ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σελίδα 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Σελίδα 1"

Transcript

1 1

2 2

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Στο σημείο αυτό, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή μου, κύριο Κιόγια Παναγιώτη, για την εμπιστοσύνη και το ενδιαφέρον που μου έδειξε κατά την ανάθεση της εργασίας, την πολύτιμη βοήθεια και συνεργασία αλλά και τη δυνατότητα που μου έδωσε να ασχοληθώ με ένα τόσο ενδιαφέρον θέμα με προεκτάσεις στην καθημερινή ζωή και όχι μόνο. Τον ευχαριστώ επίσης, καθώς με την συγκεκριμένη ανάθεση, πιστεύω ότι θα με βοηθήσει στην μετέπειτα πορεία μου στον κλάδο. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσουμε την οικογένεια μου για την υποστήριξη καθ όλη τη διάρκεια των ακαδημαϊκών μου σπουδών αλλά και την ηθική συμπαράσταση κατά τη διάρκεια της συγγραφής της πτυχιακής αυτής εργασίας 3

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΚΟΝΩΝ... 5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 7 ABSTRACT... 8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Σύντομη παρουσίαση της υδροκαλλιέργειας Η υδροπονία και τα χαρακτηριστικά της Τα συστήματα των υδροπονικών καλλιεργειών Το σύστημα φυτιλιού Καλλιέργεια Νερού Σύστημα Ebb & Flow Συστήματα στάγδην (ανάκτησης/ μη ανάκτησης) Τεχνική Θρεπτικής Μεμβράνης Αεροπονικό σύστημα Γιατί να επιλέξει κανείς υδροπονική καλλιέργεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Γενικά για τους αισθητήρες Ταξινόμηση των σφαλμάτων μέτρησης Αποκλίσεις αισθητήρων Ανάλυση Ενδεικτικοί τύποι αισθητήρων Βιοαισθητήρες Οι ηλεκτροχημικοί αισθητήρες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Η ανάλυση του νερού Παραδείγματα κλάδων και διεργασιών, που συχνά απαιτούν αναλύσεις νερού Που γίνονται οι αναλύσεις νερού

5 Η χημική ανάλυση του νερού Αισθητήρες ανάλυσης νερού Αισθητήρας θερμοκρασίας νερού Αισθητήρας ph νερού Αισθητήρας αγωγιμότητας νερού Αισθητήρας διαλυμένου οξυγόνου νερού Αισθητήρας οξειδοαναγωγής Γιατί είναι απαραίτητη η χρήση αισθητήρων για την ανάλυση του νερού στις υδροπονικές καλλιέργειες Αισθητήρες ανάλυσης νερού προς χρήση σε υδροπονικές καλλιέργειες Αισθητήρες μέτρησης διαλυμένου οξυγόνου για υδροπονικές καλλιέργειες Αισθητήρες μέτρησης διοξειδίου του άνθρακα σε υδροπονικές καλλιέργειες Αισθητήρες για την μέτρηση της στάθμης του νερού σε υδροπονική καλλιέργεια Αισθητήρες ιοντοεκλεκτικού ηλεκτροδίου για τον εντοπισμό των θρεπτικών συστατικών στις υδροπονικές καλλιέργειες Λόγοι για την επιλογή ιοντοεπιλεκτικών αισθητήρων σε υδροπονική καλλιέργεια Οι αισθητήρες μέτρησης θερμοκρασίας στις υδροπονικές καλλιέργειες ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΚΟΝΩΝ 5

6 Εικόνα 1. Τυπική εικόνα υδροκαλλιέργειας Εικόνα 2. Απεικόνιση υδροπονικής καλλιέργειας Εικόνα 3. Γράφημα σύγκρισης απόδοσης καρπών με απλή ή υδροπονική καλλιέργεια Εικόνα 4. Το σύστημα φυτιλιού Εικόνα 5. Το σύστημα καλλιέργειας νερού Εικόνα 6. Το σύστημα Ebb & Flow Εικόνα 7. Το σύστημα στάγδην Εικόνα 8. Το σύστημα τεχνικής θρεπτικής μεμράνης Εικόνα 9. Το αεροπονικό σύστημα Εικόνα 10. Διάφοροι τύποι αισθητήρων Εικόνα 11. Διάφορες τυπολογίες αισθητήρων Εικόνα 12. Τρόπος λειτουργίας ενός χημικού αισθητήρα Εικόνα 13. Αρχή λειτουργίας βιοαισθητήρων Εικόνα 14. Βασική διάταξη ηλεκτροχημικού αισθητήρα Εικόνα 15. Τυπικά αποτελέσματα μιας ανάλυσης νερού Εικόνα 16. Ένα τυπικό πιστοποιητικό ανάλυσης νερού Εικόνα 17. Τυπική εικόνα αισθητήρα θερμοκρασίας νερού Εικόνα 18. Τυπική εικόνα αισθητήρα ph νερού Εικόνα 19. Τυπική εικόνα αισθητήρα αγωγιμότητας νερού Εικόνα 20. Τυπική εικόνα αισθητήρα διαλυμένου οξυγόνου νερού Εικόνα 21. Τυπική εικόνα οπτικού αισθητήρα διαλυμένου οξυγόνου νερού Εικόνα 22. Τυπική εικόνα αισθητήρα οξειδοαναγωγής νερού Εικόνα 23. Αντιπαραβολή αισθητήρων ηλεκτροδίου - οπτοδίου Εικόνα 24. Σύσταση και διαστάσεις εξαρτημάτων ηλεκτροδίου τύπου Clark Εικόνα 25. Εικόνα τυπικού οπτοδίου οξυγόνου Εικόνα 26. Τρόπος λειτουργίας αισθητήρα NDIR Εικόνα 27. Χημικός αισθητήρας CO Εικόνα 28. Σύσταση αισθητήρα στάθμης νερού Εικόνα 29. Εικόνα τυπικού αισθητήρα στάθμης νερού Εικόνα 30. Συνοπτική παρουσίαση λειτουργίας ιοντοεκλεκτικού ηλεκτροδίου Εικόνα 31. Τυπική εικόνα ιοντοεπιλεκτικού αισθητήρα Εικόνα 32. Τυπικός αισθητήρας θερμοκρασίας Εικόνα 33. Εικόνα τυπικού πυρομέτρου Εικόνα 34. Τρόπος λειτουργίας πυρόμετρου

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα πτυχιακή εργασία αποτέλεσε σπουδαίο κομμάτι της μελέτης μου πάνω σε ένα θέμα που με αφορούσε από την αρχή της φοίτησης μου στον συγκεκριμένο κλάδο λόγο της σπουδαιότητας του. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε πρωτογενές βιβλιογραφικό στάδιο αλλά και με προσωπική παρατήρηση και αναζήτηση. Στο πρώτο κεφάλαιο της μελέτης αυτής θα δούμε λοιπόν την έννοια των υδροπονικών καλλιεργειών, πως αυτές συστήνονται, τι περιέχουν, τα βασικά τους χαρακτηριστικά, καθώς και τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που παρουσιάζουν σε σχέση με άλλες καλλιέργειες. Επίσης θα δούμε τι καθιστά το νερό τόσο σημαντικό στις συγκεκριμένου τύπου καλλιέργειες, ώστε να αντλούν το όνομα τους από αυτό. Στο δεύτερο κεφάλαιο θα αναλύσουμε την έννοια των αισθητήρων γενικότερα. Τι τύπου αισθητήρες μπορούμε να συναντήσουμε γενικά στο εμπόριο, ποιος είναι ο ρόλος τους σε γενικές γραμμές, ποια είναι τα πλεονεκτήματα της χρήσης τους και ποια τα μειονεκτήματα. Θα δούμε επίσης τους περισσότερο χρησιμοποιούμενους αισθητήρες και θα καταλήξουμε στα είδη των αισθητήρων που χρησιμοποιούνται στις διαφόρων τύπων καλλιέργειες. Θα προχωρήσουμε στο τρίτο και τελευταίο κεφάλαιο της μελέτης όπου θα επικεντρωθούμε στο ουσιαστικό περιεχόμενο της συγκεκριμένης πτυχιακής εργασίας, δηλαδή στους αισθητήρες ανάλυσης νερού στις υδροπονικές καλλιέργειες. Θα δούμε ποια είναι η χρησιμότητα τους, ποια η λειτουργία τους, την εσωτερική τους διάταξη και όλα τα υπόλοιπα δεδομένα που τους καθιστούν τόσο σημαντικούς. Τέλος, θα κλείσουμε με το τελευταίο κεφάλαιο στο οποίο θα αναφερθούμε στα συνολικά συμπεράσματα της μελέτης και στην τελική άποψη που προκύπτει έχοντας παρουσιάσει όλα τα σχετικά δεδομένα. Ευελπιστώ το έργο αυτό, να αποτελέσει ένα χρήσιμο εγχειρίδιο, στα χέρια του κάθε μελετητή των υδροπονικών καλλιεργειών αλλά και των απαιτούμενων συστημάτων που συντελούν στην χρήση και στην εξέλιξη τους. 7

8 Λέξεις Κλειδιά: νερό, αισθητήρας, υδροπονία, καλλιέργεια, ποιότητα, ανάλυση, διάταξη ABSTRACT This thesis was an important part of my study on a topic, which interested me from the beginning of my studies in this sector, because of its importance. The survey was conducted in primary bibliographic stage but also with personal observation and research. The first chapter of this study will therefore show the concept of hydroponic cultures, how they are established, what they contain, their key characteristics, and the advantages and disadvantages that they show in relation to other cultures. We will also see what makes water so important to this particular type of cultures, so that they derive their name from it. The second chapter will analyze the concept of sensors in general. What type sensors can we meet generally in markets, what is their role in general, what are the advantages of using them and what are the disadvantages. We will also see the most used sensors and will end up in the types of sensors used in various types of cultures. We will proceed to the third and final chapter of the study which will focus on the essential content of this thesis, i.e. the water analysis sensors in hydroponics. We will see what the utility is, what their function has to do with, their internal layout and all other data that make them so important. Finally, we will sum up the study with the final chapter in which we will refer to the overall conclusions of the study and the final opinions coming in mind after having presented all the relevant data. I hope this project can serve as a useful guide in the hands of every scholar of hydroponic crops and the necessary systems to use and contribute to their development. Keywords: water, sensor, hydroponics, culture, quality, analysis, layout 8

