Μελατονίνη και ψυχικές διαταραχές

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μελατονίνη και ψυχικές διαταραχές"

Transcript

1 Μελατονίνη και ψυχικές διαταραχές Ο. Παπαρρηγόπουλος, Κ. Κοντοάγγελος Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο Ψυχιαρική 2002, 14: Η µελατονίνη αποτελεί ορµονικό πρόίόν της επίφυσης και εµφανίζει έναν ηµερήσιο ρυθµό έκκρισης που συγχρονίζεται µε τον κύκλο φωτός σκότους. Η σύνθεση και η έκκρισή της εξαρτώνται κυρίως από τα επίπεδα σεροτονίνης και το νοραδρενεργικό σύστηµα, α- ντιστοίχως. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθιστούν τη µελατονίνη χρήσιµο δείκτη τόσο του ενδογενούς βιορρυθµού του οργανισµού όσο και της λειτουργικής κατάστασης του σεροτονινεργικού και νοραδρενεργικού συστήµατος που συχνά διαταράσσονται στις διάφορες ψυχικές παθήσεις. Μεταβολές των επιπέδων και του ρυθµού της µελατονίνης έχουν αναφερθεί σε πολλές περιπτώσεις, αλλά κατά κύριο λόγο στην περίπτωση των συναισθηµατικών διαταραχών και των διαταραχών του ηµερήσιου ρυθµού ύπνου-εγρήγορσης, όπου έχουν γίνει και οι πλέον εκτεταµένες µελέτες. Οι παρατηρούµενες αποκλίσεις από το φυσιολογικό δεν είναι δυνατόν προς το παρόν να συσχετισθούν αιτιολογικά µε συγκεκριµένες ψυχικές διαταραχές και πιθανόν να αποτελούν επιφαινόµενο της υποκείµενης παθοφυσιολογικής δυσλειτουργίας. Εν τούτοις, η περαιτέρω διερεύνηση της εµπλοκής της µελατονίνης σε διάφορες ψυχοπαθολογικές καταστάσεις µπορεί να υποβοηθήσει στη διευκρίνιση των βιολογικών µηχανισµών τους και σε ορισµένες από αυτές να χρησιµεύσει στη θεραπευτική αντιµετώπισή τους. Λέξεις ευρετηρίου: µελατονίνη, ψυχικές διαταραχές Εισαγωγή Η σηµασία της επίφυσης ή κωναρίου και της µε λατονίνης που αποτελεί το βασικότερο µεταβολικό πρόίόν της παραµένει σε µεγάλο βαθµό άγνωστη, παρά την πρόοδο που έχει σηµειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες σχετικά µε το φυσιολογικό ρόλο της ορµόνης αυτής στη λειτουργία πολλών συστηµάτων. Το κύριο χαρακτηριστικό της µελατονίνης είναι η περιοδική παραγωγή και έκκρισή της, που βρίσκεται κάτω από τον έλεγχο ενός σιρκαδιανού (ηµερήσιου) ρολογιού που έχει την έδρα του στους υπερχιασµατικούς πυρήνες του υποθαλάµου και συγχρονίζεται µε τον κύκλο του φωτός-σκότους. Η σύνθεση και έκκριση της µελατονίνης γίνεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της νύκτας και αναστέλλεται πλήρως κατά την έκθεση στο φως της ηµέρας. Η νοραδρεναλίνη, µέσω νευρώνων του συµπαθητικού νευρικού συστήµατος, είναι ο κύριος ρυθµιστής της παραγωγής και έκκρισης της ορµόνης, µέσω της µετατροπής της σεροτονίνης από το ένζυµο Ν-ακετυλοτρανσφεράση σε Ν-ακετυλοσεροτονίνη και τελικά σε µελατονίνη. Η ρυθµική 24ωρη διακύµανση των επιπέδων της µελατονίνης καθορίζεται από την περιοδική αυτορρυθµιζόµενη µεταγραφή ενός ωρολογιακού γονιδίου (clock gene), που αναστέλλει την έκκριση της νοραδρεναλίνης στο επίπεδο της επίφυσης, προκαλώντας µείωση της παραγωγής της µελατονίνης. Μετά την παραγωγή της από τα επιφυσιοκύτταρα, η µελατονίνη διαχέεται σε όλους τους ιστούς του σώµατος και επιδρά πολλαπλώς σε διάφορα συστήµατα και λειτουργίες του οργανισµού. Η δράση της διαµεσολαβείται από ειδικούς υψηλής συγγένειας υποδοχείς για τη µελατονίνη που βρίσκονται στις κυτταρικές µεµβράνες. Μέχρι σήµερα έχουν αποµονωθεί τρείς υπότυποι υποδοχέων της µελατονίνης µε βάση τη διαφορετική µοριακή δοµή τους (Mel1α, Mel1b και Mel1c). Η σηµασία της µελατονίνης στη φυσιολογία του οργανισµού δεν έχει ακόµη επαρκώς διευκρινισθεί. Βέβαιη θεωρείται η συµµετοχή της στους µηχανισµούς ρύθµισης του ύπνου, στη θερµορρύθµιση, σε διάφορους νευροενδοκρινικούς µηχανισµούς που αφορούν κυρίως στην αναπαραγωγή, στην ανοσολογική απάντηση του οργανισµού, στην αντιοξειδωτική προστασία του οργανισµού και στις διεργασίες της γήρανσης και, τέλος, στη ρύθµιση της

2 λειτουργίας του καρδιακού µυός και του τόνου των αγγείων. Στο πλαίσιο αυτό έχουν αναφερθεί διαταραχές στην έκκριση της µελατονίνης σε καταστάσεις, όπως οι διαταραχές του ηµερήσιου ρυθµού ύπνου εγρήγορσης, οι νεοπλασίες (π.χ. καρκίνος του µαστού, των ωοθηκών, του προστάτη), διάφορα νευρολογικά νοσήµατα (π.χ. επιληψία, νόσος του Alzheimer, ηµικρανία), και ορισµένες ενδοκρινικές διαταραχές (π.χ. υποθαλαµική αµηνόρροια). Στις ενότητες που ακολουθούν γίνεται αναφορά στα βασικότερα ευρήµατα που αφορούν τη µελατονίνη και τις ψυχιατρικές διαταραχές, και όπου είναι εφικτό αποπειρώνται κάποιες παθοφυσιολογικές ερµηνείες των ευρηµάτων. Μείζων καταθλιπτική διαταραχή Η ύπαρξη διαταραχών της νοραδρενεργικής λειτουργίαςδ και η προώθηση ή καθυστέρηση των ηµερήσιων /σιρκαδιανών ρυθµών στις συναισθηµατικές διαταραχές ήταν οι βασικοί λόγοι που οδήγησαν στη διερεύνηση της έκκρισης της µελατονίνης σ" αυτές τις ψυχοπαθολογικές καταστάσεις. Η απ' ευθείας ρύθµιση της σύνθεσης και έκκρισης της µελατονίνης από το νοραδρενεργικό σύστηµα και η ακρίβεια, µε την οποία αντικατοπτρίζεται ο ενδογενής βιορρυθµός του οργανισµού στα επίπεδα της κυκλοφορούσης µελατονίνης, την καθιστούν κατάλληλο δείκτη για τη διερεύνηση των σχετικών διαταραχών που έχουν παρατηρηθεί στις συναισθηµατικές νόσους. Σύµφωνα µε την κλασσική µονοαµινεργική-νοραδρενεργική υπόθεση της κατάθλιψης, η λειτουργική νοραδρενεργική ανεπάρκεια σε συγκεκριµένα κέντρα του εγκεφάλου είναι υπεύθυνη για την αιτιοπαθογένεια της κατάθλιψης και συνεπώς τα επίπεδα της µελατονίνης Θα αναµενόταν να είναι χαµηλότερα των φυσιολογικών. Σχεδόν το σύνολο των αρχικών µελετών επιβεβαίωνε την άποψη αυτή. Εξάλλου, οι Wetterberg ανέφεραν ιδιαιτέρως µειωµένα νυκτερινά επίπεδα µελατονίνη,ς, τόσο κατά την οξεία φάση της κατάθλιψης όσο και κατά τη φάαη ύφεσης ή και πλήρους αποδροµής των συµπτωµάτων. ιαπίστωσαν επίσης την ύπαρξη σηµαντικά µεγαλύτερης κληρονοµικής προδιάθεσης για την εκδήλωση κατάθλιψης σε µέλη οικογενειών µε χαµηλή νυκτερινή έκκριση µελατονίνης και διατύπωσαν την άποψη ότι τα χαµηλά επίπεδα µελατονίνης αποτελούν γενετικό δείκτη ευαλωτότητας στην κατάθλιψη και σταθερό χαρακτηριστικό (trait) ορισµένου υποτύπου της διαταραχής. Εν τούτοις, οι µελέτες αυτές παρουσίαζαν διάφορα µεθοδολογικά προβλήµατα, αναφορικά µε παραµέτρους που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν τα επίπεδα της µελατονίνης. 'Ετσι, σε µεθοδολογικά αρτιότερες µελέτες είτε δεν διαπιστώθηκαν διαφορές µεταξύ καταθλιπτικών και µαρτύρων είτε βρέθηκαν υψηλότερα αλλά και χαµηλότερα επίπεδα µελατονίνης από το φυσιολογικό. Σύµφωνα µε ορισµένες µελέτες, η ανεύρεση χαµηλότερων επιπέδων µελατονίνης συνδυάζεται σταθερότερα µε την ταυτόχρονη ύπαρξη θετικής δοκιµασίας δεξαµεθαζόνης (DST). Επίσης, ο λόγος της νυκτερινής (ώρα 02.00) κορτιζόλης /µελατονίνης του πλάσµατος σε καταθλιπτικούς µε παθολογικό DST βρίσκεται σηµαντικά υψηλότερος, σε σύγκριση τόσο µε ασθενείς µε φυσιολογικό DST όσο και µε τους υγιείς µάρτυρες. Συνεπώς, θεωρήθηκε ότι ο λόγος κορτιζόλης /µελατονίνης έχει διαγνωστική ισχύ για την πιθανότητα ύπαρξης ή µη κατάθλιψης. Στο πλαίσιο των ευρηµάτων αυτών προτάθηκε ως διακριτή κλινικο-βιοχηµική οντότητα το "σύνδροµο χαµηλής µελατονίνης" που παρατηρείται σε υποκατηγορία καταθλιπτικών ασθενών µε κύρια χαρακτηριστικά την ύπαρξη (α) ιδιαϊτερα χαµηλών νυκτερινών επιπέδων µελατονίνης, (β) παθολογικής δοκιµασίας καταστολής της δεξαµεθαζόνης, (γ) διαταραγµένης σιρκαδιανής οργάνωσης της έκκρισης της κορτιζόλης και (δ) απουσίας ηµερήσιας και εποχικής διακύµανσης της καταθλιπτικής συµπτωµατολογίας. Το σύνδροµο αυτό χαρακτηρίζεται από κλινικά συµπτώµατα ψυχοκινητικής και συναισθηµατικής επιβράδυνσης, δηλαδή από θλίψη, αδυναµία-εξάντληση, µειωµένη ικανότητα βίωσης των συναισθηµάτων, καθώς και αυξηµένη συχνότητα αυτοκαταστροφικής συµπεριφοράς. Παρεµφερή ευρήµατα έχουν αναφερθεί και από άλλη ερευνητική οµάδα. Πρέπει εν τούτοις να αναφερθεί ότι οι υποθέσείς αυτές έχουν αµφισβητηθεί από άλλους ερευνητές, αφού σε αντίστοιχες µελέτες δεν διαπιστώθηκε η παραπάνω σχέση µεταξύ κορτιζόλης και µελατονίνης. Παθοφυσιολογικώς, τα ευρήµατα αυτά καταδεικνύουν την ύπαρξη αλληλεπίδρασης µεταξύ επίφυσης και υποθαλαµο-υποφυσιο-επινεφριδικού (ΥΥΕ) άξονα, αποδίδοντας στη µελατονίνη ιδιότητες ανασταλτικού παράγοντα της έκκρισης της εκλυτικής ορµόνης της κορτικοτροπίνης (CRH) και δευτερογενώς της κορτιζόλης. Υπέρ της ιδιότητας αυτής συνηγορούν οι παρατηρήσεις για άµεση ανασταλτική δράση της µελατονίνης στον ΥΥΕ άξονα, η µείωση των τιµών της µελατονίνης µετά από χορήγηση δεξαµεθαζόνης και η κατασταλτική δράση της

3 CRH στην έκκριση της µελατονίνης σε φυσιολογικά άτοµα. Υπό το πρίσµα των ευρηµάτων αυτών, η µείωση των επιπέδων της µελατονίνης στην κατάθλιψη µπορεί να θεωρηθεί ότι αντανακλά τη συνολική διαταραχή του ΥΥΕ άξονα στις σωναισθηµατικές διαταραχές. Ορισµένοι ερευνητές επιχείρησαν να συσχετίσουν τα επίπεδα της µελατονίνης µε ποικίλα κλινικά χαρακτηριστικά των ασθενών, καθώς επίσης και µε διάφορες διαγνωστικές υποκατηγορίες της κατάθλιψης. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν αναφερθεί χαµηλότερες τιµές µελατονίνης στις h σε καταθλιπτικές γυναίκες µε µελαγχολικά συµπτώµατα συγκριτικά µε άλλες στις οποίες απουσίαζε η µελαγχολική συµπτωµατολογία. Επίσης, έχουν συσχετισθεί οι χαµηλές νυκτερινές τιµές µελατονίνης µε την παρουσία ψυχωσικών συµπτωµάτων, καθώς και µε συµπτώµατα ψυχοκινητικής επιβράδυνσης και την ένταση της καταθλιπτικής διάθεσης. Αναφορικά µε τη διαταραχή του ρυθµού έκκρισης της µελατονίνης στους καταθλιπτικούς ασθενείς, στο πλαίσιο της θεωρίας της "προώθησης φάσης" (phase advance) των βιολογικών ρυθµών (π.χ. της θερµο- κρασίας του σώµατος, της πρώιµης εµφάνισης του ύπνου REM) στην κατάθλιψη, έχει αναφερθεί τάση για πρωιµότερη εµφάνιση της εκκριτικής αιχµής της µελατονίνης στους καταθλιπτικούς σε σύγκριση µε τους φυσιολογικούς µάρτυρες, εύρηµα όµως που δεν έχει πλήρως επιβεβαιωθεί. Συνοψίζοντας, από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι, παρόλο που τα περισσότερα στοιχεία παραπέµπουν στην ύπαρξη µειωµένων επιπέδων µελατονίνης και διαταραχής του ρυθµού έκκρισής της στην κατάθλιψη, τα ευρήµατα δεν είναι καταληκτικά. Επίσης, φαίνεται ότι η ειδικότητα (specificity) των ευρηµάτων αυτών είναι µικρή, εφόσον χαµηλά επίπεδα µελατονίνης έχουν βρεθεί και σε άλλες ψυχόπαθολογικές καταστάσεις, όπως εκτίθεται αναλυτικά στις ενότητες που ακολουθούν. Εξάλλου, είναι γνωστό ότι ακόµη και φυσιολογικά άτοµα χωρίς ψυχική διαταραχή µπορεί να έχουν πολύ χαµηλά ή ακόµη και µη ανιχνεύσιµα επίπεδα µελατονίνης στο πλάσµα, εφόσον τα επίπεδα αυτά καθορίζονται γενετικώς. ιπολική συναισθηµατική διαταραχή και υπόθεση της «υπερευαισθησίας καταστολής» της µελατονίνης Οι µελέτες σχετικά µε τη µελατονίνη στη διπολική συναισθηµατική νόσο είναι περιορισµένες και ο αριθµός των διπολικών ασθενών που έχουν µελετηθεϊ εξαιρετικά µικρός για να τεκµηριωθούν µε βεβαιότητα τυχόν υπάρχουσες διαταραχές. Γενικά, τα επίπεδα µελατονίνης κατά τη µανία καταγράφονται υψηλά. Σε µία ασθενή µε διπολική διαταραχή που µελετήθηκε κατά τη διάρκεια και των τριών καταστάσεων της νόσου, διαπιστώθηκαν διπλάσια επίπεδα µελατονίνης κατά τη φάση της µανίας τόσο σε σχέση µε τη φάση της νορµοθυµίας όσο και της κατάθλιψης. Είναι γενικά αποδεκτό ότι η µελατονίνη του πλάσµατος στον άνθρωπο καταστέλλεται σε σηµαντικότατο βαθµό κατά τη νυκτερινή έκθεση σε φως µεγάλης εντάσεως (φωτεινότητα > 2500 Ιυx), αλλ' όχι και µικρότερης εντάσεως (π.χ. < 500 Ιυx). Η καταστολή αυτή είναι δοσοεξαρτώµενη και διαφοροποιείται ανάλογα µε το χρησιµοποιούµενο τµήµα του φωτεινού φάσµατος: το πράσινο φώς είναι δραστικότερο και το κόκκινο ανενεργό. 'Εχει εν τούτοις περιγραφεί σηµαντική καταστολή της νυκτερινής έκκρισης µελατονίνης, ακόµη και µετά από έκθεση σε φως της τάξεως των 500 Ιυx, σε διπολικούς ασθενείς στη µανιακή φάση της νόσου, φαινόµενο που αποδόθηκε στην ύπαρξη "υπερευαισθησίας" των ασθενών στο φως αναφορικά µε την έκκριση µελατονίνης. Η υπερευαισθησία αυτή διαπιστώθηκε και κατά τη νορµοθυµική φάση, όπως επίσης στους µη νοσήσαντες απογόνους διπολικών γονέων. Τα ευρήµατα αυτά οδήγησαν στην υπόθεση ότιη υπερευαισθησία στην καταστολή της µελατονίνης αποτελεί ειδικό χαρακτηριστικό (trait) της διπολικής διαταραχής, αφού δεν παρατηρήθηκε ανάλογο φαινόµενο σε µονοπολικούς ασθενείς. Παρ' όλα ταύτα, η ύπαρξη της υπερευαισθησίας αυτής έχει αµφισβητηθεί, καθόσον έχουν αναφερθεί αρνητικά αποτελέσµατα και, επιπλέον, έχει καταδειχθεί ότι µπορεί να προκληθεί σηµαντική καταστολή της νυκτερινής έκκρισης µελατονίνης σε φυσιολογικά άτοµα µετά από έκθεση σε φως εντάσεως lux, φαινόµενο που υποδηλώνει µεγάλη διακύµανση της ευαισθησίας της έκκρισης µελατονίνης στο φως από άτοµο σε άτοµο. Εποχική συναισθηµατική διαταραχή Η εποχική συναισθηµατική διαταραχή ή χειµερινή κατάθλιψη αποτελεί διακριτό τύπο εποχικώς υποτροπιάζουσας καταθλιπτικής διαταραχής, ο οποίος συχνότατα χαρακτηρίζεται

4 από άτυπα καταθλιπτικά συµπτώµατα, όπως έντονο αίσθηµα κόπωσης, υπερφαγία, υπέρµετρη επιθυµία για κατανάλωση υδατανθράκων, αύξηση του σωµατικού βάρους, υπερυπνία και "αντίστροφη" ηµερήσια διακύµανση της διάθεσης µε βελτίωση κατά τις απογευµατινές και βραδινές ώρες. Λόγω της εποχικότητας της συµπτωµατολογίας, της υπόθεσης της απορρύθµισης των σιρκαδιανών ρυθµών στις συναισθηµατικές διαταραχές, καθώς και της σηµασίας της µελατονίνης ως δείκτη του ηµερήσιου βιορρυθµού και της ευαισθησίας της στο φως και την εποχικά µεταβαλλόµενη φωτοπερίοδο, διατυπώθηκαν διάφορες αιτιοπαθογενετικές υποθέσεις, µε επικρατέστερες τη θεωρία της "µετατόπισης της φάσης του ηµερήσιου ρυθµού" (circadian phase-shift theory) και την "υπόθεση της µελατονίνης". Κεντρικής σηµασίας για τις θεωρίες αυτές ήταν η διαπίστωση ότι στη χειµερινή κατάθλιψη η φωτοθεραπεία (έκθεση σε φως µεγάλης εντάσεως) διαθέτει αντικαταθλιπτι.κές ιδιότητες που συσχετίζονται µε την παράλληλη καταστολή της µελατονίνης, παρότι δεν έχουν ακόµη διευκρινισθεί ο ακριβής µηχανισµός δράσης της, η σηµασία του χρόνου έκθεσης στο φως κατά τη διάρκεια της ηµέρας, καθώς και η απαιτούµενη "θεραπευτική" ένταση (φωτεινότητα) του χρησιµοποιούµενου φωτός. Σύµφωνα µε την "υπόθεση της µελατονίνης", η έναρξη της νυκτερινής έκκρισης της µελατονίνης καθυστερεί σηµαντικά, κατά 1,5-2 ώρες, στους ασθενείς µε εποχική συναισθηµατική διαταραχή σε σχέση µε τους υγιείς µάρτυρες. Αναλύοντας τα σχετικά ευρήµατα, προέκυψε ότι υπάρχουν µεν µεταβολές στα επίπεδα µελατονίνης του πλάσµατος του τύπου της µείωσης, όπως και µεταβολή στο ρυθµό έκκρισής της, του τύπου της καθυστερηµένης έναρξης της έκκρισής της, αλλά τα δεδοµένα αυτά δεν εξηγούν επαρκώς τον αντικαταθλιπτικό µηχανισµό δράσης της φωτοθεραπείας, αφού η έκθεση στο φως δεν τροποποιεί υποχρεωτικά τις µεταβλητές αuτές. 'Ετσι, ενώ ορισµένες µελέτες επιβεβαίωναν τα αρχικά ευρήµατα, άλλες δεν διαπίστωναν µεταβολές του µεγέθους ή του ρυθµού της έκκρισης της µελατονίνης, παρά την καλή αντικαταθλιπτική δράση της φωτοθεραπείας. Εξάλλου, υπάρχουν αναφορές αποτελεσµατικής πρωινής ή µεσηµβρινής έκθεσης σε φως χωρίς καταστολή της µελατονίνης, αδυναµίας αντιστροφής του θεραπευτικού αποτελέσµατος της φωτοθεραπείας µετά από χορήγηση µελατονίνης καθώς και απουσία θεραπευτικής ανταπόκρισης µετά από χορήγηση ατενολόλης, ουσίας που καταστέλλει την έκκριση µελατονίνης. Επιπλέον, η έστω και µικρότερη θεραπευτική αποτελεσµατικότητα της φωτοθεραπείας στις µη εποχικές καταθλίψεις, θέτει σε αµφισβήτηση την άµεση/ειδική εµπλοκή της µελατονίνης στον παθοφυσιογενετικό µηχανισµό της εποχικής συναισθηµατικής διαταραχής, όπου φαίνεται να συµµετέχουν και άλλες ορµόνες και νευροδιαβιβαστές, όπως οι γοναδοτροπίνες, η προλακτίνη, οι θυρεοειδικές ορµόνες, οι ορµόνες του υποθαλαµο-υποφυσιακο-επινεφριδιακού άξονα, οι κατεχολαµίνες, η σεροτονίνη και η ντοπαµίνη. Συµπερασµατικά, είναι µάλλον απογοητευτική η µη τεκµηρίωση σχέσης της µελατονίνης µε µία διαταραχή για την οποία, θεωρητικά τουλάχιστον, θα ανέµενε κάποιος συσχετίσεις περισσότερο από κάθε άλλη διαταραχή. Προεµµηνορρυσιακή δυσφορική διαταραχή Η προεµµηνορρυσιακή συνδροµή ή προεµµηνορρυσιακή δυσφορική διαταραχή (Π ) αποτελεί περιοδική διαταραχή της διάθεσης που εµφανίζεται σε ορισµένες γυναίκες κατά τη διάρκεια της προεµµηνορρυσιακής φάσης του κύκλου και αποδράµει σε σύντοµο χρονικό διάστηµα µετά την έναρξη της εµµήνου ρύσεως. Προβάλλει κυρίως µε καταθλιπτικά συµπτώµατα και συζητείται η συνάφειά της µε τη µείζονα καταθλιπτική διαταραχή, ενώ µε την εποχική συναισθηµατική διαταραχή συχνά µοιράζεται τα άτυπα καταθλιπτικά συµπτώµατα Σειρά µελετών έδειξε την ύπαρξη διαταραχών τόσο του ρυθµού πρωιµότερη λήξη και βραχύτερη διάρκεια της εκκριτικής φάσης - όσο και της συνολικής έκκρισης της µελατονίνης, η οποία βρίσκεται µειωµένη. Έχει επίσης αναφερθεί θετική κλινική απάντηση στη φωτοθεραπεία σε ασθενή µε Π που εµφάνιζε εποχικά χαρακτηριστικά και έχει διαπιστωθεί ότι θεραπείες που µειώνουν την έκκριση µελατονίνης (π.χ, χορήγηση β-αδρενεργικών αναστολέων) έχουν παρόµοιο αποτέλεσµα µε την έκθεση σε ισχυρό φώς. Τα ευρήµατα αυτά ενισχύουν την υπόθεση της ύπαρξης διαταραχής του µηχανισµού που ευθύνεται για το σιρκαδιανό ρυθµό έκκρισης της µελατονίνης στην Π, µε τους σιρκαδιανούς ταλαντωτές να εµφανίζονται ταυτόχρονα προωθηµένοι και µικρότερου εύρους, γεγονός που συµβαδίζει µε την υπόθεση της "προώθησης φάσης" στις συναισθηµατικές διαταραχές και την ικανοποιητική ανταπόκριση της Π σε θεραπευτικούς χειρισµούς, όπως η φωτοθεραπεία. Εν τούτοις, η

5 συµµετοχή της µελατονίνης στην εκδήλωση της διαταραχής έχει αµφισβητηθεί από µελέτες που δεν διαπιστώνουν διαφορές στην απέκκριση της 6-σουλφατοξυµελατονίνης των ούρων (βασικού µεταβολίτη της µελατονίνης) µεταξύ γυναικών που έπασχαν από Π και υγιών µαρτύρων κατά τις διάφορες φάσεις του εµµηνορρυσιακού κύκλου. Σχιζοφρένεια Σε χρόνιους και παρανοειδείς σχιζοφρενείς έχουν παρατηρηθεί µειωµένα επίπεδα µελατονίνης πλάσµατος. Επιπλέον, σε χρόνιους σχιζοφρενείς δεν παρατηρείται η φυσιολογική ηµερήσια διακύµανση των επιπέδων µελατονίνης έτσι, ώστε τα πρωινά επίπεδα της ορµόνης να µη διαφέρουν από τα επίπεδα του µεσονυκτίου ή να διαπιστώνεται σηµαντική µετατόπιση της εκκριτικής φάσης της ορµόνης σε σχέση µε τα υγιή άτοµα. Οι παρατηρήσεις αυτές βασίζονται σε µελέτες µε δείγµατα ασθενών που είτε ήσαν ελεύθεροι νευροληπτικής αγωγής είτε ελάµβαναν ποικίλου τύπου νευροληπτικά. Συνεπώς, η πιθανότητα επίδρασης των νευρσληπτικών φαρµάκων στα αποτελέσµατα δεν µπορεί να αποκλεισθεί, εφόσον υπάρχουν αναφορές ότι η χορήγηση υψηλών δόσεων νευροληπτικών για διάστηµα αρκετών εβδοµάδων δεν επηρέασε την έκκριση της µελατονίνης, καθώς και άλλες που αναφέρουν αύξηση της µελατονίνης µετά από τη χορήγησή τους. Τέλος, υπάρχουν µελέτες όπου δεν διαπιστώθηκαν διαφορές στη µελατονίνη µεταξύ σχιζοφρενών και φυσιολογικών ατόµων. Η µειωµένη έως και απούσα νυκτερινή αιχµή της µελατονίνης σε οµάδες σχιζοφρενών έχει συσχετισθεί µε την παράλληλη αύξηση της έκκρισης της κορτιζόλης. Ως δείκτης της σχέσης των ορµονών αυτών έχει χρησιµοποιηθεί ο λόγος κορτιζόλης / µελατονίνης που έχει βρεθεί µειωµένος στους σχιζοφρενείς σε σχέση µε τους υγιείς µάρτυρες, υποδηλώνοντας ότι τα παθολογικά επίπεδα µελατονίνης µπορεί να οφείλονται σε συνυπάρχουσα υπερδραστηριότητα του υποθαλαµο-υποφυσιακο-επινεφριδικού άξονα, φαινόµενο που είχε περιγραφεί αρχικά στην κατάθλιψη και είχε θεωρηθεί ως ειδικό εύρηµα της νόσου. Η σηµασία των ευρηµάτων αυτών για την παθοφυσιολογία της σχιζοφρένειας δεν έχει διευκρινισθεί. Κατά καιρούς διατυπώθηκαν ενδιαφέρουσες συσχετίσεις που αφορούν την επίφυση, τη µελατονίνη και την αιτιοπαθογένεια της σχιζοφρένειας. Μεταξύ άλλων, αναφέρουµε την υπόθεση που διατυπώθηκε εξαιτίας της χηµικής οµοιότητας της µελατονίνης µε την ψυχοµιµητική αλκαλοειδή ουσία χαρµίνη (harmine) και τα παράγωγά της και υποστηρίζει ότι η εκτροπή του µεταβολισµού της µελατονίνης προς παθογόνες ενώσεις λόγω διαταραχής της δράσης του ενζύµου ΗΙΟΜΤ, σχετίζεται αιτιοπαθογενετικώς µε τη νόσο. Υπέρ της απόψεως αυτής συνηγορεί η διαπίστωση σε νεκροτοµικό υλικό ότι η δράση της ΗΙΟΜΤ στην επίφυση είναι σηµαντικά µειωµένη σε ελεύθερους φαρµάκων σχιζοφρενείς, σε αντίθεση µε ασθενείς που υποβάλλονταν σε νευροληπτική αγωγή. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο- ρισµένοι σχιζοφρενείς παρουσιάζουν εκσεσηµασµένη σκλήρυνση-γλοίωση της επίφυσης που πιθανώς συνοδεύεται µε µειωµένη παραγωγή µελατονίνης ή παραγωγή παθογόνων ενώσεων, ενώ η χορήγηση εκχυλισµάτων επιφύσεων οδηγεί σε ύφεση της ψυχωσικής συµπτωµατολογίας. Στο πλαίσιο αυτό, προτάθηκε η άποψη ότι η µειωµένη έκκριση µελατονίνης ενδέχεται να εµπλέκεται στην παθοφυσιολογία της νόσου σε υποοµάδα σχιζοφρενικών ασθενών µε χαρακτηριστικά την εγκεφαλική ατροφία, την αύξηση του µεγέθους των κοιλιών του εγκεφάλου, την ελλειµµατική γνωστική και ψυχοσεξουαλική ωρίµανση, την πρώιµη έναρξη της νόσου, την παρουσία αρνητικού τύπου συµπτωµατολογίας, τη σχετικά κακή ανταπόκριση στη θεραπεία µε νευροληπτικά και την επιρρέπεια στην εκδήλωση εξωπυραµιδικών εκδηλώσεων. Τέλος, η χορήγηση µεγάλων δόσεων µελατονίνης δοκιµάστηκε πρόσφατα στη θεραπεία χρόνιων σχιζοφρενών µε όψιµη δυσκινησία από νευροληπτικά φάρµακα µε ενθαρρυντικά κατ' αρχήν αποτελέσµατα. Πιθανολογείται ότι ο υπεύθυνος µηχανισµός δράσης της µελατονίνης είναι η ισχυρή αντιοξειδωτική δράση της, ο περιορισµός της ντοπαµινεργικής δραστηριότητας στο ραβδωτό σώµα και απελευθέρωση ντοπαµίνης από τον υποθάλαµο. Ψυχογενής ανορεξία Βουλιµία Στις διαταραχές της πρόσληψης τροφής έχουν αναφερθεί φυσιολογικά, µειωµένα ή υψηλότεραδο επίπεδα µελατονίνης σε σχέση µε τα φυσιολογικά. Οι παρατηρούµενες αποκλίσεις µεταξύ των ερευνητών αποδίδονται στην πολυπλοκότητα των παραγόντων που συµµετέχουν στη διαµόρφωση της κλινικής και παρακλινικής (µεταβολικής) εικόνας των διαταραχών αυτών και στην επίδρασή τους στην έκκριση της µελατονίνης. Παράγοντες που

6 πιθανότατα ευθύνονται για τα αποκλίνοντα αποτελέσµατα είναι: η συχνότατη παρουσία κατάθλιψης σε ασθενείς µε διαταραχές διατροφής και η παρουσία ή απουσία διαταραχών της εµµήνου ρύσεως, απισχνάνσεως, εµέτων, καθαρκτικών συνηθειών, διαιτητικών παρεκτροπών (κυρίως της τρυπτοφάνης). Ειδικότερα, έχει παρατηρηθεί ότι η κατάθλιψη και η υποθαλαµική αµηνόρροια συνοδεύονται από αντίθετες µεταβολές στο προφίλ έκκρισης της µελατονίνης. Γυναίκες µε λειτουργική υποθαλαµική αµηνόρροια που σχετίζεται µε stress και µε µειωµένες εκκριτικές αιχµές της LH, παρουσιάζουν σηµαντική αύξηση των νυκτερινών ε- πιπέδων µελατονίνης και καθυστέρηση φάσης στο ρυθµό της. Αντίθετα, γυναίκες µε κατάθλιψη παρουσιάζουν µείωση της νυκτερινής εκκριτικής αιχµής της µελατονίνης. Εξάλλου, διαιτητικοί παράγοντες, όπως ο περιορισµός ή η αύξηση της πρόσληψης τρυπτοφάνης - πρόδροµης ουσίας της σεροτονίνης και συνεπώς της µελατονίνης - και άλλων απαραίτητων αµινοξέων, παράγοντες εποχικότητας, καθώς και η µειωµένη πρόσληψη θερµίδων µπορούν να τροποποιήσουν (να αυξήσουν ή να µειώσουν) τα επίπεδα της µελατονίνης και των µεταβολιτών της. Αποσκοπώντας στη διερεύνηση του βαθµού συµµετοχής των παραγόντων αυτών στη διαταραχή της έκκρισης της µελατονίνης, η οµάδα των Kennedy και συν. σε σειρά µελετών διαπίστωσε ότι κυρίως η παρουσία ή µη κατάθλιψης καθορίζει τα επίπεδα µελατονίνης στους ασθενείς µε διαταραχές της διατροφής. Εφόσον συνυπάρχει κατάθλιψη, τα επίπεδα ανιχνεύονται κατά πολύ χαµηλότερα του φυσιολογικού. Στην αντίθετη περίπτωση, οι τιµές δεν αποκλίνουν του φυσιολογικού. Επίσης, διαπίστωσαν ότι δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα η απόλυτη τιµή του σωµατικού βάρους του ασθενούς, αλλά ο εκουσίως αυτεπιβαλλόµενος έντονος και απότοµος περιορισµός λήψης τροφής, καθώς και οι συνυπάρχουσες βουλιµικές και καθαρκτικές συµπεριφορές. Στις περιπτώσεις αυτές, οι τιµές της µελατονίνης ανευρίσκονται κατά πολύ υψηλότερες του φυσιολογικού και ο ρυθµός έκκρισής της διαταραγµένος. Τέλος, στην περίπτωση της ψυχογενούς ανορεξίας, λόγω της διαπιστωµένης αναστολής του παράγοντα GnRH από την µελατονίνη, έχει προταθεί ότι η διαταραχή στην έκκριση της µελατονίνης µπορεί να είναι δευτερογενής και να οφείλεται σε πρωτογενή δυσλειτουργία του υποθαλαµικού ελέγχου της δραστηριότητας της GnRH που συνοδεύεται από αυξηµένη παραγωγή µελατονίνης. ιαταραχή πανικού Η οµάδα των Melntyre και συν. διαπίστωσε αρχικά σηµαντικά µειωµένα νυκτερινά επίπεδα µελατονίνης σε υψηλό ποσοστό ασθενών µε διαταραχή πανικού, εύρηµα που θεωρήθηκε ότι υποδηλώνει µειωµένη λειτουργικότητα (down-regulation) των β- και α 2 - αδρενεργικών υποδοχέων ή διαταραχή της συµπαθητικής νευροµεταβίβασης σε ορισµένη υποοµάδα ασθενών µε διαταραχή πανικού. Σε µεταγενέστερη όµως µελέτη ασθενών που ήταν ελεύθεροι φαρµάκων βρέθηκαν υψηλότερα επίπεδα µελατονίνης από το φυσιολογικό κατά τις µεταµεσονύκτιες ώρες, καθώς και µετατόπιση της εκκριτικής αιχµής κατά 2 ώρες. Η απόκλιση των ευρηµάτων τους αποδόθηκε στην κατασταλτική δράση της αλπραζολάµης στην έκκριση της µελατονίνης που ελάµβαναν οι ασθενείς στις αρχικές µελέτες. Μειωµένα ή και φυσιολογικά επίπεδα µελατονίνης έχουν αναφερθεί σε ακόµη δύο µελέτες. Η σπάνις των µελετών και τα αντιφατικά προς το παρόν ευρήµατα δεν επιτρέπουν τη διατύπωση οριστικών συµπερασµάτων. Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή Από τις ελάχιστες δηµοσιευµένες µελέτες προκύπτει ότι σε ελεύθερους φαρµάκων ιδεοψυχαναγκαστικούς ασθενείς είτε δεν διαπιστώνονται αποκλίσεις από το φυσιολογικόδ είτε παρατηρείται µείωση τόσο της µέγιστης όσο και της µέσης τιµής του 24ωρου ρυθµού της µελατονίνης του πλάσµατος. Στη δεύτερη περίπτωση, παρατηρείται επίσης σηµαντική µείωση της συνολικής έκκρισης µελατονίνης και καθυστέρηση δύο ωρών στην εµφάνιση της νυκτερινής αιχµής της, σε σχέση µε τους φυσιολογικούς µάρτυρες. Οι διαταραχές αυτές µάλιστα συσχετίζονται θετικά µε τη βαρύτητα της ιδεοψυχαναγκαστικής συµπτωµατολογίας. Η ταυτόχρονη διαπίστωση αυξηµένων επιπέδων κορτιζόλης, που οφείλεται στην υπερδραστηριότητα του ΥΥΕ άξονα, υποδηλώνει την πιθανότητα υπάρξεως κοινού παθοφυσιολογικού µηχανισµού που σχετίζεται µε τη δυσλειτουργία της νοραδρενεργικής

7 νευροµεταβίβασης. Οι ορµονικές αυτές διαταραχές δεν υποχωρούν µετά από δίµηνη θεραπεία µε φλουοξετίνη, παρά την καλή κλινική ανταπόκριση στη φαρµακευτική αγωγή. Ανοϊκά σύνδροµα Ασθενείς µε άνοια τύπου Alzheimer εµφανίζου συνολικά µειωµένη 24ωρη έκκριση µελατονίνης. Η πιθανότητα διαταραχής ή κατάργησης του ρυθµοί έκκρισης της µελατονίνης είναι σηµαντικά µεγαλύτερη στους ανόίκούς ασθενείς σε σχέση µε υγιείς µάρτυρες αντίστοιχης ηλικίας, παρότι η κατάργηση της ηµερήσιας διακύµανσης δεν συσχετίζεται αναγκαστικά µε αντίστοιχη κλινική συµπτωµατολογία διαταραχής των βιορρυθµών του ασθενούς. Οι διαταραχές αυτές έχουν αποδοθεί στην καταστροφή των νευρώνων που εδράζονται στους υπερχιασµατικούς πυρήνες και εφορεύουν τη ρυθµική έκκριση της µελατονίνης. Τα παραπάνω ευρήµατα δύσκολα µπορούν να αξιολογηθούν, διότι πολλοί παράγοντες είναι δυνατόν να θεωρηθούν συνυπεύθυνοι και κυρίως η προχωρηµένη ηλικία των ασθενών αυτή καθ' αυτή, η οποία αποτελεί καθοριστικό συντελεστή για τη µειωµένη έκκριση µελατονίνης. Αλκοολισµός Αναφέρεται ότι η αιθυλική αλκοόλη καταστέλλει την έκκριση µελατονίνης, τόσο µετά από άµεση κατανάλωσή της όσο και µετά από χρόνια κατάχρηση. Οι συνολικά µειωµένες συγκεντρώσεις µελατονίνης στα ούρα πρώην αλκοολικών εξακολουθούν να παραµένουν εξαιρετικά χαµηλές ακόµη και µετά δέκα ή περισσότερα χρόνια από τη διακοπή του αλκοόλ. Το ίδιο φαινόµενο έχει παρατηρηθεί και σε αλκσολικούς µε εγκαταστηµένη συνδροµή Wernicke Korsakoft. Μελατονίνη και ύπνος Ο ρόλος της µελατονίνης στη φυσιολογία του ύπνου είναι επαρκώς τεκµηριωµένος. Υπάρχει στενή σχέση µεταξύ της έκκρισης της µελατονίνης και της πιθανότητας εµφάνισης του ύπνου ή της επιρρέπειας για ύπνο. Επιπλέον, υπάρχουν αναφορές ότι η εξωγενής χορήγηση µελατονίνης κατά τη διάρκεια της νύκτας, αλλ' ακόµη και κατά την ηµέρα, αυξάνει την επιρρέπεια για ύπνο. Αντίθετα, η καταστολή της ενδογενούς µελατονίνης µε φαρ- µακολογικούς χειρισµούς ή µετά από έκθεση σε ισχυρό φως µειώνει την επιρρέπεια για επέλευση του ύπνου. Ενδεικτικά αναφέροϋµε ότι η εφάπαξ ή εβδοµαδιαία χορήγηση µελατονίνης κατά τη διάρκεια της ηµέρας σε δόσεις mg προκαλεί υπνηλία. Ο ακριβής χρόνος χορήγησής της φαίνεται να έχει σηµασία, καθόσον ο µηχανισµός δράσης της χορηγούµενης µελατονίνης αφορά κυρίως τη µετατόπιση της φάσης της φυσιολογικά ενδογενώς εκκρινόµενης µελατονίνης. 'Ετσι, σε µελέτες µη αϋπνικών ατόµων, στα οποία η µελατονίνη χορηγήθηκε στις h, δεν παρατηρήθηκε σηµαντική µεταβολή στον ύπνο. Αντίθετα, όταν η µελατονίνη χορηγήθηκε δύο ώρες πριν από την έναρξη του ύπνου ή πριν τη νυκτερινή κατάκλιση,$ο ο ύπνος βελτιώθηκε σηµαντικά. Σε ηλικιωµένα άτοµα µε αϋπνία, 2 mg µελατονίνης δύο ώρες πριν από τη νυκτερινή κατάκλιση επί µία εβδοµάδα µείωσαν σηµαντικά τον λανθάνοντα χρόνο επέλευσης του ύπνου.8ο Ο βραχύς χρόνος ηµιζωής της µελατονίνης, περί τα 20 λεπτά, έχει ως αποτέλεσµα την ταχεία εξαφάνιση της µελατονίνης από το πλάσµα, φαινόµενο που εξηγεί την έλλειψη αποτελεσµατικότητάς της στη διατήρηση του ύπνου κατά τις προχωρηµένες ώρες της νύκτας. Εν τούτοις, όταν µεγάλες δόσεις (π.χ. 80 mg) µελατονίνης χορηγήθηκαν σε άτοµα που προσπαθούσαν να κοιµηθούν σε περιβάλλον δυνατού θορύβου, βελτιώθηκε σηµαντικά η ικανότητα συντήρησης του ύπνου κατά τη διάρκεια της νύκτας. Παρόµοια αποτελέσµατα - µείωση λανθάνοντος χρόνου επέλευσης του ύπνου και βελτίωση της ποιότητας και ικανότητας συντήρησης του ύπνου - διαπιστώθηκαν µετά από χορήγηση σκευασµάτων βραδείας αποδέσµευσης µελατονίνης των 2 mg σε ηλικιωµένους αϋπνικούς. Οι µηχανισµοί της υπναγωγού δράσης της µελατονίνης δεν έχουν διευκρινισθευ κατ' αρχήν ως υπεύθυνη θεωρείται η πτώση της θερµοκρασίας του σώµατος που επάγεται από τη µελατονίνη, καθώς και οι GABA-εργικές ιδιότητές της. Τέλος, αρκετές µελέτες αναφέρουν την ύπαρξη θετικής συσχέτισης µεταξύ του εύρους της έκκρισης της µελατονίνης και της επάρκειας ή/και της ποσότητας του ύπνου. Παράλληλα,

8 έχουν παρατηρηθεί χαµηλά επίπεδα µελατονίνης σε ηλικιωµένους αϋπνικούς, συγκριτικά µε µη αϋπνικούς µάρτυρες. Οι παρατηρήσεις αυτές, σε συνδυασµό µε το δεδοµένο ότι η προχωρηµένη ηλικία συνοδεύεται από σηµαντική µείωση των επιπέδων µελατονίνης, οδήγησαν στην υπόθεση ότι τα χαµηl.ά επίπεδα µελατονίνης ενδεχοµένως προδιαθέτουν τους ηλικιωµένους σε ύπνο µειωµένης διάρκειας και κακής ποιότητας. Η κλινική χρησιµότητα της µελατονίνης στην αντιµετώπιση των διαταραχών του ύπνου του τύπου της αϋπνίας προς το παρόν παραµένει περιορισµένη, καθόσον δεν έχει ακόµη καταδειχθεί πειστικά ότι η χορήγηση µελατονίνης βελτιώνει σηµαντικά την αϋπνία, όπως αυτό επιτυγχάνεται µε τα κλασσικά υπνωτικά φάρµακα. Εν τούτοις, επειδή δεν παρατηρούνται ουσιαστικές παρενέργειες στις συνήθως χρησιµοποιούµενες δόσεις (1-5 mg) και λόγω της α- ποτελεσµατικότητάς της στην επαγωγή και συντήρηση του ύπνου και συνεπώς στη βελτίωση της ποιότητάς του, ενδείκνυται η χορήγησή της περίπου µία ώρα πριν από τη νυκτερινή κατάκλιση για την αντιµετώπιση της αϋπνίας, κυρίωc σε ηλικιωµένα άτοµα, Μελατονίνη και διαταραχές του ηµερήσιου ρυθµού ύπνου-εγρήγορσης Η οµάδα των διαταραχών του ηµερήσιου ρυθµού ύπνου-εγρήγορσης περιλαµβάνει το σύνδροµο καθυστέρησης της φάσης του ύπνου (delayed sleep phase syndrome), το σύνδροµο αλλαγής χρονικής ζώνης (jet lag), τη διαταραχή του ύπνου από µεταβαλλόµενο ωράριο εργασίας (shift work) και άλλες διαταραχές του ρυθµού ύπνου-εγρήγορσης. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η µόνιµη ή επαναλαµβανόµενη διαταραχή του ύπνου, η οποία οδηγεί σε υπερβολική υπνηλία ή αϋπνία και οφείλεται σε έλλειψη συγχρονισµού µεταξύ του προγράµµατος ύπνου - εγρήγορσης που επιβάλλεται από τις ανάγκες του περιβάλλοντος και του ενδογενούς σιρκαδιανού ρυθµού του ατόµου. ιαταραχές αυτού του τύπου, αποκλειοµένων εκείνων που εµφανίζονται στα πλαίσια άλλης ψυχικής ή σωµατικής νόσου, είναι συχνές σε ηλικιωµένα άτοµα, σε διηπειρωτικά ταξίδια, στους εργαζόµενους µε βάρδιες και στους τυφλούς. Η χορήγηση µελατονίνης για βηµατοδότηση και επανασυγχρονισµό του ενδογενούς βιορρυθµού αναφέρεται ότι έχει πολύ καλά θεραπευτικά αποτελέσµατα στις καταστάσεις αυτές. Εκτός από τις υπναγωγές ιδιότητές της, που εκδηλώνονται περίπου µία ώρα µετά τη χορήγησή της, η µελατονίνη δρα και ως "χρονοβιοτική" ("chronobiotic") ουσία, δηλαδή επαναβηµατοδοτεί τους αποσυγχρονισµένους ρυθµούς του οργανισµού διά µετατοπίσεως (phase shifting) της ενδογενούς εκκρίσεως της ίδιας, άλλων ορµονών και του ηµερήσιου ρυθµού της θερµοκρασίας, δρώντας στο επίπεδο του σιρκαδιανού βηµατοδότη. Μελατονίνη και ψυχοφαρµακολογία Αντικαταθλιπτικά φάρµακα Γενικά, η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρµάκων προκαλεί αύξηση των επιπέδων της µελατονίνης, φαινόµενο που συµβαδίζει µε την υπόθεση της νοραδρενεργικής ανεπάρκειας στη µείζονα κατάθλιψη. Ειδικότερα, από τα αντικαταθλιπτικά, η οξεία χορήγηση δεσιπραµίνης - σχετικά εκλεκτικού αναστολέα επαναπρόσληψης της νοραδρεναλίνης προκαλεί αύξηση της µελατονίνης σε υγιείς µάρτυρες. Το ίδιο αποτέλεσµα έχει η αγωγή µε δεσιπραµίνη σε καταθλιπτικούς ασθενείς, χωρίς όµως να υπάρχει απόλυτη συµφωνία. Ανάλογα είναι τα αποτελέσµατα των µελετών χορήγησης ιµιπραµίνης ή χλωριµιπραµίνης σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Υπάρχουν αναφορές για αυξηµένα, αµετάβλητα ή µειωµένα επίπεδα µελατονίνης. Από τα τεταρτοκυκλικά αντικαταθλιπτικά, η µαπροτιλίνη (αναστολέας επαναπρόσληψης της νορεπινερίνης) και η µιανσερίνη (α 2 αδρενεργικός και σεροτονινεργικός ανταγωνιστής) φαίνεται ότι δεν επηρεάζουν τη µελατονίνη, ενώ η βουπροπιόνη (µονοκυκλικό αντικαταθλιπτικό) αυξάνει τα επίπεδά της σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Από τους αναστολείς της µονο-αµινοξειδάσης (ΜΑΟ-Ι), η κλοργυλίνη προκαλεί αύξηση των επιπέδων της µελατονίνης σε φυσιολογικούς µάρτυρες και σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Η φενελζίνη και η τρανυλοκυπροµίνη αυξάνουν τα ηµερήσια επίπεδα µελατονίνης, ενώ η Ι- δεπρενύλη, η παργυλίνη και η ιπρινδόλη δεν επηρεάζουν τα επίπεδα µελατονίνης σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Επίσης, η βροφαροµίνη αυξάνει τα επίπεδα µελατονίνης σε φυσιολογικά άτοµα, ενώ η µοκλοβεµίδη δεν φαίνεται να επιδρά µετά από εφάπαξ χορήγηση. Συνοψίζοντας, διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι ΜΑΟ-Α αναστολείς προκαλούν αύξηση των

9 συγκεντρώσεων της µελατονίνης. Ως υπεύθυνος µηχανισµός Θεωρείται είτε η αύξηση της βιοδιαθεσιµότητας του υποστρώµατος της µελατονίνης, δηλαδή η σεροτονίνη, είτε η ενδοκυττάρια αύξηση της νορεπινεφρίνης είτε και τα δύο. Παρότι η σεροτονίνη αποτελεί πρόδροµη ουσία της µελατονίνης, ο ρυθµιστικός ρόλος της στη βιοσύνθεση της µελατονίνης δεν έχει ακόµη επαρκώς διευκρινισθεί στον άνθρωπο. 'Ετσι, υπάρχουν περιορισµένα και αντικρουόµενα αποτελέσµατα, αναφορικά µε την επίδραση των αναστολέων επαναπρόσληψης της σεροτονίνης στην έκκριση της µελατονίνης. Η φλουβοξαµίνη έχει αναφερθεί ότι αυξάνει ή ότι δεν επηρεάζει τα επίπεδα µελατονίνης σε υγιείς εθελοντές. ΑντίΘετα, η φλουοξετίνη είτε προκαλεί σηµαντική µείωση των συγκεντρώσεων µελατονίνης σε καταθλιπτικούς µε εποχική συναισθηµατική διαταραχή και σε υγιείς µάρτυρες είτε δεν µεταβάλλει τα επίπεδά της σε υγιείς, ενώ η εφάπαξ χορήγηση παροξετίνης δεν επηρεάζει τα επίπεδα µελατονίνης. Τέλος, όπως προκύπτει από µελέτες αποκλειστικά σε πειραµατόζωα, τα άλατα του λιθίου τροποποιούν τη µελατονίνη, είτε µειώνοντας τη συγκέντρωσή της στον αµφιβληστροειδή, τον υποθάλαµο, την επίφυση και το πλάσµα είτε αυξάνοντάς την. Βενζοδιαζεπίνες Υποδοχείς του συµπλέγµατος GΑΒΑ-βενζοδιαζεπινών έχουν εντοπισθεί στην επίφυση του ανθρώπου, χωρίς όµως να είναι γνωστή η φυσιολογική τους σηµασία για την έκκριση της µελατονίνης.lοο 'Εχει αναφερθεί µείωση των νυκτερινών επιπέδων µελατονίνης σε υγιείς µετά από εφάπαξ χορήγηση διαζεπάµηςlοl και αλπραζολάµηςδ5 και µετά επανειληµµένη χορήγηση φλουνιτραζεπάµης. Εν τούτοις, η χορήγηση τριαζολάµης και η ζολπιδέµη, ένα µη βενζοδιαζεπινικό υπνωτικό, δεν τροποποιεί την έκκριση µελατονίνης. Άλλα φάρµακα και ηλεκτροσπασµοθεραπεία Η έκκριση µελατονίνης µειώνεται ή και αναστέλλεται πλήρως µετά από χορήγηση β 1 - αδρενεργικών αναστολέων, όπως η ατενολόλη και η προπρανολόλη π.χ, η εφάπαξ χορήγηση 100 mg ατενολόλης κατά τις απογευµατινές ώρες προκαλεί θεαµατική καταστολή της νυκτερινής έκκρισης µελατονίνης. Ο α2-αδρενεργικός αγωνιστής κλονιδίνη χορηγούµενος σε υγιείς έχει αναφερθεί είτε ότι προκαλεί σχετική µείωσηlοδ είτε ότι αφήνει αµετάβλητα τα επίπεδα µελατονίνης του πλάσµατος. Η επίδραση των αντιψυχωσικών φαρµάκων στην έκκριση µελατονίνης δεν έχει επαρκώς µελετηθεί. Αναφέρεται ότι οι φαινοθειαζίνες µπορούν να επηρεάσουν το µεταβολισµό της µελατονίνης, µετατοπίζοντας τη φάση ή µεταβάλλοντας το εύρος έκκρισής της.lο8 Εν τούτοις, σε σχετική µελέτη σε σχιζοφρενείς ασθενείς µετά από Θεραπεία δέκα εβδοµάδων µε αντιψυχωσικά φάρµακα δεν διαπιστώθηκε ουσιαστική µεταβολή στην έκκριση µελατονlνης. Τέλος, σε πρόσφατη µελέτη διαπιστώθηκε σηµα ντική µείωση της 24ωρης και της ηµερήσιας απέκκρισης 6-σουλφατοξυ-µελατονίνης (µεταβολίτης της µελατονίνης) µετά από συνεδρίες ηλεκτροσπασµοθεραπείας σε ασθενείς µε ανθεκτική κατάθλιψη. Η µείωση µάλιστα αυτή συσχετίζονταν Θετικά µε την κλινική βελτίωση. Συµπερασµατικά σχόλια Η µελατονίνη συντίθεται στην επίφυση αποκλειστικά κατά τη διάρκεια της νύκτας και εκκρίνεται ρυθµικά, συγχρονιζόµενη µε τον 24ωρο κύκλο φωτός-σκότους. Τα επίπεδα της ορµόνης καθορίζονται κυρίως από το νοραδρενεργικό και σεροτονινεργικό σύστηµα και υπάρχουν ενδείξεις ότι σχετίζονται στενά µε τη δραστηριότητα του υποθαλαµο-υποφυσιακοεπινεφριδικού άξονα. Τα χαρακτηριστικά αυτά, παράλληλα µε τη χρησιµότητα της µελατονίνης ως δείκτη του ενδογενούς βιορρυθµού του οργανισµού, προσφέρονται για τη διερεύνηση των νευροδιαβιβαστικών µεταβολών που παρατηρούνται στις διάφορες ψυχικές διαταραχές. Στο πλαίσιο αυτό έχουν µελετηθεί τόσο οι µεταβολές της έκκρισης όσο και του 24ωρου ρυθµού της µελατονίνης, οι οποίες συχνά έχει βρεθεί να αποκλίνουν από το φυσιολογικό στην πλειονότητα των ψυχικών νοσηµάτων. Οι περισσότερες µελέτες επικεντρώνονται στις συναισθηµατικές διαταραχές και στις διαταραχές του ηµερήσιου ρυθµού ύπνου-εγρήγορσης, όπου τα ευρήµατα είναι σταθερότερα.

10 Προς το παρόν, δεν έχει καταστεί δυνατή κάποια αιτιολογική συσχέτιση µεταξύ της µελατονίνης και συγκεκριµένης νευροψυχικής διαταραχής. Πιθανώς, οι αποκλίσεις από το φυσιολογικό να αποτελούν επιφαινόµενο της υποκείµενης νευροδιαβιβαστικής δυσλειτουργίας. Εν τούτοις, θα ήταν χρήσιµη η διερεύνηση της συµµετοχής της µελατονίνης στις διάφορες ψυχοπαθολογικές διαταραχές, καθόσον ενδέχεται να προκύψουν ενδιαφέροντα στοιχεία σχετικά µε τους υπεύθυνους βιολογικούς µηχανισµούς τους και σε ορισµένες µάλιστα περιπτώσεις να χρησιµεύσει στη θεραπευτική αντιµετώπισή τους. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Klein DC. The mammalian melatonin rhythm generating system. In: Wetterberg L (ed): Light and Biological Rhythms in Man. Pergamon Press, Oxford, New York, Seoul, Tokyo, 1993: Foulkes NS, Whitmore D, Sassone-Corsi P. Rhythmic transcription: the molecular basis of circadian melatonin synthesis. Biol Cell 1998, 89: Touitou Y, Arendt J, Pevet P (eds). Melatonin and the Pineal Gland - From Basic Science to Clinical Application, Elsevier Science Publ., Amsterdam, Reppert SM, Godson C, Mahle CD, Weaver DR, Slaugenhaupt SA, Gusella JF. Molecular characterization of a second melatonin receptor expressed in human retina and brain: The Mel1 b melatonin receptor. Proc Natl Acad Sci USA 1995, 92: Fraschini F, Demartini G, Esposti D, Scaglione F. Melatonin involvement in immunity and cancer. Biol Signals Recept 1998, 7: Schatzberg AF, Schildkraut JJ. Recent studies on norepinephrine systems in mood disorders. In: Bloom FE, Kupfer DJ (eds): Psychopharmacology: The Fourth Generation of Progress. Raven Press, New York, 1995: Wehr Goodwin F, Duncan W, Gillin JC. Phase advance of the circadian sleep-wake cycle as an antidepressant. 1979, 206: Wetterberg L, Beck-Friis J, Petterson U. Melatonin/ cortisol ratio in depression. Lancet 1979, ii: Beck-Friis J, Ljunggren JG, Rosen D, Kjellman BF, Wetterberg L. Melatonin, cortisol and ACTH in patients with major depressive disorder and healthy humans with special reference to the outcome of the dexamethasone suppression test. Psychoneuroendocrinology 1985, 10: Chazot G, Brun J, Jordan D, Sassolas chronobiological study of melatonin and cortisol secretion in depressed subjects: plasma melatonin, a biochemical marker in major depression. Biol 1984, 19: Beck-Friis J, Kjellman BF, et Serum melatonin in relation to clinical variables in patients with major depressive disorder and a hypothesis of a melatonin syndrome. Acta Scand 1985, 71: Wetterberg L, Beck-Friis J, Kjellman BF, Ljunggren LG. Circadian rhythms in melatonin and cortisol secretion in depression. Adv Biochem Psychopharmacol 1984, 39: Checkley SA, Park SBG. The psychopharmacology of the human pineal. J Psychopharmacol 1987, 1: Wetterberg L, Bergiannaki JD, Knorring L, Eberhard G, Normative melatonin excretion: a multinational study. 1999, 24: Thompson C, Franey C, Arendt J, Checkley comparison of melatonin secretion in depressed patients and normal subjects. Br J 1988, 152: Rubin RT, Heist McGeoy SS, Lesser Neuroendocrine aspects of primary endogenous depression. Serum melatonin measures in patients and matched control subjects. Arch Gen 1992, 49: Psarros C, Bergiannaki JD, Dafni U, Stefanis C. Melatonin response to clonidine administration in depression: indication of presynaptic a2- adrenoceptor dysfunction. J Affect 2001, 65: Brown GM, Goldman S. Nocturnal melatonin and cortisol secretion in newly admitted psychiatric inpatients. Implications for affective disorders. Eur Arch Clin Neurosci 1990, 240: Branchey L, Weinberg U, Mendlewicz J. Simultaneous study of 24- hour patterns of melatonin and cortisol secretion in depressed patients. Neuropsychobiology 1982, 8: Pilapil C. Circadian rhythm of plasma melatonin and cortisol in endogenous Brown GM, Wainwright SD (eds): Advances in the Biosciences, 1985, 53:

11 21. Brown R, Kocsis JH, Caroff F, Amsterdam J, Stokes Differences in nocturnal melatonin secretion between melancholic depressed patients and control subjects. Am J Psychiatry 1985, 142: Demitrack Lewy AJ, Reus VI. Pineal-adrenal interactions: The effect of acute pharmacological nocturnal melatonin secretion. Psych Res 1990, 32: Holsboer F, Corticotropinreleasing hormone inhibits melatonin secretion in healthy volunteers potential link to low-melatonin syndrome in depression? Neuroendocrinology 1997, 65: Holsboer F. Neuroendocrinology of Mood Bloom FE, Kupfer DJ (eds): Psychopharmacology: The Fourth Generation of Progress. Raven Press, New York, 1994: Wetterberg L, Iselius L, Lindsten J. Genetic regulation of melatonin excretion in preliminary report. Genet 1983, 24: Kennedy SH, Tighe S, McVey G, Brown GM. Melatonin and cortisol "switches" during mania, depression, and euthymia in a drug-free bipolar patient. J Nerv Ment 1989, 177: Kennedy SH, Kutcher SP, Brown GM. Nocturnal melatonin and 24-hour 6- sulphatoxymelatonin levels in various phases of bipolar affective disorder. Res 1996, 63: Horne JA, Donlan J, Arendt J. Green light attenuates melatonin output and sleepiness during sleep deprivation. Sleep 1991, 14: Lewy AJ, Wehr Goodwin FK, Newsome DA, Rosenthal Manic-depressive patients may be supersensitive to light. Lancet 1981, i: Lewy AJ, Nurnberger JI, Wehr Supersensitivity to lightpossible trait marker for manicdepressive illness. Am J 1985, 142: Nurnberger JI Jr, et Melatonin suppression by light in euthymic bipolar and unipolar patients. Arch Gen Psychiatry 2000, 57: Nathan PJ, Burrows GD, Norman TR. Melatonin sensitivity to dim white light in affective disorders. Neuropsychopharmacology 1999, 21: Lam RW, Berkowitz AL, Berga SL, Clark CM, Kripke DF, Gillin JC. Melatonin suppression in and unipolar mood disorders. Psychiatry Res 1990, 33: Mclntyre Norman TR, Burrows GD, Armstrong SM. Human melatonin suppression by light is intensity dependent. J Pineal Res 1989, 6: Rosenthal Sack DA, et Seasonal affective disorder: a description of the syndrome and preliminary findings with light therapy. Arch Gen 1984, 41: Blehar MC, Rosenthal Seasonal affective disorders and phototherapy. Report of a National Institute of Mental Health sponsored workshop. Arch Gen 1989, 46: Lewy AJ, Sack RL, Singer CM, White DM. The phase shift hypothesis for bright light's mechanism of action: Theoretical considerations and experimental evidence. Psychopharmacol Bull 1987, 23: Skwerer RG, Duncan C, et al. The neurobiology of seasonal affective disorder and phototherapy. J Biol Rhythms 1988, 3: Sack RL, Lewy AJ, White DM, Singer CM, Fireman MJ, Vandiver R. Morning vs. evening light treatment for winter depression. Evidence that the therapeutic effects of light are mediated by circadian phase shifts. Arch Gen Psychiatry 1990, 47: Checkley SA, Murphy DGM, et al. Melatonin rhythms in seasonal affective disorder. Br J Psychiatry 1993, 163: Wirz-Justice A, Graw P, et al. Morning or night-time melatonin is ineffective in seasonal affective disorder. J Psychiatry Res 1990, 24: Rosenthal NE, Jacobsen FM, et al. Atenolol in seasonal affective disorder: a test of the melatonin hypothesis. Am J Psychiatry 1988, 145: Kripke DF. Light treatment for nonseasonal depression: speed, efficacy, and combined treatment. J Affect Disord 1998, 49: Halbreich U, Endicott J. Relationship of dysphoric premenstrual changes to depressive disorders. Acta Psychiatr Scand 1985, 71: Parry BL, Berga SL, Kripke DF, Klauber MR, Laughlin GA, Yen SSC, Gillin JC. Altered waveform of plasma nocturnal melatonin secretion in premenstrual depression. Arch Gen Psychiatry 1990, 47: Parry BL, Rosenthal NE, James SP, Wehr TA. Atenolol in premenstrual syndrome: a test of the melatonin hypothesis. Psychiatry Res 1991, 37: Parry BL, Rosenthal NE, Tamarkin L, Wehr TA. Treatment of a patient with seasonal premenstrual syndrome. Am J Psychiatry 1987, 144:

12 48. Parry BL, Berga SL, Mostofi N, Sependa PA, Kripke DF, Gillin JC. Morning vs. evening bright light treatment of late luteal phase dysphoric disorder. Am J Psychiatry 1989, 146: Mclntyre IM, Morse C. Urinary 6-sulphatoxy melatonin levels within the menstrual cycle and in patients with premenstrual syndrome. Psychoneuroendocrinology 1990, 15: Fanget F, Claustrat B, et al. Nocturnal plasma melatonin levels in schizophrenic patients. Biol Psychiatry 1989, 25: Monteleone P, Natale M, La Rocca A, Maj M. Decreased nocturnal secretion of melatonin in drugfree schizophrenics: no change after subchronic treatment with antipsychotics. Neuropsychobiology 1997, 36: Rao M, Gross L, Strebel G, Halaris B, Huber A, Braunig G, Marler PM. Circadian rhythm of tryptophan, serotonin, melatonin, and pituitary hormones in schizophrenia. Biol Psychiatry 1994, 35: Beckman H, Wetterberg L, Gattaz WF. Melatonin immunoreactivity in cerebrospinal fluid of schizophrenic patients and healthy controls. Psychiatry Res 1984, 11: Monteleone P, Fuschino A, Nolfe G, Maj M. Temporal relationship between melatonin and cortisol responses to nighttime physical stress in humans. Psychoneuroendocrinology 1992, 17: Eldred SH, Bell NW, Sherman LJ. A pilot study comparing the effects of pineal extract and a placebo in patients with chronic schizophrenia. N Engl J Med 1961, 263: Sandyk R, Kay RS. Pineal melatonin in schizophrenia: a review and hypothesis. Schizophrenia Bull 1990, 16: Shamir E, Barak Y, et al. Melatonin treatment for tardive dyskinesia: a double-blind, placebocontrolled, crossover study. Arch Gen Psychiatry 2001, 58: Mortola JF, Laughlin GA, Yen SSC. Melatonin rhythms in women with anorexia nervosa and bulimia nervosa. J Clin Endocrinol Metab 1993, 77: Kennedy SH, Garfinkel PE, Parienti V, Costa D, Brown GM. Changes in melatonin levels but not cortisol are associated with depression in patients with eating disorders. Arch Gen Psychiatry 1989, 46: Arendt J, Bhann S, Franey C, Mattingly D. Plasma melatonin levels in anorexia nervosa. Br J Psychiatry 1992, 161: Berga SL, Mortola JF, Yen SSC. Amplification of nocturnal melatonin secretion in women with functional hypothalamlc amenorrhea. J Clin Endocrinol Metab 1988, 66: Kennedy SH. Melatonin disturbances in anorexia nervosa and bulimia nervosa. Int J Eating Disorders 1994, 16: Mclntyre IM, Marriott P, Jefferys D, Judd F, Norman T, Burrows G. Reduced plasma melatonin in panic disorder. Biol Psychiatry 1986, 21: Mclntyre IM, Judd FK, Burrows GD. Armstrong SM, Norman TR. Plasma concentrations of melatonin in panic disorder. Am J Psychiatry 1990, 174: Mclntyre IM, Burrows G, Norman T. Suppression of plasma melatonin by a single dose of the benzodiazepine alprazolam in humans. Biol Psychiatry 1988, 24: Cameron OG, Lee MA, Curtis GC, McCann DS. Endocrine and physiological changes during "spontaneous" panic attacks. Psychoneuroendocrinology 1987, 12: Bandelow B, Sengos G, et al. Urinary excretion of cortisol, norepinephrine, testosterone, and melatonin in panic disorder. Pharmacopsychiatry 1997, 30: Millet B, Touitou Y, et al. Plasma melatonin and cortisol in patients with obsessive-compulsive disorder: relationship with axillary temperature, physical activity, and clinical symptoms. Biol Psychiatry 1998, 44: Monteleone P, Catapano F, del Buono G, Maj M. Circadian rhythms of melatonin, cortisol and prolactin in patients with obsessive-compulsive disorder. Acta Psychiatr Scand 1994, 89: Monteleone P, Catapano F, Tortorella A, Di Martino S. Maj M. Plasma melatonin and cortisol circadian patterns in patients with obsessive-compulsive disorder before and after fluoxetine treatment. Psychoneuroendocrinology 1995, 20: Nair NPV, Hariharasubramanian N, Pilapil C, Isaac I, Thavundayil JX. Plasma melatonin-an index of brain aging in humans. Biol Psychiatry 1986, 21: Uchida K, Okamoto N, Ohara K, Morita Y Daily rhythm of serum melatonin in patients with dementia of the degenerate type. Brain Res 1996, 717: Swaab DF, Fliers E, Partiman TS. The suprachiasmatic nucleus of the human brain in relation to sex, age and senile dementia. Brain Res 1985, 342: Wetterberg L, Aperia B, Gorelick DA, Gwirtzman HE, McGuire MT, Serafetinides EA, Yuwiler A. Age, alcoholism and depression are associated with low levels of urinary melatonin. J Psychiatry Neurosci 1992, 17:

13 75. Wikner J, Andersson DEH, Wetterberg L, Rojdmark S. Impaired melatonin secretion in patients with WernickeKorsakoff syndrome. J Int Med 1995, 237: Dawson D, Encel N. Melatonin and sleep in humans. J Pineal Res 1993, 15: Tzischinsky O, Shlitner A, Lavie P. The association between nocturnal sleep gates and nocturnal onset of urinary amt6s. J Biol Rhythms 1993, 8: Dollins AB, Zhdanova IV, Wurtman RJ, Lynch HJ, Deng MH. Effect of inducing nocturnal serum melatonin concentrations in daytime on sleep, mood, body temperature, and performance. Proc Natl Acad Sci USA 1994, 91: Garfinkel D, Laudon M, Nof D, Zisapel N. Improvement of sleep quality in elderly people by controlled release melatonin. Lancet 1995, 346: Haimov I, Lavie P, Laudon M, Herer P, Vigder C, Zisapel N. Melatonin replacement therapy of elderly insomniacs. Sleep 1995, 18: Reid K, van den Heuvel C, Dawson D. Day-time melatonin administration: Effects on core temperature and sleep onset latency. J Sleep Res 1996, 5: Van den Heuvel CJ, Reid KJ, Dawson D. Effect of atenolol on nocturnal sleep and temperature in young men: reversal by pharmacological doses of melatonin. Physiol Behav 1997, 61: Dawson D, Encel N, Lushington K. Improving adaptation to simulated night shift: Timed bright light versus daytime melatonin administration. Sleep 1992, 17: Nickelsen T, Demisch L, Demisch K, Demisch K, Radermacher B, Schoffling K. Influence of subchronic intake of melatonin at various time of the day on fatigue and hormonal levels: a placebo controlled double-blind trial. J Pineal Res 1989, 6: Waldhauser F, Saletu B, Trinchard-Lugan I. Sleep laboratory investigations on hypnotic properties of melatonin. Psychopharmacology 1990, 100: Haimov I, Laudon M, et al. Sleep disorders and melatonin rhythms in elderly people. Br Med J 1994, 309: American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th ed. American Psychiatric Press Inc., Washington D.C., Arendt J, Aldhous M, Marks V. Alleviation of jet lag by melatonin: preliminary results of controlled double blind trial. Br Med J 1986, 292: Nagtegaal JE, Kerkhof GA, Smits MG, Swart ACW, Van Der Meer YG. Delayed sleep phase syndrome: a placebocontrolled crossover study on the effects of melatonin administered five hours before the individual dim light melatonin onset. J Sleep Res 1998, 7: Lewy AJ, Saeeduddin A, Latham-Jackson JM, Sack RL. fvlelatonin shifts human circadian rhythms according to a phase-response curve. Chronobiol Int 1992, 9: Checkley, SA, Palazidou, E. Melatonin and antidepressant drugs: Clinical pharmacology. In: Miles A, Philbrick DRS, Thompson C (eds): Melatonin: Clinical Perspectives. Oxford Medical Publications, Oxford, 1988: Srinivasan V. Psychoactive drugs, pineal gland and affective disorders. Prog Neuro- Psychopharmacol & Biol Psychiatr 1989, 13: Stewart JW, Halbreich U. Plasma melatonin levels in depressed patients before and after treatment with antidepressant medication. Biol Psychiatry 1989, 25: Scheinin M, Koulu M, Vakkuri O, Vuorinen J, Zimmer RH. Moclobemide, an inhibitor of MAO-A, does not increase daytime plasma melatonin levels in normal humans. Prog Neuro-Psychopharmacol & Biol Psychiatr 1990, 14: Skene DJ, Bojkowski CJ, Arendt J. Comparison of the effects of acute fluvoxamine and desipramine administration on melatonin and cortisol production in humans. Br J Clin Pharmacol 1994, 37: Childs PA, Rodin I, et al. Effects of fluoxetine on melatonin in patients with seasonal affective disorder and matched controls. Br J Psychiatry 1995, 166: Monteleone P, Orazzo C, Natale M, Maj M. Lack of effect of short-term fluoxetine administration on nighttime plasma melatonin levels in healthy subjects. Biol Psychiatry 1994, 35: Nathan PJ, Norman TR, Burrows GD. Nocturnal plasma melatonin concentrations in healthy volunteers: effect of single doses of d-fenfluramine, paroxetine, and ipsapirone. J Pineal Res 1996, 21: Seggie J, Werstiuk ES. Lithium and melatonin rhythms: Implications for depression. In: Brown GM, Wainwright SD (eds). Advances in the Biosciences: The Pineal Gland: Endocrine Aspects. Pergamon Press, Oxford, 1985: Lowenstein PR, Rosenstein R, Caputti E, Cardinali DP. Benzodiazepine binding sites in human pineal gland. Eur J Pharmacol 1984, 106: Monteleone P, Forziati D, Orazzo C, Maj M. Preliminary observations on the suppression of nocturnal plasma melatonin levels by short-term administration ot diazepam in humans. J Pineal Res 1989, 6(3):

14 102. Hajak G, Rodenbeck A, Bandelow B, Friedrichs S, Huether G, Rther E. Nocturnal plasma melatonin levels after flunitrazepam administration in healthy subjects. Eur Neuropsychopharmacol 1996, 6: Copinschi G, van Onderbergen A, et al. Effects of the shortacting benzodiazepine triazolam, taken at bedtime, on circadian and sleep-related hormonal profiles in normal men. Sleep 1990, 13: Copinschi G, Akseki E, et al. Effects of bedtime administration of zolpidem on circadian and sleep-related hormonal profiles in normal women. Sleep 1995, 18: Paparrigopoulos T. Melatonin response to atenolol administration in depression: indication of beta-adrenoceptor dysfunction in a subtype of depression. Acta Psychiatr Scand 2002, 106: Lewy AJ, Siever LJ, Uhde TW, Markey SP. Clonidine reduces plasma melatonin levels. J Pharm Pharmacol 1986, 38: Kennedy SH, Gnam W, Ralevski E, Brown GM. Melatonin responses to clonidine and yohimbine challenges. J Psychiatry Neurosci 1995, 20: Smith JA, Barnes JL, Mee TJ. The effect of neyroleptic drugs on serum and cerebrospinal fluid melatonin cor~centrations in psychiatric patients. J Pharmacol 1979, 31: Krahn LE, Gleber E, Rummans TA, Pileggi TS, Lucas DL, Li H. The effects of electroconvulsive therapy on melatonin. J ECT 2000, 16:

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Σημείωση: Οι τροποποιήσεις της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή)

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ 3⁰ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΨΥΧΟΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ (Με Διεθνή Συμμετοχή) ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ 24-27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΠΕΜΠΤΗ 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 10:00 11:00 ΔΙΑΛΕΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών

Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γενετική των συναισθηματικών διαταραχών Γιώργος Ν. Παπαδημητρίου Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκομείο συναισθηματική διαταραχή εκδηλώνεται είτε με

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι

Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Κατάθλιψη και ηλικιωµένοι Η συχνότητα εµφάνισης της κατάθλιψης αυξάνει µε την ηλικία, όπως δείχνουν διεθνείς στατιστικές. Επιπλέον µόνο ένα µικρό ποσοστό των ηλικιωµένων καταθλιπτικών που δεν ξεπερνά το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Ο ΝΕΟΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ Ο Δείκτης Stress των επινεφριδίων (ASI ) πρωτοεµφανίστηκε το 1989 για να εκτιµήσει το Stress, η κύρια αιτία θνησιµότητας και θνητότητας. Πρόσφατα,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008

Άγχος. Σοβαρό. Ήπιο. Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα παλµών ΚΤ 2008 Αγχολυτικά (ελάσσονα ηρεµιστικά) Υπνωτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας Άγχος ΚΤ 2008 Scream, Edvard Munch Ένταση Ανησυχία Φόβος (ενεργοποίηση ) ταχυκαρδία, εφίδρωση τρόµος, αίσθηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΜΕΑ 1 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ THYMANAX Θέµατα ποιότητας Η ποιότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΟΠΑΘΟΥΣ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑ ΑΠΌ ΑΛΛΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Καρδιολογικό τμήμα, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- ιαβητολόγος Επιµελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκοµείου Αεροπορίας ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Η παχυσαρκία είναι µια κατάσταση που

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής ΚΕΦΑΛΑΙΟ 25 Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής Από το: Goodman, R., Scott S. (2012). Eating Disorders In R. Goodman, S. Scott (Eds.), Child Psychiatry (pp. 199-203). Oxford, Wiley-Blackwell, Μετάφραση στα ελληνικά:

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΗ ΜΕΤΩΠΟΚΡΟΤΑΦΙΚΗ ΑΝΟΙΑ Γιαννοπούλου Γ. Κωνσταντίνα Επιμελήτρια Α Υπεύθυνη Ιατρείου Άνοιας Γ.Ν.Α. Λαϊκό ΕΙΣΑΓΩΓΗ Tεκμηριωμένες φαρμακευτικές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία

Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Διατροφή Παρουσίαση ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ Κοκκόρης Παναγιώτης Ενδοκρινολογικές μεταβολές στην παχυσαρκία Παναγιώτης Κοκκόρης Ενδοκρινολόγος- Διαβητολόγος Επιμελητής Ενδοκρινολογικής Κλινικής του 251 Γενικού Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά

Focus Group. Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012. Παρασκευή Σακκά Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Focus Group Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος της Εταιρεία Νόσου Alzheimer & Συναφών Διαταραχών Αθηνών Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον

Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Φαρμακευτική Θεραπεία Νόσου του Πάρκινσον Η νόσος του Πάρκινσον είναι μία συχνή εκφυλιστική νόσος του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος η οποία εκδηλώνεται με κινητικά και μη κινητικά συμπτώματα. Μέχρι σήμερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL)

Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Η Α ΕΝΟΫΠΟΦΥΣΗ: OI ΓΟΝΑ ΟΤΡΟΠΙΝΕΣ (FSH, LH) ΚΑΙ Η ΠΡΟΛΑΚΤΙΝΗ (PRL) Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. FSH:ΜΒ 33000,

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών

Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία. Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Αντιμετώπιση της νόσου Πάρκινσον: Νευρολογική Θεραπεία Ιωάννης Ελλούλ Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας Παν/μίου Πατρών Φυσική ιστορία της νόσου Πάρκινσον Διάγνωση 5 έτη 10 έτη 15 έτη Εξέλιξη Δυσκαμψία Βραδυκινησία

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά

Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αυτοκαταστροφικότητα και βίαιη συμπεριφορά Αλεξάνδρα Θεοδωροπούλου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αυτοκαταστροφικότητα Θεωρείται ως μια διαταραγμένη ανθρώπινη συμπεριφορά που σε μεγάλο βαθμό σχετίζεται με ανοιχτή

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους

Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους Διατροφικές Διαταραχές & η αντιμετώπιση τους www.cydadiet.org www.iph.com.cy Προσφορά Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου σε συνεργασία με την εταιρεία Iacovos Photiades Foodstuff Suppliers

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου

Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Η ψυχολογική πλευρά του ευερέθιστου εντέρου Βασίλης Αλε6ίζος Αναπλ. Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών συνδρομή ευερέθιστου εντέρου αντιπροσωπεύει την πιο συνήθη γαστρεντερική διαταραχή. Χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα

Σύνδρομο Lesch-Nyhan. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας. Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας-Βιοτεχνολογίας Μοριακή Βάση Γενετικών Ασθενειών Σύνδρομο Lesch-Nyhan Ντουντούμη Χρυσούλα Παπαδοπούλου Μαρία-Άννα Στεργίου Δήμητρα Εισαγωγή Σπάνια (συνδεδεμένη με

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση

Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Επίδραση Φαρµάκων στο ΚΝΣ Προσυναπτικά: 1.δυναµικό παλµού 2.σύνθεση νευροδιαβιβαστών 3.µεταβολισµός 4.έκκριση 5.επαναπρόσληψη 6.διάσπαση Μετασυναπτικά: 7.σύνδεση µε τον υποδοχέα 8.µεταβολές διαπερατότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ Συντονιστής: Ελευθέριος Λύκουρας Καθηγητής Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Μέλη: Παναγιώτης Φερεντίνος Λέκτορας Ψυχιατρικής, ΕΚΠΑ Θεόδωρος Μουγιάκος Ψυχίατρος, Αρχίατρος 414

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης

Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Θεραπευτική διαχείριση μέτριας-σοβαρής κατάθλιψης Σύσταση 6: Σε άτομα με μέτρια και σοβαρή κατάθλιψη οι Γενικοί Ιατροί και οι άλλοι Ιατροί στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συστήνεται να χορηγούν αντικαταθλιπτική

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ

ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ 199 ΟΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ Παύλος Σακκάς Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής, Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Το φάσμα των ψυχικών διαταραχών εκτείνεται στα εξής πεδία: Οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΥΤΤΑΡΟΥ ΚΑΙ ΒΙΟΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «Σύγχρονες Τάσεις στη Διδακτική των Βιολογικών Μαθημάτων και Νέες Τεχνολογίες»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νόσος Parkinson-Νέοι ορίζοντες Ξηροµερήσιου Γεωργία Νευρολόγος-Μέλος ερευνητικής οµάδας Νευρογενετικής Αίτια της νόσου Parkinson Περιβαλλοντικοί παράγοντες Γενετικοί παράγοντες Γενετική βλάβη (παθογόνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΜΗ ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ Διαταραχές του Θυρεοειδικού άξονα στον βαρέως πάσχοντα Συνώνυμα: Σύνδρομο της χαμηλής Τ3, σύνδρομο τουνοσούντος ευθυρεοειδικού. Ελένη Καραθανάση Ενδοκρινολογική κλινική Γ.Ν.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια.

Λέξεις ευρετηρίου: νόσος του Πάρκινσον, µείζων κατάθλιψη, δυσθυµία, διαταραχές διάθεσης, άνοια. ιαταραχές της διάθεσης και άνοια σε παρκινσονικούς ασθενείς Ε. Πάλλης, 1 Ι. Πεδιαδίτης, 2 Ε. Καναβάκης, 3 Η. Πρασσάς 1 1 Νευρολογικό, 2 Παθολογικό, 3 ΨυχιατρικόΤµήµα Βενιζελείου Περιφερειακού Γενικού Νοσοκοµείου

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών

Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Θεραπευτική αντιµετώπιση της υπέρτασης Στ. Γ. Ρόκας, Καρδιολόγος Επικ. Καθ. Παν. Αθηνών Η υπέρταση αποτελεί σοβαρό πρόβληµα υγείας για τις περισσότερες χώρες καθ'ότι αφορά το 20% του ενήλικου πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ)

ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΒΑΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΞΥΝΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ (ΧΑΠ) Ανδριάνα Ι Παπαϊωάννου 1, Κωνσταντίνος Μπαρτζιώκας 2, Σταματούλα Τσικρικά 1, Φωτεινή Καρακοντάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου

ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ. Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου ΑΝΕΡΟΒΟΥΛΙ Επιδημιολογία Παραγόντων Κινδύνου για Διατροφικές Διαταραχές σε 1900 Παιδιά και Έφηβους της Κύπρου Χαράλαμπος Χατζηγεωργίου MD, Μιχάλης Τορναρίτης PhD, Σάββας Χρ Σάββα MD, Αντώνης Καφάτος MD

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της διατροφής

Ψυχολογία της διατροφής ΚαλλιOΠη ΕμμανουηλIδου Ψυχολογία της διατροφής Πώς οι διατροφικές συνήθειες αντανακλούν τον συναισθηματικό μας κόσμο Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Πρόλογος Εισαγωγή Η διατροφή στη ζωή μας Πώς σχετίζεται η επιστήμη

Διαβάστε περισσότερα

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο

5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο 5. Τελικές συστάσεις, βαθμός τεκμηρίωσης και σύστασης με υποστηρικτικό κείμενο Διάγνωση και διαγνωστικά εργαλεία Αναγνώριση Ανίχνευση της κατάθλιψης σε ομάδες υψηλού κινδύνου Σύσταση 1: Συστήνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓενετικήστιςΨυχικές ιαταραχές. ΓιώργοςΝ. Παπαδηµητρίου ΚαθηγητήςΨυχιατρικής

ΗΓενετικήστιςΨυχικές ιαταραχές. ΓιώργοςΝ. Παπαδηµητρίου ΚαθηγητήςΨυχιατρικής ΗΓενετικήστιςΨυχικές ιαταραχές ΓιώργοςΝ. Παπαδηµητρίου ΚαθηγητήςΨυχιατρικής Μελέτηγενετικήςσυµµετοχής Κλινικές µελέτες Οικογενειών ιδύµων Μοριακές µελέτες Σύνδεσης Συσχέτισης / συνδυασµού Υιοθετηµένων

Διαβάστε περισσότερα

Alzheimer - βλ. Άνοια

Alzheimer - βλ. Άνοια Φαινόμενα όπως θλίψη, σύγχυση, άγχος κλπ είναι συνηθισμένα και φυσιολογικώς απαντώμενα στην καθημερινότητα. Ένα άτομο που έχει όμως ψυχικά προβλήματα ή ψυχική νόσο βιώνει αυτά τα φαινόμενα ή συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά

Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ενδείξεις μέτρησης εκπνεομένου NO στα παιδιά Ε.Παρασκάκης Eπικ. Καθηγητής Παιδιατρικής Μονάδα Αναπνευστικών Νοσημάτων Παίδων Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρακολούθηση αρκετών αναπνευστικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ)

Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Ινσουλινοθεραπεία (Βασική +ΑΔ) Δήλωση Συμφερόντων Το περιεχόμενο της παρουσίασης αντανακλά τις απόψεις του ομιλητή.ο ομιλητής έχει λάβει τιμητικές αμοιβές για ομιλίες από τις ακόλουθες φαρμακευτικές εταιρείες

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Διαταραχές Διάθεσης. Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διαταραχές Διάθεσης Γιώργος Ανωγειανάκις καθηγητής Φυσιολογίας, Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Μαρία Καραγιαννίδου, Ψυχολόγος, B.Sc. Middlesex Univ., M.Sc. Univ. of Sheffield Βασίλειος Παπαλιάγκας, Ιατρός, Διδάκτωρ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού

Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιµετώπιση του αυτισµού Η θεραπευτική αντιμετώπιση του αυτισμού και των συναφών διάχυτων αναπτυξιακών διαταραχών αποτελεί πρόκληση και αντικείμενο σημαντικού επιστημονικού ενδιαφέροντος

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα