ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 2 ΑPRIL-jUNE 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙος-ΙΟΥΝιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 2 ΑPRIL-jUNE 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙος-ΙΟΥΝιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ"

Transcript

1 ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 26 ΤΕΥΧΟΣ/No 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ/APRIL - ΙΟΥΝΙΟΣ/JUNE 2013 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ: PNEUMON VOL. 26 No 2 ΑPRIL-jUNE 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙος-ΙΟΥΝιος 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ΑΘΗΝΑ ATHENS ISSN X e-issn

2 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÐÍÅÕÌÏÍÏËÏÃÉÊÇÓ ÅÔÁÉÑÅÉÁÓ ΕΠΙΣΗΜΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÂÑÏÃ ÏËÏÃÉÊÇÓ ÅÔÁÉÑÅÉÁÓ Ιδιοκτήτης: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ISSN X e-issn ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Περιοδικό ΠΝΕΥΜΩΝ Μεσογείων 152 Αθήνα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών "Η Σωτηρία" Τηλ.: , FREE ONLINE ACCESS ΕΤΗΣΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΕΣ Eσωτερικού Μέλη ΕΠΕ - ΕΒΕ Ειδικευόμενοι - Φοιτητές Εταιρείες - Οργανισμοί Βιβλιοθήκες Εξωτερικού Εκτύπωση: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ Λ. Μεσογείων 380, Αγία Παρασκευή Τηλ: , fax: Εκδότης: Μ. Στεφανάκης Διευθυντής Σύνταξης: Βοηθοί σύνταξης: Διεθνής Συντακτική Επιτροπή Philippe Astoul (France) Bruno Balbi (Italy) Peter J. Barnes (UK) Robert Baughman (USA) Semra Bilaceroglou (Turkey) Philippe Camus (France) John Catravas (USA) Carlos Robalo Cordeiro (Portugal) Ulrich Costabel (Germany) Vincent Cotin (France) Claudio Donner (Italy) Elisabeth Fireman (Israel) Patricia Haslam (UK) Kazuhiro Ito (UK) Talmadge King (USA) Richard Light (USA) Fernando Martinez (USA) Dario Olivieri (Italy) Paco Panadero (Spain) Panos Pantelidis (UK) Martin Petrek (CZ) Vesna Petrovic (Serbia) Udaya Prakash (USA) Ganesh Raghu (USA) Steven Rennard (USA) Paola Rotoli (Italy) Cuneyt Tetikkurt (Τurkey) Theocharis Theocharides (USA) Argyris Theophilopoulos (USA) Athol Wells (UK) ΣυντακτικH ΕπιτροπH Δημοσθένης Μπούρος Κώστας Κωστίκας Στέλιος Λουκίδης Πέτρος Μπακάκος Ιωάννης Πνευματικός Γεώργιος Σταθόπουλος Joanna Floros PhD (USA) Μέλη Εθνικής Συντακτικής Επιτροπής Αντώνης Αντωνιάδης (Σέρρες) Νικόλαος Γαλάνης (Θεσ/νίκη) Δημήτριος Γεωργόπουλος (Ηράκλειο) Μίνα Γκάγκα (Αθήνα) Κώστας Γουργουλιάνης (Λάρισα) Γεώργιος Δημόπουλος (Αθήνα) Κώστας Ζαρογουλίδης (Θεσ/νίκη) Κωνσταντίνος Κατής (Αθήνα) Γεώργιος Κολιός (Αλεξανδρούπολη) Επαμεινώνδας Κοσμάς (Αθήνα) Νικόλαος Κουλούρης (Αθήνα) Αντωνία Κουτσούκου (Αθήνα) Σταύρος Κωνσταντινίδης (Αλεξανδρούπολη) Κώστας Κωνσταντίνου (Αθήνα) Σταύρος Κωνσταντόπουλος (Ιωάννινα) Κατερίνα Μαλαγάρη (Αθήνα) Αργύρης Μιχαλόπουλος (Αθήνα) Γεώργιος Μπαλτόπουλος (Αθήνα) Παναγιώτης Μπεχράκης (Αθήνα) Γεώργιος Νάκος (Ιωάννινα) Σπύρος Παπίρης (Αθήνα) Βλάσης Πολυχρονόπουλος (Αθήνα) Κώστας Πρίφτης (Αθήνα) Αντώνης Ρασιδάκης (Αθήνα) Νικόλαος Σιαφάκας (Ηράκλειο) Μιχάλης Τουμπής (Αθήνα) Γεώργιος Τσελέπης (Αθήνα) Μάριος Φρουδαράκης (Αλεξανδρούπολη)

3 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETY SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL THE HELLENIC THORACIC SOCIETY (HTS) OFFICIAL JOURNAL THE GREEK BRONCHOLOGIC SOCIETY (GBS) Owner: GREEK BRONCHOLOGIC SOCIETY ISSN X e-issn Address: PNEUMON Medical Journal Athens Chest Hospital (Sotiria) 152 Messogion Ave. Athens Greece Tel.: FREE ONLINE ACCESS Annual Subscriptions Inland Members of HTS and GBS Interns-Medical Students Medical Societies Medical Libraries Abroad Publisher: Technogramma 380 Messogion Ave., Athens - Greece Tel.: , Fax: Editor-in-Chief: Associate Editors: Demosthenes Bouros, MD, PhD, FCCP Kostas Kostikas, MD, FCCP Stelios Loukidis, MD, FCCP Petros Bakakos, MD International Board Philippe Astoul (France) Bruno Balbi (Italy) Peter J. Barnes (UK) Robert Baughman (USA) Semra Bilaceroglou (Turkey) Philippe Camus (France) John Catravas (USA) Carlos Robalo Cordeiro (Portugal) Ulrich Costabel (Germany) Vincent Cotin (France) Claudio Donner (Italy) Elisabeth Fireman (Israel) Patricia Haslam (UK) Kazuhiro Ito (UK) Talmadge King (USA) Richard Light (USA) Fernando J. Martinez (USA) Dario Olivieri (Italy) Paco Panadero (Spain) Panos Pantelidis (UK) Martin Petrek (CZ) Vesna Petrovic (Serbia) Udaya Prakash (USA) Ganesh Raghu (USA) Steven Rennard (USA) Paola Rotoli (Italy) Cuneyt Tetikkurt (Τurkey) Theocharis Theocharides (USA) Argyris Theophilopoulos (USA) Athol Wells (UK) EDITORIAL BOARD Ioannis Pneumatikos, MD, FCCP Georgios Stathopoulos, MD Joanna Floros PhD (USA) National Board Antonis Antoniadis (Serres) George Baltopoulos (Athens) Panagiotis Behrakis (Athens) George Dimopoulos (Athens) Marios Froudarakis (Alexandroupolis) Mina Gaga (Athens) Nikolaos Galanis (Thessaloniki) Demetrios Georgopoulos (Heraklion) Kostas Gourgoulianis (Larisa) Konstantinos Katis (Athens) George Kolios (Alexandroupolis) Stauros Konstantinidis (Alexandroupolis) Kostas Konstantinou (Athens) Stavros Konstantopoulos (Ioannina) Epameinondas Kosmas (Athens) Nikolaos Koulouris (Athens) Antonia Koutsoukou (Athens) Katerina Malagari (Athens) Argyris Michalopoulos (Athens) George Nakos (Ioannina) Spyros Papiris (Athens) Vlasis Polychronopoulos (Athens) Kostas Priftis (Athens) Antonis Rassidakis (Athens) Nikolaos Siafakas (Heraklion) Michael Toumbis (Athens) George Tselepis (Athens) Kostas Zarogoulidis (Thessaloniki)

4 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETYPNEUMON SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Άρθρα Σύνταξης Περιεχόμενα Παράγοντες κινδύνου ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης Δ. Μπούρος Αξιολόγηση των ασθενών με ΧΑΠ κατά GOLD 2011/2013: Περισσότερες γκρίζες ζώνες ή ένα βήμα προς την καλύτερη αντιμετώπιση; Κ. Κωστίκας, Π. Μπακάκος, Σ. Λουκίδης Πρωτότυπη Εργασία Ποιότητα Ζωής Ελλήνων Ασθενών με ΧΑΠ Χ. Δημητρόπουλος, Ε. Θεοδωρακοπούλου, Α. Κοπιτοπούλου, Α. Νικολάου, Χ. Τσάπας, Ν. Κουλούρης, Ι. Ντάνος, Ε. Κοσμάς Πλήρως Θωρακοσκοπική Λοβεκτομή: Μια νέα Πραγματικότητα στο Νοσοκομείο Γ. Παπανικολάου Θ. Καραΐσκος, O. Ανανιάδου, Κ. Διπλάρης, Ν. Μιχαήλ, Γ. Σαρηγιάννης, Γ. Δρόσος Παρουσίαση Περιστατικού Ασθενής με πνευμονική εμβολή και ανοιχτό ωοειδές τρήμα Η χρησιμότητα του διακρανιακού doppler Ι. Χούρης, Μ. Στουγιάννη, Α. Σαμαράς, Μ. Γεωργίου, Δ. Λαγονίδης Χειρουργική διόρθωση επίκτητης παράλυσης του διαφράγματος με την τεχνική της πτύχωσης Χ.Φ. Καμπόλης, Α.A. Λουκέρη, Δ. Πικάζης, Α. Σταυρούλιας, Ε. Σπάρταλης, Π. Τόμος Περιπτώσεις πνευμονικής λοίμωξης-μυκοβακτηριδίωσης από Mycobacterium Avium Complex με δευτεροπαθή (ιατρογενή) αντοχή στις μακρολίδες ως συνέπεια προηγούμενης χρήσης τους σε ασθενείς με βρογχεκτασίες Κ. Μανίκα, Α. Παπαβασιλείου, Σ. Τσικρικά, Μ. Γιαννουλοπούλου-Ρεμούνδου, Κ. Κωνσταντίνου Νεκρολογία Αργύρης Μιχαλόπουλος, MD, PhD, FCCP, FCCM, ( ) Γ. Πνευματικός ΠΝΕΥΜΩN Τόμος 26, Τεύχος 2 Απρίλιος - Ιούνιος 2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Όσοι επιθυμούν να λαμβάνουν την έντυπη μορφή του περιοδικού "ΠΝΕΥΜΩΝ" ταχυδρομικά, παρακαλούνται να το δηλώσουν και να γνωστοποιήσουν τα στοιχεία της διεύθυνσης αποστολής του (Ονοματεπώνυμο, Ειδικότητα, Διεύθυνση, Τ.Κ., Πόλη και τηλέφωνα επικοινωνίας) στο της Γραμματείας του Περιοδικού

5 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟNOΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC HELLENIC THORACIC SOCIETYPNEUMON SOCIETY QUARTERLY MEDICAL JOURNAL Editorials Contents Risk factors for idiopathic pulmonary fibrosis D. Bouros Assessment of patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in GOLD 2011/2013: More grey zones or a step towards better management? K. Kostikas, P. Bakakos, S. Loukides Original Studies The health related quality of life of Greek patients with chronic obstructive pulmonary disease C. Dimitropoulos, E. Theodorakopoulou, A. Kopitopoulou, A. Nikolaou, C. Tsapas, N. Koulouris, I. Ntanos, E Kosmas Complete Thoracoscopic Lobectomy: A new era at the G. Papanikolaou Hospital T. Karaiskos, O. Ananiadou, K. Diplaris, N. Michael, G. Sarigiannis, G. Drossos Case Reports A patient with pulmonary embolism and patent foramen ovale The value of transcranial doppler I. Chouris, M. Stougianni, A. Samaras, M. Georgiou, D. Lagonidis Surgical correction of acquired unilateral diaphragmatic paralysis by plication technique C.F. Kampolis, A.A. Loukeri, D. Pikazis, A. Stavroulias, E. Spartalis, P. Tomos Three cases of infection with pulmonary Mycobacterium Avium complex with resistance to macrolides secondary to prolonged prior use for bronchectasis Κ. Manika, A. Papavasileiou, S. Tsikrika, Μ. Yannoulopoulou-Remoundou, Κ. Konstantinou Ιn Memoriam Argiris Michalopoulos, MD, PhD, FCCP, FCCM, ( ) J. Pneumatikos PNEUMON Vol. 26, No 2 April - June 2013

6 Άρθρο Σύνταξης Παράγοντες κινδύνου ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης Δημοσθένης Μπούρος Καθηγητής Πνευμονολογίας ΔΠΘ, Πνευμονολογική Κλινική Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και Πανεπιστημιακού, Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης Λέξεις κλειδιά - Ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση - Πνευμονική ίνωση - Κάπνισμα - Περιβαλλοντική έκθεση - Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση - Παράγοντες κινδύνου Αλληλογραφία: Δημοσθένης Μπούρος Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης Αλεξανδρούπολη, Τηλ./Fax: H ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση (ΙΠΙ) είναι ειδική μορφή χρονίας, εξελικτικής ινοποιού διάμεσης πνευμονίας, άγνωστης αιτιολογίας, που περιορίζεται μόνο στους πνεύμονες και σχετίζεται με το ιστολογικό ή και το απεικονιστικό πρότυπο της συνήθους διάμεσης πνευμονίας 1. Είναι η πιο συχνή από τις ιδιοπαθείς διάμεσες πνευμονίες, με μέση επιβίωση 3-5 χρόνια 2,3. Η ΙΠΙ είναι 3 έως 5 φορές πιο συχνή σε άτομα μεγαλύτερα των 75 ετών συγκριτικά με άτομα μικρότερα των 55 ετών. Η νόσος είναι σπάνια σε άτομα κάτω των 50 ετών, ενώ είναι συχνότερη στους άρρενες. Η παθογένεια της νόσου παραμένει εν πολλοίς άγνωστη, αν και τελευταία έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή 4,5. Η θεραπεία της νόσου παραμένει ανεπιτυχής, αν και πρόσφατα έχει εγκριθεί το πρώτο φάρμακο για την ήπια-μέτριας βαρύτητας ΙΠΙ 5, ενώ ερευνάται ο ρόλος πρωτοπόρων θεραπευτικών παρεμβάσεων, περιλαμβανομένων και των στελεχιαίων βλαστικών κυττάρων (stem cells) 6,7. Σύμφωνα με τις ισχύουσες διεθνείς οδηγίες 1 η διάγνωση της απαιτεί τον αποκλεισμό άλλων αιτίων διαμέσων πνευμονοπαθειών, όπως οικιακή ή επαγγελματική έκθεση, νοσήματα του συνδετικού ιστού ή τοξικότητα από φάρμακα. Αν και η ΙΠΙ είναι εξ ορισμού νόσος άγνωστης αιτιολογίας, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες κινδύνου που σχετίζονται με αυτή (πίνακας 1). Ωρισμένοι περιβαλλοντικοί παράγοντες θεωρούνται παράγοντες κινδύνου για την ΙΠΙ. Ασθενείς με ΙΠΙ έχουν συχνή επαγγελματική έκθεση σε μεταλλική σκόνη, σκόνη ξύλου, σκόνη πετρώματος ή άμμου, καθώς και έκθεση σε παράγοντες κατά τις αγροτικές ασχολίες, την κτηνοτροφία, την πτηνοτροφία, την εργασία σε κομμωτήριο, κοπή πέτρας / στίλβωση κ.λπ Σε μετα-ανάλυση εξι ελεγχομένων μελετών η ΙΠΙ βρέθηκε να σχετίζεται με εξι παράγοντες κινδύνου που περιλαμβάνουν (summary odds ratios [95% confidence intervals]), το κάπνισμα (1.58 [ ]), τη αγροτική εργασία (1.65 [ ]), τη κτηνοτροφία (2.17 [ ]), έκθεση σε σκόνη ξύλου (1.94 [ ]), μετάλλου (2.44 [ ]), και πέτρας/άμμου (1.97 [ ]) 8. Παρά τους περιορισμούς των μελετών αυτών που δεν επιτρέπουν την αιτιολογική συσχέτιση, εκφράζονται αμφιβολίες αν η νόσος είναι πραγματικά ιδιοπαθής και όχι γνωστής αιτιολογίας από περιβαλλοντικούς ή επαγγελματικούς παράγοντες 8,9. Επιπλέον, η ΙΠΙ συγκαταλέγεται στις πνευμονικές νόσους που σχετίζονται

7 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 26ος, Απρίλιος - Ιούνιος ΠΙΝΑΚΑΣ 1. Παράγοντες κινδύνου ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης. Παράγων Αυξημένος κίνδυνος Σχόλια Ηλικία 3 έως 5 φορές πιο συχνή σε άτομα μεγαλύτερα των 75 ετών συγκριτικά με άτομα μικρότερα των 55 ετών. Δύσκολος ο καθορισμός της ακριβούς έναρξης της νόσου. Νεότερα άτομα πιθανόν να έχουν πιο βαριά νόσο. Κάπνισμα 70% των ασθενών είναι καπνιστές ή πρώην καπνιστές. Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο κατά 1.5 έως 2.5 φορές. Κίνδυνος σε καπνιστές με >20 πακέτα-έτη. Αυξημένος κίνδυνος σε οικογενή και σποραδική ΙΠΙ. Φύλο Άνδρες:Γυναίκες = 60/40 Οι άνδρες έχουν αυξημένο κίνδυνο σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Η επιβίωση μεγαλύτερη στις γυναίκες. Περιβαλλοντική έκθεση Μεταλλική σκόνη Κίνδυνος αυξημένος 2 έως 3 φορές. Απαιτούνται πολλά χρόνια έκθεσης. Κυριότερα μέταλλα ο χάλυβας, ο μόλυβδος και ο ορείχαλκος. Σκόνη ξύλου Κίνδυνος αυξημένος 2 έως 3 φορές. Απαιτούνται πολλά χρόνια έκθεσης. Σκόνη πετρώματος ή άμμου Κίνδυνος αυξημένος 1.5 έως 2.5 φορές. Η έκθεση σε μικρά σωματίδια άμμου μπορεί επίσης να προκαλέσει πυριτίαση. Αγροτικές ασχολίες, Συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο. κτηνοτροφία, πτηνοτροφία, κομμωτήριο, κοπή πέτρας / στίλβωση Μικροβιολογικοί παράγοντες Epstein-Barr virus (EBV), κυτταρομεγαλοϊός (CMV), ανθρώπειος ερπητοϊός (HHV)-7, and HHV-8, αντισώματα κατά της ηπατίτιδας C (HBV) Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ) Οικογενειακό ιστορικό Οριστικά συμπεράσματα για τον ρόλο της λοίμωξης στην ΙΠΙ δεν υπάρχουν. Η ΓΟΠ είναι κοινή στην ΙΠΙ. 2 5% των ασθενών με ΙΠΙ μπορεί να εμφανίζουν οικογενή ΙΠΙ (προσβολή 2 ή περισσοτέρων ατόμων της ίδιας βιολογικής οικογένειας), η οποία μπορεί να επανεμφανισθεί ξανά μετά από μία γενεά. Μπορεί να εκδηλώσουν και άλλες μορφές διαμέσων πνευμονοπαθειών. Κλινικά σιωπηλή στους περισσότερους. Η αλκαλική ΓΟΠ επίσης συχνή. Τείνει να εκδηλώνεται σε νεαρότερες ηλικίες, να είναι πιο επιθετική και να υπάρχει πολλά χρόνια πριν εμφανισθούν τα συμπτώματα. Συσχέτιση με γονίδια surfactant protein C, human telomerase reverse transcriptase (htert), human telomerase RNA (htr). Δεν συνιστάται γενετικός έλεγχος. με το κάπνισμα 13,14. Περισσότερο από το 70% των ασθενών είναι καπνιστές ή πρώην καπνιστές. Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο κατά 1.5 έως 2.5 φορές. Κίνδυνος υπάρχει σε καπνιστές με >20 πακέτα-έτη. Η επιβίωση είναι μεγαλύτερη σε μη καπνιστές, παρά σε πρώην καπνιστές ή συνολικά σε καπνιστές και πρώην καπνιστές 14. Εσχάτως έχει δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε μορφή ΙΠΙ με συνοδό πνευμονικό εμφύσημα 15. Μικροβιολογικοί παράγοντες που ενέχονται στην εκδήλωση της ΙΠΙ περιλαμβάνουν τον ιό Epstein-Barr (EBV) 16-22, τον κυτταρομεγαλοϊό (CMV) 23, τον ανθρώπειο ερπητοϊό (HHV)-7 24, τον HHV-8 25, και την παρουσία αντισωμάτων κατά της ηπατίτιδας C (HBV) Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ), διαγνωσμένη με 24-h ph monitoring, είναι πιο συχνή, σχεδόν 90%, σε ασθενείς με ΙΠΙ Όμως, πολύ μικρότερο ποσοστό ασθενών παραποιούνται για οπισθοστερνικό καύσο, γεγονός που καθιστά τη διάγνωση της λιγότερο πιθανή. Σε αρκετές δημοσιεύσεις έχει ευρεθεί μεγαλύτερη επιβίωση με την λήψη αντιπαλινδρομικής θεραπείας 32. Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να αποτελεί επίσης παράγοντα κινδύνου για την ΙΠΙ 33.

8 116 Τέλος, το οικογενειακό ιστορικό σχετίζεται με την ΙΠΙ. Περίπου 2 5% των ασθενών με ΙΠΙ μπορεί να εμφανίζουν οικογενή ΙΠΙ (προσβολή 2 ή περισσοτέρων ατόμων της ίδιας βιολογικής οικογένειας), η οποία μπορεί να επανεμφανισθεί ξανά μετά από μία γενεά. Η οικογενής ΙΠΙ εκδηλώνεται σε νεαρότερες ηλικίες, είναι πιο επιθετική και υπάρχει πολλά χρόνια πριν εμφανισθούν τα συμπτώματα. Υπάρχει συσχέτιση με γονίδια surfactant protein C, ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 26ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2013 human telomerase reverse transcriptase (htert), human telomerase RNA (htr). Σύμφωνα με την διεθνή επιτροπή των οδηγιών που βασίζονται σε αποδείξεις δεν συνιστάται γενετικός έλεγχος. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Βλέπε κείμενο στα Αγγλικά.