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο αυτοματισμός είναι η διαδικασία της τεχνολογίας για να παρακολουθεί και να ελέγχει την παραγωγή και την παράδοση των προϊόντων και των υπηρεσιών. Στον τομέα της βιομηχανίας, η αυτοματοποίηση παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι αυξάνει την παραγωγικότητα, βελτιώνει την ασφάλεια και μειώνει τη δυνατότητα για λάθη που προκύπτουν από χειροκίνητες διαδικασίες. Οι αυτοματοποιημένες λύσεις χρησιμοποιούνται στις βιομηχανίες όπως στα μηχανήματα, στις εγκαταστάσεις κατασκευής, στις ανανεώσιμές πηγές ενέργειας, στις καλλιέργειες και στις μεταφορές και logistics. Οι βιομηχανικοί αυτοματισμοί σήμερα έχουν δημιουργήσει πολλές από τις τεχνολογικές εξελίξεις, όπως τους αισθητήρες υπερήχων και τους αισθητήρες λέιζερ, διότι όλα αυτά τα είδη των προϊόντων αυτοματισμού δίνουν ευκολία στους ανθρώπους ανάλογα βέβαια και με τον τύπο εργασίας που έχει αναλάβει ο καθένας. Οι αισθητήρες υπερήχων κερδίζουν τη δημοτικότητα σε μια σειρά από βιομηχανικές εργασίες, καθώς εντοπίζουν με αξιοπιστία τα ιδιαίτερα αντανακλαστικά και διαφανή αντικείμενα. Στους αισθητήρες υπερήχων, τα υπερηχητικά κύματα χρησιμοποιούνται για να επιτρέπουν τη σταθερή ανίχνευση διαφανών αντικειμένων. Αυτοί έχουν αποδεδειγμένη αξιοπιστία για την ακρίβειά τους σε πολλές βιομηχανίες και εφαρμογές, όπως ξυλεία και έπιπλα, κατασκευή υλικών και εξοπλισμού, γεωργικό εξοπλισμό, εφαρμογές ελέγχου, κ.λπ. Αυτοί οι αισθητήρες λειτουργούν καλά για εφαρμογές που απαιτούν ακριβείς μετρήσεις μεταξύ των σταθερών και κινούμενων αντικειμένων. Τα πλεονεκτήματα των αισθητήρων υπερήχων είναι ότι επηρεάζονται λιγότερο από τα υλικά στόχους και τις επιφάνειες, και δεν επηρεάζονται από το χρώμα. Οι αισθητήρες λέιζερ είναι λύσεις ακριβείας για τη μεταποιητική βιομηχανία. Οι βιομηχανικές εφαρμογές απαιτούν από τους αισθητήρες λέιζερ τη μέτρηση μιας διάστασης και να μετρήσουν το αντικείμενο ή υλικό σε σχέση με μία επιφάνεια αναφοράς. Οι αισθητήρες λέιζερ χρησιμοποιούνται συνήθως στη βιομηχανία για την επαλήθευση του μήκους, πλάτους και πάχους. Οι αισθητήρες λέιζερ μπορεί να είναι ιδανικοί για την αποφυγή σύγκρουσης, ανίχνευση προσέγγισης, μέτρηση στάθμης για υγρά και στερεά, την τοποθέτηση και την παρακολούθηση του εξοπλισμού ή ακόμα και εφαρμογές υψόμετρου. Αυτοί χρησιμοποιούνται όταν πρόκειται να ανιχνευθούν μικρά αντικείμενα ή ακριβείς θέσεις. Έχουν σχεδιαστεί και για αισθητήρες πορείας, φωτοκύτταρα ανάκλασης ή διάχυτη ανάκλαση. Η βιομηχανική αυτοματοποίηση μειώνει σημαντικά την ανάγκη για συνεχή παρουσία ανθρώπων και αυξάνει την ευελιξία κατά τη διαδικασία παραγωγής. Διαδραματίζει 9

10 πολύ σημαντικό ρόλο, δεδομένου ότι αυξάνει την παραγωγικότητα, βελτιώνει την ασφάλεια και μειώνει τη δυνατότητα για χειροκίνητη λάθη. Το αυξανόμενο κόστος του εργατικού δυναμικού, η ανάγκη για υψηλή παραγωγικότητα, η μείωση των κεφαλαιουχικών δαπανών και της ασφάλειας έχει οδηγήσει στην ανάγκη για την αυτοματοποίηση στις βιομηχανίες σήμερα. Αυτή η ανάγκη πρέπει να ικανοποιηθεί από ειδικευμένους επαγγελματίες, που έχουν τη γνώση και την ικανότητα στον τομέα της αυτοματοποίησης. Από την άλλη πλευρά και ανιχνεύοντας τις δυνατότητες της αγροτικής παραγωγής θα λέγαμε ότι σε σχέση με την οικονομία στο σύνολό της, η γεωργία ήταν σε πτωτική πορεία και σήμερα η βιομηχανία παράγει μόνο ένα μικρό ποσοστό του εθνικού εισοδήματος. Μεταξύ άλλων ανεπτυγμένων χωρών το ποσοστό αυτό είναι ιδιαίτερα χαμηλό και αντικατοπτρίζει την έλλειψη στρατηγικής σημασίας που συνδέεται με τη γεωργία από το πολιτικό κατεστημένο. Πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι ασχολούνται άμεσα στη γεωργία, είτε σε πλήρη ή μερική απασχόληση. Αυτό είναι σημαντικό μέρος της συνολικής απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές και που βοηθά στη διατήρηση των αγροτικών κοινοτήτων. Εξάλλου, απαντώντας στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες, πολλές γεωργικές εκμεταλλεύσεις έχουν διαφοροποιηθεί και έχουν αφήσει περιττές εγκαταστάσεις, αναπτύσσοντας τις δικές τους εναλλακτικές επιχειρήσεις. Αυτά έχουν παράσχει πρόσθετη απασχόληση εκτός του γεωργικού τομέα. Επίσης, ο αγροτικός τουρισμός, εκτιμάται ότι είναι μεγάλης ετήσιας αξίας για την οικονομία στην Ελλάδα, και εξαρτάται άμεσα από τη γεωργία στην ύπαιθρο που προσελκύει επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μάλιστα μια ιδιαίτερη στροφή ειδικά των νέων ατόμων προς την ύπαιθρο με σκοπό να εγκατασταθούν εκεί και να καλλιεργήσουν, πολλές φορές επιχειρώντας πρότυπες καλλιέργειες όπως και οι υδατοκαλλιέργιες. Έχοντας λοιπόν ανιχνεύσει την σπουδαιότητα των δύο τομέων που αναφέραμε προηγουμένως, θα προσπαθήσουμε να συνδέσουμε αυτές τις δύο έννοιες στην μελέτη που θα πραγματοποιήσουμε παρακάτω, προκειμένου να αναλύσουμε την σπουδαιότητα της εισαγωγής των αισθητήρων ανάλυσης υδάτων στις προαναφερθείσες καλλιέργειες αλλά και τον τρόπο λειτουργίας τους. 10

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναλύσουμε το περιεχόμενο αλλά και την σύσταση των υδροπονικών καλλιεργειών, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους, ενώ θα συζητήσουμε σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας τους και για τα βασικά τους χαρακτηριστικά Σύντομη παρουσίαση της υδροκαλλιέργειας Η υδροκαλλιέργεια είναι ένας τρόπος καλλιέργειας πολλών διαφορετικών τύπων φυτών χωρίς τη χρήση οποιουδήποτε είδους εδάφους. Η υδροκαλλιέργεια είναι μια μορφή υδροπονίας, και οι δύο κύριες μορφές μερικές φορές αναφέρονται ως παθητική ή ενεργητική υδροπονία (Venter, 2010: 32). Οι υδροκαλλιέργειες έχουν μια σειρά από πλεονεκτήματα σε σχέση με την παραδοσιακή γεωργία στο έδαφος, ειδικά για την καλλιέργεια φυτών στο σπίτι, και πολλοί άνθρωποι στρέφονται προς τις υδροκαλλιέργειες, προκειμένου να τους βοηθήσουν να διατηρήσουν την καλύτερη φροντίδα των φυτών στο σπίτι. Εικόνα 1. Τυπική εικόνα υδροκαλλιέργειας Οι περισσότερες υδροκαλλιέργειες, γίνονται χρησιμοποιώντας κάποιο είδος συσσωματώματος, το οποίο είναι ιδιαίτερα απορροφητικό, και τα θρεπτικά συστατικά προστίθενται στο συσσωμάτωμα. Η πιο κοινή μορφή συσσωματώματος είναι διαστέλλοντα βότσαλα αργίλου, τα οποία έχουν ψηθεί με τρόπο τέτοιο ώστε να έχουν μια πορώδη και 11

12 ανοικτή εσωτερική δομή, και ένα σκληρό εξωτερικό κέλυφος. Αυτά τα βότσαλα απορροφούν πολύ νερό και είναι αρκετά ελαφριά και μεταφέρονται εύκολα (Μαυρογιαννόπουλος, 2007: 46). Ακριβώς όπως το έδαφος, τα χαλίκια αργίλου μπορούν να απορροφήσουν το νερό και τα θρεπτικά συστατικά που πιθανόν να προστεθούν σε αυτά, και τα φυτά με τη σειρά τους μπορούν να συγκεντρώσουν το νερό και τα θρεπτικά συστατικά από τα βότσαλα. Η ίδια τριχοειδής δράση που λαμβάνει χώρα στο χώμα, γίνεται με αυτό το συσσωμάτωμα, αλλά έχει μερικά πλεονεκτήματα έναντι του παραδοσιακού εδάφους (χώματος). Δεδομένου ότι υπάρχει πολύς περισσότερος χώρος μεταξύ του εδάφους και εφόσον οι υδροκαλλιέργειες γίνονται συχνά σε διαφανή δοχεία, κάποιος μπορεί εύκολα να δει με μια ματιά εάν υπάρχει επαρκής ποσότητα νερού στο συσσωμάτωμα για να θρέψει το φυτό, ενώ η αδιαφάνεια εδάφους μπορεί να το κάνει δύσκολο να προσδιοριστεί. Επίσης, το επιπλέον διάστημα μεταξύ των βότσαλων σημαίνει ότι οι ρίζες των φυτών είναι σε θέση να αναπνέουν πολύ πιο εύκολα από ότι στο παραδοσιακό έδαφος, δηλαδή το χώμα, το οποίο μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη όλων των ειδών της σήψης και άλλων προβλημάτων που μαστίζουν τα φυτά (Μαυρογιαννόπουλος, 1994: 76). Δεδομένου ότι τα αδρανή που χρησιμοποιούνται σε υδατοκαλλιέργειες δεν έχουν φυσικά πολλά μέταλλα και θρεπτικά συστατικά σε αυτά, αντιθέτως με το φυσικό έδαφος, και εφόσον η προσθήκη υλικών όπως λίπασμα στο συσσωμάτωμα, δεν θα ήταν εφικτή, υπάρχουν ειδικά θρεπτικά διαλύματα που χρησιμοποιούνται σε υδατοκαλλιέργειες. Οι λύσεις αυτές μπορούν να αγοραστούν σε οποιοδήποτε υδροπονικής ειδικότητας κατάστημα, και συνήθως έρχονται σε σκόνη, υγρό, δισκίο, ή ρητίνη. Οι σκόνες και τα υγρά προστίθενται απλώς στο νερό και τοποθετούνται σε διάλυμα, και στη συνέχεια το νερό προστίθεται στο δοχείο (Benton Jones, 2012: 77). Οι ρητίνες και τα δισκία έχουν την τάση να παίρνουν πολύ περισσότερο χρόνο για να απελευθερώσουν τα συστατικά τους, και έτσι απαιτούν πολύ λιγότερη συντήρηση, με ορισμένες ρητίνες να απαιτούν την αλληλεπίδραση μόνο κάθε λίγους μήνες. 12

13 1.2. Η υδροπονία και τα χαρακτηριστικά της Η υδροπονία είναι ένα υποσύνολο της υδροκαλλιέργειας και είναι μια μέθοδος καλλιέργειας φυτών με χρήση ορυκτών θρεπτικών διαλυμάτων, στο νερό, χωρίς χώμα. Τα χερσαία φυτά, μπορούν να καλλιεργηθούν με τις ρίζες τους στον ανόργανο θρεπτικό διάλυμα μόνο ή σε αδρανές μέσο, όπως ο περλίτης, το χαλίκι, ο βιοξυλάνθρακας, ο πετροβάμβακας, τα χαλίκια αργίλου ή ο φλοιός καρύδας (Benton Jones, 2012: 32). Ερευνητές ανακάλυψαν τον 18ο αιώνα ότι τα φυτά απορροφούν τα βασικά μεταλλικά θρεπτικά συστατικά, όπως τα ανόργανα ιόντα στο νερό. Σε φυσικές συνθήκες, το έδαφος δρα ως δεξαμενή ορυκτών θρεπτικών συστατικών, αλλά το ίδιο το έδαφος δεν είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη των φυτών. Όταν οι ανόργανες θρεπτικές ουσίες στο χώμα διαλύονται στο νερό, οι ρίζες των φυτών είναι σε θέση να τις απορροφήσουν. Όταν οι απαιτούμενες ανόργανες θρεπτικές ουσίες εισάγονται στην παροχή νερού ενός φυτού τεχνητά, το έδαφος δεν είναι πλέον απαραίτητο για το φυτό ώστε να ευδοκιμήσει (Resh, 2002: 44). Σχεδόν κάθε φυτό που μπορούμε να βρούμε φυτεμένο σε χώμα, μπορεί να αναπτυχθεί με υδροπονία. Η υδροπονία είναι επίσης μια τυποποιημένη τεχνική στην έρευνα και τη διδασκαλία της βιολογίας. Εικόνα 2. Απεικόνιση υδροπονικής καλλιέργειας 13

14 Μερικοί από τους λόγους για τους οποίους η υδροπονία εφαρμόζεται σε όλο τον κόσμο για την παραγωγή τροφίμων είναι οι ακόλουθοι: Δεν είναι απαραίτητο το χώμα για την υδροπονία. Το νερό παραμένει στο σύστημα και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί έτσι, υπάρχει μικρότερη απαίτηση νερού. Είναι δυνατόν να ελέγχονται τα επίπεδα της διατροφής στο σύνολό τους έτσι υπάρχουν χαμηλότερες απαιτήσεις διατροφής. Δεν απελευθερώνεται ρύπανση λόγω της διατροφής στο περιβάλλον, λόγω του ελεγχόμενου συστήματος. Σταθερές και υψηλές αποδόσεις. Είναι πιο εύκολο να απαλλαγούμε από τα παράσιτα και τις ασθένειες από ότι στο έδαφος λόγω της κινητικότητας του δοχείου. Ευκολία ως προς την συγκομιδή. Καμία ζημία λόγω φυτοφαρμάκων. Σήμερα, η υδροπονία αποτελεί ένα καθιερωμένο υποσύνολο της φυτοκομίας. Η πρόοδος υπήρξε ραγδαία, και τα αποτελέσματα που λαμβάνονται σε διάφορες χώρες έχουν αποδείξει ότι είναι αρκετά πρακτική και με πολύ σαφή πλεονεκτήματα σε σχέση με τις συμβατικές μεθόδους καλλιέργειας κηπευτικών. Εικόνα 3. Γράφημα σύγκρισης απόδοσης καρπών με απλή ή υδροπονική καλλιέργεια Υπάρχουν δύο κύρια πλεονεκτήματα της καλλιέργειας των φυτών χωρίς χώμα. Πρώτον, η υδροπονία μπορεί δυνητικά να παράγει πολύ υψηλότερες αποδόσεις στις καλλιέργειες. Επίσης, η υδροπονία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε χώρους όπου 14

15 η γεωργία στο έδαφος δεν είναι δυνατή. Όσον αφορά τα μειονεκτήματα, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ότι, χωρίς το χώμα ως ρυθμιστικό, οποιαδήποτε αποτυχία στο υδροπονικό σύστημα οδηγεί σε ταχύ θάνατο του φυτού. Άλλα μειονεκτήματα περιλαμβάνουν επιθέσεις παθογόνων όπως η βερτισιλλίωση που προκαλείται από τα υψηλά επίπεδα υγρασίας που συνδέονται με την υδροπονία. Επίσης, πολλά υδροπονικά φυτά απαιτούν διαφορετικά λιπάσματα και συστήματα συγκράτησης (Resh, 2002: 47). Οι δύο κύριοι τύποι της υδροπονίας είναι η καλλιέργεια διαλύματος και η καλλιέργεια μέσου. Η καλλιέργεια διαλύματος δεν χρησιμοποιεί ένα στερεό μέσο για τις ρίζες, απλά το θρεπτικό διάλυμα. Οι τρεις κύριοι τύποι των καλλιεργειών διαλύματος είναι η στατική καλλιέργεια διαλύματος, η καλλιέργεια συνεχούς ροής διαλύματος και η αεροπονική. Η μέθοδος μέσου καλλιέργειας έχει ένα στερεό μέσο για τις ρίζες και παίρνει το όνομα της από τον τύπο του μέσου, για παράδειγμα καλλιέργεια άμμου, καλλιέργεια χαλικιού ή καλλιέργεια πετροβάμβακα. Υπάρχουν δύο βασικές παραλλαγές για κάθε μέσο, η υπο-άρδευση και η άρδευση κορυφής. Για όλες τις τεχνικές, οι περισσότερες υδροπονικά δεξαμενές είναι κατασκευασμένες από πλαστικό, αλλά υπάρχουν και άλλα υλικά που έχουν χρησιμοποιηθεί, όπως το τσιμέντο, το γυαλί, το μέταλλο, τα φυτικά στερεά, και το ξύλο. Τα δοχεία θα πρέπει να αποκλείουν το φως για να αποτρέψουν την ανάπτυξη αλγών στο θρεπτικό διάλυμα (Peckenpaugh, 2004: 61) Τα συστήματα των υδροπονικών καλλιεργειών Υπάρχουν 6 βασικοί τύποι υδροπονικών συστημάτων: το σύστημα φυτιλιού, η καλλιέργεια νερού, στο σύστημα Ebb & Flow, το σύστημα στάγδην (ανάκτησης ή μη ανάκτησης), το σύστημα τεχνικής θρεπτικής μεμβράνης και το αεροπονικό σύστημα. Υπάρχουν εκατοντάδες παραλλαγές αυτών των βασικών τύπων των συστημάτων, αλλά όλες οι μέθοδοι υδροπονικής είναι μια παραλλαγή (ή συνδυασμός) αυτών των έξι. 15

16 Το σύστημα φυτιλιού Το σύστημα φυτιλιού είναι μακράν ο απλούστερος τύπος υδροπονικού συστήματος. Αυτό είναι ένα παθητικό σύστημα, το οποίο σημαίνει ότι δεν υπάρχουν κινούμενα μέρη. Το θρεπτικό διάλυμα απορροφάται στο μέσο καλλιέργειας από το δοχείο με ένα φυτίλι (Venter, 2010: 38). Αυτό το σύστημα μπορεί Εικόνα 4. Το σύστημα φυτιλιού να χρησιμοποιήσει μια ποικιλία μέσου καλλιέργειας. Ο περλίτης, ο βερμικουλίτης, και οι ίνες καρύδας είναι από τα πιο δημοφιλή. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα αυτού του συστήματος είναι ότι τα φυτά που είναι μεγάλα ή χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες νερού μπορούν να καταναλώσουν το θρεπτικό διάλυμα γρηγορότερα από το φυτίλι μπορεί να το προμηθεύει Καλλιέργεια Νερού Το σύστημα καλλιέργειας νερού είναι το απλούστερο όλων των ενεργών υδροπονικών συστημάτων. Η πλατφόρμα που συγκρατεί τα φυτά είναι συνήθως κατασκευασμένη από φελιζόλ και επιπλέει απευθείας στο θρεπτικό διάλυμα. Μια αντλία τροφοδοτεί αέρα πέτρα αέρα, που δημιουργεί φυσαλίδες του θρεπτικού διαλύματος και τροφοδοτεί το οξυγόνο στις Εικόνα 5. Το σύστημα καλλιέργειας νερού ρίζες των φυτών. Η καλλιέργεια νερού είναι το σύστημα επιλογής για την καλλιέργεια μαρουλιού, τα οποία είναι ταχέως αναπτυσσόμενα υδρόφιλα φυτά, γεγονός που την καθιστά την ιδανική επιλογή για αυτό το είδος υδροπονικού συστήματος. Πολύ λίγα φυτά εκτός από τα μαρούλια αναπτύσσονται καλά σε αυτό το είδος του συστήματος (Venter, 2010: 40). Το μεγαλύτερο μειονέκτημα αυτού του είδους του συστήματος είναι ότι δεν λειτουργεί καλά με μεγάλες εγκαταστάσεις ή με μακρόβια φυτά. 16

17 Σύστημα Ebb & Flow Εικόνα 6. Το σύστημα Ebb & Flow Το σύστημα «πλημμυρίδας και άμπωτης» λειτουργεί πλημμυρίζοντας προσωρινά το δίσκο ανάπτυξης με θρεπτικό διάλυμα και, στη συνέχεια, αποστραγγίζει το διάλυμα πίσω στη δεξαμενή. Η δράση αυτή γίνεται συνήθως με μια βυθισμένη αντλία που είναι συνδεδεμένη με ένα χρονόμετρο. Όταν ο χρονοδιακόπτης ενεργοποιεί την αντλία, το θρεπτικό διάλυμα αντλείται μέσα στο δίσκο ανάπτυξης. Όταν ο χρονοδιακόπτης κλείνει την αντλία, το θρεπτικό διάλυμα ρέει πίσω στη δεξαμενή. Το χρονόμετρο έχει οριστεί να ενεργοποιείται αρκετές φορές την ημέρα, ανάλογα με το μέγεθος και τον τύπο των φυτών, τη θερμοκρασία και την υγρασία και το είδος του καλλιεργητικού μέσου που χρησιμοποιείται. Το σύστημα Ebb & Flow, είναι ένα ευέλικτο σύστημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί με μια ποικιλία από μέσα καλλιέργειας. Το σύνολο του δίσκου ανάπτυξης μπορεί να γεμίσει με πέτρες ανάπτυξης, χαλίκι ή κοκκώδη πετροβάμβακα. Πολλοί άνθρωποι επιθυμούν να χρησιμοποιούν τα ατομικά δοχεία γεμάτα με καλλιεργητικό υπόστρωμα, γεγονός που το καθιστά ευκολότερο να μετακινηθούν τα φυτά τριγύρω ή ακόμα και να τα μετακινήσετε και εντός και εκτός του συστήματος. Το κύριο μειονέκτημα αυτού του συστήματος, είναι ότι με ορισμένους τύπους μέσου καλλιέργειας, υπάρχει ένα θέμα ευπάθειας σε διακοπές ρεύματος, καθώς και αστοχίες στην αντλία και στο χρονόμετρο. Οι ρίζες μπορούν να στεγνώσει γρήγορα, όταν οι κύκλοι ποτίσματος διακοπούν (Venter, 2010: 45). Αυτό το πρόβλημα μπορεί να ανακουφιστεί κάπως με τη χρήση καλλιεργητικών μέσων που διατηρούν περισσότερο νερό (πετροβάμβακας, βερμικουλίτης, ή ίνες καρύδας). 17

18 Συστήματα στάγδην (ανάκτησης/ μη ανάκτησης) Τα συστήματα στάγδην είναι πιθανώς τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα υδροπονικά συστήματα στον κόσμο. Η λειτουργία είναι απλή: ένα χρονόμετρο ελέγχει μια βυθισμένη αντλία. Ο χρονοδιακόπτης ενεργοποιεί την αντλία και το θρεπτικό διάλυμα στάζει πάνω στη βάση του κάθε φυτού από ένα μικρό σωληνάκι. Σε ένα σύστημα στάγδην αποκατάστασης το Εικόνα 7. Το σύστημα στάγδην πλεονάζον θρεπτικό διάλυμα που τρέχει μαζεύεται πίσω στο δεξαμενή για επαναχρησιμοποίηση. Το σύστημα μη ανάκτησης δεν συλλέγει τις απορροές. Ένα σύστημα ανάκτησης χρησιμοποιεί το θρεπτικό διάλυμα λίγο πιο αποτελεσματικά, καθώς η περίσσεια του διαλύματος επαναχρησιμοποιείται, και αυτό επιτρέπει επίσης τη χρήση ενός πιο φθηνού χρονοδιακόπτη διότι ένα σύστημα ανάκτησης δεν απαιτεί ακριβή έλεγχο των κύκλων ποτίσματος. Το σύστημα μη ανάκτησης πρέπει να έχει ένα πιο ακριβές χρονόμετρο έτσι ώστε οι κύκλοι ποτίσματος να μπορούν να ρυθμιστούν ώστε να διασφαλιστεί ότι τα φυτά θα πάρουν αρκετό θρεπτικό διάλυμα και η απορροή θα διατηρηθεί στο ελάχιστο. Το σύστημα μη ανάκτησης απαιτεί λιγότερη συντήρηση, λόγω του γεγονότος ότι η περίσσεια του θρεπτικού διαλύματος δεν ανακυκλώνεται πίσω στη δεξαμενή, έτσι η αντοχή των θρεπτικών συστατικών και το pη της δεξαμενής δεν θα διαφέρουν. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί κανείς να γεμίσει το δοχείο με το θρεπτικό διάλυμα με ρυθμισμένο ph, και στη συνέχεια, να το αφήσει μέχρι να χρειαστεί να προσθέσει περισσότερο (Venter, 2010: 51). Ένα σύστημα ανάκτησης μπορεί να έχει μεγάλες μετατοπίσεις ph και στα επίπεδα ισχύος των θρεπτικών ουσιών που απαιτούν περιοδικό έλεγχο και ρύθμιση Τεχνική Θρεπτικής Μεμβράνης Αυτό είναι το είδος του υδροπονικού συστήματος, που οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται όταν μιλούν για υδροπονία. Τα συστήματα αυτά έχουν μια σταθερή ροή θρεπτικού διαλύματος, έτσι δεν υπάρχει χρονόμετρο που απαιτείται για την 18

19 υποβρύχια αντλία. Το θρεπτικό διάλυμα αντλείται εντός του δίσκου ανάπτυξης (συνήθως με ένα σωλήνα) και ρέει πάνω από τις ρίζες των φυτών, και στη συνέχεια αποστραγγίζεται πίσω στη δεξαμενή. Συνήθως δεν υπάρχει καλλιεργητικό μέσο που Εικόνα 8. Το σύστημα τεχνικής θρεπτικής μεμράνης χρησιμοποιείται, πλην του αέρα, γεγονός που αποκαθιστά το κόστος της αντικατάστασης του μέσου ανάπτυξης μετά από κάθε καλλιέργεια. Συνήθως το φυτό στηρίζεται σε ένα μικρό πλαστικό καλάθι με τις ρίζες να κρέμονται μέσα στο θρεπτικό διάλυμα (Venter, 2010: 53). Τα συστήματα αυτά είναι πολύ ευαίσθητα σε διακοπές ρεύματος και σε αστοχίες της αντλίας. Οι ρίζες στεγνώνουν πολύ γρήγορα όταν η ροή του θρεπτικού διαλύματος διακόπτεται Αεροπονικό σύστημα Εικόνα 9. Το αεροπονικό σύστημα Το αεροπονικό σύστημα είναι ίσως το πιο υψηλής τεχνολογίας σύστημα της υδροπονικής κηπουρικής. Όπως και στο σύστημα θρεπτικής μεμβράνης, πάνω από το μέσο ανάπτυξης υπάρχει κατά κύριο λόγο αέρας. Οι ρίζες κρέμονται στον αέρα και υγραίνονται με θρεπτικό διάλυμα. Οι ψεκασμοί γίνονται συνήθως κάθε λίγα λεπτά. Επειδή οι ρίζες εκτίθενται στον αέρα, όπως και στο προηγούμενο σύστημα, οι ρίζες θα στεγνώνουν πολύ γρήγορα, αν οι κύκλοι ψεκασμού διακοπούν. Ένα χρονόμετρο ελέγχει την αντλία των θρεπτικών συστατικών όπως και σε άλλα είδη υδροπονικών συστημάτων, εκτός και αν το αεροπονικό σύστημα χρειάζεται ένα σύντομου κύκλου χρονόμετρο, που τρέχει την αντλία για λίγα δευτερόλεπτα κάθε δύο λεπτά (Venter, 2010: 57). 19

20 1.4. Γιατί να επιλέξει κανείς υδροπονική καλλιέργεια Οι σπουδαιότεροι λόγοι για να επιλέξει κανείς την υδροπονική έναντι της τυπικής καλλιέργειας είναι οι ακόλουθοι. Απομόνωση από το έδαφος. Η φύτευση πραγματοποιείται σε κατάλληλο ύψος, όπου η ρύπανση του εδάφους δεν έχει καμία επίπτωση. Τα φυτά καλλιεργούνται σε δοχεία νερού ή σε χαμηλού κόστους φυσικά υποστρώματα (άμμος, φλοιός ρυζιού, ελαφρόπετρα, κλπ.). Με αυτό το σύστημα, είναι δυνατό να αναπτυχθεί ένα τεράστιο φάσμα λαχανικών. Χρήση περιορισμένου χώρου. Ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα της υδροπονίας είναι η δυνατότητα χρησιμοποίησης των αστικών χώρων που μέχρι τώρα δεν είχε θεωρηθεί κατάλληλη για την καλλιέργεια τροφίμων. Υψηλή αποτελεσματικότητα στη χρήση του νερού άρδευσης. Το νερό ανακυκλώνεται και δεν ρυπαίνει το περιβάλλον. Ευκολία αντιμετώπισης των ασθενειών και των ζιζανίων. Τα υδροπονικά συστήματα διευκολύνουν την υιοθέτηση των προγραμμάτων ολοκληρωμένης διαχείρισης επιβλαβών οργανισμών (IPM). Υπάρχει επίσης μια σημαντική μείωση της χρήσης των χημικών ουσιών, που πιθανόν χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο παρασίτων και των ζιζανίων. Επιπλέον, ούτε το προϊόν ούτε το περιβάλλον είναι μολυσμένο από χημικές ουσίες. Υψηλότερες αποδόσεις και μικρότερους χρόνους μεταξύ των συγκομιδών. Ως εκ τούτου, η συνολική παραγωγή είναι μεγαλύτερη από ό, τι στην περίπτωση των συμβατικών συστημάτων εδάφους. Εύκολο να το μάθεις. Η τεχνική είναι εύκολη να την καταλάβει κανείς, δεν απαιτεί προηγούμενη γνώση καθώς και τα συγκεκριμένα αποτελέσματα επιτυγχάνονται γρήγορα. Πιθανή χρήση ανακυκλωμένων υλικών. Είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν ανακυκλωμένα υλικά για την κατασκευή συστημάτων ανάπτυξης. Στη συνέχεια, οι καλλιεργητές μπορούν να χρησιμοποιούν υλικά που έχουν διαθέσιμα, π.χ. ξύλο, υλικά συσκευασίας μίας χρήσης. Πηγή εισοδήματος από άμεσες πωλήσεις. Μπορεί να αποτελέσει περίπτωση μικρής ή μεγάλης επιχείρησης. 20

21 Τα παραγόμενα τρόφιμα είναι υψηλής ποιότητας. Τα φρούτα και τα λαχανικά έχουν υψηλή βιολογική και διατροφική αξία. Οι καλλιέργειες τροφοδοτούν προϊόντα για κατανάλωση στα νοικοκυριά όταν είναι έτοιμα να χρησιμοποιηθούν. Ως εκ τούτου, τα προϊόντα είναι φρέσκα και έχουν τις θρεπτικές και θεραπευτικές ιδιότητες τους ανέπαφες (βιταμίνες, μέταλλα, φυτο-θρεπτικά συστατικά, κλπ) (Μαυρογιαννόπουλος, 2007: 85). 21

22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναλύσουμε την έννοια των αισθητήρων γενικότερα. Τι τύπου αισθητήρες μπορούμε να συναντήσουμε γενικά στο εμπόριο, ποιος είναι ο ρόλος τους σε γενικές γραμμές, ποια είναι τα πλεονεκτήματα της χρήσης τους και ποια τα μειονεκτήματα. Θα δούμε επίσης τους περισσότερο χρησιμοποιούμενους αισθητήρες και θα καταλήξουμε στα είδη των αισθητήρων που χρησιμοποιούνται στις διαφόρων τύπων καλλιέργειες Γενικά για τους αισθητήρες Οι αισθητήρες είναι εξελιγμένες συσκευές που χρησιμοποιούνται συχνά για να ανιχνεύσουν και να ανταποκριθούν σε ηλεκτρικά ή οπτικά σήματα. Ένας αισθητήρας μετατρέπει τη φυσική παράμετρο (για παράδειγμα: την θερμοκρασία, την αρτηριακή πίεση, την υγρασία, την ταχύτητα, κ.λπ.) σε ένα Εικόνα 10. Διάφοροι τύποι αισθητήρων σήμα που μπορεί να μετρηθεί ηλεκτρικά. Ας εξηγήσουμε το παράδειγμα της θερμοκρασίας. Ο υδράργυρος στο θερμόμετρο γυαλιού, διαστέλλει και συστέλλει το υγρό για να μετατρέψει τη μετρημένη θερμοκρασία που μπορεί να διαβαστεί από ένα άτομο στον βαθμονομημένο γυάλινο σωλήνα. 22

23 Υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά που πρέπει να ληφθούν υπόψη όταν θα επιλέξει κανείς ένα αισθητήρα. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι: 1. Η Ακρίβεια 2. Η περιβαλλοντική κατάσταση συνήθως έχει όρια θερμοκρασίας/ υγρασίας 3. Το φάσμα όριο μέτρησης του αισθητήρα 4. Η βαθμονόμηση Ουσιαστική για τις περισσότερες από τις συσκευές μέτρησης, καθώς ο τρόπος με τον οποίο διαβάζεται κάτι αλλάζει με τον καιρό 5. Ανάλυση Μικρότερη προσαύξηση ανιχνεύεται από τον αισθητήρα 6. Κόστος 7. Επαναληψιμότητα Η ανάγνωση, η οποία ποικίλλει, μετράται επανειλημμένως στο ίδιο περιβάλλον. Οι αισθητήρες κατατάσσονται στα ακόλουθα κριτήρια: 1. Κύρια ποσότητα εισόδου (μετρητέα) 2. Αρχές μεταγωγής (Χρησιμοποιώντας φυσικές και χημικές επιδράσεις) 3. Υλικό και Τεχνολογία 4. Ιδιότητα 5. Εφαρμογή Η αρχή μεταγωγής είναι τα βασικά κριτήρια που ακολουθούνται για την αποτελεσματική προσέγγιση. Συνήθως, τα κριτήρια υλικών και τεχνολογίας έχουν επιλεγεί από την ομάδα ανάπτυξης των μηχανικών. 23

24 Η κατάταξη με βάση την ιδιότητα γίνεται ως κάτωθι: 1. Θερμοκρασία θερμίστορες, θερμοστοιχεία και πολλά άλλα. 2. Πίεση οπτικές ίνες, κενό, μανόμετρα με βάση ελαστικό υγρό, κ.λπ. 3. Ροή Ηλεκτρομαγνητική, διαφορικής πίεσης, μετατόπισης θέσης, θερμικής μάζας, κ.λπ. 4. Αισθητήρες Επίπεδου διαφορικής πίεσης, υπερήχων ραδιοσυχνοτήτων, ραντάρ, θερμικής μετατόπισης, κ.λπ. 5. Εγγύτητα και μετατόπιση φωτοηλεκτρική, χωρητική, μαγνητική, με υπερήχους. 6. Βιοαισθητήρες αντιηχητικό κάτοπτρο, ηλεκτροχημικός, επιφάνεια συντονισμού Plasma, ποτενσιομετρικός προσπελάσιμος από φως. 7. Εικόνας 8. Φυσικού αερίου και χημικών ημιαγωγός, υπερύθρων, αγωγιμότητας Ηλεκτροχημικός. 9. Επιτάχυνση Γυροσκόπιο, επιταχυνσιόμετρο. 10. Άλλα Υγρασία, αισθητήρας υγρασίας, αισθητήρας ταχύτητας, μάζας, αισθητήρας κλίσης, δύναμης, το ιξώδους. Η κατάταξη με βάση την εφαρμογή είναι όπως δίνεται παρακάτω: Ελέγχου βιομηχανικής διαδικασία, μέτρησης και αυτοματισμού Μη-βιομηχανικής χρήσης σε αεροσκάφη, ιατρικά προϊόντα, αυτοκίνητα, ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης, και άλλους τύπους αισθητήρων. 24

25 Οι αισθητήρες μπορούν να ταξινομηθούν ανάλογα με την ισχύ ή την απαίτηση παροχής ενέργειας των αισθητήρων: Ενεργός αισθητήρας: Οι αισθητήρες που απαιτούν τροφοδοσία ρεύματος, ονομάζονται ενεργοί αισθητήρες. Παθητικός αισθητήρας: Οι αισθητήρες που δεν απαιτούν παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, ονομάζονται παθητικοί αισθητήρες. Υπό τις σημερινές και μελλοντικές εφαρμογές, οι αισθητήρες μπορούν να ταξινομηθούν σε ομάδες ως εξής: Επιταχυνσιόμετρα - Αυτά βασίζονται στην τεχνολογία μικροηλεκτρομηχανικού αισθητήρα. Βιοαισθητήρες - Αυτοί βασίζονται στην ηλεκτροχημική τεχνολογία. Αισθητήρες Εικόνας - Αυτοί βασίζονται στην τεχνολογία CMOS. Χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρονικά είδη ευρείας κατανάλωσης, τη χρήση βιομετρικών στοιχείων, την κυκλοφορία και την εποπτεία της ασφάλειας και της απεικόνισης του υπολογιστή. Ανιχνευτές Κίνησης - Αυτοί βασίζονται στην υπέρυθρη ακτινοβολία, στους υπερήχους, και την τεχνολογία μικροκυμάτων/ ραντάρ. Χρησιμοποιούνται σε βιντεοπαιχνίδια και προσομοιώσεις, στην ενεργοποίηση φωτός και στην ανίχνευση ασφαλείας (Vetelino & Reghu, 2010, Webster, 1999, Sinclair, 2000). Στην επόμενη σελίδα μπορούμε να δούμε μια τυπική διάκριση των αισθητήρων. 25

26 Εικόνα 11. Διάφορες τυπολογίες αισθητήρων 26

27 2.2. Ταξινόμηση των σφαλμάτων μέτρησης Ένας καλός αισθητήρας υπακούει στους ακόλουθους κανόνες: Είναι ευαίσθητος στην μετρούμενη ιδιότητα και μόνο Δεν είναι ευαίσθητος σε κάθε άλλη ιδιότητα που ενδέχεται να συναντήσει κατά την εφαρμογή του Δεν επηρεάζει τη μετρούμενη ιδιότητα Οι ιδανικοί αισθητήρες έχουν σχεδιαστεί για να είναι γραμμικοί ή γραμμικοί ως προς κάποια απλή μαθηματική συνάρτηση μέτρησης, τυπικά λογαριθμική. Η έξοδος ενός τέτοιου αισθητήρα είναι ένα αναλογικό σήμα και γραμμικά ανάλογο με την αξία ή την απλή συνάρτηση της μετρούμενης ιδιοκτησίας (Καλοβρέκτης & Κατέβας, 2012: 78). Η ευαισθησία στη συνέχεια ορίζεται ως ο λόγος μεταξύ του σήματος εξόδου και της μετρούμενης ιδιότητας. Για παράδειγμα, εάν ένας αισθητήρας μετρά την θερμοκρασία και έχει έξοδο τάσης, η ευαισθησία είναι μία σταθερά με μονάδα V/K. Ο αισθητήρας αυτός είναι γραμμικός, επειδή η αναλογία είναι σταθερή σε όλα τα σημεία μέτρησης. Για να τεθεί σε επεξεργασία ή χρήση σε ψηφιακό εξοπλισμό, ένας αισθητήρας αναλογικού σήματος, αυτό θα πρέπει να μετατραπεί σε ένα ψηφιακό σήμα, με τη χρήση ενός μετατροπέα αναλογικού προς ψηφιακό Αποκλίσεις αισθητήρων Εάν ο αισθητήρας δεν είναι ιδανικός, μπορούν να παρατηρηθούν διάφοροι τύποι αποκλίσεων όπως: Η ευαισθησία μπορεί να διαφέρει στην πράξη από την καθορισμένη τιμή. Αυτό ονομάζεται σφάλμα ευαισθησίας, αλλά ο αισθητήρας είναι ακόμη γραμμικός. Δεδομένου ότι το φάσμα του σήματος εξόδου είναι πάντα περιορισμένο, το σήμα εξόδου θα φτάσει τελικά στο ελάχιστο ή στο μέγιστο όταν η μετρούμενη ιδιότητα υπερβαίνει τα όρια. Το εύρος πλήρους κλίμακας καθορίζει τις μέγιστες και ελάχιστες τιμές της μετρούμενης ιδιότητας. 27

28 Εάν το σήμα εξόδου δεν είναι μηδέν, όταν η μετρούμενη ιδιότητα είναι μηδέν, ο αισθητήρας έχει ένα αντιστάθμισμα. Αυτό ορίζεται ως η έξοδος του αισθητήρα σε μηδενική είσοδο. Εάν η ευαισθησία δεν είναι σταθερή σε όλο το εύρος του αισθητήρα, αυτό ονομάζεται μη γραμμικότητα. Συνήθως αυτό ορίζεται από το ποσό η έξοδος διαφέρει από την ιδανική συμπεριφορά σε όλο το εύρος του αισθητήρα, που συχνά σημειώνεται ως ποσοστό του πλήρους φάσματος. Εάν η απόκλιση προκαλείται από μια ταχεία μεταβολή της μετρούμενης ιδιότητας με την πάροδο του χρόνου, υπάρχει ένα δυναμικό σφάλμα. Συχνά, αυτή η συμπεριφορά περιγράφεται με ένα προσχέδιο που παρουσιάζει το σφάλμα της ευαισθησίας και την μετατόπιση φάσης ως συνάρτηση της συχνότητας ενός περιοδικού σήματος εισόδου. Εάν το σήμα εξόδου αλλάζει αργά ανεξάρτητα από την μετρούμενη ιδιότητα, αυτό ορίζεται ως εκτροπή. Η μακροπρόθεσμη μεταβολή συνήθως δείχνει μια αργή υποβάθμιση των ιδιοτήτων του αισθητήρα πάνω σε ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο θόρυβος είναι μια τυχαία απόκλιση του σήματος που μεταβάλλεται στο χρόνο. Η υστέρηση είναι ένα σφάλμα που προκαλείται όταν η μετρούμενη ιδιότητα αντιστρέφει την κατεύθυνση, αλλά υπάρχει κάποια πεπερασμένη υστέρηση στο χρόνο για τον αισθητήρα ώστε να ανταποκριθεί, δημιουργώντας μια διαφορετική αντιστάθμιση σφάλματος σε μία συγκεκριμένη κατεύθυνση από ό, τι στην άλλη. Αν ο αισθητήρας έχει ψηφιακή έξοδο, η έξοδος είναι ουσιαστικά μια προσέγγιση της μετρούμενης ιδιότητας. Το σφάλμα προσέγγισης επίσης ονομάζεται σφάλμα ψηφιοποίησης. Εάν το σήμα παρακολουθείται ψηφιακά, ο περιορισμός της συχνότητας δειγματοληψίας μπορεί επίσης να προκαλέσει δυναμικό λάθος, ή εάν η μεταβλητή ή ο προστιθέμενος θόρυβος αλλάξει περιοδικά σε μία συχνότητα κοντά σε ένα πολλαπλάσιο του ρυθμού δειγματοληψίας μπορεί να προκαλέσει σφάλματα παραποίησης. 28

29 Ο αισθητήρας μπορεί σε κάποιο βαθμό να είναι ευαίσθητος σε ιδιότητες, εκτός από την ιδιότητα που μετράται. Για παράδειγμα, οι περισσότεροι αισθητήρες επηρεάζονται από τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος τους. Όλες αυτές οι αποκλίσεις μπορούν να ταξινομηθούν ως συστηματικά ή τυχαία σφάλματα. Τα συστηματικά σφάλματα μπορούν μερικές φορές να αντισταθμιστούν με τη βοήθεια κάποιου είδους στρατηγικής βαθμονόμησης. Ο θόρυβος είναι ένα τυχαίο σφάλμα που μπορεί να μειωθεί με επεξεργασία του σήματος, όπως το φιλτράρισμα, συνήθως σε βάρος της δυναμικής συμπεριφοράς του αισθητήρα (Yamasaki, 1996, Λουτρίδης, 2008) Ανάλυση Η ανάλυση του αισθητήρα είναι η μικρότερη αλλαγή που μπορεί να ανιχνεύσει στην ποσότητα που μετρά. Συχνά σε μια ψηφιακή οθόνη, το λιγότερο σημαντικό ψηφίο θα παρουσιάσει διακυμάνσεις, που δείχνουν ότι οι αλλαγές αυτού του μεγέθους έχουν μόλις αναλυθεί. Η ανάλυση σχετίζεται με την ακρίβεια με την οποία γίνεται η μέτρηση. Για παράδειγμα, ένας ανιχνευτής σάρωσης σήραγγας (μια λεπτή άκρη κοντά σε μια επιφάνεια συλλέγει ένα ρεύμα ηλεκτρονίων σηράγγων) μπορεί να αναλύσει τα άτομα και τα μόρια (Λουτρίδης, 2008: 92) Ενδεικτικοί τύποι αισθητήρων Στην φάση αυτή μπορούμε να αναφέρουμε τις βασικές κατηγορίες αισθητήρων και στην συνέχεια μπορούμε να αναφερθούμε σε ορισμένους ενδεικτικούς τύπους. Οι βασικές κατηγορίες είναι: Επιτάχυνσης/ Δόνησης Ακουστικοί/ Υπερήχων 29

30 Χημικοί/ Αερίου Ηλεκτρικοί/ Μαγνητικοί Ροής Δύναμης/ Φορτίου/ Ροπής/ Καταπόνησης Υγρασίας Διαρροής/ Επίπεδου Τεχνητής Όρασης Οπτικοί Κίνησης/ Ταχύτητας/ Κυβισμού Θέσης/ Παρουσίας/ Εγγύτητας Πίεσης Θερμοκρασίας Χημικοί αισθητήρες Ένας χημικός αισθητήρας είναι μια αυτοτελής συσκευή ανάλυσης που μπορεί να παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη χημική σύνθεση του περιβάλλοντός της, δηλαδή, μια υγρή ή μια αέρια φάση. Οι πληροφορίες παρέχονται υπό τη μορφή ενός μετρήσιμου φυσικού σήματος που Εικόνα 12. Τρόπος λειτουργίας ενός χημικού αισθητήρα συσχετίζεται με τη συγκέντρωση ορισμένων χημικών ειδών (και συχνά ονομάζεται ως αναλύτης). Δύο κύρια στάδια εμπλέκονται στη λειτουργία ενός 30

31 χημικού αισθητήρα, δηλαδή, η αναγνώριση και η μεταγωγή. Στο στάδιο αναγνώρισης, ο αναλύτης μορίων αλληλεπιδρά εκλεκτικά με μόρια υποδοχέα ή περιοχές που περιλαμβάνονται στη δομή του στοιχείου αναγνώρισης του αισθητήρα. Κατά συνέπεια, μια χαρακτηριστική φυσική παράμετρος ποικίλει και αυτή η παραλλαγή αναφέρεται μέσω ενός ολοκληρωμένου μετατροπέα που παράγει το σήμα εξόδου. Ένας χημικός αισθητήρας που βασίζεται στο υλικό αναγνώρισης της βιολογικής φύσης είναι ένας βιοαισθητήρας. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα συνθετικά βιομιμητικά υλικά πρόκειται να αντικαταστήσουν, ως ένα σημείο, τα βιοϋλικά αναγνώρισης, μια σαφής διάκριση μεταξύ ενός βιοαισθητήρα και ενός πρότυπου χημικού αισθητήρα είναι περιττή. Τα τυπικά βιομιμητικά υλικά που χρησιμοποιούνται στην ανάπτυξη των αισθητήρων είναι τα μοριακά αποτυπωμένά πολυμερή και απταμερή (Eggins, 2008: 73) Βιοαισθητήρες Στη βιοϊατρική και τη βιοτεχνολογία, οι αισθητήρες που ανιχνεύουν αναλύτες χάρη σε ένα βιολογικό συστατικό, όπως κύτταρα, πρωτεΐνες, νουκλεϊκό οξύ ή βιομιμητικά πολυμερή, ονομάζονται βιοαισθητήρες. Λαμβάνοντας υπόψη ότι ένας μη-βιολογικός αισθητήρας, ακόμη και οργανικός, για τους βιολογικούς αναλύτες αναφέρεται ως αισθητήρας ή νανοαισθητήρας. Αυτή η ορολογία εφαρμόζεται τόσο για in vitro όσο και για in νίνο εφαρμογές. Η ενθυλάκωση του βιολογικού συστατικού σε βιοαισθητήρες παρουσιάζει ένα ελαφρώς διαφορετικό πρόβλημα από εκείνα στους συνήθεις αισθητήρες. Αυτό μπορεί να γίνει είτε με τη βοήθεια ενός ημιπερατού φράγματος, όπως μία μεμβράνη διαπίδυσης ή υδρογέλης, ή μια 3D μήτρα πολυμερούς, που είτε φυσικά περιορίζουν το μακρομόριο αίσθησης ή χημικώς περιορίζει το μακρομόριο συνδέοντάς το με το ικρίωμα. Κάθε βιοαισθητήρας περιλαμβάνει: Ένα βιολογικό συστατικό που δρα ως αισθητήρας 31

32 Ένα ηλεκτρονικό εξάρτημα που ανιχνεύει και μεταδίδει το σήμα Τα σπουδαιότερα στοιχεία του βιοαισθητήρα. Μία ποικιλία ουσιών μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βιοστοιχεια σε έναν Εικόνα 13. Αρχή λειτουργίας βιοαισθητήρων βιοαισθητήρα. Παραδείγματα αυτών περιλαμβάνουν : Νουκλεϊκά οξέα Πρωτεΐνες συμπεριλαμβανομένων ενζύμων και αντισωμάτων. Τα αντισώματα που βασίζονται οι βιοαισθητήρες ονομάζεται επίσης ανοσοαισθητήρες. Οι φυτικές πρωτεΐνες ή λεκτίνες Σύνθετα υλικά, όπως φέτες ιστού, μικροοργανισμοί και οργανίδια. Το σήμα που παράγεται όταν ο αισθητήρας αλληλεπιδρά με τον αναλύτη μπορεί να είναι ηλεκτρικό, οπτικό ή θερμικό. Στη συνέχεια μετατρέπεται με τη βοήθεια ενός κατάλληλου μορφοτροπέα σε μια μετρήσιμη ηλεκτρική παράμετρο συνήθως ένα ρεύμα ή η τάση. 32

33 Εφαρμογές Οι ανιχνευτές βιοαισθητήρα γίνονται όλο και πιο πολύπλοκοι, κυρίως λόγω του συνδυασμού δυο τεχνολογικών τομέων τομέων: της μικροηλεκτρονικής και της βιοτεχνολογίας. Οι βιοαισθητήρες είναι εξαιρετικά πολύτιμες συσκευές για τη μέτρηση ενός ευρέως φάσματος αναλυτών συμπεριλαμβανομένων οργανικών ενώσεων, αερίων, ιόντων και τα βακτηρίων (Eggins, 2008: 132) Οι ηλεκτροχημικοί αισθητήρες Ο σκοπός ενός χημικού αισθητήρα είναι να παρέχει σε πραγματικό χρόνο αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με τη χημική σύνθεση του περιβάλλοντός του. Ιδανικά, μία τέτοια συσκευή είναι ικανή να ανταποκρίνεται συνεχώς και αντιστρεπτά και δεν διαταράσσει το δείγμα. Τέτοιες συσκευές αποτελούνται από ένα στοιχείο μορφοτροπής που καλύπτεται με ένα βιολογικό ή χημικό στρώμα αναγνώρισης. Στην περίπτωση των ηλεκτροχημικών αισθητήρων, η αναλυτική πληροφόρηση λαμβάνεται από το ηλεκτρικό σήμα που προκύπτει από την αλληλεπίδραση του αναλύτη στόχου και του στρώματος αναγνώρισης. Διαφορετικές ηλεκτροχημικές συσκευές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για το έργο της παρακολούθησης του περιβάλλοντος (ανάλογα με τη φύση του αναλύτη, το χαρακτήρα του υλικού του δείγματος, και τις απαιτήσεις ευαισθησίας ή της επιλεκτικότητας). Οι περισσότερες από αυτές τις συσκευές εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες (σύμφωνα με τη φύση του ηλεκτρικού σήματος): τους αμπερομετρικούς αισθητήρες και τους ποτενσιονομετρικούς αισθητήρες. 33

34 Εικόνα 14. Βασική διάταξη ηλεκτροχημικού αισθητήρα Ο αμπερομετρικός αισθητήρας βασίζεται στην ανίχνευση ηλεκτροδραστικών ειδών που εμπλέκονται στη διαδικασία χημικής ή βιολογικής αναγνώρισης. Η διαδικασία μεταγωγής σήματος επιτυγχάνεται με τον έλεγχο του δυναμικού του ηλεκτροδίου εργασίας σε μία σταθερή τιμή (σε σχέση με ένα ηλεκτρόδιο αναφοράς) και στην παρακολούθηση του ρεύματος ως μία συνάρτηση του χρόνου. Το εφαρμοζόμενο δυναμικό χρησιμεύει ως κινητήρια δύναμη για την αντίδραση μεταφοράς ηλεκτρονίων των ηλεκτροενεργών ειδών. Το προκύπτον ρεύμα είναι ένα άμεσο μέτρο του ρυθμού της αντίδρασης μεταφοράς ηλεκτρονίων. Αντανακλά έτσι το ρυθμό αναγνώρισης, και είναι ανάλογο προς τη συγκέντρωση του αναλύτη-στόχου. Στον ποτενσιονομετρικό αισθητήρα, η αναλυτική πληροφορία λαμβάνεται από τη μετατροπή της διαδικασίας αναγνώρισης σε ένα δυναμικό σήμα, το οποίο είναι ανάλογο (με λογαριθμικό τρόπο) προς τη συγκέντρωση (δραστικότητα) των ειδών που παράγονται ή καταναλώνονται σε περίπτωση αναγνώρισης. Τέτοιες συσκευές βασίζονται στη χρήση των εκλεκτικών ηλεκτροδίων ιόντων για την παραγωγή δυναμικού σήματος. Μια επιλεκτικής διαπερατότητας αγώγιμου ιόντος (τοποθετείται στο άκρο του ηλεκτροδίου) έχει σχεδιαστεί για να δώσει ένα δυναμικό σήμα που οφείλεται κατά κύριο λόγο στα ιόντα στόχους. Τέτοια απόκριση μετράται υπό συνθήκες ουσιαστικά μηδενικού ρεύματος. Οι ποτενσιομετρικοί αισθητήρες είναι πολύ ελκυστικοί για τις εργασίες πεδίου λόγω της υψηλής επιλεκτικότητας τους, της απλότητας και του χαμηλού κόστους. Είναι, ωστόσο, λιγότερο ευαίσθητοι και συχνά πιο αργοί από τους αμπερομετρικούς. Στο παρελθόν, οι ποτενσιομετρικές συσκευές έχουν χρησιμοποιηθεί ευρύτερα, αλλά και η αυξανόμενη ποσότητα της έρευνας 34

35 σχετικά με τους αμπερομετρικούς ανιχνευτές θα πρέπει να αλλάξει σταδιακά την ισορροπία αυτή (Janata, 2010, Regtien, 2012, Fraden, 2010). 35

36 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΑΝΑΛΥΣΗ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΗΡΕΣ Στο κεφάλαιο αυτό θα επικεντρωθούμε στο ουσιαστικό περιεχόμενο της συγκεκριμένης πτυχιακής εργασίας, δηλαδή στους αισθητήρες ανάλυσης νερού στις υδροπονικές καλλιέργειες. Θα δούμε ποια είναι η χρησιμότητα τους, ποια η λειτουργία τους, την εσωτερική τους διάταξη και όλα τα υπόλοιπα δεδομένα που τους καθιστούν τόσο σημαντικούς Η ανάλυση του νερού Ένας αριθμός παραμέτρων μπορεί να προσδιοριστεί στο χώρο με συμβατικά μέτρα. Παραδείγματα τέτοιων παραμέτρων είναι η οξύτητα (pη), η αγωγιμότητα, η θερμοκρασία (βαθμοί Κελσίου), το δυναμικό οξειδοαναγωγής, οι συγκεντρώσεις οξυγόνου και ροής (m 3 /h). Ωστόσο, οι επιλεκτικές μετρήσεις των ειδικών ιόντων, των μετάλλων και των αλάτων, δεν μπορούν να εκτελεστούν επί τόπου. Προκειμένου να είναι κανείς σε θέση να μετρήσει αυτές τις παραμέτρους, τα δείγματα θα πρέπει να λαμβάνονται στο εργαστήριο, που πρόκειται να αναλυθούν. Για τις παραμέτρους που πρέπει να Εικόνα 15. Τυπικά αποτελέσματα μιας ανάλυσης νερού καθοριστούν κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας λυμάτων, όπως το BOD (βιοχημικά απαιτούμενο οξυγόνο), το COD (χημικώς απαιτούμενο οξυγόνο), το Nkj (άζωτο Kjeldahl), τα αιωρούμενα στερεά, ή τα βαρέα μέταλλα, τα δείγματα πρέπει επίσης να αναλυθούν. Για μικροβιακές διεργασίες που μπορούν να προκαλέσουν μόλυνση, ο αριθμός των μονάδων σχηματισμού αποικιών (CFU) πρέπει να προσδιοριστεί. Σε τακτά χρονικά διαστήματα πρέπει κανείς να μετράει και να καταγράφει την μικροβιακή δραστηριότητα. Οι μύκητες, τα βακτήρια και οι ιοί πρέπει να μετρώνται χωριστά, αν και ο συνολικός αριθμός CFU δεν αρκεί. Ένα παράδειγμα 36

37 ενός τέτοιου προσδιορισμού είναι οι αναλύσεις της λεγιονέλλας (Nollet & De Gelder, 2007: 55) Παραδείγματα κλάδων και διεργασιών, που συχνά απαιτούν αναλύσεις νερού Οι κατηγορίες αυτές παρουσιάζονται παρακάτω: Λυμάτων ώστε να καθοριστεί και να επαληθευτεί η τιμή εναπόθεσης και οι εισφορές εναπόθεσης και για τον έλεγχο της εναπόθεσης των επικίνδυνων ουσιών. Υδροδότησης λέβητα για τον προσδιορισμό της καθαρότητας, των συγκεντρώσεων οξυγόνου και διοξειδίου του πυριτίου του νερού τροφοδοσίας. Υδάτων τροφοδοσίας γεωργικών καλλιεργειών προσδιορισμός των θρεπτικών ουσιών και της μικροβιακής δραστηριότητας. Επαναχρησιμοποίηση και έλεγχος αποτελεσματικότητα των οζονιστηρών και των μονάδες απολύμανσης υπεριώδους. Προσδιορισμός των υπολοίπων ιόντων. Νερού ψύξης προσδιορισμός της σκληρότητας, για να είναι σε θέση να καθορίσει αν πρέπει να εφαρμοστεί κλιμάκωση της πρόληψης. Προσδιορισμός της λεγιονέλλας. Εμφιαλωμένου νερού προσδιορισμός της σύνθεσης των μετάλλων και του αριθμού των CFU μετά την εμφιάλωση του νερού που έχει υποστεί επεξεργασία με όζον. Νερού πισίνας προσδιορισμός του ελεύθερου, δεσμευμένου και δοσονεμημένου χλωρίου και χλωραμινών, και της αποτελεσματικότητας των εφαρμοζόμενων μονάδων υπεριώδους απολύμανσης και οζονιστηρών (Nollet & De Gelder, 2007: 64). 37

38 Εικόνα 16. Ένα τυπικό πιστοποιητικό ανάλυσης νερού 38

39 Που γίνονται οι αναλύσεις νερού Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι των εργαστηρίων: τα εσωτερικά και τα εμπορικά εργαστήρια. Ας τα δούμε παρακάτω. Τα εσωτερικά εργαστήρια Στο εσωτερικά εργαστήρια βρίσκονται συνήθως σε δημοτικές εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, ζυθοποιεία και εργοστάσια παραγωγής φαρμάκων. Αντιπροσωπεύουν περίπου το ήμισυ του συνόλου των δοκιμών που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο. Τα εμπορικά εργαστήρια Τα περισσότερα από τα εμπορικά εργαστήρια είναι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες σε ιδρύματα μιας και μόνο γεωγραφικής. Ο αριθμός των εργαζομένων για κάθε εργαστήριο είναι συνήθως λιγότερα από πέντε άτομα. Τα εργαστήρια αυτά αντιπροσωπεύουν το ένα τέταρτο του συνόλου των δοκιμών (Nollet & De Gelder, 2007: 28) Η χημική ανάλυση του νερού Η χημική ανάλυση του νερού διεξάγεται για να προσδιορίσει και να ποσοτικοποιήσει τα χημικά συστατικά και τις ιδιότητες ενός συγκεκριμένου νερού. Αυτό περιλαμβάνει το ph, τα μεγάλα κατιόντα και ανιόντα, τα ιχνοστοιχεία και τα ισότοπα. Η χημική ανάλυση του νερού χρησιμοποιείται ευρέως για να καθοριστεί η πιθανή χρήση που μπορεί να έχει το νερό ή να μελετήσει την αλληλεπίδραση που έχει με το περιβάλλον του. Η χημική ανάλυση του νερού αποτελεί συχνά τα θεμέλια των μελετών της ποιότητας των υδάτων, της ρύπανσης, της υδρολογίας και των γεωθερμικών νερών. Τα συστατικά που συνήθως αναλύονται είναι το pη, τα κατιόντα Na, Κ, Ca, Mg, Βa, τα ανιόντα Cl, F, SO4, NO 3, τα μέταλλα και τα μεταλλοειδή ιχνοστοιχεία Rb, Ti, Fe, 39

40 Μn, κλπ., τα ασταθή πτητικά (διαλυμένα αέρια) όπως CO 2, H 2 S και O 2, αναλογίες ισοτόπων 18 O και 2 Η, τα οργανικά υλικά και τα θρεπτικά συστατικά. Ανάλογα με τα συστατικά, διαφορετικές μέθοδοι εφαρμόζονται για τον προσδιορισμό των ποσοτήτων ή των αναλογιών των συστατικών. Ενώ ορισμένες μέθοδοι μπορούν να πραγματοποιηθούν με τον συνήθη εργαστηριακό εξοπλισμό, άλλες απαιτούν προηγμένες συσκευές, όπως επαγωγικά συζευγμένη φασματομετρία μάζας πλάσματος (ICP-MS). Οξυγόνο και H2S μετρώνται πιο συχνά με τιτλοδότηση. Η ιοντική χρωματογραφία είναι μια ευαίσθητη και σταθερή τεχνική που μπορεί να μετρήσει τις ποσότητες Li, ΝΗ 4, Νa, Κ, Ca και Mg, μεταξύ άλλων συστατικών. Για τα δείγματα ατμού, η χρωματογραφία αερίου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προσδιοριστεί το μεθάνιο, το διοξείδιο του άνθρακα, το οξυγόνο και οι ποσότητες αζώτου. Ένας προσδιορισμός των μπλε δραστικών ουσιών μεθυλενίου υποδεικνύει ανιονικές επιφανειοδραστικές ουσίες στο νερό με μια αντίδραση κυανισμού. Η φασματοφωτομετρία χρησιμοποιείται πιο συχνά για να μετρήσει το περιεχόμενο σιδήρου και νιτρικού σε δείγματα νερού. Το κορεσμένο ηλεκτρόδιο καλομέλανα και το ηλεκτρόδιο υάλου χρησιμοποιούνται συχνά σε συνδυασμό για τον προσδιορισμό του pη και της ηλεκτρικής αγωγιμότητας του νερού (Nollet & De Gelder, 2007: 134) Αισθητήρες ανάλυσης νερού Υπάρχουν διάφοροι τύποι αισθητήρων ανάλυσης νερού που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Σε γενικές γραμμές βέβαια, μπορούμε να πούμε ότι στο σύνολό τους, οι αισθητήρες που χρησιμοποιούνται για την ανάλυση του νερού είναι ισχυροί βιομηχανικοί αισθητήρες ποιότητας σχεδιασμένοι για την άμεση βύθιση ή την εισαγωγή σε ρεύματα νερού. Οι περισσότεροι αισθητήρες ποιότητας του νερού που τροφοδοτείται από VDC και όλοι οι αισθητήρες της ανάλυσης του νερού έχουν 40

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Αναλυτική Μέθοδος- Αναλυτικό Πρόβλημα. Ανάλυση, Προσδιορισμός και Μέτρηση. Πρωτόκολλο. Ευαισθησία Μεθόδου. Εκλεκτικότητα. Όριο ανίχνευσης (limit of detection, LOD).

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση

Το υποσύστηµα αίσθησης απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" απαιτήσεις και επιδόσεις φυσικά µεγέθη γενική δοµή και συγκρότηση Το υποσύστηµα "αίσθησης" είσοδοι της διάταξης αντίληψη του "περιβάλλοντος" τροφοδοσία του µε καθορίζει τις επιδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΑ ΠΟΤΕΝΣΙΟΜΕΤΡΙΑ Με τον όρο ποτενσιομετρία περιγράφεται ένα σύνολο ηλεκτροχημικών τεχνικών ανάλυσης,

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΙΙ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Πεχαμετρία Προσδιορισμός των σταθερών διάστασης μονοπρωτικών και πολυπρωτικών οξέων από μετρήσεις ph Ιωάννης Πούλιος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

DANAHER. DANAHER το 1999.

DANAHER. DANAHER το 1999. HACH LANGE Η συνεργασία δύο κορυφαίων οικογενειακών επιχειρήσεων που ακόµη µεγαλώνει!!! Ιδρύθηκε το 1942 από τους Clifford και Kathryn Hach στην Αϊόβα, στις Η.Π.Α. Ιδρύθηκε το 1933 από τον Dr Bruno Lange

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ

ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΟΡΓΑΝΟΛΟΓΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ ΜΕΤΡΗΣΗΣ: ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΘΟΡΙΣΜΟΥ, ΦΩΣΦΩΡΙΣΜΟΥ, ΣΚΕΔΑΣΗΣ ΕΚΠΟΜΠΗΣ, ΧΗΜΕΙΟΦΩΤΑΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΕΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΠΗΓΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΡΑΜΜΩΝ ΚΟΙΛΗΣ ΚΑΘΟΔΟΥ & ΛΥΧΝΙΕΣ ΕΚΚΕΝΩΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ Ο ΗΓΟΥ ΜΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ «Ηµερίδα για τον Αγροδιατροφικό Τοµέα Παρουσίαση Τοπικών Προϊόντων µε Γευσιγνωσία» ιοργάνωση: ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΚΙΛΚΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών

Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστήριο Συνθέτων Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 03 ΔΟΚΙΜΕΣ(TEST) ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ Διδάσκων Δρ Κατσιρόπουλος Χρήστος Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών 2014-15 1 Καταστροφικές μέθοδοι 1. Τεχνική διάλυσης της μήτρας

Διαβάστε περισσότερα

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ

SUPER THERM ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Αυτό το σεμινάριο έχει απλώς ως στόχο να δώσει μερικά από τα βασικά της Θερμοδυναμικής, και πως σχετίζεται με τη μόνωση και με τη μόνωση με κεραμικά επιχρίσματα. Η θερμότητα μεταφέρεται με τους παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα : Αυτοματισμοί και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης.

Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Επιχάλκωση μεταλλικού αντικειμένου και συγκεκριμένα ενός μικρού ελάσματος αλουμινίου με τη μέθοδο της γαλβανοπλαστικής επιμετάλλωσης. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΑΔΡΑΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΜΕΝΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρασκευή κονιάματος ή σκυροδέματος με καθορισμένες ιδιότητες και αντοχές : Ανάμιξη των συστατικών με απαιτούμενη ποσότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος

Νίκος Χαριτωνίδης. Πρόλογος Πρόλογος Τα φρούτα και τα λαχανικά αποτελούν µια ξεχωριστή κατηγορία τροφίµων. Ο λόγος που ξεχωρίζουν είναι ότι τα προϊόντα αυτά είναι ζωντανά, δηλαδή αναπνέουν και µεταβολίζονται και µετά τη συγκοµιδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας

6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας 25SMEs2009 ΠΑΡΑΔΟΤΕΑ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 6: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ 6.3 Αποτελέσματα Δοκιμαστικής Λειτουργίας, Αξιολόγηση και Προτάσεις Βελτίωσης και Έρευνας Σελίδα 1 REVISION HISTORY

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΚΑΚΑΡΟΥΝΤΑ ΑΡΓΥΡΩ Α.Μ. 277 ΜΗΤΣΑΚΗ ΤΑΤΙΑΝΑ Α.Μ. 309 ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΑΤΟΥ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α.Μ.322

ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΚΑΚΑΡΟΥΝΤΑ ΑΡΓΥΡΩ Α.Μ. 277 ΜΗΤΣΑΚΗ ΤΑΤΙΑΝΑ Α.Μ. 309 ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΑΤΟΥ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α.Μ.322 ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΚΑΚΑΡΟΥΝΤΑ ΑΡΓΥΡΩ Α.Μ. 277 ΜΗΤΣΑΚΗ ΤΑΤΙΑΝΑ Α.Μ. 309 ΠΑΠΑΖΑΦΕΙΡΑΤΟΥ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α.Μ.322 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΥΨΕΛΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ Οι κυψέλες καυσίμου είναι συσκευές οι οποίες μέσω ηλεκτροχημικών αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ

ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ 1 Ποιότητα και Ποιοτικός Έλεγχος Ο όρος «ποιότητα» συχνά χρησιµοποιείται χωρίς την πραγµατική της έννοια. ηλαδή δεν προσδιορίζεται αν το προϊόν στο οποίο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων

Εισαγωγή. Κατηγοριοποίηση αισθητήρων. Χαρακτηριστικά αισθητήρων. Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων Εισαγωγή Κατηγοριοποίηση αισθητήρων Χαρακτηριστικά αισθητήρων Κυκλώματα διασύνδεσης αισθητήρων 1 2 Πωλήσεις αισθητήρων 3 4 Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη φύση με τα αισθητήρια όργανά του υποκειμενική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου

Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Συστήματα Αυτόματου Ελέγχου Ενότητα : Ψηφιακός Έλεγχος Συστημάτων Aναστασία Βελώνη Τμήμα Η.Υ.Σ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς

Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Έξυπνη άντληση Οι μετατροπείς συχνότητας της ΑΒΒ καθιστούν τις αντλίες ευφυείς Οι αυξανόμενες απαιτήσεις για νερό που προκύπτουν από την παγκόσμια αστικοποίηση και οι σχετικές οδηγίες της ΕΕ, καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Ι. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΡΩΝ Αρ. Μελέτης: 2 / 2015 ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ: Υπηρεσίες περιβαλλοντικής παρακολούθησης και ελέγχου του ανενεργού ΧΥΤΑ και του αποκαταστημένου ΧΔΑ Δήμου Σερρών έτους

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ: Ανδρέας Ιωάννου ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑ 1 ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΓΕΜΙΣΤΙΚΗ 2 3 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΥ ΑΥΤΟΜΑΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙΩΝ Ο αυτοματισμός περιλαμβάνει σχεδόν κάθε μηχανισμό ή συσκευή που ελαττώνει το ποσό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο. Εισαγωγικές Έννοιες. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Εισαγωγικές Έννοιες Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Καλλιέργεια in vitro (= μέσα σε γυαλί): η καλλιέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com.

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com. Η εταιρεία Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη Formula-patent Vitalia Mix Στην Vitalia, μία σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση, είμαστε υπερήφανοι που παράγουμε γόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

Κιτσούλης Ιωάννης Θεοδώρου Ζωή ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολογίας

Κιτσούλης Ιωάννης Θεοδώρου Ζωή ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολογίας Κιτσούλης Ιωάννης Θεοδώρου Ζωή ΑΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Τμήμα Ηλεκτρολογίας Εισαγωγή Ιστορική αναδρομή: Δημιουργία υπονόμων και αποχετευτικού συστήματος λόγω της ανάγκης απομάκρυνσης των λυμάτων. Εμφάνιση υποτυπωδών

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ

COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ με τη μέθοδο SBR COMPACT ΜΟΝΑΔΕΣ ΒΙ ΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ Η εταιρεία ΣΥΡΜΕΤ ΜΟΝ. Ε.Π.Ε. με την πολύχρονη εμπειρία της στο χώρο της επεξεργασίας λυμάτων, προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα Για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών απαιτείται νερό και χώμα πλούσιο σε θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY

TERMS USED IN STANDARDIZAfiON OF CHEMICAL FOOD ANALYSIS SUMMARY ΑΠΟΔΟΣΗ ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΩΝ ΟΡΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΟΡΟΛΟΓΙΑΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Τεχνική Επιτροπή ΕΛΟΤ 85 "Τρόφιμα", Κ. Τζιά, I. Σαριδάκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο της εργασίας είναι η απόδοση των

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 6: Διαλυμένο Οξυγόνο Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

SUNNY CENTRAL. 1 Εισαγωγή. Υποδείξεις για τη γειωμένη λειτουργία της φωτοβολταϊκής γεννήτριας

SUNNY CENTRAL. 1 Εισαγωγή. Υποδείξεις για τη γειωμένη λειτουργία της φωτοβολταϊκής γεννήτριας SUNNY CENTRAL Υποδείξεις για τη γειωμένη λειτουργία της φωτοβολταϊκής γεννήτριας 1 Εισαγωγή Μερικοί κατασκευαστές μονάδων συνιστούν ή/και απαιτούν, κατά τη χρήση των φωτοβολταϊκών μονάδων λεπτής μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

Κάνοντας την Έξυπνη Επιλογή στα Συστήματα Επεξεργασίας Νερού

Κάνοντας την Έξυπνη Επιλογή στα Συστήματα Επεξεργασίας Νερού Κάνοντας την Έξυπνη Επιλογή στα Συστήματα Επεξεργασίας Νερού ΚΑΘΑΡΟ ΝΕΡΟ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΥΓΕΙΑ ΝΕΡΟ ΓΙΑ ΚΑΛΗ ΥΓΕΙΑ Το Πιο Σημαντικό Θρεπτικό Στοιχείο Πόσο νερό χρειάζεστε; 41-54 kg 55-68 kg 68,5-86 kg (250 ml)

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Αισθητήρες Οπτικών Ινών ΟΝΟΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: ΛΙΓΚΑΝΑΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΛΑΜΠΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Πτυχιακή Εργασία. Αισθητήρες Οπτικών Ινών ΟΝΟΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: ΛΙΓΚΑΝΑΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΛΑΜΠΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Πτυχιακή Εργασία Αισθητήρες Οπτικών Ινών ΟΝΟΜΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΗ: ΛΙΓΚΑΝΑΡΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΛΑΜΠΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Ιστορική Αναδρομή Η εξέλιξη των οπτικών συστημάτων εμφανίζεται σε πέντε γενιές Στις

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων)

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) 6 η Εργαστηριακή Άσκηση Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Λιπαντικό λίπος (γράσσο) Το λιπαντικό λίπος ή γράσσο είναι ένα στερεό

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων.

Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Κεφάλαιο 3 Κατηγορίες και Βασικές Ιδιότητες Θερμοστοιχείων. Υπάρχουν διάφοροι τύποι μετατροπέων για τη μέτρηση θερμοκρασίας. Οι βασικότεροι από αυτούς είναι τα θερμόμετρα διαστολής, τα θερμοζεύγη, οι μετατροπείς

Διαβάστε περισσότερα

Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση

Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση Φύλλο Ιδιοτήτων Προϊόντος Έκδοση: 20/04/2012 Κωδικός: 2012.03.07.080 Ελαστική πολυακρυλική ενέσιμη ρητίνη για μόνιμη στεγανή σφράγιση Περιγραφή Προϊόντος Το είναι πολύ χαμηλού ιξώδους, ελαστική πολυακρυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

Πειράµατα Βιολογίας µε το MultiLog

Πειράµατα Βιολογίας µε το MultiLog Μετρήσεις του Ρυθµού Φωτοσύνθεσης του φυτού Elodea Ernstiae Εισαγωγή Η φωτοσύνθεση είναι η διαδικασία κατά την οποία οργανικά υλικά (υδρογονάνθρακες) παράγονται από ανόργανες πρώτες ύλες (διοξείδιο του

Διαβάστε περισσότερα

Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας

Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας Λύσεις Εξοικονόμησης Ενέργειας Φωτοβολταϊκά Αστείρευτη ενέργεια από τον ήλιο! Η ηλιακή ενέργεια είναι μια αστείρευτη πηγή ενέργειας στη διάθεση μας.τα προηγούμενα χρόνια η τεχνολογία και το κόστος παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις

Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Εισαγωγή στις Ηλεκτρικές Μετρήσεις Σφάλματα Μετρήσεων Συμβατικά όργανα μετρήσεων Χαρακτηριστικά μεγέθη οργάνων Παλμογράφος Λέκτορας Σοφία Τσεκερίδου 1 Σφάλματα μετρήσεων Επιτυχημένη μέτρηση Σωστή εκλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΚΑΥΣΗ Την εργασία επιμελήθηκαν οι: Αναστασοπούλου Ευτυχία Ανδρεοπούλου Μαρία Αρβανίτη Αγγελίνα Ηρακλέους Κυριακή Καραβιώτη Θεοδώρα Καραβιώτης Στέλιος Σπυρόπουλος Παντελής Τσάτος Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα