικό υπόστρωµα. Οι στερεοποιητικοί παράγοντες που χρησιµοποιούνται είναι το άγαρ (0,5-0,8%) ή υποκατάστατά του (π.χ. Gelrite, Phytgel TM ) σε συγκεντρώσεις 0,2-0,3%. Σύµφωνα µε τον Rugini (1990), η µικρή συγκέντρωση σε άγαρ και ο επαρκής αερισµός των δοχείων καλλιέργειας συµβάλλει στην καλή ανάπτυξη των καλλιεργειών. Το ph του θρεπτικού υποστρώµατος ρυθµίζεται στο 5,7-5,8 πριν την αποστείρωση. Πρόσφατα, έχει δοκιµαστεί µε ενθαρρυντικά αποτελέσµατα µια νέα µέθοδος µικροπολλαπλασιασµού της ελιάς σε υγρό θρεπτικό υπόστρωµα (Temporry Immersion System) (Γρηγοριάδου, 2003, Grigoridou κ.ά., 2005, Lmbrdi κ.ά., 2006) β Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης Μεταξύ των διαφόρων κυτοκινινών, η ζεατίνη έχει δώσει τα καλύτερα αποτελέσµατα στο µικροπολλαπλασιασµό της ελιάς (Rugini, 1990, Lev κ.ά., 1994, Chri κ.ά., 2002, Zcchini και De Agzio, 2004). Η συγκεκριµένη ορµόνη εφαρµόζεται σε διάφορες συγκεντρώσεις µόνη της (συνήθως 1-4 mg l -1 ) ή σε συνδυασµό µε άλλους ρυθµιστές αύξησης. Όσον αφορά τις υπόλοιπες κυτοκινίνες, συνήθως δίνουν χαµηλά ποσοστά έκπτυξης µασχαλιαίων οφθαλµών στην in vitro καλλιέργεια της ελιάς. Συγκεκριµένα, η 6- βενζυλαδενίνη (ΒΑ) παράγει κοντούς, λεπτούς βλαστούς και συχνά άφθονο κάλλο (Rugini, 1990). Λαµβάνοντας υπόψη όµως το υψηλό κόστος της ζεατίνης, γίνονται προσπάθειες για την επίτευξη συνδυασµών ρυθµιστών αύξησης για την έκπτυξη των µασχαλιαίων οφθαλµών, συµπεριλαµβανόµενων εκτός των προηγούµενων και της κινητίνης, της θειδιαζουρόνης (TDZ), του γιββερελλικού οξέος (GA 3 ), του ινδολυλοβουτυρικού οξέος (ΙΒΑ) και γάλακτος καρύδας (Dimsi-Theriou, 1994, Grigoridou κ.ά., 2002, Peixe κ.ά., 2007). 9

29 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Πίνακας 1. Σύνθεση θρεπτικού υποστρώµατος Olive Medium (ΟΜ) (Rugini, 1984) Μακροστοιχεία mg l -1 KNO NH 4 NO C(NO 3 ) 2 4H 2 O 600 CCl 2 2H 2 O 440 KCl 500 MgSO 4 7H 2 O 1500 KH 2 PO Μικροστοιχεία FeSO 4 7H 2 O 27,8 N 2 EDTA 37,5 MnSO 4 4H 2 O 22,3 H 3 BO 3 12,4 ZnSO 4 7H 2 O 14,3 N 2 MoO 4 2H 2 O 0,25 CuSO 4 5H 2 O 0,25 CoCl 2 6H 2 O 0,025 KI 0,83 Βιταµίνες Μυο-ινοσιτόλη 100 Θειαµίνη-HCl 0,5 Πυριδοξίνη- HCl 0,5 Νικοτινικό οξύ 5,0 Βιοτίνη 0,05 Φολικό οξύ 0,5 Αµινοξέα Γλυκίνη 2,0 Γλουταµίνη

30 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1.3γ Συνθήκες καλλιέργειας και επανακαλλιέργεια Οι ασηπτικές καλλιέργειες διατηρούνται σε θαλάµους ανάπτυξης φυτών, όπου οι ιδανικές συνθήκες για την ελιά είναι: ο C, 16 ώρες φωτοπερίοδος και ένταση φωτός µmol m -2 s -1 (Rugini και Fedeli, 1990, Rugini, 1990). Ανάλογα µε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε ποικιλίας, οι καλλιέργειες των µικροβλαστών µεταφέρονται σε νέο θρεπτικό υπόστρωµα κάθε 4-7 εβδοµάδες, µε σκοπό να διατηρήσουν ικανοποιητική ικανότητα δηµιουργίας νέων βλαστών δ Επιµήκυνση βλαστών Μερικές ποικιλίες ελιάς σχηµατίζουν πολύ κοντούς µικροβλαστούς για να µπορέσουν να χρησιµοποιηθούν απευθείας για ριζοβολία. Σε αυτή την περίπτωση, χρειάζεται ένα στάδιο επιµήκυνσης (δηλ. ένα ενδιάµεσο στάδιο µεταξύ των σταδίων ΙΙ και ΙΙΙ). Η επιµήκυνση των βλαστών της ελιάς επιτυγχάνεται συνήθως µε τη µεταφορά τους σε ένα νέο θρεπτικό υπόστρωµα ΟΜ, στο οποίο έχει προστεθεί GA 3 (αποστειρωµένη µε φίλτρο). Μετά από 3-4 εβδοµάδες, όταν οι µικροβλαστοί έχουν επιµηκυνθεί κατά 4-5 γόνατα είναι έτοιµοι για ριζοβολία (Fbbri κ.ά., 2004) Στάδιο ΙΙΙ: Ριζοβολία µικροβλαστών Η επιλογή οµοιόµορφων µικροβλαστών, καθώς και η αποµάκρυνση κακοσχηµατισµένων και µολυσµένων, πρέπει να προηγηθεί του σταδίου ΙΙΙ. Η in vitro ριζοβολία επιτυγχάνεται συνήθως σε υποστρώµατα µε µικρή συγκέντρωση ανόργανων αλάτων, όπως ⅓ ή ¼ MS και ½ ΟΜ (Rugini, 1990) α Ρυθµιστικές ουσίες αύξησης Η σύνθεση του θρεπτικού υποστρώµατος και η εφαρµογή της αυξίνης είναι πολύ σηµαντικοί παράγοντες για την προαγωγή της ριζοβολίας της ελιάς. Όσον αφορά τις ενώσεις που προάγουν τη ριζοβολία, τόσο το ινδολυλο-3-βουτυρικό οξύ (ΙΒΑ) όσο και το α-ναφθαλινοοξικό οξύ (ΝΑΑ) έχουν αποδειχθεί ότι είναι οι πιο αποτελεσµατικές αυξίνες για την επαγωγή ριζοβολίας. Το ΙΒΑ χορηγείται σε συγκεντρώσεις 2-3 mg l -1, ενώ το ΝΑΑ, καθώς προκαλεί πιο έντονη διέγερση απ ότι το ΙΒΑ, συνήθως εφαρµόζεται σε συγκέντρωση 1 mg l -1 (Rugini, 1990). 11

31 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 2.1.4β Πρόσθετοι µέθοδοι ενίσχυσης της ριζοβολίας Μετά από σχετικές έρευνες, διάφορες επιπρόσθετες µέθοδοι έχουν προταθεί για τη βελτίωση του µικροπολλαπλασιασµού ποικιλιών ελιάς που ριζοβολούν δύσκολα. Για παράδειγµα, έχει διαπιστωθεί η αποτελεσµατικότητα της συσκότισης της βάσης των µικροβλαστών (Rugini κ.ά., 1993, Mencuccini, 2003), της προσθήκης πολυαµινών στο θρεπτικό υπόστρωµα ριζοβολίας (Rugini κ.ά., 1997) και τη χρήσης εκχυλίσµατος από σφαιροβλάστες ελιάς (φυσικές αυξίνες) (Rm και Pontikis, 1990, Roussos και Pontikis, 2002). Επίσης, βλαστοί αρκετών ποικιλιών ελιάς ριζοβόλησαν µε τραυµατισµό της βάσης τους και στη συνέχεια µόλυνσής τους µε το βακτήριο Agrobcterium rhizogenes (Rugini, 1986). Εναλλακτικά µε τη συµβατική προσθήκη αυξινών στο θρεπτικό υπόστρωµα ριζοβολίας, οι µικροβλαστοί µπορούν να εµβαπτισθούν σε διάλυµα αυξίνης υπό ασηπτικές συνθήκες και να εγκατασταθούν απευθείας σε υπόστρωµα το οποίο δεν περιέχει ορµόνες (Brtolini κ.ά., 1990, Rugini και Fedeli, 1990, Chri κ.ά., 2002, Peixe κ.ά., 2007). Λόγω της επιπρόσθετης όµως εργασίας και του αυξηµένου κινδύνου επιµόλυνσης των εκφύτων, είναι προτιµότερο η µέθοδος της εµβάπτισης να εφαρµόζεται µόνο όταν το στερεό θρεπτικό υπόστρωµα δεν δίνει αποδεκτά και σταθερά ποσοστά ριζοβολίας Στάδιο IV: Eγκλιµατισµός φυταρίων Τρεις µε πέντε εβδοµάδες µετά την έναρξη του σταδίου ριζοβολίας, οι ριζοβοληµένοι µικροβλαστοί είναι έτοιµοι για τον in vivo εγκλιµατισµό τους. Η διαδικασία αυτή είναι κρίσιµη λόγω της δραστικής αλλαγής των συνθηκών καλλιέργειας (υγρασία, ένταση φωτός, ασηψία), κατά τη µετάβαση των φυταρίων από το in vitro στο in vivo περιβάλλον. Το πρόβληµα εντείνεται από τη συγκεκριµένη ανατοµία των φύλλων που σχηµατίζονται in vitro, η οποία τα κάνει πιο ευαίσθητα στην αποκοπή, καθώς και όχι επαρκώς λειτουργικά ώστε να γίνουν αυτότροφα. Στην ελιά, για παράδειγµα, σε φυτά των ποικιλιών Nocellr del Belice και Nocellr Etne, τα οποία παρήχθησαν in vitro, τα φύλλα τους παρουσίασαν µείωση στο πάχος και στη διάµετρο των κεντρικών ηθµαγγειωδών δεσµίδων σε σχέση µε τα φύλλα φυτών υπαίθρου. Η επιδερµίδα των φύλλων έχει λεπτή εφυµενίδα, η πυκνότητα των στοµατίων είναι µικρή, ενώ το δρυφακτοειδές παρέγχυµα αποτελείται µόνο από µια 12

32 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ στρώση κυττάρων, αντί για 3 µε 4 που έχουν φυσιολογικά. Αυτές οι διαφορές είναι πιο έντονες στην ποικιλία Nocellr del Belice (Cozz κ.ά., 1997). Επιπροσθέτως, το in vitro παραγόµενο ριζικό σύστηµα έχει ιστολογικο-ανατοµικά χαρακτηριστικά που δεν το καθιστούν πολύ λειτουργικό, όταν µεταφέρεται σε οργανικά υποστρώµατα. Η υψηλή σχετική υγρασία είναι απαραίτητη για έναν επιτυχηµένο εγκλιµατισµό φυταρίων ελιάς, αλλιώς µπορεί να παρουσιάσουν φυλλόπτωση. Στη συνέχεια τα φυτάρια µεταφέρονται σε διάφορα µείγµατα τύρφης, βερµικουλίτη, περλίτη, εδάφους και άµµου. Στην αρχή της σκληραγώγησης η υγρασία και η θερµοκρασία θα πρέπει να είναι υψηλές, ενώ προς το τέλος η σχετική υγρασία σταδιακά µειώνεται. Μετά το πέρας του σταδίου εγκλιµατισµού, τα φυτά ελιάς παραµένουν στο φυτώριο για ένα περίπου χρόνο, πριν τη µεταφορά τους στην τελική τους θέση στο χωράφι (Fbbri κ.ά., 2004) Απόδοση στον αγρό Οι πρώτοι ελαιώνες που φυτεύτηκαν µε φυτά τα οποία προήλθαν από µικροπολλαπλασιασµό άρχισαν πρόσφατα να καρποφορούν, παράγοντας ικανοποιητικής ποιότητας ελαιόλαδο. Μέχρι σήµερα, λίγες εργασίες έχουν γίνει σχετικά µε τα γενετικά και αγρονοµικά χαρακτηριστικά των φυτών ελιάς που προήλθαν από ιστοκαλλιέργεια (Grcí-Férriz κ.ά., 2002, Lev et l. 2002, Brito κ.ά. 2003, Lev κ.ά. 2003, Sntos κ.ά. 2003). Ωστόσο, χρησιµοποιώντας µοριακούς δείκτες διαπιστώθηκε σταθερότητα στα µορφολογικά και γενετικά χαρακτηριστικά των in vitro πολλαπλασιασµένων δένδρων σε σχέση εκείνα του µητρικού φυτού. Επιπρόσθετα, οι ερευνητές συµφωνούν ότι µετά τη φύτευση στο χωράφι, τα δένδρα ελιάς που προήλθαν από µικροπολλαπλασιασµό δεν παρουσιάζουν νεανικά χαρακτηριστικά και αρχίζουν να καρποφορούν τη 2 η µε 3 η βλαστητική περίοδο αύξησης (Lev et l. 2002, Mencuccini και Pollcci, 2003). Αντίθετα, πάνω από 2 χρόνια νεανικότητας παρατηρήθηκαν στην περίπτωση φυτών που πολλαπλασιάστηκαν in vitro µε έκφυτα τα οποία προήλθαν από παραφυάδες ή από σωµατικά έµβρυα της ποικιλίας Cnino (Rugini κ.ά., 2006). 13

33 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ 3. Υάλωση Η υάλωση είναι µια φυσιολογική ανωµαλία, η οποία εµφανίζεται αρκετά συχνά στο µικροπολλαπλασιασµό. Χαρακτηρίζεται από την υγρή, ηµιδιαφανή και διογκωµένη εµφάνιση βλαστών και φύλλων που σχηµατίστηκαν in vitro. Κάτω από ορισµένες ασηπτικές καλλιεργητικές συνθήκες και µετά από µια περίοδο καλλιέργειας, µπορούν να παρατηρηθούν µεγάλες µορφολογικές ανωµαλίες τόσο σε ιστούς όσο και σε όργανα των φυτών. Ο in vitro πολλαπλασιασµός υαλωµένων βλαστών ή φυταρίων γίνεται δύσκολος, καθώς η ικανότητα επιβίωσής τους µπορεί να µειωθεί σηµαντικά και να νεκρωθούν είτε µέσα στα δοχεία καλλιέργειας είτε κατά τη διάρκεια του εγκλιµατισµού σε in vivo συνθήκες. Στον εµπορικό µικροπολλαπλασιασµό έχουν παρατηρηθεί κατά καιρούς απώλειες µεγαλύτερες του 60% (Pâques, 1991). Ο γενότυπος, η σύνθεση του υποστρώµατος, η µεταχείριση των νεαρών βλαστών και οι συνθήκες του in vitro περιβάλλοντος είναι µερικοί από τους παράγοντες οι οποίοι συµβάλλουν στην εκδήλωση αυτού του φαινοµένου. εδοµένου ότι οι παράγοντες είναι αρκετοί και µάλιστα αλληλεπιδρούν µεταξύ τους, η υάλωση δεν είναι τελείως προβλέψιµη και δεν είναι εύκολο να βρεθεί λύση για όλες τις περιπτώσεις. 3.1 Συµπτώµατα υάλωσης σε ανατοµικό και µορφολογικό επίπεδο Η υάλωση µπορεί να παρατηρηθεί σε καλλιέργειες βλαστών και γονάτων, καθώς και σε βλαστούς που αναγεννήθηκαν από κάλλο, όλων των φυτικών ειδών. Ωστόσο, η ένταση και η συχνότητα εµφάνισης του φαινοµένου ποικίλλει ευρέως µεταξύ των διαφόρων γενοτύπων. Το σύνδροµο του υαλώδους βλαστού χαρακτηρίζεται από διάφορα επίπεδα σοβαρότητας. Αρχικά, µόνο ένα τµήµα του βλαστού ή µόνο 1-2 φύλλα (ειδικά εκείνα που είναι σε επαφή µε το υπόστρωµα) µπορούν να επηρεαστούν. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, οι υαλωµένοι βλαστοί έχουν µικρά µεσογονάτια διαστήµατα και οι κορυφές τους νεκρώνονται. Οι βλαστοί συνήθως διογκώνονται και έχουν ανοιχτό πράσινο χρώµα, ενώ τα φύλλα έχουν µια διάφανη, υγρή ή υαλώδη όψη. Σε ορισµένα φυτά, όπως παρατηρήθηκε και µε τα έκφυτα της ποικιλίας της ελιάς Χονδρολιά Χαλκιδικής, τα φύλλα παχύνονται, ρυτιδώνουν ή συστρέφονται, γίνονται πιο σκουροπράσινα και πιο εύθρυπτα από τα κανονικά. 14

34 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Οι υαλωµένοι βλαστοί δεν επιµηκύνονται φυσιολογικά, παρατηρείται εξασθένηση της κυριαρχίας της κορυφής και σχηµατίζονται πυκνές και κοντές συστάδες βλαστών. Επίσης, ο βλαστοί µε έντονα συµπτώµατα υάλωσης δε σχηµατίζουν επίκτητες ρίζες ή δίνουν µικρά ποσοστά ριζοβολίας. Ωστόσο, υπάρχουν και εξαιρέσεις, όπως οι υαλωµένοι βλαστοί του Pinus rdit, οι οποίοι ριζοβόλησαν ικανοποιητικά, αλλά τα φυτάρια δεν ήταν τόσο εύρωστα όσο εκείνα που προήλθαν από κανονικούς βλαστούς (Aitken-Christie και Jones, 1985). Τα ανατοµικά χαρακτηριστικά των υαλωµένων βλαστών και φύλλων αλλάζουν και µπορούν να παρατηρηθούν διάφοροι τύποι ανώµαλων δοµών. Τα φύλλα των υαλωµένων βλαστών έχουν λεπτή εφυµενίδα και επιδερµίδα, µη φυσιολογικά στοµάτια και µικρή ποσότητα κηρού στην εφυµενίδα (Ziv, 1991, Mjd κ.ά., 2001). Επίσης, οι χλωροπλάστες των υαλωµένων φύλλων έχουν µη κανονική δοµή και χαµηλή περιεκτικότητα σε χλωροφύλλη (Werker και Leshem, 1987). Μικροσκοπικές µελέτες έδειξαν υπερτροφία της εντεριώνης και των κυττάρων του φλοιού των υαλωµένων βλαστών, ενώ δε γίνεται κανονική ξυλοποίηση των τραχεΐδων και των αγγείων (Vieth κ.ά., 1983, Vieitez κ.ά., 1985). Καθώς τα κύτταρα έχουν σχετικά µειωµένα επίπεδα κυτταρίνης, οι πλαστικές ιδιότητες των κυτταρικών τοιχωµάτων τους αλλάζουν, µε αποτέλεσµα τα κύτταρα να χάνουν τη λειτουργικότητα και το σχήµα τους. Τα φυτικά κύτταρα που στερούνται κυτταρίνης και λιγνίνης έχουν πιο πλαστικά κυτταρικά τοιχώµατα, οπότε και τείνουν να απορροφούν περισσότερο νερό. Ως αποτέλεσµα, οι ιστοί φαίνονται εξωτερικά υγροί και τανύονται. Η αυξηµένη διάχυση νερού µέσα στα κύτταρα προκαλεί και τη ρήξη των κυτταρικών τοιχωµάτων των υαλωµένων φύλλων (Bornmn και Vofelmnn, 1984). Η µελέτη υαλωµένων φύλλων της ποικ. Χονδρολιάς Χαλκιδικής έδειξε ότι το δρυφακτοειδές παρέγχυµα περιορίζεται σε ένα στρώµα, οι µεσοκυττάριοι χώροι είναι µεγαλύτεροι, ιδίως στο σπογγώδες παρέγχυµα, και φέρουν µεγαλύτερο αριθµό στοµατίων. Επιπλέον, χαρακτηριστική ήταν η συσσώρευση µιας βλεννώδους ουσίας στους µεσοκυττάριους χώρους, κυρίως στην περιοχή του δρυφακτοειδούς παρεγχύµατος. Η ίδια ουσία παρατηρήθηκε κοντά στα κατώτερα επιδερµικά κύτταρα (Γρηγοριάδου, 2003, Grigoridou κ.ά., 2007). 15

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ. Εργαστήριο 2 ο. Υλικό Καλλιέργειας. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO Εργαστήριο 2 ο Υλικό Καλλιέργειας Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΥΛΙΚΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ o Ο ζυγώτης εμφανίζει ολοδυναμικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο. Θρεπτικά Διαλύματα. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο. Θρεπτικά Διαλύματα. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3 Ο Θρεπτικά Διαλύματα Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Βάση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ρ. Ρούσσος Πέτρος 1 ΧΕΛΛΑΦΑΡΜ ΑΕ. Φλέµινγκ 15, Μαρούσι 151 23 (τηλ. 210-6800900) Η ελιά πολλαπλασιάζεται σχετικά εύκολα, σε σύγκριση µε άλλα οπωροφόρα δένδρα και µάλιστα εφαρµόζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1 ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 Μικροπολλαπλασιασμός 2 Μικροπολλαπλασιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης

Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Προϊόντων Φυτικής Προέλευσης Τεχνολογία Επιτραπέζιας Ελιάς Ιστορικά Η Ελιά (Olea europea) είναι από τις σηµαντικότερες καλλιέργειες στην χώρα µας όπως και στην Μεσόγειο γενικότερα. Τα ελαιόδεντρα

Διαβάστε περισσότερα

Αγενής Πολλαπλασιασμός. Οι κλώνοι. Ηχίμαιρα. Πηγές λήψης πολ/κού υλικού. Αγενής και παθογόνα ΑΓΕΝΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ

Αγενής Πολλαπλασιασμός. Οι κλώνοι. Ηχίμαιρα. Πηγές λήψης πολ/κού υλικού. Αγενής και παθογόνα ΑΓΕΝΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ ΑΓΕΝΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΦΥΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΩΝ Γιώργος Νάνος, Αναπλ. Καθηγητής Εργ. Δενδροκομίας, Π.Θ. Αγενής Πολλαπλασιασμός Τι είναι αγενής πολλαπλασιασμός Τι περιλαμβάνει: απομικτικούς σπόρους,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς ρ. Παυλίνα ρογούδη, Αναπληρώτρια Ερευνήτρια ιεύθυνση Αγροτικής Έρευνας Ελληνικός Γεωργικός Οργανισµός ΗΜΗΤΡΑ, Νάουσα Νάουσα, Ιστοσελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΞΥΓΙΑΝΣΗ - ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ IN VITRO ΤΟΥ ΑΜΥΓ ΑΛΟΡΟ ΑΚΙΝΟΥ Ρ1 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΗΓΟΡΙΑ ΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΟΜΒΙΚΩΝ ΕΚΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΒΛΑΣΤΟΓΕΝΕΣΗΣ IN VITRO ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη

Τοπικές Ποικιλίες. Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία. Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες Γεωπονική Θεώρηση - O Ρόλος τους στην Σημερινή Γεωργία Πηνελόπη Μπεμπέλη Τοπικές Ποικιλίες (Εγχώριοι Πληθυσμοί) Είναι ετερογενείς πληθυσμοί Είναι τοπικά προσαρμοσμένοι Έχουν δημιουργηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα. Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η διαχρονική αξία της ελιάς για την Ελλάδα Σταύρος Βέμμος Αναπληρωτής Καθηγητής Διευθυντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Η ελιά στη σύγχρονη εποχή Η Ελαιοκαλλιέργεια στην σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ

Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Η ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ Οι ελιές και το ελαιόλαδο αποτελούν βασικό στοιχείο της διατροφής των Ελλήνων από την αρχαιότητα ακόμη. Επίσης αποτελούν ουσιαστικό μέρος της Μεσογειακής δίαιτας για την οποία τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής

Τα μεγάλα και σοβαρά προβλήματα της παραδοσιακής Νεότερα συστήματα καλλιέργειας της ελιάς Σταύρος Βέμμος Αναπλ. Καθηγητής, Δ/ντής Εργαστηρίου Δενδροκομίας, Γεωπονικό Πανεπ. Αθηνών Για αύξηση της απόδοσης και μείωση του κόστους παραγωγής ελαιολάδου γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

Kαθοριστικός παράγοντας για την εμπορική καλλιέργεια της

Kαθοριστικός παράγοντας για την εμπορική καλλιέργεια της του Δρ. Σπύρου Λιονάκη, Γεωπόνου Καθηγητή Δενδροκομίας Τροπικά, Υποτροπικά & Μεσογειακά Καρποφόρα Δένδρα Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΤΕΙ Κρήτης (πρώην Ερευνητή στο Ινστιτούτο Ελιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ ARTIS AgriFood Research & Technological Innovation Specialists ΜΕΛΕΤΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΜΙΝΟ-16 ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ Δρ. ΗΛΙΑΣ ΚΑΛΦΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 Σελ. 0 «Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc

Φυτοπροστασία της Ελιάς. ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Φυτοπροστασία της Ελιάς ΗΛΙΑΣ Κ. ΡΟΥΜΠΟΣ ΓΕΩΠΟΝΟΣ MSc Η ασθένεια του κυκλοκόνιου Γνωστή και ως μαύρισμα ή μουτζούρωμα ευρύτατα διαδεδομένη ασθένεια Συμπτώματα: Καφέ - Σταχτί κηλίδες στα φύλλα Φυλλόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ. ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΙΩΑΚΕΙΜ ΜΟΥΤΑΦΗ Γεωπόνου Δ/νση Αγροτικής Οικονομίας & Κτηνιατρικής ΠΕ Χαλκιδικής Οδεσμόςτηςελιάςμετη Χαλκιδική ξεκίνησε στα βάθη των αιώνων αποδείξεις για

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Κωνσταντίνος Καζαντζής 1 και Πασχάλης Αποστόλου 2 1 ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων, Τ.Θ. 122, 592 00 Νάουσα 2 «Φυτώρια Αποστόλου», 592 00

Διαβάστε περισσότερα

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές

Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές 1 Αρωµατικά Φυτά: Ο αιθέριος θησαυρός του τόπου µας -Τάσεις και προοπτικές Χρήστος όρδας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Γεωπονική Σχολή Εργαστήριο Γεωργίας 2 Αντικείµενο της οµιλίας Σηµασία των

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE

200 κ.εκ. ATONIK SL K-22853/31007 - GREECE 071047 K-22853 (12 pages) 20/07/10 10:52 Page 1 K-22853/31007 - GREECE - (COVER) PAGE 1 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΧΡΗΣΤΕΣ ΦΥΛΑΞΤΕ ΤΟ ΚΛΕΙΔΩΜΕΝΟ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΑ ΑΡ. ΕΓΚΡ. ΥΠ. ΑΓΡ. ΑΝΑΠΤ. & ΤΡΟΦΙΜΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία;

Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Για τον καθηγητή Καλλιέργεια φυτών Έχει το χώµα σηµασία; Στόχοι / Ικανότητες Στόχοι 1. Να προετοιµάσουν οι µαθητές δείγµατα ξηρού χώµατος και να καταγράψουν τις παρατηρήσεις τους. 2. Να κατανοήσουν οι

Διαβάστε περισσότερα

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1

071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page1 K-31951/31307 - GREECE - (GLUE PAGE) - PAGE 1 071326 K-31951 (24 pages) 16/09/13 14:03 Page2 K-31951/31307 - GREECE - (BASE) - PAGE 2 ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια.

Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι ένα φυτό που ξεκίνησε το μακρύ του «ταξίδι» από την Κίνα και έρχεται να κατακτήσει τα ελληνικά χωράφια. Το φυτό Γκότζι Μπέρι (Goji Berry) είναι γνωστό εδώ και αιώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ

AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ AYΞΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Χ.Κ. ΚΙΤΣΑΚΗ 2008 1 Αντικείμενα της ενότητας Ορισμοί και έννοιες Σκοπός των διεργασιών της ανάπτυξης Πού και πώς πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών

Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Λίπανση Κηπευτικών Καλλιεργειών Βασική λίπανση Η βασική λίπανση διενεργείται κατά το στάδιο της προετοιµασίας του εδάφους και πριν την εγκατάσταση των φυτών σε αυτό. Οι ποσότητες των λιπασµάτων καθορίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε:

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: ΚΛΑΔΕΥΜΑ Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: Στα νεαρά δένδρα το μέγεθος και το σχήμα τους Στα ενήλικα δένδρα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών

Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» Φοιτήτρια: Τέλλου Βασιλική, Α.Μ. 331/03 Επιβλέπων: κ. Παλάτος Γεώργιος Καθηγητής Εφαρµογών ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος

Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Θρυμματισμός Κομποστοποίηση προϊόντων κλαδέματος Εισηγητής: Γιάννης Λιοντήρης, Γεωπόνος - MSc Περιβάλλοντος, Διευθυντής Γεωτεχνικών Υπηρεσιών Δήμου Καλαμάτας Στόχοι της συνάντησης Δεν θα εξετάσουμε όλους

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες

Κατηγορίες παραγόντων. Μικροβιολογία Τροφίµων. Μικροβιακή αύξηση. Παράγοντες ανάπτυξης. Επίδραση της θερµοκρασίας. Θεµελιώδεις Θερµοκρασίες Κατηγορίες παραγόντων Μικροβιολογία Τροφίµων Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη και την επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα. Η ανάπτυξη και η επιβίωση των µικροοργανισµών στα τρόφιµα εξαρτάται

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια

Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια του R. Gucci Πανεπιστήμιο Πίζας, Τομέας καλλιέργειας και προστασίας της δενδροκομίας Καινοτομίες στην ελαιοκαλλιέργεια Η καλλιέργεια της ελιάς, του ελαιόδεντρου συσχετίζεται συνήθως με την παράδοση. Συναντάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες της Κερασιάς

Ασθένειες της Κερασιάς Ασθένειες της Κερασιάς ΚΟΡΥΝΕΟ Stigmina carpophila ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΚΟΡΥΝΕΟΥ Συνθήκες αναπτύξεως: Ο υγρός και βροχερός καιρός αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στην ανάπτυξη της ασθένειας. Οι μολύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (IΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Ανθοκομία - Κηποτεχνία ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΝ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΒΟΤΑΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΑΝΙΤΑΡΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΑΡΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΕΣ. Βιογραφικό Σημείωμα. Γεωπόνος ΓΠΑ M.Sc - Βόλος. Προσωπικά Στοιχεία. Πόλη: ΒΟΛΟΣ. ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2421069323 κιν. 6937655937

ΣΠΟΥΔΕΣ. Βιογραφικό Σημείωμα. Γεωπόνος ΓΠΑ M.Sc - Βόλος. Προσωπικά Στοιχεία. Πόλη: ΒΟΛΟΣ. ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2421069323 κιν. 6937655937 Βιογραφικό Σημείωμα Γεωπόνος ΓΠΑ M.Sc - Βόλος Προσωπικά Στοιχεία Πόλη: ΒΟΛΟΣ ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2421069323 κιν. 6937655937 [e-mail]: ioannisdoulas@yahoo.gr, ioannisdoulas@gmail.com, ioannisemail@ymail.com, jd2@hotmail.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ

ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Utilization of biophenols from Olea Europea products Olives, virgin olive oil and olive mill wastewater ΖΥΜΩΣΗ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑΣ ΕΛΙΑΣ Εργαστήρι Προϊόντα Ελιάς: Βελτίωση Ποιότητας Και Οργανοληπτική Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος

Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Αναπαραγωγή Ευκαλύπτων Γιαννάκης Βαρνάβα Μελισσοκόμος Το παρόν άρθρο το θεωρώ συνέχεια των προηγούμενων άρθρων σχετικά με τους ευκαλύπτους και μετά από πολλές ερωτήσεις φίλων μελισσοκόμων σχετικά με την

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ

Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Ι Ρ Υ Μ Α Α Γ Ρ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Ρ Ε Υ Ν Α Σ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ KTHΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΚΑΙ ΒΟΣΚΩΝ ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ 1, 41335 ΛΑΡΙΣΑ Τηλ: (2410) 533811, 660592 FAX.: (2410) 533809 E-mail: ikflaris@otenet.gr ΕΚΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ

ÔÏÕËÁ ÓÁÑÑÇ ÊÏÌÏÔÇÍÇ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Α1 γ Α2 α Α3 α Α4 β Α5 γ ΘΕΜΑ Β Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1) Το οικοσύστηµα είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ

Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Η ΑΓΟΡΑ ΕΛΑΙΟΛΑ ΟΥ & ΕΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΥΝΗΣΙΑ Γραφείο Οικονοµικών & Εµπορικών Υποθέσεων Πρεσβείας της Ελλάδος στην Τύνιδα 6, rue St. Fulgence, Notre Dame Tunis 1082 Tel. +216 71 288411-846632 Fax +216 71 789518

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ

ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ ΟΡΓΑΝΙΚΌ ΛΊΠΑΣΜΑ ΒΑΚΤΗΡΙΟΣΤΑΤΙΚΌ ΕΥΡΕΤΉΡΙΟ 1. ΝΈΑ ΕΜΦΆΝΙΣΗ FUNGINATOR Pg. 2 2. ΠΟΛΥ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ 2.1 ΣΕ ΦΥΤΑ... 2.2 ΣΕ ΧΏΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΊΑΣ, ΠΙΝΑΚΕΣ, ΣΚΕΥΗ, ΚΛΠ.. Pg. 3 Pg. 5 3. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της ελιάς. Πληροφορίες για την λίπανση της Ελιάς. Η Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο

Η καλλιέργεια της ελιάς. Πληροφορίες για την λίπανση της Ελιάς. Η Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Η καλλιέργεια της ελιάς Η καλλιέργεια της ελιάς Πληροφορίες για την λίπανση της Ελιάς Η Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΛΑΙΟΚΑΛΙΕΡΓΕΙΑΣ - ΛΙΠΑΝΣΗ ΕΛΑΙΟΔΕΝΔΡΩΝ 3 Καλλιεργητική τεχνική ελαιοδένδρων.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης

Το Contans WG εξολοθρεύει την πηγή της σκληρωτινίασης Contans WG Ο νεότερος, ασφαλέστερος και πιο ευπροσάρμοστος τρόπος ελέγχου της Σκληρωτινίασης, που υπάρχει! Τα αποτελέσματα από την χρήση του Contans WG δείχνουν σημαντική μείωση στον αριθμό των σκληρώτιων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8

Καινοτομία DeKalb... 1. Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4. Με τα προϊόντα... 5. Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7. Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2014 Περιεχόμενα Καινοτομία DeKalb... 1 Αύξηση αποδόσεων στο καλαμπόκι; 4 Με τα προϊόντα... 5 Με την Τεχνολογία - Τεχνογνωσία... 6-7 Μειωμένη κατεργασία εδάφους 8 Εγγύηση DeKalb 10-11 Μπες στο

Διαβάστε περισσότερα

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε.

Προϊόντα κυψέλης και η σημασία. Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Προϊόντα κυψέλης και η σημασία τους για την υγεία του μελισσιού Αντώνιος Ε. Τσαγκαράκης Γεωπόνος Εντομολόγος, MSc, PhD Εκπαιδευτής Ι.Γ.Ε. Κηρήθρα Επωαστικός - αποθηκευτικός χώρος εντός της κυψέλης Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 31 Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 Πολύ λίγοι υδρατμοί επιλογή σωστής θερμοκρασίας Οι θερμοκρασίες ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο του ψωμιού. Το σιταρένιο ψωμί ψήνεται σε χαμηλότερες

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

γνωστό ως μονόκλωνο γραμμικό σύστημα, διαμόρφωσης των δένδρων κερασιάς

γνωστό ως μονόκλωνο γραμμικό σύστημα, διαμόρφωσης των δένδρων κερασιάς Το μονόκλωνο γραμμικό σύστημα διαμόρφωσης των δένδρων κερασιάς Προϋποθέσεις Εγκατάσταση Διαμόρφωση των δένδρων Κλάδεμα καρποφορίας Κωνσταντίνος Καζαντζής, Τεχνολόγος Γεωπονίας Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΑ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ALOE VERA

ΣΕΙΡΑ ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΩΝ ALOE VERA Ρύπανση του περιβάλλοντος, δυσμενείς εξωτερικές συνθήκες, κακή διατροφή αποτελούν μόνο κάποιους από τους παράγοντες που αποδυναμώνουν τις λειτουργίες προστασίας και αναδόμησης της επιδερμίδας. Το δέρμα

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή λευκών οίνων Δρ Ζαμανίδης Παντελής, Αναπληρωτής Ερευνητής, Honorary professor

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα νωπά ψάρια είναι ιδιόµορφα προϊόντα, λόγω του µεγάλου βαθµού ευπάθειας και της µικρής διάρκειας ζωής τους. Τα χαρακτηριστικά αυτά, αυξάνουν κατά πολύ τις πιθανότητες, το προϊόν να φθάσει ακατάλληλο

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ

ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ ΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΛΑΘΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ/-ΡΙΩΝ Η επαρκής πρόσληψη όλων των θρεπτικών συστατικών αποτελεί τη βάση της προσφοράς της διατροφής στην επιτυχία του αθλητή. Βασίλης Μούγιος Καθηγητής βιοχηµείας της άσκησης http://users.auth.gr/mougios

Διαβάστε περισσότερα