9 Editorial Risk factors for idiopathic pulmonary fibrosis Demosthenes Bouros MD, PhD, FCCP Professor of Pneumonology, Medical School, Democritus University of Thrace, Editor-in Chief PNEUMON Key words - Idiopathic pulmonary fibrosis - Pulmonary fibrosis - Smoking - Environmental exposure - Gastroesophageal reflux - Risk factors Αλληλογραφία: Professor Demosthenes Bouros Dept. Pneumonology University Hospital of Alexandroupolis Τel./Fax: Idiopathic pulmonary fibrosis (IPF) represents a specific disease of chronic progressive interstitial pneumonia, of unknown etiology, occurring primarily in older adults, limited to the lungs, and associated with the histopathologic and/or radiologic pattern of UIP 1. It is the most common idiopathic interstitial pneumonia, with a mean survival of 3-5 years 2,3. It is 3 to 5 times most common in older than 75 years-old as compared to less than 55 years old persons. The disease is rare in people than 55 years old, and is most common in male. Its pathogenesis is in most aspects unknown, however, great advances have been made last years 4,5. The treatment of IPF remains unsuccessful, although recently the first drug has been approved for the treatment of mild to moderate disease 5, and the promising role of stem cell application is explored 6,7. The definition of IPF requires the exclusion of other forms of interstitial pneumonia including other idiopathic interstitial pneumonias and ILD associated with environmental exposure, medication, or systemic disease 1,12. Although IPF is by definition of unknown etiology, there are certain known risk factors (Table 1). Environmental exposure is considered as risk factor. Patients with IPF have more common occupational exposure to metal dust, (brass, lead, and steel) and wood dust (pine). Farming, raising birds, hair dressing, stone cutting/polishing, and exposure to livestock and to vegetable dust/ animal dust have also been associated with IPF In a meta-analysis of six case-controlled studies IPF was found to be associated with six risk factors including (summary odds ratios [95% confidence intervals]), smoking (1.58 [ ]), farming (1.65 [ ]), livestock (2.17 [ ]), wood dust exposure (1.94 [ ]), metal dust (2.44 [ ]), and stone/sand work (1.97 [ ]). 8 Despite the limitations of these studies not allowing to an etiologic correlation, there are concern if IPF is a really idiopathic or of known etiology from environmental or occupational factors 8,9. A history of smoking is associated with an increased risk for the development of IPF. More than 70% of IPF patients are smokers or ex-smokers. Smoking increases the risk by 1.5 to 2.5 times. The risk is higher in smokers of >20 pack-years. Survival is higher in non smokers than in ex-smokers or ex-smokers and smokers as a group 13,14. Recently increased attention has been given to the, so-called, combined pulmonary fibrosis emphysema syndrome 15. Several studies have investigated the possible role of chronic viral

10 118 PNEUMON Number 2, Vol. 26, April - June 2013 TABLE 1. Risk factors for idiopathic pulmonary fibrosis. Factor Increased risk Comments AGE SMOKING 3 to 5 times more common in individuals of more than 75 years-old as compared to people less than 55 years-old. 70% of the patients are smokers or ex-smokers. Smoking increases the risk by times. Risk in smokers of >20 pack-years. Difficult the detection of the exact begging of the disease. Younger people have more severe disease. Increased risk in both sporadic and familial IPF. SEX male: female = 60/40 Male have increased risk in all age groups. Survival is higher in female. Environmental Exposure Metal dust Risk 2-3 times higher. Requires many years of exposure. Main metals steal, brass and lead. Wood dust Risk 2-3 times higher. Requires many years of exposure. Stone dust or sand Risk times higher. Exposure to fine particles of sand may cause silicosis. Farming, livestock, hair dressing, stone Correlation with higher risk cutting/polish Viral agents Epstein-Barr virus (EBV), cytomegalovirus (CMV), human herpes virus (HHV)-7, and HHV-8, antibodies against hepatitis C (HBV) Definite conclusions about the role of infection in IPF does not exist. May develop other forms of interstitial pneumonias. Gastroesophageal reflux (GER) GER is common in IPF. Clinically silent in many. Alkaline GER is common. Familial history 2 5% of I PF patients may develop familial IPF Tends to be more prevalent in younger ages, to be more aggressive and to exist many years before the symptoms. Correlation with surfactant protein C, human telomerase reverse transcriptase (htert), human telomerase RNA (htr). Genetic testing is not recommended. infection in the etiology of IPF, including Epstein-Barr virus 16-22, cytomegalovirus, (CMV) 23, human herpes virus (HHV)-7 24, and HHV-8 25, and serum antibodies for hepatitis C (HBV) 26,27. An increasing body of evidence has provided useful insights about a potential link between diffuse lung fibrosis and gastroesophageal reflux (GER) through its presumed association with microaspiration. A high prevalence of abnormal acid gastro-esophageal reflux (identified by 24-h ph monitoring) in patients with IPF almost 90% was first reported in two different cohorts However, a much smaller proportion of patients complain of heartburn-related symptoms, making the diagnosis of abnormal acid GER clinically occult and thus insidious. Several reports have associated anti-reflux treatment with improved survival and substantial functional and radiological benefits in patients with IPF Diabetes mellitus may also be a risk factor for IPF 33. Familial history is correlated with IPF 33,34. About 2-5% of the patients may present with familial forms of IPF (defined as affecting two or more members of the same primary biological family), which may reappear after the next generation. Familial IPF is developed in younger people, may be more aggressive, and to exists many years before symptoms. Is correlated with surfactant protein C, human telomerase reverse transcriptase (htert), and human telomerase RNA (htr). The evidence-based committee does not recommend genetic testing in patients with either familial or sporadic IPF as part of clinical evaluation

11 PNEUMON Number 2, Vol. 26, April - June REFERENCES 1. Raghu G, Collard HR, Egan JJ, et al; ATS/ERS/JRS/ALAT Committee on Idiopathic Pulmonary Fibrosis. An official ATS/ERS/JRS/ ALAT statement: idiopathic pulmonary fibrosis: evidence-based guidelines for diagnosis and management. Am J Respir Crit Care Med 2011;183(6): doi: /rccm GL. 2. American Thoracic Society. Idiopathic pulmonary fibrosis: diagnosis and treatment: international consensus statement. Am J Respir Crit Care Med 2000;161: Bouros D. Idiopathic interstitial pneumonias:classification revision. Pneumon 2010;23: Tzouvelekis A, Karameris A, Tsiambas E, et al. Telomerase in pulmonary fibrosis. A link to alveolar cell apoptosis and differentiation. Pneumon 2010; 23: Bouros D. Pirfenidone for idiopathic pulmonary fibrosis. Lancet 2011 May 21;377(9779): doi: /S (11) Bouros D, Laurent G. Regenerative medicine and stem cells: Prometheus revisited. Respiration 2013;85:1-2. doi: / Tzouvelekis A, Antoniadis A, Bouros D. Stem cell therapy in pulmonary fibrosis.curr Opin Pulm Med 2011;17(5): Taskar VS, Coultas DB. Is idiopathic pulmonary fibrosis an environmental disease? Proc Am Thorac Soc 2006;3: Taskar V, Coultas D. Exposures and idiopathic lung disease. Semin Respir Crit Care Med. 2008;29: Hubbard R, Lewis S, Richards K, Johnston I, Britton J. Occupational exposure to metal or wood dust and aetiology of cryptogenic fibrosing alveolitis. Lancet 1996;347: Hubbard R, Cooper M, Antoniak M, et al. Risk of cryptogenic fibrosing alveolitis in metal workers. Lancet 2000;355: Kitamura H, Ichinose S, Hosoya T, et al. Inhalation of inorganic particles as a risk factor for idiopathic pulmonary fibrosis: elemental microanalysis of pulmonary lymph nodes obtained at autopsy cases. Pathol Res Pract 2007;203: Baumgartner KB, Samet JM, Stidley CA, Colby TV, Waldron JA. Cigarette smoking: a risk factor for idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 1997;155: Antoniou KM, Hansell DM, Rubens MB, et al. Idiopathic pulmonary fibrosis: outcome in relation to smoking status. Am J Respir Crit Care Med. 2008;177: Bouros D. Combined pulmonary fibrosis and emphysema syndrome. Pneumon 2009;22: Egan JJ, Stewart JP, Hasleton PS, Arrand JR, Carroll KB, Woodcock AA. Epstein-Barr virus replication within pulmonary epithelial cells in cryptogenic fibrosing alveolitis. Thorax 1995;50: Wangoo A, Shaw RJ, Diss TC, Farrell PJ, du Bois RM, Nicholson AG. Cryptogenic fibrosing alveolitis: lack of association with Epstein- Barr virus infection. Thorax 1997;52: Stewart JP, Egan JJ, Ross AJ, et al. The detection of Epstein-Barr virus DNA in lung tissue from patients with idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 1999;159: Tsukamoto K, Hayakawa H, Sato A, Chida K, Nakamura H, Miura K. Involvement of Epstein-Barr virus latent membrane protein 1 in disease progression in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. Thorax 2000;55: Lok SS, Stewart JP, Kelly BG, Hasleton PS, Egan JJ. Epstein-Barr virus and wild p53 in idiopathic pulmonary fibrosis. Respir Med 2001;95: Kelly BG, Lok SS, Hasleton PS, Egan JJ, Stewart JP. A rearranged form of Epstein-Barr virus DNA is associated with idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 2002;166: Tang YW, Johnson JE, Browning PJ, et al. Herpesvirus DNA is consistently detected in lungs of patients with idiopathic pulmonary fibrosis. J Clin Microbiol 2003;41: Yonemaru M, Kasuga I, Kusumoto H, et al. Elevation of antibodies to cytomegalovirus and other herpes viruses in pulmonary fibrosis. Eur Respir J 1997;10: Procop GW, Kohn DJ, Johnson JE, et al. BK and JC polyomaviruses are not associated with idiopathic pulmonary fibrosis. J Clin Microbiol 2005;43: Zamo A, Poletti V, Reghellin D, et al. HHV-8 and EBV are not commonly found in idiopathic pulmonary fibrosis. Sarcoidosis Vasc Diffuse Lung Dis 2005;22: Ueda T, Ohta K, Suzuki N, et al. Idiopathic pulmonary fibrosis and high prevalence of serum antibodies to hepatitis C virus. Am Rev Respir Dis 1992;146: Irving WL, Day S, Johnston ID. Idiopathic pulmonary fibrosis and hepatitis C virus infection. Am Rev Respir Dis 1993;148: Yamaguchi S, Kubo K, Fujimoto K, Honda T, Sekiguchi M, Sodeyama T. Analysis of bronchoalveolar lavage fluid in patients with chronic hepatitis C before and after treatment with interferon alpha. Thorax 1997;52: Tobin RW, Pope CE II, Pellegrini CA, Emond MJ, Sillery J, Raghu G. Increased prevalence of gastroesophageal reflux in patients with idiopathic pulmonary fibrosis. Am J Respir Crit Care Med 1998;158: D Ovidio F, Singer LG, Hadjiliadis D, et al. Prevalence of American Thoracic Society Documents 817 gastroesophageal reflux in end-stage lung disease candidates for lung transplant. Ann Thorac Surg 2005;80: Tzouvelekis A, Bouros D. Anti-acid treatment for idiopathic pulmonary fibrosis. THELANCETRM. Published Online June 14, Lee JS, Collard HR, Anstrom KJ, et al, for the IPFnet Investigators. Anti-Acid Therapy Slows Progression in Idiopathic Pulmonary Fibrosis: A Multi-Center Prospective Cohort Study. THELANCETRM. Published Online June 14, doi: / S (13)70105-X 33. Enomoto T, Usuki J, Azuma A, Nakagawa T, Kudoh S. Diabetes mellitus may increase risk for idiopathic pulmonary fibrosis. Chest 2003;123: Steele MP, Speer MC, Loyd JE, et al. Clinical and pathologic features of familial interstitial pneumonia. Am J Respir Crit Care Med 2005;172: Lee H, Ryu JH, Wittmer MH, et al. Familial idiopathic pulmonary fibrosis: clinical features and outcome. Chest 2005;127:

12 Άρθρο Σύνταξης Αξιολόγηση των ασθενών με ΧΑΠ κατά GOLD 2011/2013: Περισσότερες γκρίζες ζώνες ή ένα βήμα προς την καλύτερη αντιμετώπιση; Κωνσταντίνος Κωστίκας, Πέτρος Μπακάκος, Στέλιος Λουκίδης Συντακτική Επιτροπή Περιοδικού Πνεύμων Αλληλογραφία: Κωνσταντίνος Θ. Κωστίκας Σταμούλη 3, Καρδίτσα Τηλ Η Παγκόσμια πρωτοβουλία για τη Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease, GOLD) ξεκίνησε το 1998 και δημοσίευσε τις πρώτες συστάσεις για την αντιμετώπιση της ΧΑΠ στην αναφορά «Global Strategy for Diagnosis, Management and Prevention of COPD» το Από τότε έχουν γίνει δύο πλήρεις αναθεωρήσεις, το 2006 (δημοσιεύθηκε το 2007) 1 και το , σε μια διαρκή προσπάθεια να παρέχεται μια ετήσια ενημέρωση, η πιο πρόσφατη από τις οποίες δημοσιεύθηκε στις αρχές του Οι προτάσεις της GOLD βασίζονται σε μια καλά οργανωμένη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας που ακολουθείται από αναλυτική αποτίμηση από τα μέλη της επιτροπής της GOLD. Η σημαντικότερη αλλαγή της αναθεώρησης του 2011 ήταν μια προσπάθεια να γίνει μια καινούρια ταξινόμηση των ασθενών με ΧΑΠ σε 4 ομάδες (A έως D), με βάση ένα πολυπαραγοντικό σύστημα που περιλαμβάνει την αξιολόγηση των συμπτωμάτων των ασθενών και το μελλοντικό κίνδυνο εμφάνισης παροξύνσεων 2. Οι ασθενείς ταξινομήθηκαν ανάλογα με την παρουσία λιγότερων (ομάδες A και C) ή περισσότερων συμπτωμάτων (ομάδες B και D) με βάση την τροποποιημένη κλίμακα MRC (modified MRC, mmrc) ή το COPD Assessment Test (CAT) (Εικόνα 1). Στην αναθεώρηση του 2013 συμπεριλήφθηκε επίσης το (Clinical COPD Questionnaire, CCQ) 3. Οι ασθενείς ταξινομήθηκαν επίσης με βάση τον κίνδυνο εμφάνισης κλινικά σημαντικών συμβαμάτων στο μέλλον (παροξύνσεις, νοσηλείες, θάνατος) σε ασθενείς χαμηλού κινδύνου (ομάδες Α και Β) και σε ασθενείς υψηλού κινδύνου (ομάδες C και D), ανάλογα με τη βαρύτητα της απόφραξης των αεραγωγών και το ιστορικό παροξύνσεων ( 2 το προηγούμενο έτος). Στην αναθεώρηση του 2013, το ιστορικό 1 νοσηλείας το προηγούμενο έτος αποτελεί ένα επιπρόσθετο κριτήριο με το οποίο ένας ασθενής ταξινομείται στην κατηγορία υψηλού κινδύνου, καθώς η επιτροπή της GOLD αναγνώρισε ότι μια σοβαρή παρόξυνση που χρειάστηκε νοσηλεία στο νοσοκομείο αρκεί για να αποτελέσει ένδειξη υψηλού κινδύνου για επόμενες παροξύνσεις 3. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με αυτήν την ταξινόμηση υπάρχουν σε πρόσφατο συμπληρωματικό τεύχος του περιοδικού Πνεύμων 4. Η νέα ταξινόμηση προτείνεται ως ένας πιο ολοκληρωμένος τρόπος

13 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 26ος, Απρίλιος - Ιούνιος Εικόνα 1. Ταξινόμηση των ασθενών σε ομάδες ανάλογα με τα συμπτώματα και την παρουσία αυξημένου κινδύνου σύμφωνα με τις GOLD Στην αξιολόγηση του κινδύνου θα πρέπει να επιλέγεται πάντοτε ο μεγαλύτερος κίνδυνος ανάλογα με τη βαρύτητα της απόφραξης στη σπιρομέτρηση κατά GOLD ή το ιστορικό παροξύνσεων (μία ή περισσότερες νοσηλείες για παρόξυνση ΧΑΠ θα πρέπει να κατατάσσει τον ασθενή στην ομάδα υψηλού κινδύνου) 3. αξιολόγησης των ασθενών με ΧΑΠ πέρα από τη μονοδιάστατη σπιρομετρική προσέγγιση. Η εισαγωγή της υποχρεωτικής αξιολόγησης των συμπτωμάτων αντανακλά τη μακροχρόνια κλινική μας πρακτική να αξιολογούμε τη δύσπνοιά των ασθενών μας, χρησιμοποιώντας (εσκεμμένα ή ακόμη και υποσυνείδητα) κάποιες από τις ερωτήσεις που περιλαμβάνει η κλίμακα mmrc. Τα προτεινόμενα ερωτηματολόγια (CAT ή CCQ) είναι περισσότερο περιεκτικά, αλλά απαιτούν περισσότερο χρόνο και δεν έχουν ενσωματωθεί στην κλινική πράξη, παρά την ευρεία χρήση τους σε ερευνητικές εργασίες. Η πιο σημαντική, ωστόσο, καινοτομία του κειμένου των νέων GOLD 2011/2013, είναι η πρώτη προσπάθεια για φαινοτυπική προσέγγιση της αντιμετώπισης των ασθενών με ΧΑΠ, συμπεριλαμβάνοντας το φαινότυπο των ασθενών με συχνές παροξύνσεις. Η εμφάνιση παροξύνσεων αποτελεί τον κύριο παράγοντα κινδύνου για κακή έκβαση των ασθενών με ΧΑΠ 5. Οι ασθενείς με συχνές παροξύνσεις (που ορίζονται αυθαίρετα ως 2 ή περισσότερες το προηγούμενο έτος στη μελέτη ECLISE 6 ) αποτελούν έναν καλά διακεκριμένο φαινότυπο που παραμένει σχετικά σταθερός μετά από παρακολούθηση 3 ετών 6. Πόσο εύκολο είναι για τον κλινικό γιατρό να αναγνωρίσει αυτούς τους ασθενείς; Η λήψη ενός καλού ιατρικού ιστορικού με ιδιαίτερη έμφαση στα επεισόδια που χρειάστηκαν αντιμετώπιση με συστηματικά κορτικοστεροειδή ή/και αντιβιοτικά πιθανότατα αρκεί και αποτελεί τον καλύτερο προγνωστικό παράγοντα μελλοντικών παροξύνσεων 6. Παρά το γεγονός ότι αυτή η νέα προσέγγιση της πρωτοβουλίας GOLD φαίνεται λογική σε πρώτη ανάγνωση, τα βιβλιογραφικά δεδομένα στα οποία στηρίχθηκε ήταν μάλλον περιορισμένα κατά τη στιγμή της αρχικής ανακοίνωσής της και το γεγονός αυτό έχει σχολιαστεί εκτεταμένα 6-8 αλλά έχει υποστεί και σημαντική κριτική από κάποιους ειδικούς στη ΧΑΠ 9. Το τελευταίο έτος υπήρξαν κάποιες δημοσιεύσεις που επιχείρησαν να αξιολογήσουν αυτή τη νέα πρόταση ταξινόμησης κατά GOLD 2011 σε καλά χαρακτηρισμένες σειρές ασθενών Στην πλειοψηφία αυτών των μελετών η ταξινόμηση των ασθενών στις 4 ομάδες ήταν ανισότιμη και αρκετά διαφορετική από την προηγούμενη ταξινόμηση, με τις ομάδες A και D να είναι οι μεγαλύτερες και τις B και C να είναι μικρότερες. Στην καλά καθορισμένη σειρά ασθενών της μελέτης ECLIPSE, η ταξινόμηση ήταν 24% στην ομάδα A, 14% στην ομάδα B, 23% στην ομάδα C και 40% στην ομάδα D (σε σύγκριση με την ταξινόμηση κατά GOLD % στο στάδιο II, 42% στο στάδιο III και 14% στο στάδιο IV) 10. Κατά τα 3έτη της παρακολούθησης, οι περισσότεροι ασθενείς των ομάδων A και D παρέμειναν στην αρχική τους ταξινόμηση, ενώ οι ασθενείς των ομάδων B και C εμφάνιζαν μεγαλύτερη μεταβολή στη διάρκεια του χρόνου, με τους ασθενείς της ομάδας Β να παραμένουν στην ίδια κατηγορία, να βελτιώνονται ή να επιδεινώνονται σε αντίστοιχα ποσοστά, ενώ η πλειοψηφία των ασθενών της ομάδας C έμειναν σταθεροί ή επιδεινώθηκαν 10. Σε μια άλλη προοπτική σειρά ασθενών της μελέτης COPDgene, οι Han και συν. έδειξαν αντίστοιχα αποτελέσματα, με την ομάδα Β να είναι αυτή τη φορά η μικρότερη 11. Ωστόσο, αυτή η μελέτη ανέδειξε σημαντικές διαφορές στην ταξινόμηση των ασθενών με βάση την αξιολόγηση των συμπτωμάτων με την κλίμακα δύσπνοιας mmrc ή το ερωτηματολόγιο Saint George Respiratory Questionnaire (ως υποκατάστατο του CAT, με βάση τη σημαντική συμφωνία ανάμεσα στα δύο ερωτηματολόγια) 11. Αυτό το σημαντικό εύρημα υπογραμμίζει την ανάγκη για καλύτερο καθορισμό των ορίων που επιλέγονται για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούνται εναλλακτικά τα διαφορετικά ερωτηματολόγια, κάτι που έχει γίνει μάλλον αυθαίρετα στο κείμενο της GOLD Το πιο σημαντικό μήνυμα που προκύπτει από όλες αυτές τις μελέτες είναι οι μεγάλες διαφορές της πρόβλεψης της επιβίωσης με βάση τις ομάδες A-D σε σύγκριση με τη σπιρομετρική ταξινόμηση της GOLD Σε μια συνολική ανάλυση 11 σειρών από την Ισπανία που παρακολουθήθηκαν έως και για 10 έτη, οι Soriano και συν.

14 122 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 26ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2013 έδειξαν ότι η ταξινόμηση κατά 2011 δεν διέφερε από την παλιά ταξινόμηση στην πρόβλεψη της επιβίωσης, με τη σημαντική ετερογένεια των 11 βασικών σειρών να αποτελεί το κυριότερο μειονέκτημα αυτής της μελέτης 15. Αντίστοιχα αποτελέσματα παρείχε η σειρά των ασθενών της μελέτης GenKOLS στη Νορβηγία 12. Αντίθετα, σε μια άλλη σειρά ασθενών από τη μελέτη HUNT στη Νορβηγία, οι Leivseth και συν. έδειξαν ότι η σπιρομετρική ταξινόμηση του 2007 προέβλεπε καλύτερα τη θνησιμότητα από τις ομάδες της GOLD 2011, με τις ομάδες A και Β να εμφανίζουν παρόμοια θνησιμότητα, όπως και οι ομάδες C και D 14. Σε μια ανάλυση από τη μελέτη ECLIPSE, οι δύο ταξινομήσεις είχαν αντίστοιχη ικανότητα πρόβλεψης της συνολικής θνησιμότητας, αλλά στη σύγκριση μεταξύ των ομάδων της GOLD 2011 η θνησιμότητα ήταν ελάχιστη στην ομάδα Α και μέγιστη στην ομάδα D, αλλά αντίστοιχη (και ενδιάμεση) στις ομάδες Β και C 10. Τέλος, σε μια μελέτη από 2 σειρές ασθενών από την Κοπεγχάγη, οι ασθενείς της ομάδας Β είχαν σημαντικά χειρότερη επιβίωση από τους ασθενείς «υψηλού κινδύνου» της ομάδας C, γεγονός που αποδόθηκε στην αυξημένη θνητότητα από καρδιαγγειακές παθήσεις και κακοήθειες στην ομάδα B 13. Η τελευταία μελέτη δείχνει ότι οι συνυπάρχουσες παθήσεις στους ασθενείς της ομάδας Β που χαρακτηρίζονται από σημαντικά συμπτώματα με σχετικά καλή αναπνευστική λειτουργία απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή κατά την αντιμετώπιση αυτών των ασθενών. Οι παροξύνσεις και οι νοσηλείες, που αποτελούν κεντρικό θέμα στις GOLD 2011, είναι αυξημένες στις δύο ομάδες υψηλού κινδύνου C και D 10,11,13. Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση είναι η διαφορά στις παροξύνσεις ανάλογα με το λόγο για τον οποίο ταξινομήθηκε κάθε ασθενής στις δύο αυτές ομάδες. Στη μελέτη της Κοπεγχάγης, οι Lange και συν. ταξινόμησαν αυτούς τους ασθενείς ανάλογα με τη χαμηλή τιμή FEV 1 (C1 ή D1), 2 παροξύνσεις το προηγούμενο έτος (C2 ή D2), ή και τα δύο (C3 ή D3). Με την ταξινόμηση αυτή οι συγγραφείς της μελέτης έδειξαν ότι (1) η πλειοψηφία των ασθενών ταξινομήθηκε με βάση την παρουσία σοβαρής απόφραξης των αεραγωγών (C1 75% και D1 79%) και (2) οι ασθενείς που ταξινομήθηκαν με βάση το κριτήριο των συχνών παροξύνσεων (C2/ C3 και D2/D3) ήταν εκείνοι που εμφάνιζαν πιο συχνά παροξύνσεις κατά την παρακολούθηση 13. Σε μια αντίστοιχη ανάλυση από τη μελέτη COPDgene, οι Han και συν. έδειξαν ότι οι ασθενείς με ιστορικό παροξύνσεων (με ή χωρίς FEV 1 <50%) είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης παροξύνσεων σε σύγκριση με εκείνους που ταξινομήθηκαν αποκλειστικά λόγω σοβαρής απόφραξης των αεραγωγών, ιδιαίτερα στην ομάδα D 11. Αυτά τα ευρήματα ενισχύουν ακόμη περισσότερο τη σημασία ενός ιστορικού συχνών παροξύνσεων ως προγνωστικού δείκτη μελλοντικών συμβαμάτων. Το σημαντικότερο μειονέκτημα των προαναφερθεισών μελετών είναι το γεγονός ότι βασίζονται σε αναδρομικές αναλύσεις ή στην καλύτερη περίπτωση σε αναλύσεις δεδομένων από προοπτικές μελέτες σε δεύτερο χρόνο και αυτό αποτελεί πιθανώς το σημαντικότερο αίτιο για τις διαφορές στα αποτελέσματά τους. Ωστόσο, αυτές οι μελέτες μας παρέχουν σημαντικά δεδομένα για την αξιολόγηση της νέας ταξινόμησης που προτείνεται από τα κείμενα της GOLD 2011/2013 και υποστηρίζουν την ανάγκη για πολυδιάστατη αξιολόγηση του κάθε ασθενούς με ΧΑΠ. Τα σημαντικότερα μηνύματα από αυτούς τους πληθυσμούς είναι (1) η σημασία των συμπτωμάτων και ιδιαίτερα της δύσπνοιας, με ιδιαίτερη προσοχή στους συμπτωματικούς ασθενείς με διατηρημένη αναπνευστική λειτουργία της ομάδας Β, (2) η σημασία του ιστορικού παροξύνσεων που αποτελεί το σημαντικότερο προγνωστικό παράγοντα μελλοντικών συμβαμάτων και (3) η διαχρονική σημασία της σπιρομετρικής ταξινόμησης που παραμένει ο ακρογωνιαίος λίθος της αξιολόγησης των ασθενών μας. Αυτό που αναδείχθηκε επιπρόσθετα από αυτές τις μελέτες είναι κάτι που οι αναφορές της GOLD2011/2013 απλά αναφέρουν ψιθυριστά: οι συνυπάρχουσες παθήσεις. Η παρουσία συνυπαρχουσών παθήσεων, με πιο σημαντικές τις καρδιαγγειακές παθήσεις, είναι κεντρικός προγνωστικός παράγοντας του μελλοντικού κινδύνου στους ασθενείς με ΧΑΠ 16 και αποτελεί τη νέα διάσταση στην οποία η πνευμονολογική κοινότητα θα πρέπει άμεσα να προσανατολιστεί για την καλύτερη αντιμετώπιση αυτών των ασθενών. Τα νέα κείμενα της πρωτοβουλίας GOLD αποτελούν σίγουρα ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, το οποίο θα πρέπει να βελτιωθεί μέσα από καλά σχεδιασμένες προοπτικές μελέτες. Μέχρι να γίνουν τέτοιες μελέτες, θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε την ταξινόμηση της GOLD 2011/2013 απλά ως μια υπενθύμιση όλων όσων είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε ως κλινικοί γιατροί με βάση τα καλύτερα δεδομένα που έχουμε σήμερα στη διάθεσή μας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ (Βλέπε αγγλικό Κείμενο)

15 Editorial Assessment of patients with chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in GOLD 2011/2013: More grey zones or a step towards better management? Konstantinos Kostikas, Petros Bakakos, Stelios Loukides Editorial Board, Pneumon Corespondence: Konstantinos Kostikas Stamouli 3, Karditsa Tel The Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) was initiated in 1998 and provided the first recommendations for the management of chronic obstructive pulmonary disease (COPD) in the Global Strategy for Diagnosis, Management and Prevention of COPD report that was issued in Since then two complete revisions have been made, in 2006 (published in 2007) 1 and in , with continuous attempts to provide a yearly update of the GOLD report, the most recent being that in early The recommendations of the GOLD report are based on a well-established literature review followed by thorough evaluation by the GOLD committee members. The major change in the 2011 GOLD report was an attempt to provide a new classification of patients with COPD into 4 categories, groups A to D, based on a multi-component system that includes evaluation of the patient s symptoms and the future risk of exacerbation 2. Patients were classified as less (groups A or C) or more symptomatic (groups B or D) based on the modified Medical Research Council (mmrc) scale or the COPD Assessment Test (CAT) (Figure 1). In the 2013 revision, the Clinical COPD Questionnaire (CCQ) was also included 3. Patients were additionally classified according to their risk for future events (exacerbation, hospitalization or death) into low risk (groups A and B) and high risk (groups C and D), according to the severity of airflow obstruction and the history of exacerbations ( 2 in the previous year). In the 2013 revision, a history of one hospitalization in the previous year is a further criterion that classifies patients into the high-risk group, as the GOLD Committee recognized that one severe exacerbation requiring hospital admission was sufficient to indicate a high risk of subsequent exacerbations 3. Details of this classification system can be found in a supplementary issue of Pneumon 4. This new classification is now proposed as a more comprehensive way of evaluating the individual patient with COPD beyond the single-dimensional spirometric approach. The inclusion of evaluation of symptoms incorporates the long-standing clinical practice of asking our patients questions about their dyspnoea, using (deliberately or automatically) questions included in

16 124 PNEUMON Number 2, Vol. 26, April - June 2013 Figure 1. Classification of patients into groups A, B, C and D, according to their symptoms and the presence of high risk according to the Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) When assessing risk, choose the highest risk according to GOLD grade or exacerbation history. (One or more hospitalizations for COPD exacerbations should be considered high risk) 3. COPD = chronic obstructive pulmonary disease, mmrc = modified Medical Research Council scale, CAT = COPD Assessment Test. the mmrc dyspnoea scale. The proposed questionnaires (CAT or CCQ) are more comprehensive but rather timedemanding and have not been widely incorporated in everyday clinical practice, despite their increasing use in research. What is more welcome in the GOLD 2011/2013 report is that it represents the first attempt at a phenotypic approach to the management of patients with COPD, by including the frequent exacerbator phenotype, as acute exacerbations are the major risk factor for unfavourable outcomes in the natural history of COPD 5. Patients with frequent exacerbations (defined arbitrarily as 2 or more in the previous year in the ECLIPSE cohort 6 ) represent an independent susceptibility phenotype that remains quite stable over 3-year follow-up 6. How easy is it for the practising clinician to identify these frequent exacerbators? A detailed history of events treated with systemic corticosteroids and/or antibiotics in the previous year, as recollected by the patients themselves, is probably sufficient and constitutes the best predictor of future exacerbations 6. Although this new GOLD approach appeared to be reasonable, the evidence behind the new classification system was somewhat scarce at the time of its initial presentation, and it has been widely commented upon 6-8 and even criticized by COPD experts 9. In the past year, a few publications have attempted to evaluate the GOLD 2011 proposal in well-characterized cohorts of patients In the majority of the relevant studies, the classification of patients into the 4 groups was uneven and quite different from the distribution with the previous system, with groups A and D being the largest and groups B and C the smallest. In the well-defined prospective ECLIPSE cohort, the classification was 24% in group A, 14% in group B, 23% in group C and 40% in group D (compared with 44% in stage II, 42% in stage III and 14% in stage IV) 10. During the 3-year follow-up, most of the patients in groups A and D remained in their original classification, whereas the patients in groups B and C showed greater temporal variability, with group B patients remaining in the same category, improving or deteriorating in similar proportions, while the majority of group C patients either remained stable or deteriorated 10. In another prospective study, that of the COPDgene cohort, Han and colleagues documented similar findings, but with the group B being the smallest; that study, however, showed significant differences between the classification of symptoms according to the mmrc dyspnoea scale and the Saint George s Respiratory Questionnaire (SGRQ) (as a surrogate for the CAT score, based on the significant agreement between the two tools) 11. This important finding underlines the need for better standardization of the cut-off points of the various different symptom assessment tools, so that they can be used interchangeably, as the classification is currently rather arbitrary in the GOLD 2011 paper. The most important message derived from all these cohort studies is the wide discrepancy between the ability to predict survival of patients with COPD of the 4 groups, A-D, and that of the GOLD 2007 classification that was based only on spirometry. In a cumulative analysis of 11 cohorts in Spain followed for up to 10 years, Soriano and colleagues showed that the 2011 classification did not differ from the old classification in its prognostic validity to predict time to death 15 ; an important drawback of this study, however, was the significant heterogeneity of the 11 original cohorts. Similar results were derived in the cohort of the GenKOLS study in Norway 12. In contrast, in another cohort from the HUNT study in Norway, Leivseth and colleagues showed that the spirometric classification of GOLD 2007 actually predicted mortality better than the GOLD 2011; in the latter mortality was generally similar in groups A and B, and in groups C and D 14. In an analysis of

17 PNEUMON Number 2, Vol. 26, April - June the ECLIPSE cohort, both classifications were similar in the prediction of all-cause mortality, but in the comparison among individual groups, mortality was lowest in group A and highest in group D, but similar (and intermediate) in patients from groups B and C 10. Finally, in a study of a cohort generated from two population studies in Copenhagen, patients in group B had significantly worse survival than the higher-risk patients in group C, a finding that was attributed to higher mortality from cardiovascular disease and cancer in group B 13. This study suggests that the presence of comorbidities in group B patients, who are characterized by significant symptoms in the presence of relatively well preserved lung function, needs special attention in the management of these patients. Regarding the hot issue of COPD exacerbations and hospitalizations, these have been reported in the currently available studies to be relatively increased in the two high-risk groups, C and D 10,11,13. An interesting observation, however, lies in the differences in exacerbation rates according to the reasons for classification in these two groups. In the Copenhagen study, Lange and colleagues classified patients according to the presence of low FEV 1 (C1 or D1), 2 exacerbations in the previous year (C2 or D2), or both (C3 or D3). Using this classification, these authors showed that: 1) the majority of patients had been classified according to the presence of severe airflow obstruction (C1 75% and D1 79%),and 2) the patients that had been classified based on the frequent exacerbations criterion (C2/C3 and D2/D3) were those who presented more exacerbations during follow-up 13. In a similar analysis, Han and colleagues provided further support of these results in the COPDgene cohort, showing that patients with a history of exacerbations (with or without FEV 1 <50%) were more likely to develop exacerbations during longitudinal follow-up, compared with those characterized only by severe airflow obstruction, especially those in group D 11. These findings further strengthen the importance of a history of frequent exacerbations as a strong predictor of future events. The most important disadvantage of all the studies discussed here is the fact that they are based on retrospective or at best post-hoc analysis of previously collected data, and this is the most plausible explanation of their discrepancies. In spite of their drawbacks, however, these studies have provided important insight into the new classification system proposed by the 2011/2013 GOLD document and they do support the need for multidimensional assessment of each individual patient with COPD. The messages derived across all these populations are: 1) the importance of symptoms, and especially dyspnoea, with special attention to be given to the symptomatic patients with well preserved lung function in group B, 2) the importance of the history of exacerbations, which constitute the single most important predictor of future events, and 3) the overriding importance of spirometric classification that remains the cornerstone of evaluation of patients with COPD. One other issue that has been raised by these studies is something that the GOLD 2011/2013 reports simply whisper: comorbidities. The presence of comorbidities, the most important of which is cardiovascular disease, has emerged as a significant predictor of future risk for patients with COPD 16 and this is the new dimension that the pulmonary community should start considering routinely in their management. The new GOLD reports are definitely a step in the right direction, but the classification needs to be refined through welldesigned and carefully conducted prospective clinical trials. Until the findings of such trials are available, we should treat the current GOLD 2011/2013 document simply as a reminder of what we, as clinicians, should have been doing, based on the best currently available evidence. REFERENCES 1. Rabe KF, Hurd S, Anzueto A, et al. Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease: GOLD executive summary. Am J Respir Crit Care Med 2007;176: Vestbo J, Hurd SS, Agusti AG, et al. Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease: GOLD executive summary. Am J Respir Crit Care Med 2013;187: Global Strategy for Diagnosis, Management and Prevention of COPD (Accessed June 16, 2013, at org/guidelines/guidelines-resources.html.) 4. Kostikas K, Hillas G, Michaelides SA, Kontakiotis T, Kosmas EN, Tzanakis N. Chronic obstructive pulmonary disease. Pneumon 2012;25: Soler-Cataluna JJ, Martinez-Garcia MA, Roman Sanchez P, Salcedo E, Navarro M, Ochando R. Severe acute exacerbations and mortality in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Thorax 2005;60: Hurst JR, Vestbo J, Anzueto A, et al. Susceptibility to exacerbation in chronic obstructive pulmonary disease. N Engl J Med 2010;363: Agusti A, Hurd S, Jones P, et al. Frequently asked questions (FAQs) about the GOLD 2011 assessment proposal of COPD. Eur Respir J [Epub ahead of print] 8. Wedzicha JA. GOLD and ABCD a good start, but now for the evidence? Lancet Respir Med 2013: Rabe KF, Cooper CB. Global initiative on obstructive lung

18 126 PNEUMON Number 2, Vol. 26, April - June 2013 disease revised. Am J Respir Crit Care Med 2013;187: Agusti A, Edwards LD, Celli B, et al. Characteristics, stability and outcomes of the GOLD 2011 COPD groups in the ECLIPSE cohort. Eur Respir J [Epub ahead of print] 11. Han MK, Muellerova H, Curran-Everett D, et al. GOLD 2011 disease severity classifi cation in COPDGene: a prospective cohort study. Lancet Respir Med 2013: Johannessen A, Nilsen RM, Storebo M, Gulsvik A, Eagan T, Bakke P. Comparison of 2011 and 2007 GOLD Guidelines for Predicting Mortality and Hospitalization. Am J Respir Crit Care Med [Epub ahead of print] 13. Lange P, Marott JL, Vestbo J, et al. Prediction of the clinical course of chronic obstructive pulmonary disease, using the new GOLD classification: a study of the general population. Am J Respir Crit Care Med 2012;186: Leivseth L, Brumpton BM, Nilsen TI, Mai XM, Johnsen R, Langhammer A. GOLD classifications and mortality in chronic obstructive pulmonary disease: the HUNT Study, Norway. Thorax [Epub ahead of print] 15. Soriano JB, Alfageme I, Almagro P, et al. Distribution and prognostic validity of the new global initiative for chronic obstructive lung disease grading classification. Chest 2013;143: Papaioannou AI, Bartziokas K, Tsikrika S, et al. The impact of depressive symptoms on recovery and outcome of hospitalised COPD exacerbations. Eur Respir J 2013;41:

19 Πρωτότυπη Εργασία Ποιότητα Ζωής Ελλήνων Ασθενών με ΧΑΠ Χαράλαμπος Δημητρόπουλος 1, Ελπίδα Θεοδωρακοπούλου 2, Αλεξάνδρα Κοπιτοπούλου 1, Αριστείδης Νικολάου 1, Χαρίλαος Τσάπας 2, Νικόλαος Κουλούρης 3, Ιωάννης Ντάνος 1, Επαμειώνδας Κοσμάς η Πνευμονολογική Κλινική, 2 3 η Πνευμονολογική Κλινική, 3 1 η Πνευμονολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακα Αθηνών Η Σωτηρία Λέξεις-κλειδιά: - Σχετιζόμενη με την Υγεία Ποιότητα Ζωής, - Ποιότητα Ζωής, - Kόστος φαρμακευτικής αγωγής, - Έλληνες ασθενείς, - SGRQ, - SF-12 Αλληλογραφία: Δημητρόπουλος Χαράλαμπος, 9 η Πνευμονολογική Κλινική, Ν.Ν.Θ.Α. Η Σωτηρία, Μεσογείων 152, Αθήνα Tel.: Περiληψη. Εισαγωγή: Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) είναι μία προοδευτικά επιδεινούμενη νόσος, που επιδεινώνει την αναπνευστική λειτουργία. Η επίπτωση της νόσου στην υγεία του ανθρώπου είναι σοβαρή και επηρεάζει τη Σχετιζόμενη με την Υγεία Ποιότητα Ζωής (ΣΥΠΖ) σε κάθε πτυχή. Η μελέτη αξιολογεί τη ΣΥΠΖ Ελλήνων ασθενών με ΧΑΠ, τη συσχέτισή της με δημογραφικές - κλινικές παραμέτρους, και συγκρίνει τα αποτελέσματα με ασθενείς άλλων εθνικοτήτων. Επιπροσθέτως, η μελέτη αξιολογεί το κόστος φαρμακευτικής αγωγής των ασθενών. Υλικό - Μέθοδοι: 136 Έλληνες ασθενείς με ΧΑΠ (103 άνδρες, μέσης ηλικίας 64.7±9.2 ετών, μέσης FEV 1 59±25.6%προβλεπόμενης) παρείχαν πληροφορίες σχετικά με δημογραφικές - κλινικές παραμέτρους. Τα SGRQ και SF-12 χρησιμοποιήθηκαν για την αξιολόγηση της ΣΥΠΖ. Αποτελέσματα: Η ΣΥΠΖ των ασθενών με ΧΑΠ βρέθηκε στατιστικά χαμηλότερη σε σύγκριση με το γενικό πληθυσμό και με ασθενείς ΧΑΠ άλλων χωρών. Η ΣΥΠΖ παρουσίασε συσχέτιση με φύλο, μορφωτικό - οικονομικό επίπεδο, διάρκεια συμπτωμάτων, ηλικία έναρξης συμπτωμάτων, pack-years, στάδιο νόσου, επίπεδο δύσπνοιας, επίπεδα po 2 και pco 2, αριθμό ιατρικών επισκέψεων και εισαγωγών νοσοκομείου, παρακολούθηση προγραμμάτων αναπνευστικής αποκατάστασης και συνοσηρότητες (καρδιαγγειακές παθήσεις/σακχαρώδη διαβήτη). Το κόστος φαρμακευτικής αγωγής υπολογίστηκε στα 110±63 /μηνιαίως και συσχετίστηκε με στάδιο νόσου, καπνιστική συνήθεια, επίπεδο δύσπνοιας, ετήσιο αριθμό ιατρικών επισκέψεων και εισαγωγών, χρήση νεφελοποιητή, και σχεδόν όλες τις κλίμακες ΣΥΠΖ. Συμπεράσματα: Η ΣΥΠΖ Ελλήνων ασθενών με ΧΑΠ επηρεάζεται από πολλαπλούς παράγοντες, οι οποίοι θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν σχεδιάζονται θεραπευτικοί χειρισμοί. Θα πρέπει να γίνουν μελέτες κόστους-αποτελεσματικότητας στους Έλληνες ασθενείς με ΧΑΠ και θα πρέπει να δωθεί μεγαλύτερη έμφαση στα προγράμματα αναπνευστικής αποκατάστασης στην Ελλάδα. Πνεύμων 2013, 26(2):

20 128 ΠΝΕΥΜΩΝ Τεύχος 2ο, Τόμος 26ος, Απρίλιος - Ιούνιος 2013 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ) αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες θνητότητας και θνησιμότητας παγκοσμίως και υπολογίζεται ότι μέχρι το 2020 θα βρίσκεται στην 3 η θέση αιτιών θανάτου και στην 5 η θέση αιτιών αναπηρίας 1. Το κάπνισμα παραμένει ο κύριος προδιαθεσικός παράγοντας της νόσου, η οποία προοδεύει αργά και επιδεινώνει την αναπνευστική λειτουργία με απόφραξη των αεραγωγών, οδηγώντας σε αναπνευστική ανεπάρκεια 2. Η επίπτωση της ΧΑΠ στην Ελλάδα σύμφωνα με τις τελευταίες μετρήσεις υπολογίστηκε στο 8.4% του πληθυσμού, με τους άνδρες να πάσχουν 2.5 φορές πιο συχνά από τις γυναίκες (άνδρες 11.6%, έναντι γυναίκες 4.8%) 3. Η επίπτωση βρέθηκε επίσης υψηλότερη (23%) στον πληθυσμό άνω των 70 ετών 3. Ήπια ΧΑΠ βρέθηκε πιο συχνά και στα δύο φύλα του ελληνικού πληθυσμού (57.4% ήπια, 25.3% μέτρια και 16% σοβαρή), αλλά το 81.4% αυτών που διαγνώστηκαν με ήπια ΧΑΠ δεν γνώριζαν ότι έπασχαν από τη νόσο 3. Αυτά τα αποτελέσματα μπορεί να αποκάλυψαν την υψηλή επίπτωση της ΧΑΠ στην Ελλάδα, αλλά δεν απεικόνισαν τα υψηλά ποσοστά της καπνιστικής συνήθειας στην Ελλάδα, που είναι από τα υψηλότερα παγκοσμίως 3. Η θνητότητα της ΧΑΠ στην Ελλάδα είναι 6/ κατοίκους 4. Το κόστος νοσηλείας της σοβαρής παρόξυνσης στη ΧΑΠ στην Ελλάδα έχει υπολογιστεί στα , αλλά ελάχιστες μελέτες εκτίμησης του κόστους ή μελέτες κόστους-αποτελεσματικότητας έχουν διενεργηθεί στον ελλαδικό χώρο 5,6. Τις τελευταίες δεκαετίες, όλο και περισσότερη έρευνα αναπτύσσεται γύρω από τη δημιουργία και εγκυροποίηση ερωτηματολογίων, τα οποία ποσοτικοποιούν τις επιπτώσεις της νόσου στην καθημερινότητα και την ευεξία, από την οπτική γωνία των ασθενών με ΧΑΠ 7. Η Σχετιζόμενη με την Υγεία Ποιότητα Ζωής (ΣΥΠΖ), μαζί με την αξιολόγηση της θνητότητας και θνησιμότητας, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την λήψη ιατρικών αποφάσεων σχετικές με θεραπευτικά μέτρα, καθότι περιλαμβάνει στοιχεία ικανότητας, σωματικής αναπηρίας, συμπτωμάτων και ψυχολογικών επιπτώσεων της νόσου 8. Έτσι, η ΣΥΠΖ και τα βασισμένα σε προτιμήσεις ερωτηματολόγια ΣΥΠΖ, χρησιμοποιούνται όλο και πιο συχνά σε κλινικές μελέτες και στη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμών. Τα ερωτηματολόγια The Medical Outcomes Study Short Form 12 (SF-12) και St George s Respiratory Questionnaire (SGRQ) είναι αντίστοιχα γενικά και ειδικά για τη ΧΑΠ ερωτηματολόγια ΣΥΠΖ 9,10 και αμφότερα έχουν χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο αριθμό κλινικών μελετών για τη ΧΑΠ. Ο σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να υπολογίσει το επίπεδο ΣΥΠΖ των Ελλήνων ασθενών με ΧΑΠ, βασιζόμενο στα ερωτηματολόγια SGRQ και SF-12, να αξιολογήσει τις συσχετίσεις μεταξύ ΣΥΠΖ και δημογραφικών και κλινικών παραμέτρων, καθώς και να συγκρίνει τα αποτελέσματα αυτά με ασθενείς με ΧΑΠ άλλων εθνικοτήτων. Επιπροσθέτως, υπολογίστηκε το κόστος φαρμακευτικής αγωγής αυτών των ασθενών και ερευνήθηκε η συσχέτισή του με διάφορες παραμέτρους και κλίμακες ΣΥΠΖ. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Δείγμα πληθυσμού 136 ασθενείς με ΧΑΠ επιλέχθηκαν από τα Εξωτερικά Ιατρεία του Ν.Ν.Θ.Α Η Σωτηρία κατά την περίοδο Οκτώβριος 2007 Φεβρουάριος Όλοι οι συμμετέχοντες συμφώνησαν για τη συμμετοχή στη μελέτη και παρέδωσαν γραπτή δήλωση. Η μελέτη εγκρίθηκε από την Επιστημονική Επιτροπή του Νοσοκομείου. Σχεδιασμός μελέτης Η μελέτη αποτελεί ένα συγχρονικό υπολογισμό αποτελεσμάτων από μία κλίμακα δύσπνοιας, ένα γενικό ερωτηματολόγιο ΣΥΠΖ και ένα ειδικό ερωτηματολόγιο για νόσους αναπνευστικού, στον ελληνικό πληθυσμό. Οι ασθενείς που συμμετείχαν ήταν μη, πρώην ή νυν καπνιστές, άνω των 35 ετών, που είχαν διαγνωστεί προηγουμένως με ΧΑΠ, σε σταθερή κλινική κατάσταση, χωρίς παροξύνσεις ή αλλαγές στη θεραπεία τους κατά τους τελευταίους 3 μήνες. Ασθενείς με άσθμα, βρογχεκτασίες, καρκίνο του πνεύμονα ή με άλλες ενεργείς παθήσεις του αναπνευστικού, εξαιρέθηκαν από τη μελέτη. Οι ασθενείς ερωτήθηκαν για δημογραφικά στοιχεία, καπνιστική συνήθεια, καθημερινά επίπεδα δύσπνοιας και άλλες κλινικές παραμέτρους και συμπλήρωσαν τα ερωτηματολόγια. Όλοι οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε σπιρομέτρηση και καθορισμό αρτηριακών αερίων αίματος. Η ταξινόμηση κατά GOLD χρησιμοποιήθηκε για τον καθορισμό σταδίου της νόσου σύμφωνα με την τιμή της FEV 1 μετά βρογχοδιαστολής 2. Οι κλίμακες ΣΥΠΖ συγκρίθηκαν με τιμές ασθενών άλλων πληθυσμών που βρέθηκαν στη βιβλιογραφία. Το κόστος φαρμακευτικής αγωγής υπολογίστηκε σύμφωνα με τη συνήθη δοσολογία που λάμβαναν οι ασθενείς και τις τρέχουσες τιμές φαρμάκων του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων 11, και συσχετίστηκε με δημογραφικά και κλινικά στοιχεία, καθώς και κλίμακες ΣΥΠΖ.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

stavrostryfon@yahoo.gr

stavrostryfon@yahoo.gr Ο φαινότυπος των συχνών παροξύνσεων στην ΧΑΠ stavrostryfon@yahoo.gr Venn Diagram(s) Friedlander AM, COPD 2007 2009 1ος φαινότυπος (20,2%) 1. IL8 πτύελα 2. Ουδετερόφιλα πτυέλων 3. TNFa πλάσματος 3ος

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΓΝΩΣΕΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΟΡΓΑΝΩΝ ΑΠΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Number All 397 Women 323 (81%) Men 74 (19%) Age(years) 39,1 (17-74) 38,9 (17-74) 40,5 (18-61) Maximum known weight(kg) 145,4 (92,0-292,0) 138,9 (92,0-202,0) 174,1 (126,0-292,0) Body mass index (kg/m 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΧΡΗΣΗ ΚΙΝΗΤΟΥ ΤΗΛΕΦΩΝΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΟΓΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή

Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή Πανθηλωμάτωση ουροδόχου κύστεως Πολλαπλές TUR η ριζική κυστεκτομή ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ MD,MSc,FEBU ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β, ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Α.Ο.Ν.Α Θεωρίες προέλευσης της πολλαπλότητας των όγκων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης

Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μη ειδική διάμεση πνευμονία Non specific interstitial pneumonia (NSIP) Σπύρος Α Παπίρης Μαθήματα Πνευμονολογίας-Αθήνα Μάρτιος 2006 NSIP Κατάταξη των διάμεσων παρεγχυματικών νοσημάτων πνεύμονα Διάχυτα Παρεγχυματικά

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α.

Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες. Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση στις χρόνιες πνευμονοπάθειες Ιωάννης Στανόπουλος Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μ.Α.Α. Πνευμονική υπέρταση σε χρόνιες υποξυγοναιμικές πνευμονοπάθειες ορίζεται ως μέση πνευμονική πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 26 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro

Quantifying the Financial Benefits of Chemical Inventory Management Using CISPro of Chemical Inventory Management Using CISPro by Darryl Braaksma Sr. Business and Financial Consultant, ChemSW, Inc. of Chemical Inventory Management Using CISPro Table of Contents Introduction 3 About

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 24 No 4 october-december 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 4 οκτωβριοσ-δεκεμβριοσ 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 25 No 2 APRIL-JUNE 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 25 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC

Διαβάστε περισσότερα

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING

GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING GREECE BULGARIA 6 th JOINT MONITORING COMMITTEE BANSKO 26-5-2015 «GREECE BULGARIA» Timeline 02 Future actions of the new GR-BG 20 Programme June 2015: Re - submission of the modified d Programme according

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 25 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ/SUPPLEMENT No 1 2012 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ: 998414531

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ;

Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; ιδιοπαθής πνευμονική ίνωση διάμεσες πνευμονοπάθειες Τι μπορεί να προκαλέσει ΙΠΙ; Πνευμονική Ίνωση Τι είναι η Πνευμονική Ίνωση; Η πνευμονική ίνωση αποτελεί μια ειδική μορφή χρόνιας νόσου του πνεύμονα που χαρακτηρίζεται από αντικατάσταση του φυσιολογικού πνεύμονα με ινώδη ιστό, που καταλήγει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΒΟΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΙΟ HPV ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ [ Αναστασία Πέτρου ] 2009625164 Λευκωσία 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος Τηλέφωνο: 2551020004, 6932524687 akoulelidis@gmail.com Οικογενειακή κατάσταση : Έγγαμος

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος Τηλέφωνο: 2551020004, 6932524687 akoulelidis@gmail.com Οικογενειακή κατάσταση : Έγγαμος ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Όνομα: Ανδρέας Επώνυμο: Κουλελίδης Όνομα πατρός : Ηλίας Ημ/νία γέννησης: 18/04/1978 Τόπος γέννησης: Αλεξανδρούπολη Διεύθυνση: Λεωφόρος Δημοκρατίας 316, 2 ος όροφος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: SCOPUS Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 23 ΤΕΥΧΟΣ/No 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/OCTOBER - ΔΕΚεμβριΟΣ/DECember 2010 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 3 JULY-SEPTEMBER 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 3 JULY-SEPTEMBER 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 24 No 3 JULY-SEPTEMBER 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τρόποι αντιμετώπισης του Ονοματεπώνυμο φοιτήτριας: Ειρήνη Αδάμου Λεμεσός 2014 2 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά

Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά Κατευθυντήριες οδηγίες στη διερεύνηση της χρόνιας πνευμονοπάθειας στα παιδιά 2012 Ελπίδα Χατζηαγόρου Παιδοπνευµονολογική Μονάδα Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Χρόνια πνευµονοπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Έλλη Φωτίου 2010364426 Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

PVC + ABS Door Panels

PVC + ABS Door Panels PVC + ABS Door Panels Η εταιρεία «ΤΕΧΝΗ Α.Ε.» ιδρύθηκε στην Ξάνθη, το 1988 με αντικείμενο τις ηλεκτροστατικές βαφές μετάλλων. Με σταθερά ανοδική πορεία, καταφέρνει να επεκτείνει τις δραστηριότητες της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 SUPPLEMENT No 1 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 SUPPLEMENT No 1 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 27 SUPPLEMENT No 1 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO ΠΡOΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ»

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO ΠΡOΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ» ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO ΠΡOΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ» Θεραπευτική αγωγή Ιδιοπαθούς Πνευμονικής ίνωσης. Συνοσηρότητα και φαρμακευτική της αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology

AME SAMPLE REPORT James R. Cole, Ph.D. Neuropsychology Setting the Standard since 1977 Quality and Timely Reports Med-Legal Evaluations Newton s Pyramid of Success AME SAMPLE REPORT Locations: Oakland & Sacramento SCHEDULING DEPARTMENT Ph: 510-208-4700 Fax:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 21 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2008 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 21 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-δΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 21 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2008 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 21 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-δΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 21 ΤΕΥΧΟΣ/No 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/OCTOBER - δεκεμβριοσ/december 2008 PNEUMON VOL. 21 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2008 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 21 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-δΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 2 APRIL-JUNE 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟς 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 2 APRIL-JUNE 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΙΟΥΝΙΟς 2014 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 27 ΤΕΥΧΟΣ/No 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ/APRIL - ΙΟΥΝΙΟΣ/JUNE 2014 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ: 998414531

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 23 No 3 JULY-SEPTEMBER 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 23 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙOYΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 23 No 3 JULY-SEPTEMBER 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 23 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙOYΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 23 No 3 JULY-SEPTEMBER 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 23 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙOYΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

SELF DIAGNOSIS METHOD

SELF DIAGNOSIS METHOD SELF DIAGNOSIS METHOD Benefits from adopting an EMS Cost saving and improved management control, Compliance with legislation and good relations with stakeholders, Meeting customer expectations, Demonstration

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *6301456813* GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30

Διαβάστε περισσότερα

DOI: 105281/zenodo.17458

DOI: 105281/zenodo.17458 (2015), 4, 2 Ί Ω 1, σ ς ς 2, ς ς 2 1. Καθη ή ρια Τ ή α ος Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης 2. Τ ή α Νοση ι ής, Α ά ρ ιο Τ χ ο ο ι ό Ί ρ α Θ σσα ο ί ης DOI: 105281/zenodo.17458 Π σ ώ ς

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας

Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας Σεμινάριο Ομάδων Εργασίας της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας Πρακτική στους διαγωνισμούς προμήθειας υλικών στις Ευρωπαϊκές χώρες Χριστόφορος. Ολύμπιος Καρδιολογικό Τμήμα, Γ.Ν. Ελευσίνας ΘΡΙΑΣΙΟ Πρακτική

Διαβάστε περισσότερα

Test Data Management in Practice

Test Data Management in Practice Problems, Concepts, and the Swisscom Test Data Organizer Do you have issues with your legal and compliance department because test environments contain sensitive data outsourcing partners must not see?

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Σύγκρουση συµφερόντων Καµία Ca ΝΕΦΡΟΥ & ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Λεµφογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Α γ α π η τ ο ί Σ υ ν ά δ ε λ φ ο ι,

Α γ α π η τ ο ί Σ υ ν ά δ ε λ φ ο ι, Μ ή ν υ µ α Π ρ ο έ δ ρ ω ν Α γ α π η τ ο ί Σ υ ν ά δ ε λ φ ο ι, Οι διάχυτες διάμεσες πνευμονοπάθειες αποτελούν ένα γοητευτικό κομμάτι στης σύγχρονης Πνευμονολογίας που θέτει τον πνευμονολόγο μπροστά σε

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α

Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α DETECT- ED ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ Ε Ν Τ Ο Π Ι Σ Η Τ Η Σ Σ Τ Υ Τ Ι Κ Η Σ ΔΥ Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ι Α Σ Σ Ε Α Σ Θ Ε Ν Ε Ι Σ Σ ΤΑ Ι Δ Ι Ω Τ Ι Κ Α Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Ι Α Δημήτρης Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΟΛΥΚΥΣΤΙΚΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΠΟΥ ΝΟΣΕΙ Ραφαέλλα Χαραλάμπους Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 7111 Heraklion

Διαβάστε περισσότερα

Spatiotemporal footprint of the WNV in Greece 2010 2012: Analysis & Risk Αssessment in a GIS Εnvironment

Spatiotemporal footprint of the WNV in Greece 2010 2012: Analysis & Risk Αssessment in a GIS Εnvironment Integrated surveillance and control programme for West Nile virus and malaria in Greece (MIS 365280) Spatiotemporal footprint of the WNV in Greece 2010 2012: Analysis & Risk Αssessment in a GIS Εnvironment

Διαβάστε περισσότερα

Σας προσκαλούμε όλους, σας καλωσορίζουμε ξανά και σας ευχαριστούμε θερμά. Πρόεδροι: Σπύρος Α. Παπίρης Δημοσθένης Μπούρος Κωνσταντίνος Ζαρογουλίδης

Σας προσκαλούμε όλους, σας καλωσορίζουμε ξανά και σας ευχαριστούμε θερμά. Πρόεδροι: Σπύρος Α. Παπίρης Δημοσθένης Μπούρος Κωνσταντίνος Ζαρογουλίδης Μ ή ν υ µ α Π ρ ο έ δ ρ ω ν Α γ α π η τ ο ί Σ υ ν ά δ ε λ φ ο ι κ α ι Φ ί λ ο ι, Είναι τιμή μας να σας φιλοξενήσουμε για τρίτη φορά στο Σεμινάριο που διοργανώνουμε με θέμα «Τι νεότερο στα ιδιοπαθή και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής

ΑΓΓΛΙΚΑ Ι. Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts. Ζωή Κανταρίδου Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Ενότητα 5: Dealing with Academic Abstracts Τμήμα Εφαρμοσμένης Πληροφορικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, που

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent for life. Ι. Κανακάκης

Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent for life. Ι. Κανακάκης Στρογγυλό Τραπέζι Η επεμβατική Καρδιολογία στη χώρα μας και η εναρμόνισή της με τις διεθνείς εταιρείες επεμβατικής Καρδιολογίας Πρωτογενής αγγειοπλαστική στο οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόγραμμα stent

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση

Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Νόσος στελέχους: Διαδερμική ή χειρουργική αντιμετώπιση Λ. Κ. Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο Αθήνα, 30 Οκτωβρίου 2008 Από πού αντλούνται οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης Νίκος Τζανάκης Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης ΧΑΠ: Η φυσική της εξέλιξη FEV 1 (% of value at age 25) 100% 75 50 25 0% AE of COPD or AE in COPD 25 50 75 Age (years) COPD Stages

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org. Copernicus Index Google Scholar. Cited in: Εmbase ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org. Copernicus Index Google Scholar. Cited in: Εmbase ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 23 ΤΕΥΧΟΣ/No 1 IANOYAΡΙΟΣ/JANUARY - ΜΑΡΤΙΟΣ/MARCH 2010 PNEUMON VOL. 23 No 1 JANUARY-MARCH 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 23 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2010 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση λογισμικού και αναβάθμιση συσκευής Device software installation and software upgrade

Εγκατάσταση λογισμικού και αναβάθμιση συσκευής Device software installation and software upgrade Για να ελέγξετε το λογισμικό που έχει τώρα η συσκευή κάντε κλικ Menu > Options > Device > About Device Versions. Στο πιο κάτω παράδειγμα η συσκευή έχει έκδοση λογισμικού 6.0.0.546 με πλατφόρμα 6.6.0.207.

Διαβάστε περισσότερα

Terabyte Technology Ltd

Terabyte Technology Ltd Terabyte Technology Ltd is a Web and Graphic design company in Limassol with dedicated staff who will endeavour to deliver the highest quality of work in our field. We offer a range of services such as

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ»

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ. Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΓ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Θέμα: «Ο Προσανατολισμός του Περιφερειακού Σκέλους του Γ ΚΠΣ» Διπλωματική Εργασία Επιβλέπων:

Διαβάστε περισσότερα

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education www.xtremepapers.com UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 3 july-september 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 3 july-september 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟς 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 26 ΤΕΥΧΟΣ/No 3 ΙΟΥΛΙΟΣ/JULY - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ/SEPTEMBER 2013 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΙ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Dr. Γιώργος ΜΙΧΑΗΛ BSCCP/RCOG DT Diploma in Colposcopy Ο Ο τραχηλικός καρκίνος αποτελεί μια πολύ σπάνια συνέπεια μιας ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου

ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου ιερεύνηση της Επίδρασης των ΟΑ «Αθήνα 2004» στην Εικόνα της Αθήνας & της Ελλάδας ως Τουριστικών Προορισµών ρ. Ευάγγελος Χρήστου Εισαγωγή Ρόλος της εικόνας και της φήµης των τουριστικών προορισµών, σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON. www.pneumon.org ΑΘΗΝΑ. Cited in: Εmbase Copernicus Index Google Scholar doaj ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON VOL. 27 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟς 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 27 ΤΕΥΧΟΣ/No 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ/OCTOBER - ΔΕΚεμβρΙΟΣ/DECember 2014 ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service

- S P E C I A L R E P O R T - EMPLOYMENT. -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service - S P E C I A L R E P O R T - UN EMPLOYMENT -January 2012- Source: Cyprus Statistical Service This Special Report is brought to you by the Student Career Advisory department of Executive Connections. www.executiveconnections.eu

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 28 No 1 JANUARY-MARCH 2015 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 28 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 28 No 1 JANUARY-MARCH 2015 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 28 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 28 No 1 JANUARY-MARCH 2015 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 28 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 22 ΤΕΥΧΟΣ/No 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ/January - ΜΑΡΤΙΟΣ/March 2009 PNEUMON VOL. 22 No 1 January-March 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 22 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ

Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΤΥΙΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΡΙΖΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΤΕΚΤΟΜΗ Μάριος Βασιλείου Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη

Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Σοβαρό άσθμα-λύσεις για το παρόν Μη φαρμακευτική προσέγγιση- Επεμβατικές θεραπείες Πασχάλης Στειρόπουλος MD, PhD, FCCP ΓΝΘ Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Θεσσαλονίκη Δομή Σοβαρό άσθμα: ορισμός, προβληματισμοί Ρόλος των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 3 JULY-SEPTEMBER 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟς 2014 PNEUMON. www.pneumon.org

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 27 No 3 JULY-SEPTEMBER 2014 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 27 ΤΕΥΧΟΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟς 2014 PNEUMON. www.pneumon.org ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 27 ΤΕΥΧΟΣ/No 3 ΙοΥΛΙΟΣ/JULY - σεπτεμβριοσ/september 2014 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 22 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 22 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 22 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 22 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 22 No 4 OCTOBER-DECEMBER 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 22 ΤΕΥΧΟΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΥΠΟΓΟΝΙΜΩΝ ΖΕΥΓΑΡΙΩΝ Ραφαέλλα Ζάττα Λεμεσός 2014 i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM

Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM Bring Your Own Device (BYOD) Legal Challenges of the new Business Trend MINA ZOULOVITS LAWYER, PARNTER FILOTHEIDIS & PARTNERS LAW FIRM minazoulovits@phrlaw.gr What is BYOD? Information Commissioner's Office

Διαβάστε περισσότερα

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων

Business English. Ενότητα # 9: Financial Planning. Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Business English Ενότητα # 9: Financial Planning Ευαγγελία Κουτσογιάννη Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -.

«-» vasalap@otenet.gr. andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 «-» 1 vasalap@otenet.gr 2 andreadou@rhodes.aegean.gr - ( ), ( ). -. - -,. - ( ),, - ( ). - /, -. Abstract In the survey we investigated the views of those who

Διαβάστε περισσότερα

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας

Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών υγείας Innovating in Uncertain Times Επιστημονική Ημερίδα ΕΕΦΑΜ 27Νοεμβρίου Νοεμβρίου, 2010 Βασίλης Τριαντόπουλος Διευθύνων Σύμβουλος, BIΟΑXIS Healthcare Ltd London UK Νέες στρατηγικές προσέγγισης των επαγγελματιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 1 JANUARY-MARCH 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙος-ΜΑρΤιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 26 No 1 JANUARY-MARCH 2013 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 26 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙος-ΜΑρΤιος 2013 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 26 ΤΕΥΧΟΣ/No 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ/JANUARY - ΜΑρΤιος/MArCH 2013 ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ Ταχ. Γραφείο ΚΕΜΠ Αθηνών Αριθμός Άδειας 4/2007 ôåχíïãñáììámed Λ. Μεσογείων 380-15341 Áãßá ÐáñáóêåõÞ AÖÌ:

Διαβάστε περισσότερα

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education GREEK 0543/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 1 JANUARY-MARCH 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΝΕΥΜΩΝ. PNEUMON VOL. 24 No 1 JANUARY-MARCH 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ PNEUMON VOL. 24 No 1 JANUARY-MARCH 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 24 ΤΕΥΧΟΣ 1 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΡΟΓΧΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ GREEK BRONCHOLOGIC

Διαβάστε περισσότερα

JUDICIAL INTEGRITY IN KOSOVO

JUDICIAL INTEGRITY IN KOSOVO JUDICIAL INTEGRITY IN KOSOVO 2014 UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME Pristina UNITED NATIONS OFFICE ON DRUGS AND CRIME Vienna JUDICIAL INTEGRITY IN KOSOVO 1 ASSESSMENT REPORT 2 ACKNOWLEDGMENTS Jason

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στάδια συγγραφής άρθρου ανασκόπησης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : Επιλογή θέματος Unsolicited review γενικό μέρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

Aluminium Door Panels Pressed + Traditional + Inox

Aluminium Door Panels Pressed + Traditional + Inox Aluminium Door Panels Pressed + Traditional + Inox Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Τ Ι Κ Α / C E R T I F I C A T E S Με σεβασμό στο περιβάλλον και τον άνθρωπο With respect for the human and the environment ΕΛΟΤ 1801

Διαβάστε περισσότερα

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

3/6/2015. Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τιτίκα Δημητρούλια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Τελευταία έρευνα στην Ελλάδα: 2000-2001 Αφορούσε την επαγγελματική κατάσταση των μεταφραστών Διεξήχθη μέσω σωματείων και συλλόγων ως επί το πλείστον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org. Cited in Εmbase. and Google Scholar ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS

ΠΝΕΥΜΩΝ PNEUMON ΑΘΗΝΑ. www.pneumon.org. Cited in Εmbase. and Google Scholar ISSN 1105-848X. e-issn 1791-4914 ATHENS ΠΝΕΥΜΩΝ/PNEUMON ΤΟΜΟΣ/VOL. 22 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ/SUPPLEMENT No 1 2009 PNEUMON VOL. 22 SUPPLEMENT No 1 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΟΜΟΣ 22 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ 1 2009 ΠΝΕΥΜΩΝ ΤΡΙΜΗΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ PNEUMON ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο προστασίας για τα Ελληνικά αγροτικά και οικόσιτα ζώα on.net e-foundatio //www.save itute: http:/ toring Insti SAVE-Monit

ίκτυο προστασίας για τα Ελληνικά αγροτικά και οικόσιτα ζώα on.net e-foundatio //www.save itute: http:/ toring Insti SAVE-Monit How to run a Herdbook: Basics and Basics According to the pedigree scheme, you need to write down the ancestors of your animals. Breeders should be able easily to write down the necessary data It is better

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχογραφία Θώρακα. Χαράλαμπος Μόσχος Πνευμονολόγος

Υπερηχογραφία Θώρακα. Χαράλαμπος Μόσχος Πνευμονολόγος Υπερηχογραφία Θώρακα Χαράλαμπος Μόσχος Πνευμονολόγος 2η Πανεπιστημιακή Πνευμονολογική Κλινική, Νοσοκομείο «Αττικόν» Πλευρές Αέρας Υπερηχογραφία Θώρακα Αρχές-Ιδιαιτερότητες Αναπνευστικές κινήσεις Ο φυσιολογικός

Διαβάστε περισσότερα