ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Μαρία Κλίνη Αθήνα, Μάρτιος 2009 Επιβλέπουσα: Α. Κατσίρη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΕΜΠ

2 Αφιερώνεται Στους γονείς μου, στην αδερφή μου και σε όλους τους ανθρώπους που βρίσκονται πάντα δίπλα μου και με στηρίζουν με αγάπη 1

3 Ευχαριστίες Θερμές ευχαριστίες στην καθηγήτριά μου και επιβλέπουσα της εργασίας Αλεξάνδρα Κατσίρη για την καθοδήγηση και τη βοήθεια που μου προσέφερε όλο αυτό το διάστημα. Ήταν πάντοτε διαθέσιμη για οποιαδήποτε απορία είχα και οποιοδήποτε πρόβλημα παρουσιαζόταν. Με την απλότητα και τη φιλικότητά της κέρδισε την παραγματική μου εκτίμηση. Θερμό ευχαριστώ οφείλω και στην Ιωάννα Δαμικούκα από τον Τομέα Υγειονομικής Μηχανικής και Υγιεινής Περιβάλλοντος της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας για την πολύτιμη καθοδήγησή της και τη βοήθειά της στη μέτρηση των μετάλλων. Επίσης, θέλω να ευχαριστήσω όλο το προσωπικό του Τομέα Υγειονομικής Μηχανικής και Υγιεινής Περιβάλλοντος της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας καθώς και του εργαστηρίου Υγειονομικής Τεχνολογίας του Τομέα Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος της Σχολής Πολιτικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου για τη στήριξη και τις συμβουλές τους. Τέλος, ευχαριστώ όλους τους καθηγητές του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Επιστήμη και Τεχνολογία Υδατικών πόρων» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου για τις πολύτιμες γνώσεις που μου προσέφεραν. 2

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ...3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...5 ABSTRACT...8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΠΗΓΕΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΡΥΠΑΝΤΕΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΑΤΙΝΗ ΣΤΗΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΡΥΠΑΝΤΕΣ Επίδραση βασικών διεργασιών ιζημάτων Συγκέντρωση οξυγόνου Θρεπτικά Μέταλλα Οργανικοί μικρορυπαντές ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Εισαγωγή Παρακολούθηση φυσικής αποκατάστασης (Monitored Natural Recovery) Φυσικές Διεργασίες Βιολογικές και Χημικές Διεργασίες Βυθοκόρηση (Dredging) Κάλυψη ρυπασμένου ιζήματος με στρώση από καθαρό ίζημα (Capping) ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Διαδικασίες και καταστάσεις συνεκτικών ιζημάτων Στερεοποίηση Διάβρωση Μεταφορά Εναπόθεση ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΚΡΙΣΙΜΗ ΔΙΑΤΜΗΤΙΚΗ ΤΑΣΗ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ (ΤC) ΡΥΘΜΟΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΕΞΙΣΩΣΗ ΠΑΡΘΕΝΙΑΔΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΞΙΣΩΣΗΣ ΠΑΡΘΕΝΙΑΔΗ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ Συνοπτική περιγραφή των συσκευών Συσκευή Microcosm (Gust) ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΣΑΦΕΙΕΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ

5 5.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΣΥΝΕΚΤΙΚΩΝ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Παράγοντες που ευνοούν ή εμποδίζουν την κροκίδωση Εναπόθεση σε ήρεμα ύδατα Εναπόθεση υπό την παρουσία ρεύματος Τύπος του Krone ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΔΙΑΒΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Προσδιορισμός ολικών και οργανικών στερεών ποσοστού υγρασίας Προσδιορισμός πορώδους πυκνότητας ιζήματος Προσδιορισμός ολικών αιωρούμενων στερεών ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΑΙ ΣΚΕΥΗ Μέτρηση ταχύτητας καθίζησης και προσδιορισμός κοκκομετρίας μέσω της στήλης καθίζησης Πειραματική διαδικασία Ταχύτητες καθίζησης Κοκκομετρία ιζημάτων ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΔΙΑΒΡΩΣΗ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Μελέτη της διάβρωσης και της εναπόθεσης των ιζημάτων με τη συσκευή του Gust Πειράματα διάβρωσης ΕΝΑΠΟΘΕΣΗ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Υπολογισμός κρίσιμης διατμητικής τάσης εναπόθεσης (τs) Υπολογισμός λόγου ΔC/Co Προβλήματα πειραμάτων εναπόθεσης Πειράματα εναπόθεσης ΜΕΤΑΛΛΑ Μέτρηση μετάλλων με φασματοσκοπία ατομικής απορρόφησης Παρασκευή spiked sediment (ιζήματος εμπλουτισμένου με ρυπαντή) Μέτρηση μετάλλων ιζήματος θέσης 13 Πειραιάς Μέτρηση διαλυτών μετάλλων ιζήματος 17 και 17 spiked ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Από την εποχή που άρχισαν να δημιουργούνται κοινότητες γύρω από λίμνες και ποτάμια, ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει τα ύδατα ως αποδέκτες αποβλήτων. Κυρίως μετά τη βιομηχανική επανάσταση τα απόβλητα συμπεριλάμβαναν επικίνδυνα χημικά με δυσκολία φυσικής αποκατάστασης. Τα ιζήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά των χημικών ρύπων (όπως είναι μέταλλα, μεταλλοειδή και οργανικοί μικρορυπαντές). Τα ιζήματα απορροφούν και συγκεντρώνουν πολλούς από αυτούς τους ρυπαντές από την υδάτινη στήλη και σαν αποτέλεσμα δρουν ως μία μεγάλη αποθήκη για τους εισερχόμενους ρύπους. Μία ενδεχόμενη αναταραχή τους, επομένως, είτε φυσική, είτε μηχανική, εγκυμονεί κίνδυνο απελευθέρωσης ρύπων και διαταραχής του γύρω οικοσυστήματος. Για το λόγο αυτό είναι σημαντική η μελέτη των θαλάσσιων ιζημάτων ως προς τη συμπεριφορά διάβρωσης κι εναπόθεσης τους. Τα ιζήματα διακρίνονται σε συνεκτικά (μέγεθος κόκκων έως 63 μm) και σε μη συνεκτικά (μέγεθος κόκκων > 63 μm). Η μελέτη της διάβρωσης και της εναπόθεσης των μη συνεκτικών ιζημάτων είναι εύκολη διαδικασία και εξαρτάται από το μέγεθος, το σχήμα των μεμονωμένων κόκκων και την πυκνότητα. Οι κρίσιμες διατμητικές τάσεις διάβρωσης και εναπόθεσης στα μη συνεκτικά ιζήματα συμπίπτουν. Στα συνεκτικά ιζήματα, οι διαδικασίες είναι πιο πολύπλοκες. Η διάβρωσή τους καθορίζεται από πλήθος παραγόντων, όπως ηλεκτροχημικές δυνάμεις, οργανικό περιεχόμενο, βιολογικές διαδικασίες, μέγεθος και σχήμα κόκκων, καθώς και από τη συμπίεση του στρώματος. Επιπλέον, η κρίσιμη διατμητική τάση διάβρωσης διαφέρει από αυτήν της εναπόθεσης και παίρνει συνήθως υψηλότερες τιμές. Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετάει τη συμπεριφορά διάβρωσης κι εναπόθεσης των συνεκτικών ιζημάτων, για τα οποία η έρευνα που έχει γίνει μέχρι σήμερα είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Η διάβρωση των συνεκτικών ιζημάτων επηρεάζεται από πλήθος παραγόντων, όπως είναι η δομή του στρώματος, η αλατότητα του ιζήματος, η θερμοκρασία του νερού, η βροχόπτωση, η βιολογική δραστηριότητα, το PH του ιζήματος, το παρελθόν εναπόθεσης, η έκθεση στον ήλιο και τη βροχή, τα κύματα και τα ρεύματα, τα χαρακτηριστικά του στρώματος και τα αιωρούμενα σωματίδια. Η διάβρωση μελετάται κυρίως μέσω πειραμάτων. Διάφορες συσκευές έχουν χρησιμοποιηθεί κατά 5

7 καιρούς για αυτόν το σκοπό. Στην παρούσα εργασία χρησιμοποιήθηκε η συσκευή του Gust, ενώ η κρίσιμη διατμητική τάση βρέθηκε βάσει του τύπου του Παρθενιάδη, ο οποίος θεωρείται και ο πιο αξιόπιστος από τους υπάρχοντες τύπους. Η μελέτη της εναπόθεσης των συνεκτικών ιζημάτων είναι επίσης μία πολύπλοκη διαδικασία. Επηρεάζεται μεταξύ άλλων από τη μικροβιακή δραστηριότητα, την αλατότητα του νερού, τη διαφορική καθίζηση των αιωρούμενων σωματιδίων,την αναταραχή, τη βιοεναπόθεση, το μέγεθος των κόκκων και τη συγκέντρωση. Η εναπόθεση μελετήθηκε κι αυτή πειραματικά με χρησιμοποίηση της συσκευής του Gust κι εύρεση της κρίσιμης διατμητικής τάσης μέσω του τύπου του Krone. Τα ιζήματα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν τέσσερα. Δύο από τον Πειραιά (θέσεις 17 και 24) και δύο από τον Θερμαϊκό Κόλπο (θέσεις Α1 και Β2). Μέσω στήλης καθίζησης μετρήθηκε έμμεσα η κοκκομετρία τους και βρέθηκε πιο χονδρόκοκκο το 24 και πιο λεπτόκοκκο το Α1. Τα 17 και Β2 είχαν περίπου την ίδια κατανομή σε διαμέτρους κόκκων. Όσον αφορά στα γενικά τους χαρακτηριστικά, υψηλότερη πυκνότητα και ποσοστό οργανικών στερεών εμφάνισαν τα 17, 24, ενώ τα Α1 και Β2 είχαν πολύ κοντινές τιμές σε όλα τους τα χαρακτηριστικά. Το υψηλότερο ποσοστό υγρασίας και πορώδες είχε το 24, ενώ το χαμηλότερο το ίζημα 17. Η διάβρωση μελετήθηκε για διάφορα χρονικά βήματα δεδομένου του ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα πειραματικά πρωτόκολλα. Επιπλέον, τα πειράματα έγιναν για απιονισμένο και για θαλασσινό νερό. Παρατηρήθηκε ότι το θαλασσινό νερό οδηγούσε σε μεγαλύτερη σταθερότητα τιμών κρίσιμης διατμητικής τάσης (τc) και σταθεράς Παρθενιάδη (Μp) για τα διαφορετικά χρονικά βήματα. Η κρίσιμη διατμητική τάση εξαρτάται κυρίως από τη συμπίεση που έχει υποστεί κατά το παρελθόν το ίζημα και η σταθερά από τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του ιζήματος. Τα ιζήματα Α1 και Β2 βρέθηκε ότι έχουν μεγαλύτερη τιμή τc καθώς και μεγαλύτερη τιμή Μp από τα ιζήματα 17 και 24. Αυτό σημαίνει ότι ενώ σηκώνονται πιο δύσκολα, διαβρώνονται με μεγαλύτερο ρυθμό. Τα επιπλέον πειράματα που έγιναν για τα ιζήματα 17 και 24 έδειξαν ότι όσο μεγαλύτερη είναι η πυκνότητα ενός ιζήματος (μεγαλύτερη συμπίεση), τόσο υψηλότερη είναι η τιμή του τc. Επιπλέον, όσο πιο λεπτόκοκκο είναι το ίζημα, τόσο μεγαλύτερο ρυθμό διάβρωσης έχει ( Mp). 6

8 Όσον αφορά στα πειράματα για την εναπόθεση των τεσσάρων ιζημάτων, πάλι χρησιμοποιήθηκε απιονισμένο και θαλασσινό νερό και διαφορετικά χρονικά βήματα. Και στα τέσσερα ιζήματα παρατηρήθηκε ότι η τιμή της κρίσιμης διατμητικής τάσης εναπόθεσης είναι λίγο μικρότερη από την κρίσιμη διατμητική τάση διάβρωσης. Επιπλέον, διαπιστώθηκε ότι το απιονισμένο νερό ευνοεί περισσότερο τη διαδικασία της καθίζησης από ότι το θαλασσινό, καθώς και ότι μεγαλύτερα χρονικά βήματα οδηγούν σε μεγαλύτερο ποσοστό ιζήματος που καθιζάνει. Τέλος, παρατηρήθηκε ότι τόσο η ταχύτητα καθίζησης των ιζημάτων (w), όσο και η κρίσιμη διατμητική τάση εναπόθεσης (τs), είναι καθοριστικές για τη συμπεριφορά καθίζησής τους. Ένα ίζημα με υψηλή w και πολύ χαμηλή τs, χρειάζεται συνθήκες σχεδόν ηρεμίας για να εναποτεθεί, με υψηλό βέβαια ρυθμό όταν επιτευχθούν αυτές οι συνθήκες. Από την άλλη, ένα ίζημα με υψηλή τιμή τs και χαμηλή w, εναποτίθεται ακόμη και σε συνθήκες αναταραχής, με αργό, όμως, ρυθμό εναπόθεσης. Επειδή τα παραπάνω ιζήματα δεν ήταν ρυπασμένα με μέταλλα, χρησιμοποιήθηκε ένα άλλο ίζημα από τον Πειραιά για το κομμάτι αυτό της εργασίας, αλλά και το ίζημα 17 εμπλουτισμένο με μέταλλα (spiked). Τα μέταλλα που μας ενδιαφέρουν είναι κυρίως τα διαλυτά, καθώς αυτά είναι βιοδιαθέσιμα στους οργανισμούς. Μελετήθηκε η απελευθέρωση μετάλλων για αυξανόμενες ταχύτητες ανάδευσης. Βρέθηκε ότι η απελευθέρωση μετάλλων είναι ανεξάρτητη από την τιμή που παίρνει η ταχύτητα ανάδευσης και ότι το κυρίαρχο φαινόμενο είναι αυτό της διάχυσης. Τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την παρούσα διπλωματική εργασία δεν αντιπροσωπεύουν όλα τα ιζήματα, αλλά τα συγκεκριμένα που μελετήθηκαν. Η συμπεριφορά κάθε ιζήματος εξαρτάται από πλήθος παραγόντων και απαιτείται ακόμη πολλή έρευνα και μελέτη για να γίνει πλήρως κατανοητή η συμπεριφορά των συνεκτικών ιζημάτων. 7

9 ABSTRACT Since the age of the first coastal communities, man has used rivers and lakes to dispose of his waste. Mainly after the Industrial Revolution the waste included dangerous chemicals with difficulty of natural recovery. Sediments have a major influence on the behavior of chemical constituents in estuaries (such as metals, metalloids and organic micro pollutants). Sediments absorb and concentrate many of these pollutants from the water column and as a result sediments act as a major sink for the introduced pollutants. Therefore, a potential disturbance of the sediments, either physical, or chemical, carries the danger of discharging pollutants and disordering the ecosystem. That is why it is so important to study the processes of erosion and deposition of the sediments. Sediments can be labelled into two categories: cohesive (<63 μm particle size) and non cohesive (>63 μm particle size). The study of erosion and deposition of noncohesive sediments is an easy procedure and depends on the size and shape of individual particles and on density. The critical shear stresses of erosion and deposition of non-cohesive sediments coincide. In cohesive sediments, procedures are much more complicated. Their erosion is determined by various factors, such as electro-chemical forces, organic content, biological processes, particle size and shape and bed consolidation. Additionally, the critical shear stress of erosion differs from that of deposition and usually has higher values. The present project deals with the erosion and deposition of cohesive sediments, for which the existent studies are extremely limited. The erosion of cohesive sediments is affected by many factors, such as the bed structure, the sediment salinity, the water temperature, the rainfall, the biological activity, the sediment PH, the depositional history, the sun and rain exposure, the waves and currents, the bed characteristics and the suspended particles. Erosion is mainly studied through experiments in the field or the laboratory. Various devices have been used for this purpose. In the present study, the device used was the Gust device and the critical shear stress was calculated by the Partheniades Equation, which is considered to be the most reliable one. 8

10 The study of cohesive sediment deposition is also a complicated procedure. It is affected, among others, by microbial activity, water salinity, differential settling of the suspended particles, turbulence, bio-deposition, particle size and shape and concentration. The sediment deposition was also studied in the laboratory through the Gust device and the critical shear stress was found through the Krone Equation. There were four sediments used in the experiments. Two of them were taken from Piraeus Port (locations 17 and 24) and two of them from Thermaikos Gulf (locations A1 and B2). A settling column was used to calculate the particle size of the four sediments. Sediment 24 was found to have the biggest particles and A1 the smallest ones. Sediments 17 and B2 were very close to each other. As for their general characteristics, higher density and organic matter were found in sediments 17 and 24, while sediments A1 and B2 were of almost the same characteristics. The highest rate of humidity and porosity was that of sediment 24 and the lowest was that of sediment 17. Erosion was studied for various time steps, due to the lack of experimental protocols. Additionally, the experiments were performed for both clean and sea water. It was observed that the sea water leaded to a greater stability of critical shear stress (τc) values and Partheniades Coefficient (Mp) values for different time steps. The critical shear stress mainly depends on the bed compression and the Partheniades Coefficient on the physic-chemical characteristics of the sediment. Sediments A1 and B2 were found to have greater values of τc and Mp, compared to sediments 17 and 24. That means that although they start to erode more difficult than the others, their erosion rate is higher. The additional experiments of sediments 17 and 24 revealed that high density ( compression) leads to greater values of τc. Moreover, small particle size leads to high erosion rate ( Mp). As for the deposition experiments, they were also carried out using clean and sea water and different time steps. It was observed that all four sediments had a bit higher values of erosion critical shear stress than deposition critical shear stress. It was also detected that clean water helps the erosion procedure more than the sea water and that larger time steps lead to a greater amount of depositing sediment. At last, it was observed that both the settling velocity of the sediments(w) and the critical shear 9

11 stress of deposition (τc) are determinant for their settling behavior. A sediment with high value of w and very low value of τs, needs no turbulence in order to settle, but it settles with high rate when the appropriate conditions are met. On the other hand, a sediment with high value of τs and low value of w, settles under disturbance, but with low deposition rate. The above four sediments were not polluted with metals, therefore, for the last part of the study, there was used another sediment from Piraeus port, as well as sediment 17 enriched with metals (spiked). The metals preferred are mainly the soluble ones, as they are bio-available to the organisms. The purpose was to study the release of metals for various shear stresses. It was found that metal release is independent of the shear stress and that the dominant phenomenon is the one of diffusion. The conclusions derived from this study don t reflect every sediment, but only those which were used. The behaviour of each sediment depends on many factors and a lot of study and research is still demanded in order to fully understand the behaviour of cohesive sediments. 10

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη της συμπεριφοράς τεσσάρων συνεκτικών θαλάσσιων ιζημάτων, δύο από την περιοχή του Πειραιά και δύο από την περιοχή του Θερμαϊκού Κόλπου. Συγκεκριμένα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη μελέτη της συμπεριφοράς διάβρωσης και εναπόθεσής τους. Αναζητείται η κρίσιμη διατμητική τάση διάβρωσης κι εναπόθεσης. Έμμεσα προσδιορίζεται η κοκκομετρική τους κατανομή και μετράται η ενδεχόμενη απελευθέρωση μετάλλων σε πιθανή αναταραχή τους. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται βιβλιογραφική ανασκόπηση που αφορά στα γενικά χαρακτηριστικά των θαλάσσιων ιζημάτων, συνεκτικών και μη συνεκτικών. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναφέρονται διάφοροι ρυπαντές θαλάσσιων ιζημάτων και οι υπάρχοντες τρόποι αποκατάστασης των ιζημάτων σε περίπτωση ρύπανσης. Ακολουθεί το τρίτο κεφάλαιο στο οποίο αναφέρονται τα χαρακτηριστικά των συνεκτικών ιζημάτων και οι διεργασίες τους, οι οποίες είναι στερεοποίηση, διάβρωση, μεταφορά και εναπόθεση. Στο τέταρτο κεφάλαιο μελετάται αναλυτικά η διεργασία της διάβρωσης των συνεκτικών ιζημάτων και προσδιορίζονται οι τύποι που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς για τον προσδιορισμό των παραμέτρων της, καθώς και παραδείγματα εφαρμογής τους. Στο πέμπτο κεφάλαιο μελετάται η διεργασία της εναπόθεσης των συνεκτικών ιζημάτων και οι τρόποι υπολογισμού των παραμέτρων της. Ακολουθούν, στο έκτο κεφάλαιο οι πειραματικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν και γίνεται η παρουσίαση και ο σχολιασμός των αποτελεσμάτων που προέκυψαν μέσα από τα πειράματα (διάβρωσης, εναπόθεσης, μετάλλων). Στο έβδομο κεφάλαιο συνοψίζονται τα συμπεράσματα που προέκυψαν από την παρούσα εργασία. 11

13 εργασία. Τέλος, παρατίθεται η βιβλιογραφία στην οποία στηρίχθηκε η διπλωματική 12

14 1. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ 13

15 1.1. Ορισμός - Γενικά στοιχεία Ίζημα ή υποστάθμη ονομάζεται το στερεό κατάλοιπο από αιώρημα σε υγρό. Είναι η αδιάλυτη ουσία που σχηματίζεται σε ένα μίγμα και που μπορεί να απομακρυνθεί από αυτό με τη μέθοδο της διήθησης. Διακρίνονται διάφορα είδη ιζημάτων όπως τα κρυσταλλικά, τα κοκκώδη, τα άμορφα, τα ζελατινοειδή, ή πυκτωματώδη που ο σχηματισμός τους εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. (www.wikipedia.org) Το υπόστρωμα είναι ένα από τα στοιχεία που παίζουν καθοριστικό ρόλο για το είδος της θαλάσσιας ζωής που απαντάται σε μία περιοχή. Γενικά, έχουμε δύο είδη υποστρώματος: Σκληρά υποστρώματα Σκληρό υπόστρωμα (βράχια, σκληρές επιφάνειες) που αποτελείται από σκληρά υποστρώματα της ακτής. Σε μερικές περιπτώσεις το σκληρό υπόστρωμα δημιουργείται από ζώα ή φυτά που έχουν την ικανότητα να συσσωρεύουν ανθρακικό ασβέστιο (CaCO3). Το υπόστρωμα αυτό καλείται βιογενές και αποτελεί ένα καλό παράδειγμα αλλαγής του περιβάλλοντος από τους οργανισμούς. Μαλακά υποστρώματα Μαλακό (ή κινητό) υπόστρωμα που αποτελείται από κόκκους και κυρίως είναι γνωστό, ανάλογα με την υφή του, με τους όρους άμμος άργιλος ιλύς. 14

16 Εικόνα 1.1. Ταξινόμηση Wentworth (www.aqualex.org) Τα ιζήματα διακρίνονται ανάλογα με τα μεγέθη των κόκκων που τα απαρτίζουν στα είδη που αναφέρονται σύμφωνα με την κατάταξη του Wentworth: Εικόνα 1.2. Κατάταξη Wentworth (www.aqualex.org) Βέβαια, τα περισσότερα ιζήματα δεν αποτελούνται από μία μόνο κατηγορία, αλλά από ένα φάσμα μεγεθών κόκκων οπότε χαρακτηρίζονται είτε περιγραφικά, με βάση το επικρατές κλάσμα, είτε με βάση μαθηματικούς δείκτες όπως η μέση διάμετρος κόκκου. Η σύσταση του ιζήματος εξαρτάται από την κίνηση του νερού. Γενικά όσο μεγαλύτερες είναι οι ταχύτητες του νερού τόσο ευκολότερα παρασύρονται τα 15

17 μικρής διαμέτρου υλικά. Αυτός είναι ο λόγος που σε εκτεθειμένες παραλίες συναντάται άμμος, χαλίκια, ή βότσαλα, ενώ σε πιο προστατευμένες υπάρχουν και διάφορα ποσοστά ιλύος. Κάτω από την ζώνη επίδρασης του κυματισμού συνήθως τα ποσοστά ιλύος και αργίλου είναι σημαντικά εκτός από περιπτώσεις όπου υπάρχουν ισχυρά θαλάσσια ρεύματα. (www.aqualex.org) 1.2. Βασικά χαρακτηριστικά ιζημάτων Βυθίζονται ή επικάθονται και είναι αδρανή. Υπάρχουν πηγές ιζημάτων (ποτάμια, ακτογραμμές, ατμόσφαιρα, βυθός) και καταπακτές (βυθός). Η συμπεριφορά των κόκκων εξαρτάται από το μέγεθος, το βάρος, τη σκληρότητα και το σχήμα τους. Βιολογικοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη φυσιολογία τους. Άλλα σωματίδια (όπως το πλαγκτόν) μπορούν να θεωρηθούν ιζήματα με διαφορετική πυκνότητα και συμπεριφορά Διάκριση θαλάσσιων ιζημάτων Τα θαλάσσια ιζήματα διακρίνονται σε: Μη συνεκτικά Περιλαμβάνουν άμμους, ιλύες, χαλίκια. Οι συνεκτικές δυνάμεις είναι ανύπαρκτες, ενώ είναι ιδιαιτέρως διαπερατά. Κυριαρχούν μακριά από τις ακτές. Συνεκτικά Μίγμα άμμου, αργίλου και οργανικών (ιλύος). Κυριαρχούν οι δυνάμεις συνεκτικότητας, ενώ δεν έχουν διαπερατότητα. Κυριαρχούν κοντά στις ακτές. Ανάμικτα Άμμος με περισσότερο από 10 % ιλύ, ιλύς με περισσότερο από 5 10% άμμο, κυρίως αδιαπέρατα. Κυριαρχούν σε όλα τα περιβάλλοντα. Έχουν μεγαλύτερη 16

18 αντοχή στη διάβρωση από ότι η άμμος ή η ιλύς ξεχωριστά. Είναι ιδιαιτέρως πολύπλοκα και έχουν σήμερα ελάχιστα κατανοηθεί. (www.mar.aegean.gr) 1.4. Πηγές θαλάσσιων ιζημάτων Οι πηγές των θαλάσσιων ιζημάτων είναι: 1. η χέρσος (κλαστικά ιζήματα) 2. η θαλάσσια βιολογική παραγωγή (βιογενή ιζήματα) 3. η αυτόχθονη παραγωγή υδρογενών αποθέσεων (υδρογενή ιζήματα) 4. το διάστημα (κοσμογενή ιζήματα) Πολλές αποθέσεις θαλάσσιων ιζημάτων προέρχονται από την κατευθείαν κατακρήμνιση των ιζημάτων (χερσογενών, βιογενών και κοσμογενών) από τη θαλάσσια στήλη. Η αλληλεπίδραση του κατακρημνιζόμενου με το περιβάλλον νερό δημιουργεί ιδιαίτερες συνθήκες ροής, οι οποίες επιδρούν στην ταχύτητα κατακρήμνισης, η οποία γενικά αυξάνεται με το μέγεθος. Η ταχύτητα κατακρήμνισης των ιζημάτων ελέγχεται από (α) τις ιζηματολογικές παραμέτρους του κατακρημνιζόμενου ιζήματος (όπως το μέγεθος, η πυκνότητα, το σχήμα και η σύσταση), (β) την υπάρχουσα υδροδυναμική (δυνατές οριζόντιες ροές επηρεάζουν αρνητικά την κατακρήμνιση των ιζημάτων), (γ) το βάθος του θαλάσσιου περιβάλλοντος (λόγω π.χ. της παρουσίας του CCD που δεν επιτρέπει την κατακρήμνιση ανθρακικών στα μεγάλα βάθη), (δ) την χημεία και βιολογία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η οποία μπορεί να αλλάξει την φύση και το μέγεθος του κατακρημνιζόμενου υλικού ή να μετατρέψει ολοκληρωτικά τη φύση του (ανταλλαγές μεταξύ της διαλελυμένης και της σωματιδιακής φάσης), (ε) τη συγκέντρωση του υλικού σε αιώρηση, η οποία μπορεί να αλλάξει ριζικά την ταχύτητα κατακρήμνισης των ιζημάτων (μεγάλες συγκεντρώσεις μπορούν να αυξήσουν θεαματικά την ταχύτητα κατακρήμνισης). Ένας από τους κυριότερους παράγοντες, επίσης, που ελέγχει τη θαλάσσια ιζηματογένεση είναι η θαλάσσια στάθμη και η μεταβλητότητα της. Πρέπει εδώ να 17

19 σημειωθεί ότι η θαλάσσια στάθμη χαρακτηρίζεται από μεγάλη μεταβλητότητα η οποία ακολουθεί διάφορες χρονικές κλίμακες όπως ημερήσιες (λόγω παλίρροιας και τοπικών μετεωρολογικών συνθηκών), μηνιαίες (λόγω π.χ. μεταβολών της θερμοκρασίας και εποχικότητας των θαλάσσιων ρεμάτων και κλιματικών συνθηκών), ετήσιες και δεκαετήσιες (λόγω σχετικά μακροχρόνιων κλιματικών διαμορφώσεων) και μακροχρόνιες (λόγω συστατικών, ισοστατικών και τεκτονικών κινήσεων αλλαγών ή και ανθρωπογενών μεταβολών). Τέλος, οι μεγάλες τεκτονικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν πολύ σημαντικά τις ιζηματογενείς διαδικασίες. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορούν να έχουν δραματικές επιπτώσεις λόγω απομόνωσης (ή και διεύρυνσης) θαλασσίων λεκανών, η θαλάσσια κυκλοφορία των οποίων μπορεί έτσι να αλλάζει ριζικά με σοβαρά αποτελέσματα στην ιζηματογένεση. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, η απομόνωση των λεκανών μπορεί να προκαλέσει την ολοκληρωτική εξάτμιση του θαλάσσιου νερού και την κατακρήμνιση του προηγούμενου διαλελυμένου υλικού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Μειοκαινική κρίση της αλατότητας στη Μεσόγειο, η οποία κατέληξε στην κατακρήμνιση τεράστιων ποσοτήτων αλάτων (Μεσσήνιοι ορίζοντες αλάτων και ανυδριτών) Ιδιότητες θαλάσσιων ιζημάτων Πολλές ιδιότητες των θαλάσσιων ιζημάτων είναι σημαντικές για την ακτομηχανική. Οι περισσότερες από αυτές τις ιδιότητες μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις ομάδες: στο μέγεθος των κόκκων που απαρτίζουν το ίζημα, στη σύνθεση του ιζήματος και στα χαρακτηριστικά της μάζας του ιζήματος. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως στην άργιλο, υπάρχει έντονη συσχέτιση ανάμεσα στις τρεις ομάδες. Διαφορετικές είναι οι ιδιότητες που χρειάζεται να μελετηθούν στην περίπτωση μη συνεκτικών και συνεκτικών ιζημάτων. Στα μη συνεκτικά ιζήματα αυτό που καθορίζει τη συμπεριφορά τους στο νερό είναι οι μηχανικές δυνάμεις. Οι τρεις πιο σημαντικές ιδιότητες που καθορίζουν τη συμπεριφορά των μη συνεκτικών ιζημάτων είναι το μέγεθος των κόκκων, το σχήμα τους και η ειδική βαρύτητα. Στα συνεκτικά ιζήματα τη συμπεριφορά ορίζουν ηλεκτροχημικές δυνάμεις. Η συμπεριφορά τους 18

20 κυρίως εξαρτάται από το μέγεθος των κόκκων, τη χημεία του νερού και την ορυκτολογία του ιζήματος. Μέγεθος κόκκων (grain size) Το μέγεθος των κόκκων είναι η πιο σημαντική ιδιότητα των φυσικών ιζημάτων. Συχνά, τα ιζήματα χαρακτηρίζονται αποκλειστικά βάση του μεγέθους των κόκκων τους. Αυτό είναι αποδεκτό όταν το μέγεθος κόκκων και η πυκνότητα είναι τυπικά φυσικών ιζημάτων. Με βάση το μέγεθος κόκκων τα ιζήματα διακρίνονται σε έξι γενικές κατηγορίες: άργιλος (clay), ιλύς (silt), άμμος (sand), χαλίκι (gravel), λίθος (cobble) και πέτρα (boulder). Επειδή τέτοιου είδους ταξινομήσεις είναι ασαφείς υπάρχουν διάφορα αναγνωρισμένα συστήματα προσδιορισμού κλίμακας μεγέθους κόκκων στη μηχανική και γεωλογική βιβλιογραφία. 19

21 Εικόνα 1.3. Αμερικάνικο σύστημα ταξινόμησης ιζημάτων (www.usace.army.mil) Σχήμα κόκκων( grain shape) Το σχήμα των κόκκων είναι η δεύτερη πιο σημαντική ιδιότητα των φυσικών ιζημάτων και μπορεί να προσδιοριστεί από το συντελεστή σχήματος (shape factor) SF = c / (ba)^0,5 όπου a,b,c είναι τα μεγέθη του μεγαλύτερου άξονα, του μεσαίου άξονα και του μικρότερου άξονα αντίστοιχα. Ο συντελεστής σχήματος για τη σφαίρα είναι 1. Τα 20

22 φυσικά ιζήματα, συνήθως έχουν συντελεστή γύρω στο 0,7. Το σχήμα του κόκκου επηρεάζει καθοριστικά την ταχύτητα καθίζησης του ιζήματος. Ειδική βαρύτητα κόκκου (specific gravity) Στα φυσικά εδάφη η ειδική βαρύτητα ποικίλλει από 2,60 έως 2,80. Μέσα σε αυτήν τη διακύμανση, οι χαμηλότερες τιμές είναι τυπικές για τραχεία εδάφη, ενώ οι υψηλότερες για λεπτόκοκκα εδάφη. Τιμές της ειδικής βαρύτητας εκτός αυτής της περιοχής τιμών μπορεί περιστασιακά να βρεθούν σε εδάφη τα οποία προέρχονται από υλικά που περιέχουν είτε ασυνήθιστα ελαφριά είτε ασυνήθιστα βαριά ορυκτά. Λόγω της αντίστασής του στην απόξεση ο χαλαζίας έχει ειδική πυκνότητα 2,65 και είναι το πιο κοινό μη συνεκτικό φυσικό ορυκτό. Συνήθως, η μέση ειδική βαρύτητα ενός μεικτού ιζήματος είναι κοντά σε αυτήν του χαλαζία. Γι αυτόν το λόγο, σε μελέτες σχετικές με ιζήματα η ειδική βαρύτητα συχνά θεωρείται ίση με 2,65, παρόλο που όποτε είναι δυνατόν καλό είναι να υπολογίζεται. Αντοχή (strength) Αντοχή ενός υλικού είναι η μέγιστη δύναμη στην οποία μπορεί να αντισταθεί χωρίς να αστοχήσει για ένα συγκεκριμένο τύπο φορτίου. Το πιο συνηθισμένο υλικό στην ακτομηχανική είναι ο χαλαζίας ο οποίος έχει εξαιρετικά μεγάλη αντοχή. Ένας κρύσταλλος χαλαζία έχει αντοχή της τάξης των 2500 MPa. Αντιθέτως, μία αμμόπετρα έχει αντοχή μόλις 100 MPa. Ταχύτητα καθίζησης κόκκου (fall velocity) Η ταχύτητα καθίζησης περιγράφει γενικότερα το ρυθμό πτώσης ή καθίζησης ενός σωματιδίου στο υγρό. Η ταχύτητα καθίζησης είναι η πιο βασική ιδιότητα που καθορίζει την κίνηση ενός σωματιδίου του ιζήματος στο υγρό. Είναι συνάρτηση της έντασης, του σχήματος και της πυκνότητας του σωματιδίου με το ιξώδες και την πυκνότητα του υγρού. Επηρεάζεται από την πυκνότητα, τη θερμοκρασία αλλά και το σχήμα των κόκκων. Μπορεί να υπολογιστεί για οποιοδήποτε σωματίδιο εάν είναι γνωστά τα χαρακτηριστικά του σωματιδίου και του υγρού. Στο διάγραμμα 21

23 παρουσιάζεται ενδεικτικά η ταχύτητα καθίζησης του χαλαζία για νερό, αέρα και διάφορες θερμοκρασίες. Εικόνα 1.4. Ταχύτητα καθίζησης χαλαζία (www.usace.army.mil) 22

24 Συνεκτικότητα (cohesiveness) Η συνεκτικότητα ενός σωματιδίου έχει σχέση με τον τύπο εδάφους και το μέγεθος του κόκκου. Τα τρία πιο συνηθισμένα ορυκτά στα οποία ηλεκτροχημικές δυνάμεις επιδρούν και προκαλούν συνένωση των κόκκων είναι ο ιλλίτης, ο καολινίτης και ο μοντμοριλονίτης. Το όριο μεταξύ συνεκτικών και μη συνεκτικών ιζημάτων δεν είναι σαφές προσδιορισμένο. Μπορεί, πάντως, να ειπωθεί ότι η συνεκτικότητα αυξάνεται όσο μειώνεται το μέγεθος των κόκκων για το ίδιου τύπου ορυκτό. Οι άργιλοι είναι γενικά πολύ πιο συνεκτικοί από την ιλύ. Πορώδες Το πορώδες ενός ιζήματος ορίζεται ως ο λόγος του όγκου κενών προς το συνολικό όγκο του δείγματος. P = Vv / Vt P = πορώδες Vv = όγκος κενών Vt = συνολικός όγκος δείγματος Το πορώδες δεν είναι σταθερό για ένα ίζημα, καθώς εξαρτάται από το πόσο στενά συνδεδεμένοι είναι οι κόκκοι μεταξύ τους, αλλά και τι δυνάμεις αναπτύσσονται πάνω από το στρώμα του ιζήματος. Πυκνότητα (density) Η πυκνότητα είναι ο λόγος της μάζας προς τον όγκο ενός υλικού και εκφράζεται στο διεθνές σύστημα σε κιλά ανά κυβικό μέτρο (kg / m³). Στον πίνακα παρουσιάζονται οι πυκνότητες κάποιων συχνά χρησιμοποιούμενων ορυκτών. 23

25 Εικόνα 1.5. Συνήθεις πυκνότητες (www.usace.army.mil) Φαινόμενη πυκνότητα (bulk density) Η φαινόμενη πυκνότητα αναφέρεται σε σύνολο κόκκων σε αντίθεση με την πυκνότητα που αφορά σε έναν μόνο κόκκο. Η ξηρή φαινόμενη πυκνότητα δεν είναι ποτέ μεγαλύτερη από την πυκνότητα κόκκου. Διαπερατότητα (permeability) Διαπερατότητα είναι η ικανότητα του νερού να διαπερνάει το ίζημα και εξαρτάται πολύ από το μέγεθος και το σχήμα των πόρων. Ειδικό βάρος (specific weight) Το ειδικό βάρος είναι το βάρος ανά μονάδα όγκου. Το ειδικό βάρος εκφράζεται ως ξηρό βάρος. γd = (1 - P) SG γ ή γd = (1 - P) γs 24

26 όπου, γd = ειδικό βάρος ιζήματος SG = ειδική βαρύτητα κόκκων γ = ειδικό βάρος νερού (περίπου 62.4 lb/ft³) γs = ειδικό βάρος κόκκων ιζήματος Περαιτέρω έρευνα απαιτείται όταν σημαντικές αποφάσεις βασίζονται στο ειδικό βάρος του ιζήματος. (www.usace.army.mil) 25

27 2. ΡΥΠΑΝΤΕΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΥΔΑΤΙΝΗ ΣΤΗΛΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ 26

28 2.1. Εισαγωγή Κυρίως μετά τη βιομηχανική επανάσταση, ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει τα ύδατα ως αποδέκτες αποβλήτων. Αυτό ξεκίνησε από την εποχή που άρχισαν να δημιουργούνται κοινότητες γύρω από τις λίμνες και τα ποτάμια. Αρχικά οι ρυπαντές ήταν κυρίως οργανικοί, σε μικρές ποσότητες και εύκολα βιοδιασπώμενοι. Καθώς ο πληθυσμός αυξανόταν, μαζί αυξανόταν και η ρύπανση όπως και η δυσκολία αποκατάστασης. Το ρυπαντικό φορτίο ακόμη και 200 χρόνια πριν ήταν κυρίως οργανικό, σήμερα όμως η βαριά ρύπανση οδηγεί τις λίμνες και τα ποτάμια σε αναερόβιες και δυσάρεστες συνθήκες. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση τα απόβλητα μετατράπηκαν σε επικίνδυνα χημικά με δυσκολία φυσικής αποκατάστασης. Τα ιζήματα παίζουν σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά των χημικών ρύπων. Η προσφορά τους έγκειται στην εξισορρόπηση των συνθηκών οξυγόνου και θρεπτικών σε λίμνες και ποτάμια. Επιπροσθέτως, είναι ιδιαιτέρως σημαντικά λόγω της αλληλεπίδρασής τους με τους εισερχόμενους ρυπαντές. Αυτοί οι ρυπαντές μπορεί να περιλαμβάνουν ίχνη μετάλλων και μεταλλοειδών, όπως μόλυβδο, ψευδάργυρο, χαλκό, υδράργυρο, αρσενικό ή σελήνιο και οργανικούς μικρορυπαντές, όπως πετρελαϊκούς υδρογονάνθρακες και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες. Τα ιζήματα απορροφούν και συγκεντρώνουν πολλούς από αυτούς τους ρυπαντές από την υδάτινη στήλη και σαν αποτέλεσμα τα ιζήματα δρουν ως μία μεγάλη αποθήκη για τους εισερχόμενους ρύπους. Επομένως, μία ανάλυση στα ιζήματα συχνά δίνει πληροφορίες για τους ρυπαντές που έχουν εισέλθει κατά καιρούς στην υδάτινη στήλη Βασικά στοιχεία για τη βιοχημεία των ιζημάτων Ρυπαντές Επίδραση βασικών διεργασιών ιζημάτων Αρχικά είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να αναφερθούν οι επιδράσεις από τις παρακάτω διαδικασίες των ιζημάτων: Βιοστρόβιλος (bioturbation): τα επιφανειακά στρώματα των ιζημάτων υπόκεινται σε ανάμιξη από οργανισμούς η οποία αυξάνει το βάθος διείσδυσης 27

29 του οξυγόνου και ευνοεί την ανταλλαγή νερού των πόρων με το υπερκείμενο νερό πράγμα που οδηγεί επίσης σε απελευθέρωση τω αποθηκευμένων ρύπων. Η παρουσία μικροζωνών στα ιζήματα που δημιουργούνται από τοπικές συγκεντρώσεις οργανικού υλικού κι έχουν γεωχημικά χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά των ιζημάτων οδηγεί επίσης στη δημιουργία ζωνών και ροής χημικών. Η φυσική ανάμιξη και επαναιώρηση των ιζημάτων λόγω των κυμάτων έχει ως αποτέλεσμα την αυξανόμενη ροή χημικών από τα ιζήματα. Εποχιακές βιολογικές μεταβολές λόγω αλλαγών στη θερμοκρασία μπορούν να οδηγήσουν σε ποικιλίες στις ζώνες ων ιζημάτων και στις διαγενετικές διαδικασίες Συγκέντρωση οξυγόνου Το SOD (Sediment Oxygen Demand) είναι το άθροισμα όλων των βιολογικών και χημικών διαδικασιών που καταναλώνουν οξυγόνο. Είναι γενικά γνωστό ότι το SOD που προέρχεται από την αερόβια διάσπαση οργανικού φορτίου έχει τεράστια επιρροή στην ισορροπία του οξυγόνου σε ποτάμια και λίμνες. Το SOD δεν αυξάνει αναλογικά με την αύξηση του οργανικού φορτίου κι αυτό αποδίδεται στις φυσαλίδες μεθανίου που φεύγουν από τη ζώνη του μεθανίου και μειώνουν το οξυγόνο στα ανώτερα στρώματα. Είναι, επομένως, ιδιαίτερα σημαντικό να μελετάται η αντίδραση μεταξύ μεθανίου και οξυγόνου κατά τις μετρήσεις του SOD. Πολλές φορές παρατηρείται μία επιπλέον απαίτηση οξυγόνου η οποία μπορεί να οφείλεται είτε σε επαναιώρηση των ιζημάτων από την αναερόβια ζώνη, είτε στην απελευθέρωση χημικών στοιχείων όπως σίδηρος, μαγνήσιο και αμμωνία από τους πόρους του ιζήματος. Αυτό το φαινόμενο ενδέχεται να είναι εξαιρετικής σημασίας Θρεπτικά 28

30 Ο ρόλος των ιζημάτων ως αποθήκες θρεπτικών σε ποτάμια είναι εξαιρετικού ενδιαφέροντος κυρίως λόγω των απαιτήσεων σε θρεπτικά των αλγών. Μεγάλης σημασίας είναι οι διάφορες μορφές των μικροθρεπτικών, αζώτου και φωσφόρου, που σχετίζονται με τα ιζήματα και σε μικρότερο βαθμό του πυριτίου που είναι στοιχειώδες θρεπτικό για τα διάτομα. Αυτά τα θρεπτικά μπορεί να προέρχονται από μία ποικιλία φυσικών πηγών, συμπεριλαμβανομένων φυτών και ζώων καθώς και από απόβλητα και άλλους ρύπους. Το άζωτο στα ποτάμια υπάρχει κυρίως σε οργανική μορφή και λιγότερο σε ανόργανη, ενώ ο φώσφορος συναντάται κυρίως στην ανόργανη μορφή του. Η μεταφορά των θρεπτικών από τους πόρους του νερού στα υπερκείμενα ύδατα μπορεί να προέλθει από μοριακή διάσπαση ή, πιο συχνά, λόγω βιοστροβίλου Μέταλλα Πολλά μέταλλα (χαλκός, ψευδάργυρος, κοβάλτιο) είναι απαραίτητα στοιχεία για τα οικοσυστήματα αλλά πάνω από ορισμένες ποσότητες γίνονται τοξικά. Άλλα, όπως ο μόλυβδος, το κάδμιο και ο υδράργυρος δεν αποτελούν ιχνοστοιχεία αλλά αντιθέτως είναι συνήθως ιδιαιτέρως τοξικά. Τα ποτάμια μεταφέρουν μέταλλα στον ωκεανό σε διάφορες μορφές. Η ανάμιξη του γλυκού με το θαλασσινό νερό στα δέλτα των ποταμών δημιουργεί διάφορες χημικές και φυσικοχημικές ιδιότητες και η δράση των μετάλλων ενδέχεται να γίνει επικίνδυνη. Προσοχή θα πρέπει να δίνεται σε αυτές τις διαδικασίες, καθώς επηρεάζουν τη γενικότερη συμπεριφορά του κάθε στοιχείου, το ρυθμό μεταφοράς του στο ποτάμι και τη διαθεσιμότητά του στους οργανισμούς. (Hamm L. and C. Migniot, 1994) Οργανικοί μικρορυπαντές Οι οργανικοί μικρορυπαντές, όπως οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες (PAH) και τα πολυχλωριούχα διφαινύλια (PCBs) υπάρχουν πάντοτε σε δέλτα ποταμών. Μία σειρά από διαδικασίες μπορούν να απομακρύνουν αυτούς τους οργανικούς μικρορυπαντές από την υδάτινη στήλη. Τέτοιες διαδικασίες είναι η εξάτμιση, η απορρόφηση από αιωρούμενα ιζήματα, η αφαλάτωση και άλλες. PCBs (Πολυχλωριούχα Διφαινύλια) 29

31 Τα PCBs είναι ουσίες φτιαγμένες από τον άνθρωπο, σχηματισμένες από την αντίδραση ανάμεσα στο διφαινύλιο και στο χλώριο. Δεν υπάρχουν γνωστές φυσικές πηγές PCBs. Τα PCBs έχουν χρησιμοποιηθεί από το 1929 ως ψυχτικά υγρά και λιπαντικά σε μετασχηματιστές και πυκνωτές, όπως αυτά που χρησιμοποιούνται σε πλακέτες τυπωμένων κυκλωμάτων και σε αντιστάσεις ρύθμισης ρεύματος για λαμπτήρες φθορισμού. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουν πολύ χαμηλή ευφλεκτότητα, καλές μονωτικές ιδιότητες, είναι σταθερά και αντιστέκονται στη φθορά. Τα PCBs είναι τοξικά για τα ψάρια και για άλλους υδρόβιους οργανισμούς. Παραμένουν για πολύ καιρό στο περιβάλλον και συσσωρεύονται στην τροφική αλυσίδα (βιοσυσσώρευση). Έχουν τοξικές επιπτώσεις στην άγρια ζωή και στους ανθρώπους, κάτι που τα καθιστά ένα ζήτημα παγκόσμιας ανησυχίας. Ως αποτέλεσμα, η χρήση και διάθεση των PCBs ελέγχεται μέσω διαφόρων οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι οργανισμοί πρέπει να αναγνωρίζουν τα υλικά που χρησιμοποιούν και που περιέχουν PCB και να διασφαλίζουν ότι εναρμονίζονται με τις σχετικές νομικές απαιτήσεις. Απόβλητα που περιέχουν 50 ppm ή περισσότερα PCBs ταξινομούνται ως επικίνδυνα απόβλητα και πρέπει να γίνεται κατάλληλη διάθεσή τους. Μεγάλες ποσότητες αποβλήτων που περιέχουν χαμηλότερες ποσότητες PCBs πρέπει επίσης να θεωρούνται ως επικίνδυνα απόβλητα. (www.ecosmes.net) PAHs (Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες - ΠΑΥ) Είναι οργανικές χημικές ενώσεις που περιέχουν άνθρακα και υδρογόνο. Αποτελούνται από τρεις ή περισσότερους συμπυκνωμένους βενζολικούς δακτυλίους και βρίσκονται κυρίως υπό μορφή ατμών και σωματιδίων. Η χαρακτηριστικότερη ένωση της κατηγορίας αυτής είναι το βενζο(α)πυρένιο. Οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες είναι περιβαλλοντικός ρύπος υψηλής τοξικότητας, που το τελευταίο διάστημα απασχολεί ιδιαίτερα τις ελεγκτικές αρχές στην Ευρώπη και παγκοσμίως. 30

32 Οι PAHs σχηματίζονται κυρίως κατά την καύση ή την πυρόλυση οργανικής ύλης. Στις φυσικές πηγές περιλαμβάνονται πυρκαγιές και η ηφαιστειακή δραστηριότητα. Στις ανθρωπογενείς πηγές περιλαμβάνονται η βιομηχανία (παραγωγής κωκ, αλουμινίου, επεξεργασίας ξύλου και χυτήρια σιδήρου), η θέρμανση στις οικίες όταν χρησιμοποιούνται ξύλα και κάρβουνο και τα οχήματα, κυρίως αυτά που χρησιμοποιούν πετρέλαιο ως καύσιμο. Επίσης, έκθεση σε PAHs είναι δυνατή στους χώρους επεξεργασίας, καταλυτικής διάσπασης και πυρόλυσης πετρελαίου. Σημαντικότερη πηγή έκθεσης είναι το προϊόν απόσταξης του πετρελαίου, η ανθρακόπισσα στους κλιβάνους παραγωγής κωκ, όπου λόγω των υψηλών θερμοκρασιών εκπέμπεται μεγάλος αριθμός πολυκυκλικών υδρογονανθράκων. Οι ουσίες αυτές και κυρίως το βενζο(α)πυρένιο ενοχοποιούνται για την ανάπτυξη καρκίνου στον πνεύμονα, καρκίνου στο δέρμα, στο όσχεο και στην ουροδόχο κύστη. (www.minenv.gr, Εικόνα 2.1. Ρύπανση ιζημάτων (www.envirotools.org) 31

33 Εικόνα 2.2. Βασικές πηγές και επιπτώσεις ρυπαντών ιζημάτων (www.sccwrp.org) 2.3. Μέθοδοι αποκατάστασης Εισαγωγή Εναλλακτικές αποκατάστασης ιζημάτων Καμία δράση Παρακολούθηση φυσικής αποκατάστασης (monitored natural recovery) Επιτόπου κάλυψη του ρυπασμένου ιζήματος με μη ρυπασμένο ίζημα (capping) Βυθοκόρηση (dredging) Βασικές αρχές για αποτελεσματική αποκατάσταση Όλες οι αποφάσεις πρέπει να βασίζονται σε μελέτες διακινδύνευσης 32

34 Ο κύριος στόχος είναι η μείωση του ποσοστού διακινδύνευσης. Πρέπει να μελετάται τόσο η παρούσα όσο και η μελλοντική διακινδύνευση και να συγκρίνονται τα ποσοστά διακινδύνευσης των διαφόρων μεθόδων. Έλεγχος των πηγών ρύπανσης Οι πηγές θα πρέπει να χαρακτηρίζονται πλήρως. Ο έλεγχος των πηγών ρύπανσης θα πρέπει να είναι η πρώτη προτεραιότητα σε κάθε μέθοδο. Σύγκριση της αποτελεσματικότητας των επιλογών σε ισότιμη βάση Αυτή αποτελεί μία σημαντική πρόκληση. Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλες οι παράμετροι και να εκτιμώνται η αποτελεσματικότητα και η μονιμότητα των μεθόδων για συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Τέλος, σημαντικό είναι να συγκρίνεται ο βαθμός διακινδύνευσης των μεθόδων. Εκτίμηση των χωρικών και χρονικών πλευρών της έκθεσης Πρέπει να ληφθεί υπόψη η περιοχή ρύπανσης, οι ρύποι που υπάρχουν σε αυτήν και το γεγονός ότι μεταβάλλονται με το χρόνο. Βαθύτερα θαμμένα ιζήματα πιθανόν να αποτελέσουν σημαντικό κίνδυνο στο μέλλον. Τέλος, δεν είναι απαραίτητο να λαμβάνεται υπόψη όλο το εύρος της ρύπανσης. Κατάλληλες επεμβάσεις για την επίτευξη μακροπρόθεσμης αποτελεσματικότητας και μονιμότητας της αποκατάστασης Capping: Επαναιώρηση Ανάμιξη Συμπύκνωση Dredging: Επαναιώρηση Κατάλοιπα Απελευθέρωση / Εκπομπές ρύπων Ανάπτυξη μεθόδων για συγκεκριμένη τοποθεσία, εργασία και ίζημα 33

35 Με βάση το μέγεθος της τοποθεσίας, το κλίμα, το βάθος νερού, τις υδροδυναμικές συνθήκες, τις φυσικές ιδιότητες του ιζήματος, την ένταση της ρύπανσης, την περιοχή εργασίας και άλλες συνιστώσες. Βελτιστοποίηση αποτελεσματικότητας με συνδυασμό δυνατοτήτων αποκατάστασης Το φαινόμενο αυτό είναι ευρέως αποδεκτό και χρησιμοποιούμενο, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα εξισορροπημένης αποτελεσματικότητας και κόστους. Επιπλέον, βοηθάει στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των μεμονωμένων μεθόδων. Για παράδειγμα, παρακολούθηση φυσικής αποκατάστασης των παρακείμενων περιοχών, βυθοκόρηση ρυπασμένων περιοχών με ταυτόχρονη κάλυψη των παρακείμενων περιοχών, βυθοκόρηση ακολουθούμενη από μικρή κάλυψη των καταλοίπων. Παρακολούθηση για τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας της αποκατάστασης Κατά το παρελθόν, πολύ λίγες μέθοδοι έχουν παρακολουθηθεί επαρκώς. Όλες οι μέθοδοι χρειάζονται μακρές χρονικές παρακολουθήσεις για να μπορέσουν να αξιολογηθούν και εκτός αυτού τα στοιχεία που μπορούν να συλλεχθούν θα αποτελέσουν σημαντική καθοδήγηση για το μέλλον Παρακολούθηση φυσικής αποκατάστασης (Monitored Natural Recovery) Στην περίπτωση αυτή, δεν υπάρχει τεχνική παρέμβαση στην αποκατάσταση των ρυπασμένων ιζημάτων. Οι ειδικοί περιορίζονται στην παρακολούθηση της εξέλιξης των φυσικών διαδικασιών αποκατάστασης. Οι φυσικές διαδικασίες αποκατάστασης μπορεί να περιλαμβάνουν μία ποικιλία διεργασιών οι οποίες κάτω από επιθυμητές συνθήκες δρουν χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση ώστε να μειώσουν τη μάζα, την τοξικότητα, τη μεταφορά ή τη συγκέντρωση ρύπων από τη στρώση του ιζήματος. Αυτές οι φυσικές διαδικασίες αποκατάστασης περιλαμβάνουν τις ακόλουθες: 34

36 Φυσικές διαδικασίες: Ιζηματογένεση (sedimentation), διάχυση (diffusion), διάλυση (dilution), διασπορά (dispersion), βιοστροβιλισμός (bioturbation), εξάτμιση (volatilization). Βιολογικές διαδικασίες: Βιοδιάσπαση (biodegradation), βιομετασχηματισμός (biotransformation), φυτοθεραπεία (phytoremedation), βιολογική σταθεροποίηση (biological stabilization). Χημικές διαδικασίες: Οξείδωση / Μείωση (oxidation / reduction) ή άλλες διαδικασίες που καταλήγουν σε σταθεροποίηση ή μειωμένη βιοδιαθεσιμότητα. Εικόνα 2.3. Φυσικές διαδικασίες αποκατάστασης (www.sccwrp.org) Φυσικές Διεργασίες Γενικά, οι φυσικές διαδικασίες δεν αλλάζουν άμεσα τη χημική σύσταση των ρυπαντών. Αντιθέτως, οι διαδικασίες αυτές δύναται να θάψουν, να ανακατέψουν ή να μεταφέρουν τους ρυπαντές σε άλλο μέσο. Όλες αυτές οι διεργασίες μπορούν να 35

37 μειώσουν τις συγκεντρώσεις των ρυπαντών στην επιφάνεια της στρώσης των ιζημάτων κι επιπλέον να μειώσουν τον κίνδυνο που σχετίζεται με το ίζημα. Η ιζηματογένεση προφανώς μειώνει τον κίνδυνο φυσικά εγκλωβίζοντας τους ρυπαντές. Άλλες φυσικές διεργασίες, όπως η διάβρωση, η διασπορά, η διάλυση, ο βιοστροβιλισμός και η εξάτμιση μπορούν να μειώσουν τις συγκεντρώσεις των ρυπαντών στο ίζημα σαν αποτέλεσμα της μεταφοράς των ρυπαντών σε άλλο μέσο ή διασκορπίζοντάς τους σε μία ευρύτερη περιοχή (για παράδειγμα μέσω των επιφανειακών και των υπογείων υδάτων). Αυτές οι διαδικασίες επομένως, μπορούν να μειώσουν, να αυξήσουν ή να μεταφέρουν τον κίνδυνο των ρυπαντών. Οι φυσικές διαδικασίες των ιζημάτων μπορούν να λειτουργήσουν με εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς. Μερικές μπορεί να συμβούν γρηγορότερα από άλλες, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυξάνουν και τον κίνδυνο. Γενικά, διαδικασίες στις οποίες οι ρυπαντές μεταφέρονται με μαζική κίνηση των σωματιδίων ή των μορίων νερού (π.χ. διάβρωση, διάχυση, μεταφορά) συμβαίνουν με γρηγορότερους ρυθμούς από ότι διαδικασίες στις οποίες οι ρυπαντές μεταφέρονται με διάχυση ή εξάτμιση και γι αυτό συχνά, αλλά όχι πάντα, είναι οι πιο σημαντικές. Διαδικασίες οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα την ατομική κίνηση είναι ιδιαιτέρως σημαντικές για υδροφοβικούς ρυπαντές. Κάποιες διαδικασίες είναι συνεχείς, ενώ άλλες εποχιακές ή επεισοδιακές. Ανάλογα με το περιβάλλον, οποιεσδήποτε από αυτές τις διαδικασίες μπορούν να έχουν έντονη επίδραση στον περιβάλλοντα χώρο. Για παράδειγμα μία πλημμύρα μπορεί να προκαλέσει διάβρωση σε κάποιες περιοχές και εναπόθεση σε άλλες. Μεταφορά και εναπόθεση καθαρών ιζημάτων σε μία ρυπασμένη περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε φυσική ταφή των ρυπαντών. Η φυσική ταφή μπορεί να μειώσει την επίδραση των ρυπαντών σε φυτά και ζώα και επακόλουθα να μειώσει την τοξικότητα και τη βιοσυσσώρευσή τους. Το υπερκείμενο καθαρό ίζημα οδηγεί επίσης στη μείωση της ροής των ρύπων στο επιφανειακό νερό δημιουργώντας ένα μεγαλύτερο μονοπάτι που πρέπει να διασχίσουν οι ρύποι για να φτάσουν στην υδάτινη στήλη. Παρ όλα αυτά, ενώ ο βιοστροβιλισμός από τους οργανισμούς μπορεί να προωθήσει την ανάμιξη και τη διάλυση των ρυπασμένων ιζημάτων με το προσφάτως εναποτιθέμενο καθαρό ίζημα, για βιοσυσσωρευτικούς ρύπους μπορεί επίσης να οδηγήσει σε συνεχή βιοσυσσώρευση στην τροφική αλυσίδα μέχρι την απομόνωση του ρύπου. 36

38 Η μακροπρόθεσμη προστασία που εξασφαλίζει η ιζηματογένεση εξαρτάται από τη φυσική σταθερότητα του νέου στρώματος του ιζήματος και του ρυθμού κίνησης των ρυπαντών διαμέσω του νέου ιζήματος. Μεγάλα γεγονότα, όπως δριμείς πλημμύρες ή κίνηση πάγων ενδέχεται να διασκορπίσουν το θαμμένο ίζημα, εκτίθοντας το ρυπασμένο ίζημα και απελευθερώνοντας τους ρυπαντές στην υδάτινη στήλη. Αναλόγως της έκτασής τους, τέτοιες διαδικασίες μπορεί να επεκτείνουν την περίοδο αποκατάστασης ή, σε μερικές περιπτώσεις, να την αναχαιτίσουν πλήρως Βιολογικές και Χημικές Διεργασίες Όπως οι περισσότερες φυσικές διαδικασίες, έτσι και οι βιολογικές εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες της περιοχής και είναι ιδιαιτέρως ευμετάβλητες. Κατά τη βιοδιάσπαση, μία χημική αλλαγή συμβαίνει από μικροοργανισμούς που ζουν στο ίζημα. Ένας σημαντικός περιορισμός στη χρησιμότητα της βιοδιάσπασης ως μηχανισμό μείωσης κινδύνου είναι ότι όσο μεγαλύτερο είναι το μοριακό βάρος των οργανικών ρύπων, τόσο λιγότερο διαθέσιμοι είναι αυτοί για τους μικροοργανισμούς. Οι ρυθμοί διάσπασης ποικίλουν με το βάθος του ιζήματος, εν μέρει λόγω αλλαγής από αερόβιες σε αναερόβιες συνθήκες. Αυτές οι αλλαγές συχνά συμβαίνουν σε βάθη από λίγα χιλιοστά έως λίγα εκατοστά όπου τα ιζήματα έχουν ουσιώδες οργανικό περιεχόμενο, ενώ σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να συμβούν και βαθύτερα. Μεγαλύτεροι χρόνοι παραμονής των ρυπαντών στο ίζημα συνήθως οδηγούν σε αυξημένη απομόνωσή τους. Αυτό μπορεί να μειώσει τη διαθεσιμότητα των οργανικών συστατικών τους στους μικροοργανισμούς και γι αυτό μειώνονται η έκταση και οι ρυθμοί της βιοδιάσπασης. Παρ όλα αυτά, αυτό μπορεί να μειώσει και τη διαθεσιμότητα του ρυπαντή στους αποδέκτες που ζουν στο ίζημα και κατά συνέπεια στα υψηλότερα τροφικά επίπεδα. Οι χημικές διαδικασίες στα ιζήματα είναι ιδιαιτέρως σημαντικές για τα μέταλλα. Πολλές περιβαλλοντικές μεταβλητές καθορίζουν την κατάσταση των μετάλλων στο ίζημα, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν την κινητικότητα, την τοξικότητα και τη βιοδιαθεσιμότητά τους και κάνουν τη φυσική αποκατάστασή τους λόγω χημικών διαδικασιών δύσκολο να προβλεφθεί. Η σημερινή κατανόηση του ρόλου των χημικών διαδικασιών στον έλεγχο του κινδύνου από τους ρύπους είναι 37

39 εστιασμένη στις σημαντικές γεωχημικές αλλαγές που μπορούν να επηρεάσουν τη βιοδιαθεσιμότητα των μετάλλων. Οι περιβαλλοντικές μεταβλητές που είναι περισσότερο σημαντικές περιλαμβάνουν το PH και την αλκαλικότητα του νερού των πόρων, το μέγεθος κόκκου του ιζήματος, τις συνθήκες οξείδωσης και την ποσότητα σουλφιδίων και οργανικού άνθρακα που περιέχονται στα ιζήματα. Επιπρόσθετα, πολλές χημικές διαδικασίες σε ιζηματογενή περιβάλλοντα επηρεάζονται και από τη βιοκοινότητα. Βιοχημικές διαδικασίες για Πολυκυκλικούς Αρωματικούς Υδρογονάνθρακες (PAHs) Πολλοί οργανισμοί έχουν την ικανότητα να συσσωρεύουν τους PAHs στον ιστό τους. Τα περισσότερα ψάρια δε συγκεντρώνουν στον ανώτερο ιστό τους τις συγκεντρώσεις των PAHs από τη λεία τους λόγω της ικανότητάς τους να μεταβολίζουν και να αποβάλουν τους PAHs. Παρ όλα αυτά η ίδια η μεταβολή τους μπορεί να προκαλέσει χρόνια τοξικότητα, με μείωση της ανάπτυξης και της αναπαραγωγής τους, όπως και αυξημένη πιθανότητα νεοπλάσματος στα ψάρια. Η πιθανότητα για βιοσυσσώρευση εξακολουθεί, πάντως, να υπάρχει σε κάποια είδη λόγω της μειωμένης ικανότητάς τους να μεταβολίζουν και να αποβάλουν τους PAHs. Οι PAHs γενικά υπόκεινται σε διάφορες φυσικές, χημικές και βιολογικές βλάβες στο περιβάλλον και όπου αυτές οι διαδικασίες είναι αποτελεσματικές μπορεί να υπάρξει σημαντική φυσική αποκατάσταση. Το είδος της διαδικασίας που επικρατεί εξαρτάται από το χρόνο. Για παράδειγμα, μετά την απελευθέρωση των PAHs στο περιβάλλον, φυσικοχημικές διαδικασίες όπως η διάσπαση, η εξάτμιση και η φωτοδιάσπαση μπορεί να κυριαρχήσουν. Κι ενώ αυτές οι διεργασίες είναι αποτελεσματικές στη μείωση της τοξικότητας των ρύπων, ανθεκτικά μικροβιακά είδη μπορούν να προκαλέσουν περεταίρω βιοδιάσπαση. Υπάρχει ευρεία ποικιλία στους ρυθμούς βιοδιάσπασης και τοξικής μείωσης, η οποία εξαρτάται από τα επίπεδα της μικροβιακής δραστηριότητας και από τις φυσικές και χημικές συνθήκες της περιοχής. Οι PAHs βιοδιασπώνται ταχύτερα σε αερόβιες από ότι σε αναερόβιες συνθήκες, παρόλο που ο ρυθμός βιοδιάσπασης συνήθως μειώνεται όσο ο αριθμός των αρωματικών δακτυλίων αυξάνεται. Ενώ η βιοδιάσπαση των PAHs μπορεί να συμβεί κάτω από αναερόβιες συνθήκες, οι PAHs συνήθως αντέχουν περισσότερο σε αναερόβια ιζήματα σε σύγκριση με αερόβια περιβάλλοντα. 38

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων. Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κύκλοι Βαρέων Μετάλλων Βαρέα Μέταλλα στα Παράκτια Συστήματα Ο όρος βαρέα μέταλλα (heavy metals, trace metals, toxic metals, trace elements) χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τη παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΔΥΟΣΜΟΥ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ ΕΡΑΤΩ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ Λεμεσός 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ. Λεμεσός ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΒΛΑΠΤΙΚΗ ΕΠΙΔΡΑ ΑΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΓΝΟΥ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Ονοματεπώνυμο Αγγελική Παπαπαύλου Αριθμός Φοιτητικής

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΗΣ ΑΛΥΚΗΣ ΛΑΡΝΑΚΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΑΠΟΡΡΟΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι. Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι Πίνακας 1. Μέγιστες επιτρεπόμενες συγκεντρώσεις μετάλλων στην ιλύ για εδαφική εφαρμογή Μέταλλο Μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση (mg/kg ξηράς ουσίας) Cd 5 Cr(ολικό) 500 Cu 800 Hg 5 Ni 200 Pb

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΡΙΣΟΚΚΑ Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά

Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Άρης Ασλανίδης Πρότυπα Πειραματικά Γυμνάσια Οδηγός προετοιμασίας για τα Φυσικά Ε Δημοτικού 5 Υλικά σώματα Μαθαίνω χρήσιμες πληροφορίες του Βιβλίου Μαθητή Παντού γύρω μας υπάρχει ύλη. Η ύλη μπορεί να είναι

Διαβάστε περισσότερα

8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657

8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657 8ο Πανελλήνιο Συμποσιο Ωκεανογραφίας & Αλιείας 657 ΙΖΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΙΩΝ ΚΟΚΚΙΝΟ ΛΙΜΑΝΑΚΙ ΚΑΙ ΜΑΡΙΚΕΣ (ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΑΦΗΝΑΣ) ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΖΩΝΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες Χωμάτινα Φράγματα Κατασκευάζονται με γαιώδη υλικά που διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους Αντλούν την αντοχή τους από την τοποθέτηση, το συντελεστή εσωτερικής τριβής και τη συνάφειά τους. Παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη

ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΣΙΔΗΡΟΥΧΑ & ΚΛΑΣΤΙΚΑ ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΙΖΗΜΑΤΑ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 Χαρακτηριστικά και ορυκτολογία σιδηρούχων ιζημάτων Διεργασίες FeR και SR Ταινιωτοί σιδηρούχοι σχηματισμοί (BIF) Λεπτόκοκκα κλαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ. Αριάδνη Αργυράκη 1 ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ- ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΖΗΜΑΤΩΝ Αριάδνη Αργυράκη Περιεχόμενα 2 1. Σύσταση του θαλάσσιου νερού και παράγοντες ελέγχου συγκέντρωσης στοιχείων 2. Συντηρητικά, ανακυκλώσιμα (θρεπτικά), προσροφημένα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΡΩΜΙΟΥ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ Φόρουμ Επίκαιρων Θεμάτων Δημόσιας Υγείας «Χρώμιο και Περιβάλλον- Απειλή & Αντιμετώπιση» Αθήνα Μάρτιος 2013 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΤΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μηχανική υγρών αποβλήτων: ανασκόπηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μηχανική υγρών αποβλήτων: ανασκόπηση ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Μηχανική υγρών αποβλήτων: ανασκόπηση 1.1 Εισαγωγή Σε όλο το σύμπαν υπάρχει ένα μόριο για το οποίο ο άνθρωπος θα μπορούσε να ψάχνει αιώνια ακόμη και στους πιο απομακρυσμένους

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Περιβάλλοντος

Τεχνολογία Περιβάλλοντος Τεχνολογία Περιβάλλοντος Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 6ο μάθημα Τεχνολογίες απομάκρυνσης σωματιδιακών ρύπων Μέχρι τώρα Εισαγωγή στην πολυδιάστατη έννοια «Περιβάλλον»

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών.

συστήματα προαπονιτροποίησης είναι η δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για την ανάπτυξη νηματοειδών μικροοργανισμών. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το σύστημα ενεργού ιλύος είναι το πιο διαδεδομένο και αποτελεσματικό σύστημα βιολογικής επεξεργασίας αστικών λυμάτων, όσον αφορά τόσο στην ποιότητα εκροής όσο και στην οικονομία του. Αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον

Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Επιπτώσεις της διάθεσης απόβλητων ελαιοτριβείων στο έδαφος και στο περιβάλλον Ευρωπαϊκό Έργο LIFE- Στρατηγικές για τη βελτίωση και προστασία tου εδάφους από τη διάθεση αποβλήτων ελαιοτριβείων στις Μεσογειακές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία.

ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. ΥΔΡΟΣΦΑΙΡΑ Σύσταση του θαλασσινού νερού, αλμυρότητα, θερμοκρασία. Η σύσταση του θαλασσινού νερού έχει επικρατήσει να καθορίζεται με βάση τη συγκέντρωση χλωριδίων και την αλμυρότητα. Η συγκέντρωση χλωριδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

στο περιβάλλον και τεχνικές απορρύπανσης»

στο περιβάλλον και τεχνικές απορρύπανσης» «Πετρελαιοειδή στο περιβάλλον και τεχνικές απορρύπανσης» Άγγελος Ντάντος Χημικός, PhD Cp Foodlab ltd Πετρέλαιο Πολύπλοκο μίγμα υδρογονανθράκων Αλειφατικοί Αρωματικοί Αλκάνια Αλκένια Αλκίνια n-αλκάνια Διακλαδισμένα

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni

1. ΣΓΕ 11: Παραγωγή αλάτων Ni από μέταλλο Ni 1. ΣΓΕ 11: Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Παραγωγή αλάτων Ni προς χρήση στην παραγωγή καταλυτών Συστηματικός τίτλος βασισμένος στην περιγραφή χρήσης ΤΧ: TX 9: Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος ΡΟΥΒΕΛΑΣ 1, Κων/νος ΞΗΝΤΑΡΑΣ / ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ 2, Λέξεις κλειδιά: Αδρανή, άργιλος, ασβεστολιθική παιπάλη, ισοδύναμο άμμου, μπλε του μεθυλενίου

Γεώργιος ΡΟΥΒΕΛΑΣ 1, Κων/νος ΞΗΝΤΑΡΑΣ / ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ 2, Λέξεις κλειδιά: Αδρανή, άργιλος, ασβεστολιθική παιπάλη, ισοδύναμο άμμου, μπλε του μεθυλενίου Προσδιορισμός περιεκτικότητας σε άργιλο ή πλαστικών λεπτών στα αδρανή μέσω των δοκιμών Ισοδυνάμου άμμου (ASTM D 2419-2 & EN 933 8) και Μπλε του μεθυλενίου (ΕΝ 933.9) Σύγκριση αποτελεσμάτων Determination

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕ 22: Εναπόθεση λεπτού υμενίου με τεχνική εξαέρωσης.

ΣΕ 22: Εναπόθεση λεπτού υμενίου με τεχνική εξαέρωσης. 1. ΤΊΤΛΟΣ ΣΕ 22: Εναπόθεση λεπτού υμενίου με τεχνική εξαέρωσης. Κύκλος ζωής Σύντομος ελεύθερος τίτλος Τελική χρήση ΜΧ μετάλλου νικελίου Διαδικασίες εξαέρωσης στη βιομηχανία των ημι-αγωγών Συστηματικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ

ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΠΜ 477 ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΟΜΑΔΑ:. ΗΜΕΡ. ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ: 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ... ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓH... 2.0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ 2.1. ΝΕΡΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΤΟ ΠΕ ΙΟ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014

ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014 ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014 Πως εφάρμοσα την μέθοδο αυτή στην τάξη: Το θέμα που επέλεξα ήταν «ΑΟΡΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες

ανάμεσα στους ποικίλους χρήστες Εμπόριο Ναυσιπλοΐα Αλιεία Ιχθυοκαλλιέργειες Αναψυχή Κατοικία Βιομηχανίες 4/3/2009 Ενημερωτική Ημερίδα «Υπάρχουσα κατάσταση και προοπτικές εξυγίανσης της παράκτιας ζώνης και του βυθού στον Κόλπο της Ελευσίνας» Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης παράκτιας ζώνης & Το παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door

Right Rear Door. Let's now finish the door hinge saga with the right rear door Right Rear Door Let's now finish the door hinge saga with the right rear door You may have been already guessed my steps, so there is not much to describe in detail. Old upper one file:///c /Documents

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Ονοματεπώνυμο : Σπανουδάκη Κατερίνα Όνομα Πατρός Μητρός : Εμμανουήλ Ειρήνη Έτος Γέννησης : 1977 Αριθμός Ταυτότητας : Ρ 834308 Τόπος Γέννησης : Ηράκλειο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου, Τµήµα ιαχείρισης Περιβάλλοντος. (Επιστήµη και Τεχνολογία Περιβάλλοντος) Συντονιστής Προγράµµατος: Καθ. Κωνσταντίνος Βαρώτσης c.varotsis@cut.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών

Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Στοιχεία Θερµικών/Μηχανικών Επεξεργασιών και δοµής των Κεραµικών, Γυαλιών Βασισµένοστο Norman E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials, Third Edition, Pearson Education, 2007 1 Κεραµικάκαιγυαλιά Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα