Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Υποδιευθυντής ΠΕΚ Πειραιά. Παιδική Λογοτεχνία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Υποδιευθυντής ΠΕΚ Πειραιά. Παιδική Λογοτεχνία"

Transcript

1 Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Υποδιευθυντής ΠΕΚ Πειραιά Παιδική Λογοτεχνία Πρώτο μάθημα: Ορισμός και ιστορικό ανάπτυξης Η παιδική λογοτεχνία (Π.Λ.) περιλαμβάνει μια ευρύτατη περιοχή κυρίως γραπτής έκφρασης, σ όλες σχεδόν τις μορφές του λόγου, που σκοπεύει στην αισθητική, γλωσσική, νοητική και συναισθηματική καλλιέργεια των παιδιών και των νέων μέχρι την ηλικία των χρόνων. Συχνά γίνεται λόγος και για νεανική ή εφηβική λογοτεχνία, με βάση το 12 ο έτος, αλλά αυτές τέτοιες οριοθετήσεις δεν υπακούν ή ακολουθούν σαφή κριτήρια (τόσο ως προς το περιεχόμενό όσο και προς τις αισθητικές- εκφραστικές επιλογές των συγγραφέων), αλλά εξυπηρετούν κυρίως την κατάταξη σε κατηγορίες των βιβλίων ως κοινωνικών προϊόντων. Η παιδική λογοτεχνία αποτελεί στοιχείο συστατικό της πνευματικής ζωής κάθε λαού και ταυτόχρονα της παιδευτικής διαδικασία σε όλους τους θεσμού παροχής της (οικογένεια, Β/Ν σταθμοί, νηπιαγωγεία, σχολεία). Της γραπτής παιδικής λογοτεχνίας προηγήθηκε ιστορικά η προφορική που αποτελούσε και αποτελεί μέρος της λαϊκής παράδοσης κάθε λαού. Αυτή η παράδοση, που καταγράφηκε κυρίως από τον 17 ο έως το 19 ο αιώνα στην Ευρώπη με αφετηρία τη δυτική, αποδόθηκε και σε επώνυμους δημιουργούς (Παραμύθια Perrault Γαλλία, Αισώπου Μύθοι). Το σύνολο αυτών των κειμένων δεν γράφτηκαν δημιουργήθηκαν για παιδιά αλλά για το σύνολο του λαού και στη συνέχεια πέρασαν στον παιδόκοσμο. Ευρύτερη κατηγορία απ αυτή της Π.Λ. είναι η Παιδική Γραμματεία που περιλαμβάνει έργα με χρηστικό και ηθικοπλαστικό χαρακτήρα (π.χ. Ελλάδα 19 ος : Χρηστομάθειες και Αλφαβητάρια). Μια σειρά έργων επίσης που δεν γράφτηκαν για παιδιά έγινα με τον καιρό προσφιλή αναγνώσματα της παιδικής ηλικίας και εντάσσονται σήμερα σ αυτή ενώ άνοιξαν σημαντικούς δρόμους για την ανάπτυξή της (Dafoe, Twain, Swift). Η Π.Λ. αναπτύχθηκε αυτοδύναμα στη Δυτική Ευρώπη από τα μέσα του 18 ου αιώνα και έφτασα στη χρυσή της εποχή στα μέσα του 19 ου. Το πρώτο βιβλίο για παιδιά γράφεται από τον Comenius (1658), και το πρώτο λογοτεχνικό βιβλίο για παιδιά από τον Perrault, αν και ίσως δεν ήταν στις προθέσεις του συγγραφέα (1697, Contes de ma mere l` Oie). Η μεγάλη τομή συντελείται το 19 ο αιώνα όταν ο L. Carroll εκδίδει την «Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων», όπου η πρόθεση, το ενδιαφέρον και τα εκφραστικά μέσα μετατοπίζονται από κάθε άλλη σκοπιμότητα (διδακτισμός, ηθικολογία, σωτηρολογία) αποκλειστικά προς:

2 ικανοποίηση της παιδικής ανάγκης για ψυχαγωγία, αξιοποίηση της παιδικής φαντασίας και του παιδικού κόσμου, προσανατολισμό της παιδικής φαντασίας σε δημιουργικούς δρόμους, πρωτότυπο και ευρηματικό λόγο με βάση της γλωσσικές ανάγκες της παιδικής ηλικίας και κατ επέκταση συγκεκριμένους εκφραστικούς τρόπους. Στο 19 ο αιώνα επίσης ανιχνεύονται οι πρώτες απόπειρες και στην πατρίδα μας να συγκροτηθούν αφηγηματικές τακτικές που απευθύνονται στο παιδί (Μελάς Λ. «Γεροστάθης»). Γενικότερα: η ανάπτυξη της Π.Λ. ακολουθεί την ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για το παιδί και την παιδική ηλικία και τη συγκρότηση της άποψης πως το παιδί αποτελεί ιδιαίτερη κοινωνική κατηγορία. Μάθημα δεύτερο: «Τι προσφέρει στα παιδιά» Γίνεται γενικότερα αποδεκτό πως η Λογοτεχνία έχει διπλή λειτουργία αποστολή. Από τη μια αισθητική, δηλαδή να τέρψει- ευχαριστήσει το άτομο, απαντώντας στις αισθητικές του ανάγκες και από την άλλη να προάγει συνολικότερα το άτομο και την πνευματική- διανοητική, συναισθηματική και αισθητική του συγκρότηση κυρίως διαμέσου της ανάπτυξης των γλωσσικών του ικανοτήτων. Περίπου την ίδια λειτουργία και αποστολή έχει η Παιδική Λογοτεχνία (Π.Λ.): Αναλυτικότερα: Προσφέρει στο παιδί αισθητική συγκίνηση, γιατί το φέρνει ως τέχνη του έντεχνου λόγου σε επαφή με δημιουργήματα έντεχνου και καλλιεργημένου λόγου. Διαμέσου των διαφόρων ειδών της και της ανάγνωσης, ακρόασης ή παρακολούθησής τους απ τα παιδιά τους επιτρέπει να συμμετέχουν και να γεύονται την ομορφιά, ανάγκη που ενυπάρχει στην παιδική ψυχή. Ταυτόχρονα, η επαφή τους με την Π.Λ. ενεργοποιεί και εμπλουτίζει τη φαντασία τους. Αλλά περπατώντας σε φανταστικούς και ονειρικούς κόσμους, γνωρίζοντας πρόσωπα και γεγονότα, έρχεται παράλληλα σε επαφή με την πεζή πραγματικότητα που παρουσιάζεται στα παιδικά βιβλία είτε άμεσα είτε συμβολικά. Γιατί, η παιδική φαντασία είναι γνωστό και επιστημονικά ελεγμένο ό,τι εκτός από στάδιο ανάπτυξης της ψυχικής του πραγματικότητας, αποτελεί και το όχημα εκείνο που το φέρνει σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο. Έτσι, καλλιεργείται και εκλεπτύνεται ο συναισθηματικός του κόσμος διαμέσου των συγκινήσεων που του προσφέρει η Π.Λ. και δε του προσφέρονται απαραίτητα στην καθημερινή ζωή. Χαρά, ενθουσιασμός, περηφάνια εθνική, συμπάθεια και αλληλεγγύη για άτομα και ομάδες που βρίσκονται σε δύσκολο κοινωνική και συναισθηματική θέση. Παράλληλα, εξοικειώνεται με το κοινωνικό περίγυρο και τις κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται ανάμεσα σε ομάδες και άτομα. Κι αυτό γιατί οι ήρωες και τα πρόσωπα της παιδικής λογοτεχνίας είναι και άνθρωποι της καθημερινότητας. Παρακολουθώντας λοιπόν το παιδί τις περιπέτειες της ζωής του έρχεται αβίαστα σε επαφή με την κοινωνική πραγματικότητα. Πέρα από το κοινωνικό περίγυρο έρχεται ταυτόχρονα σε επαφή με τον κόσμο στο σύνολό του και αποκτά συνολική γνώση και αντίληψη του κόσμου με βάση τις ανάγκες και τις ικανότητές του.

3 Η Π.Λ. έχει όμως και πολύ συγκεκριμένες επιδράσεις στον εσωτερικό του κόσμο. Διαμέσου διάφορων ψυχολογικών διεργασιών (κυρίως της ταύτισης) βοηθιέται στο να ξεπεράσει άγχη, φοβίες και προσωπικές του αδυναμίες και να οργανώσει πιο ισορροπημένα τον προσωπικό του ψυχικό κόσμο και να αποκτήσει, παρακολουθώντας πώς ανάλογες διαδικασίες πραγματοποιούνται από τους ήρωες των παιδικών βιβλίων. Όλα αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να γίνει η Π.Λ. μόνιμος σύντροφος του παιδιού σ όλες τις στιγμές και φάσεις της ζωής του. Αυτή η μόνιμη συντροφιά και παρηγοριά αποτελεί για τον αυριανό ενήλικα μια ανεκτίμητη περιουσία, εφόσον είναι σχεδόν βέβαιο πως αν γεννηθεί και εδραιωθεί στην παιδική ηλικία θα τον ακολουθεί μέχρι τα βαθιά του γεράματα. Μάθημα τρίτο: Σκοπός του μαθήματος της Παιδικής Λογοτεχνίας Η εισαγωγή και διδασκαλία του μαθήματος της παιδικής λογοτεχνίας σ όλα εκείνα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα που προετοιμάζουν αυριανούς επιστήμονες και επαγγελματίες, οι οποίοι θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση των παιδιών, είναι σήμερα πραγματικότητα. Κι αυτό γιατί αναγνωρίστηκε απ όλους πως είναι απαραίτητο οι εκπαιδευόμενοι να αποκτήσουν εκείνες τις επιστημονικές και πρακτικές γνώσεις που θα τους επιτρέψουν να φέρουν συστηματικά σε επαφή το παιδί, όχι μόνο με τον έντεχνο λόγο που είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν καθημερινά στην εργασία τους (σχολικά κείμενα γραμμένα για παιδιά, παραμύθια, μύθοι, ιστορίες, διηγήματα κ.α.) αλλά και το σύνολο της εξωσχολικής παιδικής λογοτεχνικής παραγωγής. Συγκεκριμένα το μάθημα τους βοηθά: Να επιλέγουν από το σύνολο των έργων της Π.Λ. κάθε φορά τα κατάλληλα. Δηλαδή, όσο ανταποκρίνονται στον ψυχικό και διανοητικό τους κόσμο και στη συγκεκριμένη γλωσσική τους ανάπτυξη, άρα είναι σε θέση να επιδράσουν στα συγκεκριμένα παιδιά τη συγκεκριμένη στιγμή. Να προσφέρουν στα παιδιά τα κείμενα της Π.Λ. με τον καλύτερο τρόπο με βάς τους σκοπούς που κάθε φορά προδιαγράφουν. Δηλαδή, πρέπει να γνωρίσουν τη διδακτική μέθοδο, ώστε να αποφευχθεί η απόρριψη της Π.Λ. από τα παιδιά λόγο καταναγκασμού ή έλλειψης ενδιαφέροντος εκ μέρους τους. Να βοηθήσουν τα παιδιά ώστε να αγαπήσουν το παιδικό βιβλίο και στη συνέχεια το βιβλίο γενικότερα. Δηλαδή, να δημιουργήσουν αυριανούς αναγνώστες και να καλλιεργήσουν την φιλαναγνωσία του λαού και του έθνους τους. Αυτό θα βοηθήσει καθοριστικά και στην δημιουργία της επιθυμίας στα παιδιά να γίνου τα ίδια σιγά σιγά δημιουργεί λογοτεχνικών έργων. Να επιλέξουν και να φέρουν σε επαφή τα παιδιά με τα πλέον αντιπροσωπευτικά έργα της Π.Λ. που έχουν γραφτεί στη γλώσσα τους και διεθνώς. Έτσι, θα τα διευκολύνουν να αποκτήσουν τα παιδιά σταδιακά συνείδηση της εθνικής και πολιτιστικής τους ταυτότητας και ανοχή της διαφορετικής ταυτότητας των άλλων. Ως προς το περιεχόμενο. Κριτήριο για το περιεχόμενο του παιδικού βιβλίου είναι η ωφέλεια που προσφέρει στο παιδί. Έτσι, για να επωφελές για το παιδί οφείλει:

4 Να μην ξεπερνά την ηλικία του. Δηλαδή να είναι ανάλογο με τις προσληπτικές του ικανότητες και τα ενδιαφέροντά του. Αν δεν το κάνει επιδρά ελάχιστα στο παιδί και το αφήνει αδιάφορο. Να ικανοποιεί τις απαιτήσεις (ψυχικές και πνευματικές) της ηλικίας στην οποία απευθύνεται. Κάθε ένα ξεχωριστά ή παράλληλα ικανοποιεί τη δίψα για γνώση, τη φαντασία, την τάση για περιπέτεια, ησυχάζει τα άγχη και του δείχνει σωστούς προσανατολισμούς ζωής. Το ηρεμεί, του δίνει χαρά και το κάνει αισιόδοξο για το μέλλον. Βιβλία με καταθληπτικό περιεχόμενο το κάνουν να χάνει την ελπίδα του για ένα καλύτερο αύριο και το τραυματίζουν Παρουσιάζει θετικά πρότυπα συμπεριφοράς και αποκλείει τα αρνητικά (εγκληματίες, αντικοινωνικούς τύπους κ.ο.κ.) Εμπνέει την αγάπη και την ανθρώπινη αλληλεγγύη, τη συνεργασία και την ειρηνική διαβίωση των λαών, την αγάπη και προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, καταδικάζοντας το ρατσισμό και τη ξενοφοβία. Είναι απλό και χαρούμενο, ανάλαφρο κι όχι παιδαριώδες. Διαβάζεται ή παρακολουθείται εύκολα από τα παιδιά. Παρουσιάζει πρόσωπα και καταστάσεις εμπνευσμένα τόσο από τα κοντινό όσο και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του παιδιού. Ως προς τη μορφή και τα χαρακτηριστικά Τα παιδικό βιβλίο για να αγαπηθεί από και να τραβήξει την προσοχή του παιδιού πρέπει να έχει ωραία εμφάνιση, να είναι καλοτυπωμένο και καλά βιβλιοδετημένο. Να έχει ευανάγνωστα τυπογραφικά στοιχεία, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού και να το διευκολύνει στην ανακάλυψή του από το ίδιο το παιδί (αυτενέργεια με ξεφύλλισμα, κράτημα, τοποθέτηση στη σάκα του). Τέλος να έχει κατάλληλη και ωραία εικονογράφηση. Συγκεκριμένα ως προς την εικονογράφηση: Βιβλία που είναι για παιδιά μικρής ηλικίας έχουν εικόνας που γίνονται σημεία εκκίνησης και εισαγωγής στον κείμενο και ερεθίζουν το παιδί έτσι ώστε να επιθυμεί την ανάγνωσή ή την ακρόαση του βιβλίου. Οι εικόνες στα βιβλία για μικρά παιδιά πρέπει να έχουν το στοιχείο της διόγκωσης (σχεδόν καρικατούρα) των χαρακτηριστικών στοιχείων των ηρών και των τόπων. Σ αυτά των μεγαλύτερων ηλικιών κυριαρχεί ο ρεαλισμός ή και η εμπρεσιονιστική τεχνοτροπία. Κάποιοι θεωρούν πως αφαιρετικές τεχνικές εικονογράφησης δεν έχουν θέση στα παιδικά βιβλία, αλλά τα τελευταία χρόνια αυτή η τάση υποχωρεί και μοντέρνες τεχνικές εικονογράφησης κάνουν την εμφάνισή τους με θετικά αποτελέσματα. Η πολυχρωμία είναι σχεδόν υποχρεωτική και ελκύει τα μικρότερα παιδιά ιδιαίτερα. Ασπρόμαυρες εικόνες είναι κατάλληλες για μεγαλύτερα παιδιά. Το σχήμα του είναι αντιστρόφως ανάλογο με την ηλικία των παιδιών που απευθύνεται. Μεγάλο για τα μικρά και μικρό για τα μεγάλα (περίπου 14Χ21 ή 14 Χ24). Η έκταση και το περιεχόμενο είναι ανάλογο προς την ηλικία. Από σελίδες για τα πολύ μικρά και μέχρι διακόσιες το πολύ για μέχρι και το τέλος της σχολικής ηλικίας.

5 Ως προς τη λειτουργία των παιδικών βιβλίων Εξετάζουμε τη λειτουργία του παιδικού βιβλίου από δύο σκοπιές: α) τι είδους επενέργεια ασκεί στον ψυχικό του κόσμο και β) με πιο τρόπο και τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες τα παιδιά έρχονται σε επαφή μαζί του. Α. Επενέργεια στον ψυχικό κόσμο του παιδιού Οι επιδράσεις που ασκούνται από τα παιδικά βιβλία στον ψυχικό κόσμο του παιδιού θεωρούνται καθοριστικές για την μετέπειτα ζωή του. Γιατί: Καταλαγιάζουν τους φόβους και τα άγχη της παιδικής ψυχής, διαπραγματεύονται κατάλληλα τα προβλήματα και την ατμόσφαιρα του οικογενειακού και οικογενειακού περιβάλλοντος και έτσι ηρεμούν και το ψυχικό και συναισθηματικό του κόσμο και αναδεικνύονται σε ασφαλή καταφύγια, παρηγορώντας το παιδί. Αν προξενούν αντίθετες ψυχικές καταστάσεις δεν ενδείκνυνται για την παιδική ηλικία. Διαμέσου της ψυχικής μέθεξης (συμμετοχής) του παιδιού στα διαδραματιζόμενα επιτυγχάνεται η ταύτιση (συμβολική και φανταστική) του παιδιού με τα βασικά πρόσωπα ήρωες του έργου που ανάγονται σε πρότυπα συμπεριφοράς κι έτσι γίνονται αντικείμενα μίμησης για το παιδί. Έτσι, πρόσωπα και συμπεριφορές αρνητικές και απαράδεκτες έχουν ψυχοφθόρα επίδραση σε αντίθεση με τα θετικά και άξιες προς μίμηση συμπεριφορές. Μέσα από τον πρότυπο και καλοδουλεμένο λόγο καλλιεργούν στο παιδί το αίσθημα του ωραίου, της αρμονίας και συμμετρίας που αποζητά η παιδική ψυχή. Η ορθή και πλούσια γλώσσα και η έντεχνη και προσεχτική περιγραφή ψυχικών καταστάσεων εκλεπτύνει τα αισθήματα του παιδιού και τον διαμορφώνουν σε άνθρωπο καλλιεργημένο και πολιτισμένο ικανό να νιώσει και να παρακολουθήσει λεπτές και ποικίλες συναισθηματικές αποχρώσεις αλλά και κατανοήσει και παρασταθεί στους άλλους ανθρώπους. Οι φανταστικοί κόσμοι που παρουσιάζουν αναπτύσσουν τη φαντασία του και της προσφέρουν συγκεκριμένη και ανώτερης ποιότητας τροφή κινητοποιώντας έτσι τις ανώτερες πνευματικές του δυνάμεις. Τέλος, η προσεγμένη, ανάλογα με την ηλικία τους και καλλιεργημένη γλώσσα τους εμπλουτίζει και καλλιεργεί το γλωσσικό αισθητήριο των παιδιών και τους ανοίγει τους γλωσσικούς τους ορίζοντες, πέρα από τον καθημερινό προφορικό λόγο με τον οποίο έρχονται καθένα σε επαφή. Β. Επαφή των παιδιών με το παιδικό βιβλίο Οι αρχικές επαφές του παιδιού με το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο είναι καθοριστικές για τη στάση που θα αναπτύξει ως άτομο απέναντί του, δηλαδή για το αν θα αγαπήσει το παιδικό βιβλίο και στη συνέχεια τη λογοτεχνία γενικότερα ή θα αδιαφορήσει για αυτό και θα απορρίψει τη λογοτεχνία στο σύνολο της. Έτσι οι χειρισμοί του ενήλικά που φέρνει σε επαφή το παιδί με το παιδικό βιβλίο είναι αποφασιστικής σημασίας, άρα η όλη διαδικασία πρέπει να αποτελεί αντικείμενο μελέτης, ώστε οι μέθοδοι που θα χρησιμοποιηθούν να είναι κατάλληλοι και διακριτικοί.

6 Αρχικά, ιδανικό θα ήταν τα παιδιά να έρχονται σε επαφή με το βιβλίο μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, όπου η βιβλιοθήκη του σπιτιού θα περιέχει παιδικά βιβλία που θα τραβήξουν τη προσοχή τους και οι γονείς του διαβάζουν, εκτιμούν και δίνουν θέση στη λογοτεχνία στην προσωπική τους ζωή (αγωγή δια του παραδείγματος και της μορφωτικής κουλτούρας της οικογένειας). Αν κάτι τέτοιο συμβαίνει η εργασία του νηπιαγωγείου η Β/Ν σταθμού μπορεί να συνεχιστεί ως ομαλή της εξέλιξη και είναι γενικότερα εύκολη και αβίαστη. Όπου όμως κάτι τέτοιο δε συμβαίνει- όπως ισχύει τις περισσότερες φορές, η εκπαιδευτικός οφείλει να φέρει το παιδί σε επαφή με το παιδικό βιβλίο εκκινώντας από την εικόνα και πολύπλευρα ερεθίσματα που αυτή προσφέρει εργαλείο που διαδραματίζει το ρόλο προγεφυρώματος εισαγωγής στο παιδικό βιβλίο ή την κατάλληλη προφορική διήγηση, ως φυσική συνέχεια της διήγησης παραμυθιών ή ιστοριών που τόσο απολαμβάνουν τα παιδιά. Μετά απ αυτά οδηγεί το παιδί στη γνώση πως όλος αυτός ο πλούτος εικόνων και ιστοριών είναι θησαυρισμένος μέσα στα παιδικά βιβλία και η ενασχόληση μαζί του μας καθιστά κοινωνούς του. Έτσι, ξυπνά το ενδιαφέρον τους για αυτά. Αργότερα στο δημοτικό καλλιεργείται συστηματικότερα η φιλαναγνωσία έτσι ώστε τα παιδιά να αναδειχτούν σε λάτρεις της ανάγνωσης, επαρκείς κριτές και συλλέκτες του καλού λογοτεχνικού βιβλίου, αναγνωρίζοντάς το ως αναντικατάστατο πολιτιστικό αγαθό. Μάθημα πέμπτο: Ο συμβολισμός στον παιδικό λόγο και παιδικό βιβλίο Οι επιστήμες που ασχολούνται με την ανάπτυξη του παιδιού έχουν δείξει πως ήδη από την ηλικία των 2 μέχρι και τα 4 χρόνων του απόκτά την ικανότητα να χρησιμοποιεί σύμβολα και αναπτύσσει γενικότερα ένα νέο γνωστικό σχήμα: τη συμβολική αναπαράσταση (σ.α.). Καθαρότερη μορφή συμβολικής αναπαράστασης είναι η ίδια η γλώσσα. Σ αυτή, αλλά και σε κάθε έκφραση της σ.α., η αναπαράσταση γενικότερα της εξωτερικής πραγματικότητας γίνεται αφηρημένα με σύμβολα που το άτομο μπορεί να χειρίζεται εσωτερικά, στη σκέψη. Τα αφηρημένα αυτά σύμβολα είναι απαλλαγμένα από τοποχρονικούς προσδιορισμούς και επιτρέπουν το συνδυασμό τους και άπειρες παραλλαγές. Έτσι, κάτι που δεν είναι παρόν μπορεί τώρα να αντιπροσωπευτεί ή να αντικατασταθεί από ένα πνευματικό σύμβολο, μια λέξη ή ένα αντικείμενο. Η χρήση, λοιπόν, συμβόλων είναι εκδήλωση της συμβολικής λειτουργίας. Εδώ στηρίζεται και η καθυστερημένη μίμηση. Το παιδί βλέπει ένα πρόσωπο και όταν αυτό απουσιάζει μιμείται πράξεις τους και συμπεριφορές του χωρίς το πρόσωπο να είναι παρόν. Εκδήλωση αντίστοιχων λειτουργιών έχουμε και στο συμβολικό παιχνίδι. Π.χ. μια ρόδα γίνεται καμπίνα αεροπλάνου, ένα σκοινάκι φίδι κ.λ.π. Το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται ένα σύμβολο είναι προσωπικό και συνδέεται στενά με την εμπειρία του παιδιού, ενώ η γλώσσα του τού επιτρέπει να ονομάσει πράγματα που δεν είναι παρόντα. Έτσι το παιδί χρησιμοποιεί τη γλώσσα με προσωπικό τρόπο, όχι όπως τη χρησιμοποιούν οι ενήλικες. Η γλώσσα του παιδιού έχει πρωτόγονο χαρακτήρα και οι λέξεις που χρησιμοποιεί μοιάζουν με πνευματικά σύμβολα. Έτσι όταν υποστηρίζουμε πως η παιδική γλώσσα έχει σύμβολα την αντιμετωπίζουμε με βάση τη δική μας αναπτυγμένη σκέψη και όχι με τους δικούς της όρους. Δηλαδή, για μας ένα αντικείμενο που υπάρχει στον παιδικό λόγο αντιμετωπίζεται ως σύμβολο, ενώ για τα παιδιά είναι αυτοτελές, γιατί αυτά δεν

7 διακρίνουν πράγματα και νοήματα. Εδώ στηρίζεται η «ικανότητά» τους να αντιμετωπίζουν ένα πράγμα (άψυχο) ως ζωντανό (πρόσωπο) ή έναν ήρωα ταυτόχρονα ως συγκεκριμένο πρόσωπο και ως τύπο και να περνούν από την μια «ερμηνεία» στην άλλη με εξαιρετική ταχύτητα και χωρίς να δοκιμάζουν αίσθημα ασυμβίβαστου. Για παράδειγμα το αυτοκινητάκι τους είναι το παιχνίδι που τους χάρισε ο μπαμπάς τη μια στιγμή και την άλλη το αυτοκίνητο- ήρωας ταινίας, το κρεβάτι είναι ο χώρος που κοιμούνται και σε λίγο μαγικό χαλί που τους ταξιδεύει. Οι λειτουργίες αυτές επιτρέπουν στο παιδί να αντιλαμβάνεται τον ήρωα ως τύπο- σύμβολο του καλού, πέρα από την ταύτιση που μπορεί ή όχι να πραγματοποιεί με το συγκεκριμένο πρόσωπο- τύπο, το λύκο ως λύκο αλλά και γενικότερα ως σύμβολο του κακού, το βασιλιά ως πατέρα και ταυτόχρονα ως βασιλιά κ.ο.κ.. Αυτή τη λειτουργία του παιδικού λογοτεχνήματος, δηλαδή η προσφορά πολλαπλών συμβόλων στο παιδί πραγματοποιείται, χωρίς το ίδιο να το συνειδητοποιεί, αφού ακόμα δεν έχει την ικανότητα που διαθέτουν οι ενήλικες να παρακολουθήσουν αυτή τη γνωστική τους λειτουργία. Επιπλέον, ερευνητές έδειξαν πως στον κορμό της παγκόσμιας αλλά και σε κάθε εθνική λογοτεχνίας και ιδιαίτερα στο μέρος της που εντάχθηκε σχεδόν αυτονόητα στην παιδική, στα παραμύθια, συναντώνται υπάρχουν πρόσωπα ήρωες, καταστάσεις και γεγονότα που αντανακλούν αρχέτυπα μύθων η διαδικασιών με παγκόσμια πολιτιστική εμβέλεια, τα οποία έχουν την ικανότητα να «μεταμορφώνονται» και να εντάσσονται στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον χωρίς να χάνουν κάτι από την αξία τους. Η λειτουργία των συμβόλων γίνεται αποτελεσματικότερη γιατί ο χρόνος του παραμυθιού είναι πάντα το αιώνιο παρόν. Μάλιστα και ολόκληρα παραμύθια δρουν ως σύμβολα καταστάσεων από τις οποίες διέρχεται ο άνθρωπος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, δηλαδή αποτελούν συχνά σενάρια μύησης ή προετοιμασίας των παιδιών και εφήβων για την ενήλικη ζωή, αλλά και οργανωμένο συμβολικά σύνολο πληροφοριών για την κατανόηση υπαρξιακών προβλημάτων και σημαντικών στιγμών της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερο ο Ρropp ανάλυσε τη δομή των λαϊκών παραμυθιών και τις συγκεκριμένες συμβολικές λειτουργίες που ασκούν τα πρόσωπα, τα πράγματα και τα γεγονότα στο λαϊκό παραμύθι. (ήρωας, εχθρός, μέλη της οικογένειας, φίλοι- δωρητές, μαγικά αντικείμενα, σημάδια, μεταμόρφωση, αντικατάσταση, αποθέωση). Μάθημα έκτο: Ειδολογική κατάταξη της παιδικής λογοτεχνίας Στα παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας απευθύνεται ένα μέρος από το σύνολο των έργων λογοτεχνικού περιεχομένου. Επιπλέον, από τα είδη αυτά τα έργα που αφορούν τα παιδιά έχουν τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που περιγράφηκαν στα προηγούμενα μαθήματα. Τα είδη αυτά είναι τα παρακάτω: Η Ποίηση Το παραμύθι Οι μύθοι Οι παραμυθικές ιστοριούλες Το θέατρο Για τα μεγαλύτερα παιδιά των τελευταίων τάξεων του Δημοτικού Σχολείου μπορούν να προστεθούν επιπλέον: Το διήγημα Το μυθιστόρημα Οι μυθιστορηματικές βιογραφίες

8 Η ταξιδιωτική Λογοτεχνία Υπό όρους και μόνο για κείμενα που έχουν συνταχθεί με ειδικοί φροντίδα τα είδη αυτά μπορεί να αφορούν και παιδιά μικρότερης ηλικίας. Η Ποίηση Σε παλαιότερες εποχές τα βρέφη ερχόταν σε επαφή από πολύ νωρίς με μορφές ποιητικού λόγου, όπως το νανούρισμα και το ταχτάρισμα, που τους προσφερόταν κυρίως από τη μητέρα και το συγγενικό περιβάλλον. Αυτό σήμερα δεν είναι σίγουρο πως συμβαίνει, γιατί οι μορφές αυτές του ποιητικού λόγου ήταν σε χρήση και είναι συνδεδεμένες με τις λεγόμενες παραδοσιακές κοινωνίες. Γνωρίζουμε όμως πως ο λογοτεχνικός τους πλούτος και η ποιότητά της αισθητικής του ήταν και είναι υψηλή. Σήμερα, λοιπόν, μπορούν να διασωθούν διαμέσου της συνειδητής τους χρήσης και από τις βρεφονηπιαγωγούς και νηπιαγωγούς στους Παιδικούς Σταθμούς και τα Νηπιαγωγεία. Τα νανουρίσματα, που υπάρχουν πια και καταγραμμένα σε ειδικούς τόμους και παιδικά βιβλία, είναι ομάδες που αποτελούνται από σύντομα λυρικά τραγουδάκια με χαλαρή συνοχή που τραγουδιόνται με σκοπό το νανούρισμα του μικρού και συνήθως αναφέρονται στα όνειρα για το μέλλον του που κάνει η/ο ενήλικας που το αγαπά. Εμπεριέχουν ακόμα επικλήσεις για ήρεμο ύπνο και όνειρα γλυκά και παρακλήσεις σε υπερβατικές δυνάμεις (Ύπνος, Κυρά Παναγιά, Άγιοι, Χριστός) για προστασία, φώτιση καλή τύχη, ηθική και πνευματική τελείωση του μικρού. Τα ταχταρίσματα αποτελούνται από έμμετρα λογοπαίγνια με τραγουδιστικό χαρακτήρα που συνοδεύονται συνήθως από ψευδοχορευτικές κινήσεις και απαγγέλλονται στα μικρά που αρχίζουν να στέκονται και να περπατούν. Αρχίζουν συνήθως με το «ταχτιρντί» και περιέχουν παινέματα για την ομορφιά και τις εντυπώσεις που προκαλεί η «νέα παρουσία», δηλαδή ο μικρός ή η μικρή, με την είσοδό της στην κοινότητα της γειτονίας, στην πλατεία του χωριού κ.ο.κ. Είναι, λοιπόν, φανερό πως η πρώτη επαφή του παιδιού με την ποίηση γίνεται σε συνδυασμό της απαγγελίας με μουσική, μελωδία. Στο βαθμό που το παιδί μεγαλώνοντας γαλουχείται με ευαισθησία αλλά και προδιάθεση για τις τέχνες θα ενδιαφερθεί για την Ποίηση σε πιο καθαρές μορφές. Τότε η προσοχή του θα στραφεί στο περιεχόμενο, τη δομή, το ρυθμό και το μέτρο των ποιημάτων. Ποιήματα με ολιγοσύλλαβους στίχους και ομοιοκαταληξία το συγκινούν σταθερά και το βοηθούν στην απομνημόνευση. Το περιεχόμενο πάντα οφείλει να βρίσκεται σε αντιστοιχία με τα ενδιαφέροντά του που περιστρέφονται γύρω από τη ζωή και τις «ιδιότητες» των ζώων και τους μύθους που συνδέονται με αυτά, αλλά και κωμικά ποιηματάκια που περιγράφουν καταστάσεις του κύκλου της ζωής που αρχίζει να αντιλαμβάνεται και να κατανοεί. Κλασικό και αξεπέραστο δείγμα ποιητικού λόγου που αφορά τα μικρότερα παιδιά στην ελληνική βιβλιογραφία αποτελεί «Η Αυγούλα» του Β. Ρώτα. Το παραμύθι Η επαφή των παιδιών με το παραμύθι γίνεται από τη στιγμή που είναι εξελικτικά σε θέση να αντιλαμβάνονται τον ρέοντα λόγο και να παρακολουθεί την εξέλιξη μιας διήγησης. Το κλασικό παραμύθι εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό μαγικά, και φανταστικά στοιχεία που το έλκουν ιδιαίτερα, γιατί μεταξύ του 3 ου και 8 ου -9 ου έτους της παιδικής ηλικίας τα στοιχεία αυτά κυριαρχούν στο ψυχισμό του. Και στην περίπτωση του παραμυθιού τα ενδιαφέροντά των παιδιών ξεκινούν απ παραμύθια που αναφέρονται στο εγγύτερο κύκλο του κόσμου τους, δηλαδή στα πρόσωπα και αντικείμενα του σπιτιού, του κήπου και της αυλής και επεκτείνονται σταδιακά σε παραμύθια που αντλούν τη θεματική τους απ το ευρύτερο περιβάλλον. Κοινή παγκόσμια δομή των πρώτων παραμυθιών που είναι αρεστά στα μικρότερα παιδιά αποτελούν τα πρόσωπα του Βασιλιά, της Βασίλισσας, του Πριγκιπόπουλου

9 και της Πριγκίπισσας που αναφέρονται βέβαια συμβολικά στον στενό οικογενειακό κύκλο και επιτρέπουν ταυτίσεις. Τα κλασικά παραμύθια αποτελούν αναντικατάστατη τροφή για τον ανθρώπινο ψυχισμό και η προσφορά τους θεωρείται αναγκαία τόσο στα πλαίσια του οικογενειακού περιβάλλοντος όσο και στο σχολείο. Οι παραμυθικές ιστοριούλες Πρόκειται για μικρές ιστορίες που δίνουν την εντύπωση παραμυθιών χωρίς να είναι στην πραγματικότητα, επειδή δεν έχουν τη δομή ή τη λειτουργία τους. Δυστυχώς η τάση της αγοράς σήμερα είναι η υπερπαραγωγή τέτοιων ιστοριών που θέλουν να εμφανίζονται ως πιο «χρήσιμες» ή πιο «σύγχρονες» από τα παραμύθια. Οι περισσότερες απ αυτές είναι και ουσιαστικά άτεχνες, δηλαδή δεν έχουν τίποτα τα παραμυθικό. Οι μύθοι. Η δομική διαφορά παραμυθιού και μύθου θα μπορούσε να εντοπιστεί στο ότι ο δεύτερος είχε πάντα να διδάξει κάτι ενώ το παραμύθι να διασκεδάσει. Στο επίπεδο της φόρμας ο μύθος; είναι ευσύνοπτος, περιορίζεται συνήθως σε ένα επεισόδιο και δεν έχει διηγηματικό πλάτος. Παλαιότερα έκλεινε με ένα «επιμύθιο» που αποτελούσε και το ηθικό συμπέρασμα στο οποίο αναγκαστικά οδηγούσε. Για τον «ηθικιστικό» χαρακτήρα του, σε συνδυασμό με το γεγονός πως οι ηθικές αξίες διαφοροποιούνται ιστορικά και οι περισσότεροι μύθοι πρόβαλαν αξίες άλλων εποχών, η διδασκαλία των μύθων υπέστη έντονη κριτική και προτάθηκε η απομάκρυνση της από το εκπαιδευτικό σύστημα. Παράλληλα και στην πράξη πολλοί συγγραφείς και εκδότες προχώρησαν- επειδή αντιλαμβανόταν πως οι μύθοι ταίριαζαν στις ψυχικές ανάγκες του απιδιού ανεξάρτητα από τις παιδαγωγικές αντιρρήσειςστην διασκευή των μύθων και στον «εκσυγχρονισμό» τους με άλλοτε λαμπρά και άλλοτε πενιχρά ή αρνητικά αποτελέσματα. Όμως παρά τις αντιρρήσεις και υπερβολές οι μύθοι εξακολουθούν να γοητεύουν τη παιδική ψυχή και με προσεκτική επιλογή μπορεί κάλλιστα να ενταχθούν στο εκπαιδευτικό σύστημα, όπως εξάλλου συμβαίνει και στην πράξη. Το θέατρο Η παιδαγωγική και γενικότερα παιδευτική επίδραση του θεάτρου είναι αυτονόητη. Οι μορφές που λαμβάνει στο σχολικό χώρο αντιστοιχούν σχετικά με κάποια υποείδη του. Απ αυτές το κουκλοθέατρο και οι μαριονέτες είναι οι πλέον πρόσφορές για την πρώτη παιδική ηλικία, ενώ το καθεαυτό θέατρο μπορεί να αποτελέσει ενασχόληση των παιδιών μεγαλύτερης ηλικίας ή πολιτιστικό αγαθό με το οποίο οφείλουμε να φέρουμε τα παιδιά σε επαφή. Σήμερα η τάση που επικρατεί και γίνεται γενικότερα αποδεχτή είναι η ενασχόληση των μικρότερων παιδιών με θεατρικά παιχνίδια και ασκήσεις θεατρικής έκφρασης έτσι ώστε η απόλαυση του της θεατρικής πρακτικής να είναι κυρίαρχη σε σχέση με την αναγκαστική υποβολή των παιδιών σε κουραστικές διαδικασίες για το «ανέβασμα» μιας ολοκληρωμένης και κατανοητής από ενήλικές θεατρικής παράστασης. Τέλος, το θέατρο σκιών, γίνεται κατανοητό από μεγαλύτερα συνήθως παιδιά. Γενικότερα όμως το παιδικό θέατρο μπορεί και πρέπει να σημαίνει ενασχόληση και ενεργητική συμμετοχή του παιδιού στο θεατρικό δρώμενο ανάλογα με την ηλικία, τις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντά του με μεγάλη ελευθερία στην φόρμα και στα εκφραστικά μέσα, που μπορεί να «ανακατεύονται» για να δώσουν ευχαρίστηση στα παιδιά, χωρίς το άγχος του αισθητικά ορθού ή μη τελικού αποτελέσματος.

10 Μάθημα έβδομο: Το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο Η κυριαρχία του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου. Στις μέρες μας δεν κυριαρχεί απλώς το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο, αλλά δεν νοείται πλέον παιδικό βιβλίο, ιδιαίτερα για τα παιδιά μικρότερης ηλικίας που ακόμα δεν έχουν κατακτήσει καθόλου ή επαρκώς το μηχανισμό της ανάγνωσης, που να μην είναι όχι μόνο εικονογραφημένο, αλλά πλούσια εικονογραφημένο. Η κυρίαρχη αυτή τάση εξαπλώνεται ραγδαία για δυο λόγους. Πρώτον, η ανάπτυξη των μοντέρνων τεχνικών παραγωγής του βιβλίου γενικότερα (φωτοσύνθεση, χρήση της πληροφορικής κ.α.) έδωσε απέραντες δυνατότητες εισαγωγής εικόνων στα βιβλία με χαμηλό κόστος και παράλληλα το βιβλίο άρχισε να αντιμετωπίζεται ως εμπορικό προϊόν που γενικότερα η «εξωτερική» του εμφάνιση συμβάλει αποτελεσματικά στην προώθησή του. Δεύτερο, παράλληλα με την κυριαρχία της εικόνας γενικότερα στο σύγχρονο πολιτισμένο κόσμο σε βάρος πολλές φορές του λόγου, έγινε απόλυτα αποδεκτή και η εντοπισμένη από το παρελθόν παλαιότερα παιδαγωγική της σημασία. Η σημασία του. Ο βασικός ρόλος της εικόνας στα βιβλία για παιδιά, που ακόμα δε διαβάζουν ή διαβάζουν με δυσκολία, έγκειται στη δυνατότητα που παρέχει στο παιδί, το γονέα και εκπαιδευτικό να διεισδύσουν στο περιεχόμενο του βιβλίου διαμέσου αυτής, χρησιμοποιώντας την ως δίοδο. Δηλαδή, οι εικόνες μπορούν να λειτουργήσουν είτε ως προστάδιο είτε ως εργαλείο «διαισθητικής» σύλληψης του περιεχομένου. Οι εικόνες ακόμα εξάπτουν και ταυτόχρονα οργανώνουν την παιδική φαντασία έτσι καθώς δομούνται- από ικανούς βέβαια εικονογράφους- σε σχέση πάντα με το περιεχόμενο του βιβλίου. Έτσι, οι εικόνες λειτουργούν τελικά και ως μορφή κινήτρου για την κατάκτηση της αναγνωστικής ικανότητας (δεξιότητας). Μάλιστα τα τελευταία χρόνια κυριαρχεί η υπόθεση πως το εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο άνοιξε το δρόμο προς την φιλαναγνωσία που αποτελεί κοινό εκπαιδευτικό στόχο για γονείς, εκπαιδευτικούς και σχολείο. Βέβαια δεν έγινε ποτέ σαφές αν η διάδοση του βιβλίου που θεωρείται πως οφείλεται και στην εικονογράφηση συνδέεται με τη βελτίωση της ποιότητας των αναγνωστών. Παρόμοια υπόθεση συνδέει και τη διάδοση του εικονογραφημένου βιβλίου με την καλλιέργεια του καλλιτεχνικού αισθητηρίου του παιδιού. Υποτίθεται πως η επαφή με καλαίσθητα και σωστά εικονογραφημένα βιβλία συγκινεί το παιδί και το φέρνει σε επαφή με τις εικαστικές τέχνες βελτιώνοντας την αισθητική του. Η διαφοροποίησή του ανάλογα με την ηλικία του παιδιού. Η γνώση μας για τις διαφοροποιήσεις που υφίσταται ο παιδικός ψυχισμός κατά τη διαδικασία ανάπτυξης υποδεικνύουν και τη διαφοροποίηση του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου ανάλογα με την ηλικία του παιδιού στο οποίο απευθύνεται, για να επιτυγχάνεται ο στόχος της αποτελεσματικής λειτουργίας τους στα παιδιά. Σε παιδιά μικρότερα της σχολικής ηλικίας η εικόνα ουσιαστικά αναλαμβάνει το ρόλο της αφήγησης της ιστορίας. Άρα, οφείλει να τα λέει όλα σαφώς και ολοκληρωμένα. Εδώ η εικόνα δε σχολιάζει το κείμενο αλλά το αναπλάθει. Άλλο κύριο μέλημά της η πρόκληση του παιδικού ενδιαφέροντος. Για αυτό το λόγο τα ζωηρά και λαμπερά χρώματα καθώς και το αμέσως κατανοητό της περιεχόμενο είναι αναγκαία. Είναι δυνατό να διακρίνουμε τις παρακάτω ομάδες εικονογραφημένων παιδικών βιβλίων για παιδιά προσχολικής αγωγής: Βιβλία γνώσεων. Αποσκοπούν στη διεύρυνσης του γνωστικού ορίζοντα των νηπίων και αντλούν τα θέματά τους από το άμεσο περιβάλλον και τα

11 ενδιαφέροντα του παιδιού. Εδώ οι εικόνες είναι δυνατό να συνοδεύονται από ελάχιστο κείμενο ή μόνο την λέξη του απεικονιζόμενου αντικειμένου, πράγματος ζώου, ανθρώπου ή φυτού. Αλφαβητάρια Συνήθως συνδέουν κάθε γράμμα της αλφαβήτας με την εικόνα και το όνομα ενός προσώπου, πράγματος, αντικειμένου, ζώου ή φυτού που αρχίζει από αυτό το γράμμα. (π.χ. Χελώνα). Αριθμητάρια. Αν και εμφανίζονται με εντυπωσιακούς τίτλους, στηρίζονται σε παρόμοια τεχνική και εισάγουν τα παιδιά στα σύμβολα των αριθμών (σπανιότερα των πράξεων) παραθέτοντας τόσα ίδια αντικείμενα όσα και ο αριθμός που «διδάσκουν». (π.χ. 2 ζάρια). Βιβλία μικρών και απλών ποιημάτων ή στίχων. Συνήθως παρουσιάζονται ποιήματα με ομοιοκαταληξία, παρηχήσεις και συνοδευτικές εικόνες. (Ο παππούλης, Β. Ρώτα, Αυγούλα, Κέδρος 1974, 64). Παραμύθια και παραμυθικές ιστορίες. Εδώ ο εικονογράφος διαλέγει να αναπλάσει πρόσωπα και σκηνές της ιστορίας που ο εκπαιδευτικό ή ο γονιός κατά τη διήγηση μπορεί να επιδεικνύει στα παιδιά. Στη συνέχεια αυτά ξεφυλλίζοντας το βιβλίο είναι σε θέση να αναπλάσουν / ανασυνθέσουν τη διήγηση. Γενική αρχή στην οποία υποτάσσεται ο εικονογράφος και το έργο του είναι αυτή της εποπτείας. Τα κριτήρια επιλογής του Διακρίνονται σε: Μορφολογικά Στα μορφολογικά κριτήρια εντάσσονται αρχικά η σχέση εικονογράφηση κειμένου. Δηλαδή, η ικανότητα της εικονογράφησης να εκφράζει το κείμενο και να συνθέτη με αυτή μια ενιαία οργανικό ενότητα. Τούτο συμβαίνει όταν η εικόνα στηρίζει και εμπεδώνει το λόγο. Επίσης, είναι σημαντικό να εξετάζεται κατά πόσο ο καλλιτέχνης εικονογράφος πετυχαίνει από τη μια κάθε εικόνα να έχει από τη μια δικό της ύφος και από την άλλη να δένεται αρμονικά με το σύνολο της εικονογράφησης. Τέλος, σήμερα που οι τυπογραφικές δυνατότητες είναι άπειρες καλό θα είναι κάθε εικόνα να αποτελεί έναν, ενιαίο «πίνακα» ζωγραφικής και αυτό επιτυγχάνεται όταν υπάρχει αντιστοιχία σελίδας- εικόνας. Η απόφαση για το μέγεθος της εικόνας που συχνά ταυτίζεται με αυτό του βιβλίου πρέπει να αποτυπώνει την πρόθεση που είχαν οι δημιουργεί να παράγουν ένα έργο που (ανάλογα με το περιεχόμενό του) επιθυμεί να δώσει στο παιδί: α) το αίσθημα της οικειότητας και ελέγχου εκ μέρους του τού έργου (μικρόσχημα βιβλία- μικρόσχημες εικόνες) ή β) του ανοίγματος σε ένα νέο κόσμο, με άνεσης, ελευθερία και χαλαρότητα (μεγαλόσχημα βιβλία μεγάλες εικόνες). Αισθητικά Εδώ μπαίνει το πρόβλημα της σχέσης μεταξύ καλλιτεχνικής αρτιότητας και δυνατότητας του παιδιού να προσλάβει την εικόνα γεγονός που επηρεάζεται από την ηλικία και την αισθητική καλλιέργεια κάθε παιδιού. Με άλλα λόγια στο αν ο καλλιτέχνης υποτάσσει το έργο του κυρίως σε αισθητικά κριτήρια (και ακολουθεί κανόνες που επιβάλει η τέχνη του ) ή παιδαγωγικά κριτήρια (και ακολουθεί υποδείξεις της παιδαγωγικής επιστήμης). Η επιλογή είναι εξαιρετικά

12 δύσκολη και η υπόδειξη για «χρυσή τομή» μεταξύ των δύο τις περισσότερες φορές ανεφάρμοστη. Η λύση που δίνεται συνήθως από τους εικονογράφους σχετίζεται με ένα αφελή πριμιτιβισμό. Τούτο συμβαίνει γιατί αφελώς πιστεύεται πως υπάρχει αντιστοιχία στην αίσθηση για τη τέχνη μεταξύ του μικρού παιδιού και του πρωτόγονου ανθρώπου (αντίληψη που στηρίζεται σε ένα αφελή εξελικτικισμό). Έτσι παράγουν εικονογραφήσεις χωρίς προοπτική, επίπεδες και συνήθως καταφεύγουν σε μια υποκειμενική μίμηση της παιδικής ζωγραφικής. Τα παιδιά όμως σπάνια γοητεύονται από εικονογραφήσεις τέτοιου είδους. Ανάλογη είναι και η λύση του ανεικονικής ή αφηρημένης εικονογράφησης στη οποία καταφεύγουν πολλοί παράγοντας εικόνες «σύμβολα» που υποθέτουν ή υποτίθεται ότι αντιστοιχούν στον παιδικό ψυχισμό. Εδώ το ερώτημα είναι αν ο κώδικάς του καλλιτέχνη αντιστοιχεί ή είναι δυνατό να γίνει κατανοητός από το παιδί. Γενικότερα ως πετυχημένη λύση θεωρείται αυτή του τονισμού των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των προσώπων (καρικατούρα), η χρήση ανοιχτών χρωμάτων και του καθαρού περιγράμματος. Επίσης συχνά στην πράξη οι εκπαιδευτικοί διαπιστώνουν πως εικονογραφικές προσεγγίσεις που κάνουν χρήση των κανόνων της κλασικής ζωγραφικής προκαλούν ιδιαίτερη ικανοποίηση στα μικρά παιδιά (ρεαλισμός). Ψυχοπαιδαγωγικά Ο εικονογράφος οφείλει να γνωρίζει στοιχεία της ψυχοσωματικής εξελικτικής πορείας του παιδιού και τις δυσκολίες που αυτό αντιμετωπίζει (σωματικά και πνευματικά) να προσαρμοστεί στον κόσμο των ενηλίκων και να τον αποκρυπτογραφήσει. Σύμφωνα με αυτή την ο εικονογράφος οφείλει να λάβει υπόψη του: Α) Τον παιδικό εγωκεντρισμό. Τα μικρά παιδιά συγκινούνται και ενδιαφέρονται σχεδόν αποκλειστικά με ότι έχει σχέση με το Εγώ τους και την σωματική και ψυχική τους υπόσταση (σώμα και λειτουργίες του, ψυχικές ανάγκες, ανάπτυξη). Β) Την αδυναμία των παιδιών να οργανώσουν τα ερεθίσματα του εξωτερικού κόσμου (συγκριτισμός). Στην πρώτη παιδική ηλικία τα εξωτερικά ερεθίσματα παρουσιάζονται στο παιδί ανακατεμένα και συσσωρευμένα και αρχικά αδυνατεί να προβεί σε κατηγοροποιήσεις και αξιολογήσεις που θα του επιτρέψουν να τα αφομοιώσει επιλεκτικά και ικανοποιητικά. Γ) Την αρχή σύμφωνα με την οποία τα παιδιά προχωρούν απ το οικείο και κοντινό σε άγνωστο και μακρινό με μικρά βήματα και με βάση την αρχή της «δοκιμής και πλάνης». Η γνώση αυτή της αρχής ειδοποιεί για τα πιθανά ενδιαφέροντα και τις ανάγκες τους παιδιού. Γενικές αρχές Ι. Ο εικονογράφος γνωρίζει τις ψυχικές και νοητικές ικανότητες και ανάγκες του παιδιού. ΙΙ. Ξεκινά από το οικείο και κοντινό για το παιδί και να προχωρά στο μακρινό και φανταστικό. ΙΙΙ. Προτιμά να απεικονίζει συγκινησιακά φορτισμένες σκηνές. IV. Προτιμά να απεικονίζει σκηνές κίνησης και όχι στατικές. V. Προτιμά το αφηγηματικό ύφος, έτσι ώστε οι εικόνες τους περιγράφουν πράξεις σε εξέλιξη. VI. Αποφεύγει το παιδαριώδες ύφος. Τα παιδία έλκονται αντίθετα από το σοβαρό και «ενήλικο». VII. Γνωρίζει πως η εικόνα υποβοηθά και δεν αντικαθιστά το κείμενο.

13 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Οι λειτουργίες του ήρωα κατά τον V. Propp (πηγή: Ανθολόγιο Ελληνικών Παραμυθιών, Οδηγητής Αθήνα 1982) 1. Απομάκρυνση ενός μέλους της οικογένειας 2. Ο ήρωας υποβάλλεται σε μια απαγόρευση 3. Ο ήρωας παραβαίνει την απαγόρευση 4. Ο ήρωας προσπαθεί να αποσπάσει πληροφορίες 5. Ο εχθρός παίρνει πληροφορίες για το θύμα του 6. Ο εχθρός προσπαθεί να ξεγελάσει το θύμα του και να επωφεληθεί 7. Το θύμα ξεγελιέται και βοηθά χωρίς να θέλει τον εχθρό του 8. Α) Ο εχθρός προκαλεί βλάβη ή αδίκημα σε κάποιο μέλος της οικογένειας Β) Κάποιο μέλος της οικογένειας έχει μια έλλειψη ή προσπαθεί να αποκτήσει κάτι 9. Διάδοση της έλλειψης ή του αδικήματος/ ο ήρωας καλείται να επανορθώσει 10. Ο ήρωας δέχεται και αποφασίζει να ενεργήσει 11. Ο ήρωας εγκαταλείπει το σπίτι, Αναχώρηση 12. Ο ήρωας υφίσταται μια δοκιμασία, ένα ερωτηματολόγιο, μιαν επίθεση που τον προετοιμάζουν για την υποδοχή του μαγικού (βοηθητικού) αντικειμένου 13. Ο ήρωας αντιδρά στις πράξεις του μελλοντικού δωρητή 14. Το μαγικό αντικείμενο έρχεται στη κατοχή του ήρωα 15. Ο ήρωας οδηγείται στον τόπο που βρίσκεται το αντικείμενο που αναζητά 16. Ο ήρωας κι ο εχθρός βρίσκονται αντιμέτωποι σε αγώνα 17. Ο ήρωας δέχεται ένα σημάδι 18. Ήττα ου εχθρού 19. Το αρχικό αδίκημα διορθώνεται ή η έλλειψη ικανοποιείται 20. Επιστροφή του ήρωα Ο ήρωας οδηγείται στον τόπο που βρίσκεται το αντικείμενο που αναζητά 21. Κάποιοι κυνηγούν τον ήρωα 22. ο ήρωας δέχεται βοήθεια 23. Ο ήρωας φτάνει αγνώριστος στο σπίτι του, με άλλη ιδιότητα 24. Ο ψευδο ήρωας αξιοποιεί ψεύτικα κατορθώματα ή τίτλους 25. Προτείνουν στον ήρωα ένα δύσκολο έργο 26. Το έργο εκτελείται 27. Ο ήρωας αναγνωρίζεται 28. Ο ψευδο ήρωας ή εχθρός ξεσκεπάζεται 29. Ο ήρωας παίρνει μια νέα εμφάνιση μορφή 30. Ο ψευδο ήρωας ή εχθρός τιμωρείται 31. Ο ήρωας παντρεύεται και ανεβαίνει στον θρόνο

14 Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Υποδιευθυντής ΠΕΚ Πειραιά Ο συμβολισμός στον παιδικό λόγο και παιδικό βιβλίο Οι επιστήμες που ασχολούνται με την ανάπτυξη του παιδιού έχουν δείξει πως ήδη από την ηλικία των 2 μέχρι και τα 4 χρόνων του απόκτά την ικανότητα να χρησιμοποιεί σύμβολα και αναπτύσσει γενικότερα ένα νέο γνωστικό σχήμα: τη συμβολική αναπαράσταση (σ.α.). Καθαρότερη μορφή συμβολικής αναπαράστασης είναι η ίδια η γλώσσα. Σ αυτή, αλλά και σε κάθε έκφραση της σ.α., η αναπαράσταση γενικότερα της εξωτερικής πραγματικότητας γίνεται αφηρημένα με σύμβολα που το άτομο μπορεί να χειρίζεται εσωτερικά, στη σκέψη. Τα αφηρημένα αυτά σύμβολα είναι απαλλαγμένα από τοποχρονικούς προσδιορισμούς και επιτρέπουν το συνδυασμό τους και άπειρες παραλλαγές. Έτσι, κάτι που δεν είναι παρόν μπορεί τώρα να αντιπροσωπευτεί ή να αντικατασταθεί από ένα πνευματικό σύμβολο, μια λέξη ή ένα αντικείμενο. Η χρήση, λοιπόν, συμβόλων είναι εκδήλωση της συμβολικής λειτουργίας. Εδώ στηρίζεται και η καθυστερημένη μίμηση. Το παιδί βλέπει ένα πρόσωπο και όταν αυτό απουσιάζει μιμείται πράξεις τους και συμπεριφορές του χωρίς το πρόσωπο να είναι παρόν. Εκδήλωση αντίστοιχων λειτουργιών έχουμε και στο συμβολικό παιχνίδι. Π.χ. μια ρόδα γίνεται καμπίνα αεροπλάνου, ένα σκοινάκι φίδι κ.λ.π. Το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται ένα σύμβολο είναι προσωπικό και συνδέεται στενά με την εμπειρία του παιδιού, ενώ η γλώσσα του τού επιτρέπει να ονομάσει πράγματα που δεν είναι παρόντα. Έτσι το παιδί χρησιμοποιεί τη γλώσσα με προσωπικό τρόπο, όχι όπως τη χρησιμοποιούν οι ενήλικες. Η γλώσσα του παιδιού έχει πρωτόγονο χαρακτήρα και οι λέξεις που χρησιμοποιεί μοιάζουν με πνευματικά σύμβολα. Έτσι όταν υποστηρίζουμε πως η παιδική γλώσσα έχει σύμβολα την αντιμετωπίζουμε με βάση τη δική μας αναπτυγμένη σκέψη και όχι με τους δικούς της όρους. Δηλαδή, για μας ένα αντικείμενο που υπάρχει στον παιδικό λόγο αντιμετωπίζεται ως σύμβολο, ενώ για τα παιδιά είναι αυτοτελές, γιατί αυτά δεν διακρίνουν πράγματα και νοήματα. Εδώ στηρίζεται η «ικανότητά» τους να αντιμετωπίζουν ένα πράγμα (άψυχο) ως ζωντανό (πρόσωπο) ή έναν ήρωα ταυτόχρονα ως συγκεκριμένο πρόσωπο και ως τύπο και να περνούν από την μια «ερμηνεία» στην άλλη με εξαιρετική ταχύτητα και χωρίς να δοκιμάζουν αίσθημα ασυμβίβαστου. Για παράδειγμα το αυτοκινητάκι τους είναι το παιχνίδι που τους χάρισε ο μπαμπάς τη μια στιγμή και την άλλη το αυτοκίνητο- ήρωας ταινίας, το κρεβάτι είναι ο χώρος που κοιμούνται και σε λίγο μαγικό χαλί που τους ταξιδεύει. Οι λειτουργίες αυτές επιτρέπουν στο παιδί να αντιλαμβάνεται τον ήρωα ως τύπο- σύμβολο του καλού, πέρα από την ταύτιση που μπορεί ή όχι να πραγματοποιεί με το συγκεκριμένο πρόσωπο- τύπο, το λύκο ως λύκο αλλά και γενικότερα ως σύμβολο του κακού, το βασιλιά ως πατέρα και ταυτόχρονα ως βασιλιά κ.ο.κ.. Αυτή τη λειτουργία του παιδικού λογοτεχνήματος, δηλαδή η προσφορά πολλαπλών

15 συμβόλων στο παιδί πραγματοποιείται, χωρίς το ίδιο να το συνειδητοποιεί, αφού ακόμα δεν έχει την ικανότητα που διαθέτουν οι ενήλικες να παρακολουθήσουν αυτή τη γνωστική τους λειτουργία. Επιπλέον, ερευνητές έδειξαν πως στον κορμό της παγκόσμιας αλλά και σε κάθε εθνική λογοτεχνίας και ιδιαίτερα στο μέρος της που εντάχθηκε σχεδόν αυτονόητα στην παιδική, στα παραμύθια, συναντώνται υπάρχουν πρόσωπα ήρωες, καταστάσεις και γεγονότα που αντανακλούν αρχέτυπα μύθων η διαδικασιών με παγκόσμια πολιτιστική εμβέλεια, τα οποία έχουν την ικανότητα να «μεταμορφώνονται» και να εντάσσονται στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον χωρίς να χάνουν κάτι από την αξία τους. Η λειτουργία των συμβόλων γίνεται αποτελεσματικότερη γιατί ο χρόνος του παραμυθιού είναι πάντα το αιώνιο παρόν. Μάλιστα και ολόκληρα παραμύθια δρουν ως σύμβολα καταστάσεων από τις οποίες διέρχεται ο άνθρωπος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, δηλαδή αποτελούν συχνά σενάρια μύησης ή προετοιμασίας των παιδιών και εφήβων για την ενήλικη ζωή, αλλά και οργανωμένο συμβολικά σύνολο πληροφοριών για την κατανόηση υπαρξιακών προβλημάτων και σημαντικών στιγμών της ανθρώπινης ζωής. Ιδιαίτερο ο Ρropp ανάλυσε τη δομή των λαϊκών παραμυθιών και τις συγκεκριμένες συμβολικές λειτουργίες που ασκούν τα πρόσωπα, τα πράγματα και τα γεγονότα στο λαϊκό παραμύθι. (ήρωας, εχθρός, μέλη της οικογένειας, φίλοι- δωρητές, μαγικά αντικείμενα, σημάδια, μεταμόρφωση, αντικατάσταση, αποθέωση).

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 11

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 11 Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 11 ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΕΚΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Παιδική λογοτεχνία

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ ΔΙΑΒΑΖΩ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΩ ΣΥΓΓΡΑΦΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ δανεισμός βιβλίων βιβλιοπαρουσιάσεις δραματοποιήσεις παιγνιώδεις δράσεις δραματοποιήσεο ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Η ενασχόληση με το βιβλίο όχι σαν γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Υπεύθυνη προγράμματος : Μπλούχου Στεφανία ΠΕ 70 Τάξη υλοποίησης : Α Δημοτικού

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή.

Προσέλευση μαθητών. Πρωινή προσευχή. Προσέλευση μαθητών. Κολύμβηση Φυσική Αγωγή. Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες υπό την επίβλεψη έμπειρων γυμναστών και κάνουν ασκήσεις για την καλύτερη φυσική κατάστασή τους και παιχνίδια ομαδικότητας, συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΔΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ-ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ ΣΥΜΒΑΝ Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Συμμαθητές, συμμαθήτριες, Στα πλαίσια της συζήτησής μας για την τέχνη, θα παρουσιαστούν περιληπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ.

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΑ.Λ. 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Η προσφορά της Τέχνης και του μαθήματος της Εικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα Εκπαιδευτική εµψύχωση βιωµατικό σεµινάριο για εκπαιδευτικούς ιοργάνωση: Παιχνιδοκαµώµατα για µικρούς & µεγάλους ερβενίων 43, Αθήνα 02-03 09-10 16-17 & 23-24 Νοεµβρίου 2013 ηλώσεις συµµετοχής: έως 29-10-2013

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 09/10/2011 ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 80-100 λέξεις, χωρίς δικά σας σχόλια. Στο συγκεκριμένο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008

Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 Οι δραστηριότητες του σταθμού μας κατά το Σχολικό Έτος 2007 2008 ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΟΝΕΩΝ - ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟ ΤΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ 19-09-2007 Συγκέντρωση γονέων με την παιδοψυχολόγο του σταθμού. Θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΛEΣXEΣ ANAΓNΩΣHΣ. Ανακαλύψτε τον συναρπαστικό κόσµο του βιβλίου..

ΛEΣXEΣ ANAΓNΩΣHΣ. Ανακαλύψτε τον συναρπαστικό κόσµο του βιβλίου.. ΛEΣXEΣ ANAΓNΩΣHΣ ΠAI IΩN KAI EΦHBΩN Ανακαλύψτε τον συναρπαστικό κόσµο του βιβλίου.. ηµιούργησε κι εσύ µια λέσχη ανάγνωσης! Σε µια λέσχη ανάγνωσης τα παιδιά συναντιούνται µε σκοπό να γνωρίσουν τα βιβλία,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες 2006 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ 2006 1 ΑΓΩΝΕΣ ΧΟΡΟΥ Α ) Οι Αγώνες Χορού περιλαµβάνουν τρεις κύριους τοµείς : Αγώνες Ελληνικών Παραδοσιακών χορών. Αγώνες Κλασικού Μπαλέτου.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων:

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων: Μεταβρεφικό, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΙ ΤΡΩΜΕ Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ηλικίας των 2-3 ετών είναι η έμφυτη τάση των παιδιών για αυτονομία. Αντιλαμβάνονται για πρώτη φορά τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Η εκτέλεση του καθημερινού προγράμματος εμπεριέχει δραστηριότητες με απόλυτο σεβασμό στις δυνατότητες των παιδιών και με βαθμό δυσκολίας, ελάχιστης στα μικρότερα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα