ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ. Δήμητρα Γιωτοπούλου. Διδακτορική Διατριβή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ. Δήμητρα Γιωτοπούλου. Διδακτορική Διατριβή"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Δήμητρα Γιωτοπούλου Διδακτορική Διατριβή Η μορφή της Κασσάνδρας στην Αρχαία Ελληνική και Νεοελληνική Λογοτεχνία Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Μενέλαος Χριστόπουλος, Καθηγητής Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, Παν/μιο Πατρών Αριάδνη Γκάρτζιου-Τάττη, Καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας, Παν/μιο Ιωαννίνων Κατερίνα Κωστίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας, Παν/μιο Πατρών ΠΑΤΡΑ, Ιούλιος 2012

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος 5 Εισαγωγή: Α) Γενική Θεώρηση του θέματος 9 Β)Η Κασσάνδρα ως μυθικό πρόσωπο 11 Συντομογραφίες 16 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ Η Κασσάνδρα στα ποιητικά κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας από το έπος έως την ελληνιστική εποχή Κεφάλαιο 1 ο Ομηρικό Έπος 1.1. Η Ομηρική Κασσάνδρα: Ιλιάδα Η Ομηρική Κασσάνδρα: Οδύσσεια 34 Σύνοψη 42 Κεφάλαιο 2 ο Κύκλια Έπη 2.1. Η Κασσάνδρα στα Κύπρια Η Κασσάνδρα στην Μικρά Ιλιάδα Η Κασσάνδρα στην Ιλίου Πέρσιν 49 Σύνοψη 55 2

3 Κεφάλαιο 3 ο Λυρική Ποίηση Πυθιόνικος 11ος Παιάνας VIII Η Κασσάνδρα στο Στησίχορο 76 Σύνοψη 81 Κεφάλαιο 4ο Τραγική Ποίηση 4.1. Η Κασσάνδρα στα αισχύλεια 82 δράματα 4.1. Αισχύλου, Αγαμέμνων 82 Σύνοψη Η Κασσάνδρα στα σοφόκλεια δράματα Σοφοκλέους, Αιας Λοκρός Σοφοκλέους, Κασσάνδρα Σοφοκλέους, Λαοκόων Σοφοκλέους, Σίνων Σοφοκλέους, Αιχμαλωτίδες Σοφοκλέους, Αλέξανδρος 136 Σύνοψη Η Κασσάνδρα στα ευριπίδεια δράματα Ευριπίδου, Τρωάδες Ευριπίδου, Αλέξανδρος Ευριπίδου, Εκάβη Ευριπίδου, Ιφιγένεια εν Αυλίδι Ευριπίδου, Ανδρομάχη Ευριπίδου, Ηλέκτρα 185 Σύνοψη 186 3

4 5. Λυκόφρονος, Αλεξάνδρα 188 Σύνοψη 210 Δεύτερο Μέρος Η Κασσάνδρα στη νεοελληνική ποίηση 212 από το 1880 έως το Παλαμάς «Η Απόκριση» «Η Πέμπτη Νύχτα»: «Πρώτος Λόγος: Ο Ερχομός» «Το Χαίρε της Τραγωδίας» «Νεκρική Ωδή» «Στιγμές και ρίμες», Πολέμης 235 «Η τιμή της Κασσάνδρας» 2.3. Κ. Π. Καβάφης 238 «Οι Νέοι της Σιδώνος (400 μ.χ)» 2.4. Α. Σικελιανός 242 «Το φθινόπωρο» 2.5. Γ. Σεφέρης 246 «Με τον τρόπο του Γ. Σεφέρη» 2.6. Ζ. Καρέλλη 252 «Κασσάνδρα» 2.7. Γ. Ρίτσος 257 «Αγαμέμνων»-«Ελένη» Συμπεράσματα 262 Συγκεντρωτικοί πίνακες χωρίων 268 Επίμετρο 300 Βιβλιογραφία 415 4

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ «Ο μύθος είναι ένα δυναμικό σύνολο συμβόλων, αρχετύπων και σχημάτων, το οποίο κάτω από την ώθηση ενός σχήματος τείνει να συγκροτηθεί σε αφήγημα». 1 Οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι αξιοποιήθηκαν από νεοέλληνες συγγραφείς όλων των λογοτεχνικών γενών. Η αλληγορική σημασιοδότηση ενός μυθικού προσώπου συχνά καθορίζει τη λειτουργία της μυθικής ιστορίας και διαφοροποιεί το πρόσωπο από συγγραφέα σε συγγραφέα, από εποχή σε εποχή και από λογοτεχνικό γένος σε λογοτεχνικό γένος. 2 Έτσι η διαχρονική μετασημασιοδότηση του λογοτεχνικού μύθου αναπροσδιορίζεται κάθε φορά από την εκάστοτε εκδοχή του. 3 Τα μυθικά πρόσωπα άλλοτε διατηρούν τα χαρακτηριστικά της παράδοσης, άλλοτε αναβιώνουν με συμβολικές διαστάσεις και οι οποιεσδήποτε αναφορές του συγγραφέα στο παρελθόν φανερώνουν την παλίνδρομη κίνηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν του λογοτεχνικού έργου. Μελετώντας κανείς τη διαχρονική εμφάνιση ενός προσώπου ή ενός μύθου μπορεί να κατανοήσει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των συγγραφέων και τη λογοτεχνική εξέλιξη των μυθικών προτύπων θα μπορούσαμε να πούμε ότι μόνο γνωρίζοντας τον Φιλοκτήτη του Σοφοκλή, μπορεί κάποιος να αποσυμβολοποιήσει το ποίημα Φιλοκτήτης του Ρίτσου, ή ότι όποιος δεν 1 Βλ. G. Durand, Les Structures anthropologiques de l imaginaire, Μπορντό 1969, Για το μύθο ενδεικτικά αναφέρουμε: W. Righter, Myth and Literature, Routledge and Paul, London, 1975 C. Lévi-Strauss, Μύθος και Νόημα, μφρ. Β. Αθανασόπουλος, Ζαχαρόπουλος, Αθήνα, 1986 Α. Κυριακίδου-Νέστορος, «Η ερμηνεία των μύθων από την αρχαιότητα ως σήμερα», στο Ι.Θ. Κακριδής (επιμ.), Εισαγωγή στο μύθο, τ. 1. Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα,1986, Ε.Δ. Καρακάντζα, Αρχαίοι Ελληνικοί Μύθοι. Ο θεωρητικός λόγος του 20 ού αιώνα για τη φύση και ερμηνεία τους, Αθήνα, Μεταίχμιο, 2004 R. Buxton, Οι ελληνικοί μύθοι. Ένας ολοκληρωμένος οδηγός, Πατάκης, Αθήνα, Βλ. Σιαφλέκης, Ζ.Ι., Η εύθραυστη Αλήθεια. Εισαγωγή στη Θεωρία του Λογοτεχνικού Μύθου, Αθήνα, 1994, 8. 5

6 έχει μελετήσει την Οδύσσεια του Ομήρου, δεν είναι δυνατόν να κατανοήσει επαρκώς το Μυθιστόρημα του Σεφέρη (1935). Η Κασσάνδρα, πρόσωπο που παραπέμπει σε δυο ιδιαίτερα προσφιλή στη λογοτεχνία αρχαιογνωστικά πεδία, τη μυθολογία και τη θρησκεία, έγινε διαχρονικά φορέας πολλών σημασιών οι οποίες τροφοδοτούν κάθε φορά μια αντίληψη, μια συγκεκριμένη νοοτροπία ή μια ιδεολογική στάση και ίσως γι αυτό προσέλκυσε το ενδιαφέρον πολλών συγγραφέων. Οι αφηγήσεις που συνδέονται με το πρόσωπό της απαντούν σε κείμενα όχι μόνο της αρχαίας ελληνικής και νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής, αλλά και σε κείμενα της λατινικής, βυζαντινής και ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση του μύθου της Κασσάνδρας σε ποιητικά κείμενα της αρχαίας ελληνικής και νεοελληνικής γραμματείας. Πιο συγκεκριμένα, πρώτος στόχος της παρούσας μελέτης είναι η αποσαφήνιση των «σκοτεινών» σημείων σχετικά με την αμφιλεγόμενη αυτή μορφή στα ποιητικά κείμενα της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Ο δεύτερος στόχος είναι ο εντοπισμός των κειμένων της νεοελληνικής λογοτεχνίας στα οποία φιλοξενείται η Κασσάνδρα στη νεοελληνική διαδρομή της. Ας διευκρινίσουμε στο σημείο αυτό, σε ό, τι αφορά τις νεοελληνικές λογοτεχνικές πηγές, θα περιορίσουμε την έρευνά μας σε ποιητικά κείμενα από τη Γενιά του 1880 έως τη γενιά του Το πέρασμα από την παραδοσιακή στη νεωτερική ποίηση σηματοδοτεί μια άλλη λειτουργία του μύθου. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι πώς διαφοροποιείται η χρήση του μύθου της Κασσάνδρας με το πέρασμα από την παράδοση στη μοντέρνα εποχή. Απώτερος στόχος μας είναι η συνδυαστική ερμηνεία του μύθου της Κασσάνδρας, που θα καταδείξει την παλίνδρομη κίνηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν και θα οδηγήσει στη διαχρονική ανάγνωση του μύθου. Επιμέρους στόχος της μελέτης είναι η κατάδειξη των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των ποιητών, η διαδικασία της δημιουργίας 6

7 κοινών λογοτεχνικών μύθων και η διαμόρφωση ενός κοινού ορίζοντα συσχετίσεων όσον αφορά στη πρόσληψη των λογοτεχνικών μύθων στη νεοελληνική γραμματεία. Η παρούσα διατριβή δεν θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς τη συμβολή όλων όσων ενεπλάκησαν και συνέβαλαν στην οριστική διαμόρφωση της. Την κύρια εποπτεία της διατριβής ανέλαβε ο Καθηγητής κ. Μ. Χριστόπουλος χάρη στην εμπιστοσύνη του και τις χρήσιμες συμβουλές του ολοκλήρωσα τη μελέτη αυτή. Τον ευχαριστώ πολύ για τις χρήσιμες παρεμβάσεις και τη σωστή καθοδήγηση του, αλλά και για την ενθάρρυνση και την αμέριστη συμπαράσταση του. Επίσης, οφείλω θερμές ευχαριστίες στην Αναπληρώτρια Καθηγήτρια κ. Κ. Κωστίου, για την έμπνευση και οξυδέρκεια των παρατηρήσεών της και για τις χρήσιμες υποδείξεις της σε ό, τι αφορά κυρίως το δεύτερο μέρος της διατριβής. Θα ήθελα ακόμα να την ευχαριστήσω για την επιστημονική και ηθική της συμπαράσταση. Ευχαριστώ ιδιαίτερα και το τρίτο μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής, την Καθηγήτρια κ. Α. Γκάρτζιου-Τάττη, η οποία δέχτηκε με προθυμία να παρακολουθήσει αυτή την εργασία, καθώς οι παρατηρήσεις αλλά και οι πολύτιμες διορθώσεις της βελτίωσαν ιδιαίτερα τη μελέτη αυτή. Θερμές ευχαριστίες οφείλω και στον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Σ. Ράγκο για τις πολύτιμες υποδείξεις του κατά τα πρώτα στάδια της διατριβής. Ακόμη θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Καθηγητή κ. Θ. Στεφανόπουλο, που με δέχτηκε πρόθυμα στα μεταπτυχιακά μαθήματά του για το Αρχαίο Ελληνικό Δράμα και, πιο συγκεκριμένα, τις Τρωάδες του Ευριπίδη. Η παρακολούθηση αυτών των παραδόσεων με βοήθησε ιδιαίτερα σε θέματα μεθοδολογίας αλλά και βιβλιογραφίας. Χάρη στις χρήσιμες επισημάνσεις του κατανόησα βαθύτερα το συγκεκριμένο κείμενο, κομβικό για την τραγική ανάπλαση του μύθου της Κασσάνδρας. Στη συνέχεια θα ήθελα να ευχαριστήσω την Επίκουρη Καθηγήτρια κ. Α. Κατσιγιάννη, που με στήριξε ηθικά και ψυχολογικά ιδιαίτερα στο τελευταίο στάδιο της διατριβής. Η ενασχόλησή της με συγκριτολογικά 7

8 θέματα και οι χρήσιμες υποδείξεις και παρατηρήσεις της συνέβαλαν ιδιαίτερα στην ολοκλήρωση της παρούσας μελέτης. Θερμές ευχαριστίες και στην Επίκουρη Καθηγήτρια κ. Ε. Καρακάντζα για τις πολύτιμες παρατηρήσεις της, αλλά και την στήριξη και συμπαράστασή της κατά τη διάρκεια εκπόνησης της διδακτορικής μου διατριβής. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά και τα υπόλοιπα μέλη της Επταμελούς Επιτροπής, για το χρόνο που αφιέρωσαν για την ανάγνωση της παρούσας εργασίας, αλλά και για τις χρήσιμες διορθώσεις που μου πρότειναν. Θερμές ευχαριστίες στην Επιτροπή Ερευνών που χρηματοδότησε, μέσω του ερευνητικού προγράμματος Καραθεοδωρή, το έργο αυτό. θα ήθελα, επίσης, να ευχαριστήσω όλους τους καθηγητές του Τμήματος Φιλολογίας για την άψογη συνεργασία και το γνήσιο ενδιαφέρον τους. Τέλος, οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στην οικογένειά μου για την πολύπλευρη στήριξή της και το συνεχές ενδιαφέρον της. Με την ουσιαστική βοήθεια των γονιών μου και της αδελφής μου κατόρθωσα να αφοσιωθώ και να περατώσω αυτή τη εργασία. 8

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α) ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ Το θεωρητικό υπόβαθρο του θέματος πηγάζει από τις γνώσεις που παρέχουν τα αρχαιοελληνικά κείμενα καθώς και από τις νεότερες μελέτες στις οποίες οι συγγραφείς επιχειρούν να αναλύσουν τις ποικίλες εκφάνσεις του μύθου της Κασσάνδρας και της θεόπνευστης μαντικής έκστασης που αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της. Οι ιδιαιτερότητες του μύθου και του λόγου της Κασσάνδρας οδηγούν σε συγκεκριμένες προσεγγίσεις τη νεότερη βιβλιογραφία. Η πιο πρόσφατη μελέτη είναι η διδακτορική διατριβή της Sabina Mazzoldi (1990) με τίτλο Cassandra, la vergine e l indovina. 4 Η συγγραφέας επικεντρώθηκε σε δυο βασικές πτυχές της μορφής της Κασσάνδρας: α) στην παρθενία και β) στον προφητικό της ρόλο. Σημαντική είναι επίσης η διδακτορική διατριβή του Dagmar Neblung, με τίτλο Die Gestalt der Kassandra in der antiken Literatur (1997), 5 η οποία εστιάζει την έρευνά της στην αποθησαύριση των αρχαίων ελληνικών και λατινικών κειμένων όπου απαντά η Κασσάνδρα. Μια ακόμη μελέτη προσφέρει το έργο του Αναστασίου Στέφου Ο μύθος της Κασσάνδρας στην αρχαία ελληνική γραμματεία(1994), 6 που αποτελεί την πρώτη, ίσως, ελληνική προσπάθεια προσέγγισης του θέματος. Τέλος, ιδιαίτερα χρήσιμη παραμένει η παλαιότερη προσέγγιση της Juliette Davreux, La légende de la prophetesse Cassandra d après les texts et les monuments (1942), 7 στην οποία εξετάζεται η μορφή της Κασσάνδρας αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της μυθολογίας. 4 Βλ. S. Mazzoldi, Cassandra, la vergine e l'indovina: identità di un personaggio da Omero all'ellenismo. Filologia e critica, Πίζα, Βλ. D. Neblung, Die Gestalt der Kassandra in der antiken Literatur, Stuttgart, Leipzig Βλ. Α. Στέφος, Ο μύθος της Κασσάνδρας στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, Πορεία, Αθήνα, Βλ. J. Davreux, La légende de la prophétesse Cassandra d après les texts et les monuments, Liège,

10 Με βάση τα παραπάνω και πολλά άλλα μικρότερης εμβέλειας δημοσιεύματα, διαπιστώνει κανείς ότι, σε ό,τι αφορά τα αρχαιοελληνικά κείμενα, η μορφή της Κασσάνδρας απασχόλησε αρκετά τους μελετητές. Σε ό,τι, αφορά τα κείμενα της νεοελληνικής γραμματείας, δεν έχει καταγραφεί κάποια συστηματική προσπάθεια προσέγγισης του θέματος. Η συγκριτολογική διάσταση, λοιπόν, του θέματος δεν έχει προς το παρόν διερευνηθεί επαρκώς. Η παρούσα εργασία επιχειρεί να αποτελέσει μια νέα συμβολή προσφέροντας χρήσιμα, ελπίζουμε, στοιχεία τόσο στις κλασικές όσο και στις νεοελληνικές σπουδές, μέσα από τη διαχρονική ανάγνωση του μύθου και του λόγου της Κασσάνδρας. 10

11 Β) Η Κασσάνδρα ως μυθικό πρόσωπο Η Κασσάνδρα, κόρη του Πρίαμου και τις Εκάβης 8 και δίδυμη αδελφή του Έλενου, αποτελεί μια ιδιαίτερη μορφή του αρχαιοελληνικού κόσμου. 9 Συνδέεται με πολλά μυθικά πρόσωπα και κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο σε τρεις μυθικές ιστορίες, που αναφέρονται εδώ επιγραμματικά: α) Κασσάνδρα-Απόλλων, β) Κασσάνδρα-Αίας, γ) Κασσάνδρα-Αγαμέμνων. Τα τρία αυτά μυθικά επεισόδια θα διερευνηθούν περισσότερο, ώστε να γίνουν εναργέστερα αντιληπτές οι αποτυπώσεις, οι μεταμορφώσεις και οι παραλλαγές τους στα κείμενα της αρχαίας και νέας ελληνικής λογοτεχνίας. α) Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Κασσάνδρας είναι οι προφητικές της ικανότητες. Δυο είναι, κυρίως, οι μύθοι που αναφέρουν με ποιόν τρόπο η Κασσάνδρα απέκτησε τη μαντική της ικανότητα και συνδέονται και οι δυο με τον Απόλλωνα. Σύμφωνα με τη μυθική παράδοση, όταν κάποτε οι γονείς της, Πρίαμος και η Εκάβη, γιόρταζαν τα γενέθλια της Κασσάνδρας και του Έλενου στο ναό του Θυμβραίου Απόλλωνα, 10 έξω από τις πύλες της Τροίας, τα παιδιά αποκοιμήθηκαν μέσα στο ιερό. Το βράδυ, οι γονείς τους μεθυσμένοι από την ολοήμερη διασκέδαση, αναχώρησαν για την πόλη ξεχνώντας τα δυο αδέλφια στο ναό. Όταν την επόμενη μέρα τα αναζήτησαν, τα βρήκαν να κοιμούνται αμέριμνα έντρομοι, όμως, είδαν δυο φίδια που έβαζαν τη γλώσσα τους στα αυτιά τους. Από τις κραυγές των τρομαγμένων γονιών τα ζώα τραβήχτηκαν προς τις ιερές δάφνες που βρίσκονταν εκεί. Τα παιδιά κατόπιν φανέρωσαν το χάρισμα της μαντικής, που τους είχαν μεταδώσει τα φίδια. Αυτή η μυθική εκδοχή 8 Βλ. F. Spiro, Pausaniae Graeciae descriptio, Λειψία, Teubner, 1903 (επανέκδ. Στουτγάρδη:1967), Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 9 Για τα μυθικά επεισόδια στα οποία εμπλέκεται η Κασσάνδρα, βλ. P. Brunnel, Dictionnaire des Mythes Féminins, Paris, Éditions du Rocher-Jean-Paul Bertrand, 2002, Βλ. H. Erbse, Scholia Graeca in Homeri Iliadem (scholia vetera), De Gruyter, Βερολίνο, 1988⁷: Η 44 κ.εξ. Βλ. Επίμετρο. Επίσης βλ. P. Grimal, Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής μυθολογίας, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991,

12 παραπέμπει σε μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία η φιλική επαφή με τα φίδια προσδίδει στο άτομο μαντική ιδιότητα, 11 γεγονός που συνδέεται με τη μυθική αφήγηση για το μάντη Μελάμποδα 12 από την Ήλιδα. Σύμφωνα με έναν άλλο μύθο, 13 η Κασσάνδρα έλαβε τη μαντική προφητεία ως δώρο από τον Απόλλωνα. 14 Ο θεός την ερωτεύτηκε και για να την πείσει να ανταποκριθεί στα ερωτικά του καλέσματα, της υποσχέθηκε ότι θα της μάθαινε να προλέγει το μέλλον. Η Κασσάνδρα αρχικά δέχτηκε τη συμφωνία. Όταν, όμως, έλαβε τη μαντική τέχνη, αθέτησε το λόγο της και αρνήθηκε να ενδώσει στις ερωτικές επιθυμίες του θεού. Ο Απόλλωνας την εκδικήθηκε με την κατάρα οι προφητείες της, αν και αληθινές, να μη γίνονται πιστευτές. 15 Υπάρχει ακόμα μια ακόμα παραλλαγή της παραπάνω μυθικής ιστορίας, που στηρίζεται στη μαγική δύναμη του «πτύσματος». Σύμφωνα με αυτή ο θεός «πτύοντας» 11 Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι υπήρχε μια εμφανής διάκριση ανάμεσα στη μαντική ικανότητα της Κασσάνδρας και του Έλενου. Η Κασσάνδρα θεωρούνταν εμπνευσμένη προφήτισσα (όπως η Πυθία και η Σίβυλλα), η οποία κατεχόταν από τον θεό και παραληρώντας χρησμοδοτούσε. Αντίθετα ο Έλενος ερμήνευε το μέλλον με οιωνοσκοπία. Πρβλ. Ομήρου, Ἰλιάδα, Ζ 76 «Ἕλενος οἰωνοπόλων ὄχ' ἄριστος». Βλ. επίσης, Πρόκλος, Χρηστομάθεια περί Ὁμήρου, 10. Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. Για διάκριση Κασσάνδρας- Έλενου ως προς τη μαντική ικανότητα, βλ. D. Matthew, Kassandra: Mantic, Maenadic or Manic? Gender and the Nature of Prophetic Epxerience in Ancient Greece, Essays from the AASR Conference, University of New England, 2008, Ο Μελάμποδας απέκτησε το χάρισμα της μαντικής ικανότητας με τον ακόλουθο τρόπο: Βρήκε ένα πεθαμένο φίδι και το έθαψε σε κορμό δέντρου. Το φίδι ήταν θηλυκό και τα μικρά του ζώου, επειδή ο Μελάμποδας τα είχε μεγαλώσει, καθάρισαν τα αυτιά του με τη γλώσσα τους σε βαθμό που ο ίδιος μπρούσε να καταλαβαίνει τη γλώσσα των πουλιών και όλων των ζώων. Βλ. Ἀπολλ., Βιβλιοθήκη, Η επικρατέστερη εκδοχή αυτού του μύθου, δείχνει πως για τους Έλληνες το χάρισμα της προφητείας σε μια γυναίκα ήταν συνδεδεμένο με την παρθενία της και όχι με τη θέση του συζύγου ενός θεού. Βλ. H.M. Parke, Τα Ελληνικά Μαντεία, 2000 [τίτλος πρωτ Greek Oracles], μεταφρ. Ανδρέας Βοσκός, Αθήνα, εκδ. Καρδαμίτσα, Βλ. Αἰσχύλου, Ἀγαμέμνων, 1202 κ.εξ. 15 Βλ. Τζέτζη, Σχόλια εἰς Λυκόφρονα, σχολ. 2, 952, 3. Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 12

13 στο στόμα της τής άφησε το χάρισμα της μαντικής, αλλά της αφαίρεσε τη δύναμη της πειθούς. 16 β) Το δεύτερο μυθικό επεισόδιο αναφέρεται στη βίαιη απόσπαση της Κασσάνδρας από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς, 17 από τον Αίαντα το Λοκρό, το γιο του Οϊλέως. 18 Κατά την άλωση της Τροίας η Κασσάνδρα ζήτησε άσυλο στο ναό της θεάς Αθήνα, όπου ήταν ιέρεια. Ο Αίαντας προσπάθησε να την αποσπάσει βίαια από το άγαλμα και αυτή η πράξη προκάλεσε την οργή της θεάς. Γι αυτή την έλλειψη σεβασμού προς τους θεϊκούς νόμους, οι Αχαιοί θέλησαν να τον λιθοβολήσουν. 19 Σύμφωνα με μια άλλη μαρτυρία ο Αίας βίασε την κοπέλα μέσα στο ναό και το ξόανο από αποτροπιασμό έστρεψε αλλού το βλέμμα του. 20 Για την ασέβεια αυτή λέγεται ότι επιβλήθηκε στους Λοκρούς να στέλνουν κάθε χρόνο κοπέλες από τις πιο αριστοκρατικές οικογένειες της πόλης τους στο Ἰλιον για να υπηρετήσουν ως δούλες στο ναό της Αθηνάς Υπάρχει μια ακόμα παραλλαγή της μυθικής αυτής ιστορίας, που απαντά στον Βιργίλιο Αἰνειάδα, 2, 247. Επειδή η ελληνική πηγή δεν έχει σωθεί, παραθέτουμε στο Επίμετρο το λατινικό χωρίο. Για την ανάλυση της μυθικής αυτής παραλλαγής, σε σχέση με την παρερμηνεία του Σέρβιου στα Σχόλια του Βιργιλίου, Αἰνειάδα, 2,247, βλ. Ι.Θ.Κακριδής, Κασσάνδρα, Μελέτες και Άρθρα, (πρώτη δημοσίευση: J. Th. Kakridis, Kassandra, Philos. Hist. Klasse, Wien 1928) Θεσσαλονίκη, 1991, σελ.48 Επίσης, βλ. Α. Στέφος, Ο μύθος της Κασσάνδρας στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία, Πορεία, Αθήνα 1994, Για τη σύνδεση Κασσάνδρας με τη θεά Αθηνά, βλ. Εὐστάθιος, Σχόλια Αἰνειάδα,, 2,600,21 Ησίοδος, Θεογονία, Βλ. Ἀρκτίνος, Ἰλίου Πέρσις (Πρόκλου, Χρηστομάθεια, 23, 261), Παυσανίας, όπ.π, , , , , Για την μυθική ιστορία που σχετίζεται με τους Λοκρούς, βλ. Πολύβιος, Ἱστορίαι, 12, 5, 6. Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 19 Βλ. Αρκτίνος, Ἰλίου Πέρσις, (Πρόκλου Χρηστομάθεια, 23). Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 20 Βλ. Παυσανίας, όπ.π Βλ. Πολύβιος, Ἱστορίαι, Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. Επίσης, βλ. Ι.Θ. Κακριδής, Ελληνική Μυθολογία, Εκδοτική, Αθήνα, 1986,

14 γ)το τρίτο μυθικό επεισόδιο στο οποίο πρωταγωνιστεί η Κασσάνδρα τη συνδέει με τον Αγαμέμνονα. 22 Όπως είναι γνωστό, μετά την άλωση της Τροίας οι νικητές μοιράστηκαν τα λάφυρα και η Κασσάνδρα δόθηκε στον Αγαμέμνονα. 23 Η Κασσάνδρα είχε διατηρήσει ως τότε την παρθενική της ιδιότητα, παρόλο που δεν είχαν λείψει μνηστήρες που ήθελαν να την παντρευτούν. Πιο συγκεκριμένα, ο Οθρυονέας είχε υποσχεθεί στον Πρίαμο να βοηθήσει τους Τρώες να απαλλαγούν από τους Αχαιούς, αν του έδινε για αμοιβή, μετά την νίκη, την κόρη του. Όμως αυτό δεν πραγματοποιήθηκε, γιατί ο Οθρυονέας βρήκε τραγικό θάνατο από τον Ιδομενέα. 24 Μια ακόμα μαρτυρία αναφέρει τον Κόροιβο ως μελλοντικό σύζυγο της Κασσάνδρας. Αν και η Κασσάνδρα τον είχε προειδοποιήσει για την άλωση της Τροίας, ο Κόροιβος πήγε στο Ίλιο για να συμμετάσχει στον αγώνα. Σκοτώθηκε, όμως, από τον Πηνέλεω, στην προσπάθειά του να σώσει την Κασσάνδρα από τον Αίαντα. 25 Η Κασσάνδρα, όταν έφθασε στις Μυκήνες, καταλήφθηκε από προφητική μανία και άρχισε να προλέγει τα δεινά του οίκου των Ατρειδών: τον επικείμενο θάνατο του Αγαμέμνονα από την Κλυταιμνήστρα, το δικό της θάνατο εξαιτίας της ζήλιας της Κλυταιμνήστρας και την εκδίκηση του Ορέστη με το φόνο του Αίγισθου και της Κλυταιμνήστρας. Κανένας, όμως, δεν μπορούσε να κατανοήσει τον αμφίσημο και σκοτεινό προφητικό λόγο της. 26 Επίσης αναφέρεται ότι η Κασσάνδρα απέκτησε από τον Αγαμέμνονα, προφανώς πριν από την άφιξή τους στις Μυκήνες, δυο 22 Βλ. Αἰσχύλου, Ἀγαμέμνων, Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 23 Βλ. Εὐριπίδου, Τρῳάδες, Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο.. 24 Βλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα, Ν Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. Για το σχετικό μυθικό επεισόδιο, βλ. Κεφ Βλ. Βιργίλιος, Αἰνειάς, Πρβλ. Αἰσχύλου, Ἀγαμεμνων, στ , , , , και Εὐριπίδου, Τρῳάδες, στ , Για τα παράθεματα, βλ. Επίμετρο. 26 Βλ. Παυσανίας, όπ.π

15 δίδυμους γιους, τον Τηλέδαμο και τον Πέλοπα, τους οποίους σκότωσε ο Αίγισθος μαζί με την Ηλέκτρα. 27 Η Κασσάνδρα λατρεύτηκε στην αρχαιότητα ως μάντις και η λατρεία της στα Λεύκτρα της Λακωνίας 28 συνδέθηκε με εκείνη του Απόλλωνος Καρνείου. Στη Λακωνία λατρεύτηκε ως Αλεξάνδρα ιδιαίτερα στις Αμύκλες, μια περιοχή κοντά στη Σπάρτη, όπου μαρτυρείται εκεί άγαλμα και βωμός αφιερωμένος σε αυτήν. Είναι εξίσου πιθανό η Κασσάνδρα στη Λακωνία να ταυτίστηκε με την τοπική ηρωίδα ή θεότητα Αλεξάνδρα. Εξάλλου, υπήρχε παράδοση σύμφωνα με την οποία οι Αμύκλες, αλλά και οι Μυκήνες διεκδικούσαν τον τάφο της. 29 Ακόμα μαρτυρείται ότι είχε σκοτωθεί και ταφεί στις Θαλάμες και στο Οίτυλο, όπου μάλιστα τη λάτρευαν ως Πασιφάη σε ένα ναό από κοινού με τον Ήλιο Βλ. Παυσανίας, όπ.π Βλ. Παυσανίας, όπ.π Η Κασσάνδρα λατρεύτηκε τόσο στις Αμύκλες, όπου μαρτυρείται βωμός και άγαλμα που την απεικονίζει, όσο και στα Λεύκτρα και συνδέθηκε με τη λατρεία του Καρνείου Απόλλωνα. Το θέμα αυτό δεν αποτελεί αντικείμενο της συγκρεμένης διατριβής, γι αυτό αναφέρουμε μόνο σχετική βιβλιογραφία. βλ. C. Belger, Agamemnon und Kassandra zu Amyklä und zu Mykenä, Philologische Wochenschrift 11 (1891), , L. Farnell, Greek Hero-Cults and ideas of immortality, Oxford, 1921, 329 κ.εξ. B. Cohen, The Anatomy of Cassandra s Rape: Female Nudity Comes of Age in Greek Art, Source 12.2 (1993), J. Larson, Greek Heroine Cults, Wisconsin, 1995, 11-12, 81-83, D. Lyons, Gender and Immortality:Heroines in Ancient Greek Myth and Cult, Princeton, 1997, 5-13, 98, 231 G. Salapata, Myth into Cult: Alexandra/Kassandra in Lakonia, in V.B. Gorman and E. Robinson (eds), Oikistes: Studies in Constitution, Colonies, and Military Power in the Ancient World. Offered in Honor of A. J. Graham, Leiden, (2002c), G. Salapata, The Heroic Cult of Agamemnon, Electra 1 (2011), , στο: 29 Πρβλ. Πλούταρχος, Ἂγις, 10. Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 29 Οι συντομογραφίες είναι σύμφωνα με την APh. 30 Πρβλ. Πλούταρχος, Ἂγις, 10. Για το παράθεμα, βλ. Επίμετρο. 15

16 ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ 31 A&R: Atene e Rome AFC: Anales de Filologia Clásica AJ: The Archaelogical Journal AJA: American Journal of Archeology AJAH: The American Journal of Ancient History AJPh: American Journal of Philology AncW: The Ancient World APh: L Anné Philologique APhQ: American Plilosoplical Quarterly BMM: Bulletin of the Metropolitan Museum of Art New York CJ: The Classical Journal ClAnt: Classical Antiquity CLS: Comparative Studies in Society and History CPh: Classical Philology CQ: Classical Quarterly CR: Classical Review CRS: Cultura e Scuola CSSH: Comparative Studies in Society and History CW: The Classical World EClás: Études Classiques G&R: Greece and Rome GRBS: Greek, Roman and Byzantine Studies HLB: Harvard Library Bulletin HSPh: Harvard Studies in Classical Philology HTR: Harvard Theological Review ICS: Illinois Classical Studies JCS: Journal of Classical Studies JHS: Journal of Hellenic Studies JPh:Journal of Philosophy 31 Οι συντομογραφίες είναι σύμφωνα με την APh. 16

17 ΜÈTIS: Anthropologie des mondes grecs anciens MIET: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης PCA: Proceedings of Classical Association Phoenix: The Phoenix. The Journal of Classical Association of Canada PhQ: Philologocal Quarterly QFC: Quaderni di Filologia Classica QUCC: Quaderni Urbinati di Cultura Classica RCCM: Rivista di cultura classica e medioevale REA: Révue des Études Anciennes REG: Révue des Études Grecques RevHist: Revista di Historia RFIC: Rivista di Filologia e di Instuzione Classica RIDA: Révue Internationale des Droits de l Antiquité RPh: Révue de Philologie SPh: Studies in Philology StudClas: Studii Clasice TAPhA: Transactions of the American Philological Association TAPhS: Transactions and Proceedings of the American Philological Association TrGF: Tragicorum Graecorum Fragmenta 17

18 18

19 Αίας-Κασσάνδρα: Η βίαιη απόσπαση της Κασσάνδρας από το άγαλμα της Αθηνάς. Αττική υδρία του π.χ, που αποδίδεται στο ζωγράφο Κλεοφράδη. Βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης:

20 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΣΤΑ ΠΟΙΗΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΠΟΣ ΕΩΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 20

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο ΟΜΗΡΙΚΟ ΕΠΟΣ 1.1. Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ: ἸΛΙΑΔΑ Ὁμήρου, Ἰλιάδα Ν, Το όνομα της Κασσάνδρας απαντά για πρώτη φορά στα ομηρικά έπη στη ραψωδία Ν 366 της Ιλιάδας. 32 Στο χωρίο αυτό ο ποιητής αναφέρει μόνο το όνομά της Κασσάνδρας και εστιάζοντας στην ομορφιά της τήν παρουσιάζει ως άτυχη μνηστή του Οθρυονέα από την Κάβησο, ο οποίος τη ζητάει σε γάμο από τον πατέρα της Πρίαμο, χωρίς να δώσει όμως τα παραδοσιακά δώρα (ἀνάεδνον). Ως αντάλλαγμα υπόσχεται στον Πρίαμο να συμμαχήσει με τους Τρώες και να τους βοηθήσει να απομακρύνουν τους Αχαιούς από την Τροία. Ο βασιλιάς συμφωνεί να του δώσει την πιο όμορφη από τις κόρες του, την Κασσάνδρα (Πριάμοιο θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην), όμως ο γάμος αυτός δεν πραγματοποιείται γιατί ο Οθρυονέας σκοτώνεται από το δόρυ του Ιδομενέα. Ο ποιητής περιγράφει το θάνατο του Οθρυονέα και αναφέρει τα λόγια του Ιδομενέα τα οποία διαπνέονται από ειρωνεία και σαρκασμό. Πιο συγκεκριμένα ο Ιδομενέας, απευθυνόμενος ειρωνικά στον Οθρυονέα, του προτείνει να συμμαχήσει με τους Αχαιούς και να λάβει ως αντάλλαγμα την πιο όμορφη κόρη του Ατρείδη. Εύλογο είναι ότι αυτό δεν μπορεί να γίνει, καθώς ο Οθρυονέας είναι ήδη νεκρός. 33 Ερμηνευτικός σχολιασμός Στο ομηρικό αυτό χωρίο είναι ίσως σκόπιμο να εστιάσουμε σε δυο σημεία. Το πρώτο είναι ο λογότυπος 34 «θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην» που χρησιμοποιεί 32 Για το αρχαίο κείμενο, βλ. Επίμετρο. 33 Βλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα Ν Για το αρχαίο κείμενο, βλ. Επίμετρο. 34 Ο λογότυπος αυτός αποδίδεται και στη Λαοδίκη δυο φορές (βλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα Γ 124, «Λαοδίκην Πριάμοιο θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην» και Ζ 252 «Λαοδίκην ἐσάγουσα θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην»), που ήταν αδελφή της Κασσάνδρας. Θεωρούμε ότι η επιλογή της 21

22 ο Όμηρος για να χαρακτηρίσει την Κασσάνδρα. Ο Οθρυονέας, όπως και άλλοι άνδρες (π.χ. Αίας, Αγαμέμνονας, Απόλλωνας), γοητεύτηκαν από την ομορφιά της Κασσάνδρας, την ομορφιά της οποίας τονίζει ο επικός ποιητής και στη ραψ. Ω Δεν είναι απλά όμορφη, αλλά ξεχωρίζει από τις άλλες κόρες του Πριάμου. Η Mazzoldi, 36 σχολιάζοντας τους στίχους , επισημαίνει ότι στο χωρίο αυτό υπάρχει διασκελισμός και ότι ο λογότυπος «θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην» χωρίζεται από το όνομα το οποίο προσδιορίζει. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό, σύμφωνα με τη Mazzoldi, είναι για να δοθεί έμφαση στο τι θα πάρει ο Οθρυονέας και τι θα δώσει: θα αναλάβει το σημαντικό, αλλά δύσκολο έργο να απαλλάξει τους Τρώες από τους Αχαιούς και θα λάβει ως αντάλλαγμα κάτι εξίσου αξιόλογο, την πιο όμορφη κόρη του Πρίαμου, την Κασσάνδρα. Είναι, επίσης, πιθανό, μέσω του λογότυπου ««θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην», να υπαινίσσεται ο Ομηρος την ετυμολογία του ονόματος «Κασσάνδρα». Μια από τις επικρατέστερες ερμηνείες 37 που έχει δοθεί για το όνομα αυτό είναι Κασσάνδρας στο χωρίο αυτό δεν είναι τυχαία, καθώς ο ποιητής την παρουσιάζει εδώ για να την αξιοποιήσει ποιητικά στη τελευταία ραψωδία του έπους του (Ω ). 35 Βλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα, Ω 699 «ἀλλ' ἄρα Κασσάνδρη ἰκέλη χρυσῇ Ἀφροδίτῃ». 36 Βλ. Mazzoldi, όπ.π. (2001), Την άποψη αυτή την υποστήριξαν οι: Ed. Fraenkel Aischylus Agamemnon I, Oxford, 1950, 468 με την βιβλιογραφία, A. Carnoy, Les noms des dieux et des héros d Homère, ÉC 22, 1954, 344 και A. Carnoy, Les noms grecs des devins et magiciens, ÉC 24, 1956, 103 J. L. García-Ramón, Homerico κέκασμαι:véd. sa-sad-, proto-ario *(s)cand-, IE *(s)k end- hacerse visible, aparecer, Die Sprache 34, , J. L. García-Ramón, Mycénien ke-sa-do-ro/kessandros/,ke-ti-ro/kestilos/,ke-to/kestōr/: Grec alphabétique Aἰνησιμβρότα, Αἰνησίλαος, Αἰνήτωρ et le nom de Cassandra, in Mykenaika, ed. J.-P. Olivier, BCH Suppl. 25, Paris, 1992, Η Mazzoldi υποστηρίζει, σχετικά με την ετυμολογία του ονόματος Κασσάνδρα τα εξής: «Η άποψη αυτή σχετίζεται με το διπλό όνομα του αδελφού της Κασσάνδρας Πάρη/Αλέξανδρου. Οι υποστηριχτές αυτής της ερμηνείας επισημαίνουν ότι το όνομα «Κασσάνδρα» δεν είναι ελληνικό και ότι το πραγματικό όνομα της κόρης του Πρίαμου είναι το «Αλεξάνδρα». Ετυμολογικά το όνομα «Αλεξάνδρα» προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα «ἀλέξω», που σημαίνει «αποκρούω, απομακρύνω» άρα η «Αλεξάνδρα» είναι «αυτή που 22

23 ότι προέρχεται από τη ρίζα Καδ-, που βρίσκεται μέσα στο ρήμα κέκασμαι και σημαίνει «αυτή που ξεχωρίζει/διακρίνεται ανάμεσα στους ανθρώπους». Συνεπώς το όνομα «Κασσάνδρα» ερμηνεύεται ως «αυτή που ξεχωρίζει ως προς την ομορφιά». Φαίνεται, επίσης, πιθανό ότι η ομορφιά της Κασσάνδρας παρακίνησε τον Οθρυονέα να πολεμήσει στο πλευρό των Τρώων, γεγονός που τον οδήγησε στον τραγικό θάνατο του. Άλλωστε η άποψη ότι ο Όμηρος ενδιαφέρεται να εξυμνήσει την ομορφιά της Κασσάνδρας, ενισχύεται και στη ραψωδία Ω 699, όπου την παρομοιάζει με την Αφροδίτη. 38 Η υπόσχεση του Πρίαμου να δώσει την κόρη του σε έναν άνδρα, με αντάλλαγμα τη βοήθειά του στον πόλεμο, απαντά και στην Αινειάδα του Βιργιλίου (II, ), όπου ο Κόροιβος ζήτάει από τον Πρίαμο να παντρευτεί την Κασσάνδρα, χωρίς δώρα, αλλά με αντάλλαγμα απομακρύνει τους άνδρες». Η πιο πρόσφατη ερμηνεία σχετίζεται με το ανθρωπωνύμιο «Κεσσάνδρα», που εμφανίζεται σε Μυκηναϊκούς καταλόγους στην Πύλο. Η ερμηνεία αυτή συνδέεται με το φώνημα /ε/ ενός συστήματος φωνηέντων, που συνδέεται με την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *Κενσ-, που σημαίνει «μιλάω εμφατικά, κάνω προβλέψεις». Συνεπώς η Κεσσάνδρα είναι εκείνη που «μιλάει εμφατικά/αυταρχικά στους ανθρώπους». Η Mazzoldi υποστηρίζει ότι αυτή η ινδοευρωπαϊκή ρίζα, χρησιμοποιείται με τη γενική σημασία «το να μιλάει κανείς με τρόπο εμφατικό και όχι προφητικό». Συνεπώς, καταλήγει στο ότι το όνομά της δε δικαιολογεί τις προφητικές της ικανότητες». Αναλυτικότερα για την παραπάνω άποψη, βλ. S. Mazzoldi, όπ.π. (2001), Για πρώτη φορά το όνομα Αλεξάνδρα εμφανίζεται σε μια μυκηναϊκή πινακίδα που περιλάμβανε έναν κατάλογο γυναικείων ονομάτων. Για το θέμα αυτό, βλ. S. Maritanos, Βασιλικά μυρεψεῖα και ἀρχεῖα ἐν Μυκήναις, PAA 33 (1958), 168 J. Harmatta, Aḫḫiyawā names Mycenaean names. In Atti e memorie del 1 congresso internazionale di micenologia, Rome, 1968, 404. Για το συσχετισμό του ονόματος της Αλεξάνδρας με του αδελφού της Πάρη/Αλέξανδρου, βλ. J. Davreux, όπ.π. (1942), J. Harmatta, όπ.π. (1968), 402. Γενικά για την ετυμολογία του ονόματος της Κασσάνδρας, βλ. E. Suárez de la Torre, Sibyles, mantique inspirée et collections oraculaires, Kernos 7 (1994), A. Heubeck, Weitere Bemerkungen zu den griechischen Personennamen auf den Linear B-Tafeln, BN 8 (1957), (268-78) P. Chantraine, Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Paris, 1968, Βλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα, Ω 699: «Κασσάνδρη ἰκέλη χρυσῇ Ἀφροδίτῃ». 23

24 τη συμμετοχή του στον πόλεμο. 39 Συνεπώς με το λογότυπο αυτό ο Όμηρος ενδεχομένως να ήθελε να εγκωμιάσει την ομορφιά της Κασσάνδρας, εξαιτίας της οποίας γοητεύτηκαν πολλοί άνδρες και να τη συσχετίσει ίσως και με την ετυμολογία του ονόματος της. Ο Leaf 40 σχολιάζοντας το λογότυπο αυτό, υποστηρίζει ότι η λέξη «εἶδος» μπορεί να αντικατασταθεί από την αιτιατική «τήν εἴδησιν» και να χρησιμοποιηθεί με τη σημασία της «γνώσης της προφητείας». Με βάση αυτή την αντικατάσταση η φράση «Πριάμοιο θυγατρῶν τήν εἴδησιν ἀρίστην» ερμηνεύεται ως «από τις κόρες του Πριάμου που κατείχε άριστη τη γνώση της προφητείας». Αυτή η άποψη δεν θεωρείται τόσο πιθανή, γιατί σε κανένα άλλο χωρίο των Ομηρικών επών δεν γίνεται αναφορά στις προφητικές ικανότητες της Κασσάνδρας. 41 Το δεύτερο σημείο αυτών των στίχων που αξίζει να διερευνηθεί περισσότερο είναι η λέξη «ἀνάεδνον», δηλαδή χωρίς «ἓδνα», χωρίς «δώρα». Αυτό που θέλει να τονίσει ο Όμηρος στο χωρίο αυτό είναι ότι ο Οθρυονέας ήθελε να παντρευτεί την ωραιότερη κόρη του Πρίαμου, χωρίς να προσφέρει τα απαραίτητα γαμήλια δώρα «ἓδνα». Ο Finley 42 υποστηρίζει ότι τα «ἓδνα» είναι τα δώρα που προσφέρει ο γαμπρός στον πατέρα της νύφης, ως αντάλλαγμα του «δώρου» ή της «προίκας», που δίνει ο πατέρας στην 39 Βλ. Ν.J. Richardson, Ομήρου Ιλιάδα: κείμενο και ερμηνευτικό υπόμνημα, (τιτλ. πρωτ.the Iliad. A Commentary, Cambridge, 1993) Τόμος Δ, μεταφρ. Ρένα Χαμέτη, University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2003, 228. Για τους επίδοξους μνηστήρες με «ἓδνα» βλ. I. Morris, The Use and Abuse of Homer, CΑ 5 (1986), A. M. Snodgrass, An Historical Homeric Society, JHS 94 (1974), Βλ. W. Leaf, The Iliad, τόμος II, βιβλία XIII-XXIV, Amsterdam, Hakkert M. Adolf, 1971, Αναλυτική προσέγγιση της άποψης αναφορικά με το αν ο Όμηρος αποδίδει στην Κασσάνδρα προφητικές ικανότητες, θα γίνει παρακάτω, στην ανάλυση της ραψ. Ω Βλ. M.I. Finley, Marriage, Sale and Gift in Homeric World, RIDA 2 (1955),

25 κόρη του και στον μέλλοντα γαμπρό. Τα δώρα έπρεπε βέβαια να είναι ίσης αξίας. Έτσι με το γάμο και τη μετάβαση κάποιου μέλους ενός οἴκου σε άλλον, οι άνθρωποι αποκτούν συγγενικούς δεσμούς. 43 Την άποψη του Finley ενισχύει ο Lacey 44 υποστηρίζοντας ότι, για να θεωρείται ένας γάμος ἂριστος, τα «ἓδνα» είναι απαραίτητα, για να δημιουργηθούν καλές σχέσεις ανάμεσα στους συγγενείς της νύφης και στους μελλοντικούς μνηστήρες. Με βάση την ερμηνεία του όρου «ἒδνα» μπορεί κανείς να εξετάσει τη σημασία του «ἀνάεδνον», που απαντά στο εξεταζόμενο χωρίο. 45 Δεδομένου ότι η «η προσφορά δώρων» 46 του γαμπρού προς τη νύφη ήταν εξέχουσας σημασίας κατά την ομηρική εποχή, διερωτάται κανείς, γιατί ο επικός ποιητής παρουσιάζει τον Οθρυονέα να επιθυμεί «ἀνάεδνον» να παντρευτεί την κόρη του Πριάμου. Ο Οθρυονέας για να παντρευτεί την Κασσάνδρα υπόσχεται στον Πρίαμο ότι θα αποκρούσει τους Έλληνες. Ο Πρίαμος, δέχεται την πρόταση του Οθρυονέα, γεγονός που φανερώνει τη δυσμενή θέση στην οποία είχε περιέλθει. Ο Οθρυονέας, όμως, δίνει μια υπόσχεση δύσκολα πραγματοποιήσιμη. Ο ίδιος, μάλιστα, γίνεται και αντικείμενο χλευασμού από τον Ιδομενέα, ο οποίος προτείνει στον νεκρό να συμμαχήσει με τους Έλληνες για να κυριεύσουν μαζί την Τροία. 43 Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Lévi-Strauss θεωρεί ότι ο γάμος είναι η πρωιμότερη και θεμελιωδέστερη μορφή ανταλλαγής, την αναγκαιότητα της οποίας εκφράζει η απαγόρευση της αιμομειξίας. Βλ. Lévi-Strauss, The elementary Structures of Kinship, London, 1969, Βλ. W. K. Lacey, Homeric Ἓδνα and Penelope s Κύριος, JHS 86 (1966), Στην Ιλιάδα το ίδιο επίθετο απαντά και στη ραψ. Ι 146, όπου ο Αγαμέμνων υπόσχεται στον Αχιλλέα να του δώσει την κόρη του «ἀνάεδνον», προσπαθώντας να επανορθώσει για την άσχημη συμπεριφορά του απέναντί του. Συνεπώς στο χωρίο αυτό ο Όμηρος χρησιμοποιεί το επίθετο αυτό, όχι για να μειώσει την κόρη του Αγαμέμνονα, αλλά για να ηρεμήσει το θυμωμένο Αχιλλέα. 46 Για τα δώρα στο επος, βλ. É. Scheid-Tissinier, Les usages du don chez Homère :Vocabulaire et Pratiques, Nancy,

26 Εξίσου πιθανή είναι η άποψη ότι ο Οθρυονέας πραγματικά θα άξιζε να παντρευτεί την Κασσάνδρα, αν βοηθούσε τους Τρώες να αποκρούσουν τους Αχαιούς. 47 Άλλωστε, όπως υποστηρίζει και ο Seaford, 48 όταν η πολεμική αρετή του υποψήφιου γαμπρού είναι σημαντική για την οικογένεια της νύφης, τότε ο πατέρας της νύφης δέχεται να μη λάβει δώρα από το γαμπρό. Συνεπώς οι στίχοι , εξυπηρετούν αυτό το σκοπό: ο Οθρυονέας ζητά την όμορφη κόρη του Πρίαμου «θυγατρῶν εἶδος ἀρίστην» (στ.364) και δεν προσφέρει δώρα «ἀνάεδνον», αλλά υπόσχεται «μέγα ἔργον», δηλαδή να τους βοηθήσει στον πόλεμο. 47 Βλ. I.N. Perysinakis, Penelope s EEDNA Again, CQ 2 (1991), Βλ. R. Seaford, Ανταπόδοση και τελετουργία. Ο Όμηρος και η τραγωδία στην αναπτυσσόμενη πόλη-κράτος, (τιτλ. πρωτ. Reciprocity and Ritual: Homer and Tradegy in the Developing City-State, Oxford, Clarendon Press, 1994), μεταφρ. Λιαπής Βάϊος, ΜΙΕΤ, Αθήνα, 2003,

27 Ὁμήρου, Ἱλιάδα Ω Η Κασσάνδρα εμφανίζεται για δεύτερη φορά στην Ἱλιάδα στη ραψωδία Ω Στους στίχους αυτούς, που συνιστούν την εισαγωγική σκηνή των θρήνων για το θάνατο του Έκτορα, η Κασσάνδρα εκφωνεί κάποιους στίχους, που συμβάλλουν στη σκιαγράφηση του χαρακτήρα της (στ ). Ο Όμηρος επανεμφανίζει την Κασσάνδρα, τονίζοντας ξανά την ομορφιά της, την οποία συγκρίνει με την Αφροδίτη. Είναι η πρώτη, που πάνω στα τείχη της Τροίας, αντικρίζει τον Πρίαμο να φθάνει στην Τροία με το πτώμα του νεκρού Έκτορα και με γοερή φωνή καλεί τους Τρώες και τις Τρωαδίτισσες να θρηνήσουν το νεκρό αδελφό της. Ερμηνευτικός σχολιασμός α) Στοιχεία για τον χαρακτήρα της Κασσάνδρας Από το απόσπασμα αυτό μπορούμε αρχικά να εξάγουμε κάποια στοιχεία σχετικά με το «χαρακτήρα» της Κασσάνδρας. Το γεγονός ότι βρίσκεται στα τείχη της Τροίας 50 και περιμένει με έκδηλη αγωνία τον Πρίαμο, ο οποίος μεταφέρει το σώμα του Έκτορα, φανερώνει την ευαισθησία και την ανησυχία της για τον πατέρα της. 51 Η Κασσάνδρα, όταν αντικρίζει τη σορό του Έκτορα, ξεσπά σε γοερά κλάματα και καλεί όλο το Τρωϊκό λαό να θρηνήσει μαζί της. Έτσι εισάγει τη σκηνή των θρήνων, 52 που θα 49 Για το αρχαίο κείμενο, βλ. Επίμετρο. 50 Πρβ. τη σκηνή της «Τειχοσκοπίας» (Γ ), όπου η Ελένη παρακολουθεί πάνω από τα τείχη την εξέλιξη του πολέμου πρβ και Ζ Βλ. Α. Στέφος, όπ.π. (1994), Για το αρχαίο κείμενο των τριών θρήνων (Ανδρομάχης, Εκάβης, Ελένης), βλ. Επίμετρο. Για τους θρήνους, βλ. Μ. Χριστόπουλος, «Ομηρικοί Νεκρικοί Θρήνοι. Ιλιάδος Ω Μαρτυρίες και ερμηνείες», Αρχαιογνωσία, 2007, Ch. Tsagalis, The Improvised Laments in the Iliad, Cornell University, 1998, 7-10 (διδ. Διατρ. = Epic Grief. Personal Lament in Homer s Iliad, Berlin-N. York, 2004.) 27

28 ακολουθήσει, και παράλληλα της δίνεται η ευκαιρία να εκφράσει την αγάπη της για τον αδελφό της. β) Παρουσία της Κασσάνδρας στην σκηνή του θρήνου του Έκτορα Ο Atchity 53 αποδίδει στην παρουσία της Κασσάνδρας πολιτικό ρόλο. Ο θάνατος του Έκτορα θα σημάνει και την άλωση της Τροίας, γιατί ο ήρωας έπαιζε καθοριστικό ρόλο στα πολιτικά και κοινωνικά δρώμενα της πόλης. Ο ρόλος του αυτός γίνεται γίνεται σαφής μεταξύ των άλλων στα λόγια της Ανδρομάχης (Ω ). 54 Αυτό συνάδει και με το γεγονός ότι βρισκόμαστε στην τελευταία ραψωδία του έπους, το οποίο ολοκληρώνεται με ένα καθολικό πένθος που κυριαρχεί και στα δυο στρατόπεδα. Μελετώντας τη ραψωδία Ω και ιδιαίτερα τη σκηνή των τριών γόων (Ανδρομάχη, Εκάβη, Ελένη), διερωτάται κανείς γιατί ο Όμηρος ενέταξε στη σκηνή των θρήνων την Ελένη και όχι τον πατέρα του Έκτορα, Πρίαμο, ή την αδελφή του, Κασσάνδρα. Ο Πρίαμος είχε ήδη θρηνήσει τον Έκτορα στη σκηνή του Αχιλλέα. Επίσης στόχος του ποιητή ήταν να δημιουργήσει μια αντιστοιχία ανάμεσα στη ραψωδία Ζ και στη Ω Ο ποιητής παρουσιάζει τα ίδια πρόσωπα που συνάντησε ο Έκτορας, όταν επέστρεψε στην Τροία (Ζ ), να εμφανίζονται με την ίδια σειρά και στην τελευταία ραψωδία του έπους (Ω ) για να θρηνήσουν το θάνατο του, σηματοτοδοτώντας έτσι την πτώση της Τροίας. 55 Αναφορικά με την Κασσάνδρα, ο ποιητής αφ ενός δεν θέλει να την παραλείψει, για αυτό την εντάσσει στο πένθος ως αδελφή του Έκτορα, αφ ετέρου πιθανότατα ήθελε να ολοκληρώσει το έπος του με την Ελένη, που αποτέλεσε την 53 Βλ. K. J. Atchity, Homer s Iliad-The shield of Memory, Southern Illinois Press, 1978, Βλ. Για το αρχαίο κείμενο, βλ. Επίμετρο. 55 Για την ανάλυση του θέματος αυτού, βλ. Μ. Χριστόπουλος (M. Christopoulos), Όψεις της Ελένης στο Έπος και στο Δράμα/Views of Helen in Epic and Drama, ὀνειρόφαντοι, πενθήμονες, δόξαι, Πατάκης, Αθήνα, 2007,

29 αφορμή 56 του Τρωικού πολέμου. 57 Τέλος, ας προστεθεί εδώ και ένα ακόμα λόγος. Η Κασσάνδρα, που εμφανίζεται στο έπος μόνο δυο φορές, δε θα προσέδιδε στο συγκεκριμένο χωρίο την απαιτούμενη δραματικότητα και γι αυτό το έπος δεν ολοκληρώνεται με το δικό της θρήνο. Η γοερή κραυγή της Κασσάνδρας τη στιγμή που αντικρίζει τη σορό του αδελφού της, ενέπνευσε μεταγενέστερους ποιητές (Αισχύλο, Ευριπίδη) να αξιοποιήσουν αυτό το μοτίβο σε σκηνές με διαφορετικό περιεχόμενο. Η θρηνητική κραυγή της αυξάνει τη δραματική ένταση, ιδιαιτέρα στα χωρία όπου η Κασσάνδρα καταλαμβάνεται από τη μανία του θεού Απόλλωνα και σε μια κατάσταση ενθουσιασμού προφητεύει τα επικείμενα δεινά. 58 γ)«κασσάνδρη ἰκέλη χρυσῇ Ἀφροδίτῃ» Και σε αυτό το χωρίο ο Όμηρος τονίζει την ομορφιά της Κασσάνδρας. Αυτή τη φορά την παρομοιάζει με τη θεά Αφροδίτη «Κασσάνδρη ἰκέλη χρυσῇ Ἀφροδίτῃ». Αυτός ο στίχος αξίζει να διερευνηθεί περισσότερο, καθώς τον ίδιο λογότυπο χρησιμοποιεί ο Όμηρος και για τη Βρησιήδα (Π 282) Για το θέμα αυτό βλ. H. Roisman, Helen in the Iliad. Causa belli and victim of war: from silent weaver to public speaker, AJPh (2006), 1-36 N. Worman, The Voice of Which is Not One: Helen s Vrebal Guises in Homeric Epic in Making Silence Speak: Women s Voices in Greek Literature and Society, Princeton, 2001 M. Suzuki, Metamorphoses of Helen, Authority and the Epic, Ithaca, N.Y., 1989, K.J. Reckford, Helen in the Iliad, GRBS 5, (1964), 5-20 M. Alexiou, The Ritual Lament in Greek Tradition, Cambridge, 1974, G.J. Groten, Homer Helen, G&R 15 (1968), Βλ. Μ. Χριστόπουλος, όπ.π. (2007), Η σημασία της «κραυγής», όταν η Κασσάνδρα καταλαμβάνεται από την μανία του θεού και αρχίζει να προφητεύει και το αποτέλεσμα που δημιουργεί θα αναλυθεί στα επόμενα κεφάλαια, καθώς ο Όμηρος δεν προβάλλει τις προφητικές ικανότητες της Κασσάνδρας. 59 Πρβλ. Ιλιάδα Π 282 «Βρισηῒς δ' ἄρ' ἔπειτ' ἰκέλη χρυσέῃ Ἀφροδίτῃ». Τον ίδιο λογότυπο χρησιμοποιεί ο Όμηρος και για την Πηνελόπη, Οδύσσεια μ «ἡ δ' ἴεν ἐκ θαλάμοιο περίφρων Πηνελόπεια, Ἀρτέμιδι ἰκέλη ἠὲ χρυσῇ Ἀφροδίτῃ» και στην ξ «ἡ δ' ἴεν ἐκ θαλάμοιο περίφρων Πηνελόπεια, Ἀρτέμιδι ἰκέλη ἠὲ χρυσῇ Ἀφροδίτῃ» 29

30 Ο Taplin ισχυρίζεται ότι πρόκειται για μια σπάνια διάκριση. 60 Η θεά Αφροδίτη ήταν μια θεά, που εκπροσωπούσε τον έρωτα και το γάμο. 61 Η Κασσάνδρα, εξαιτίας της ομορφιάς της, γοήτευσε τον Οθρυονέα, ο οποίος ζήτησε να την παντρευτεί Ν ). Δεν υπάρχει, όμως, κάποια μαρτυρία σύμφωνα με την οποία η Κασσάνδρα να ενέδωσε τουλάχιστον με τη θέλησή της- σε κάποιον από τους άνδρες που γοητεύτηκαν από αυτήν. Η Mazzoldi 62 υποστηρίζει ότι ο στίχος αυτός αφ ενός υπονοεί την αναγκαία επαφή με τον ανδρικό κόσμο, ως προς την έννοια του γάμου και του έρωτα, αφ ετέρου τα χαρακτηριστικά αυτά δικαιολογούν γιατί προκάλεσε την ερωτική επιθυμία του θεού Απόλλωνα. Η Κασσάνδρα, αν και αποτελεί πρότυπο ομορφιάς και θηλυκότητας, σύμφωνα με το ομηρικό χωρίο, η παρουσία της στην αρχαία ελληνική γραμματεία είναι αμφίσημη: μολονότι αποτέλεσε αντικείμενο ερωτικού πόθου πολλών ανδρών, δεν εντάχθηκε ποτέ σε εκείνο τον κύκλο αλλαγής που αντιπροσωπεύει ο γάμος. Η άρνησή της δεν αφορά μόνο τον κόσμο των θνητών, αλλά και τον κόσμο των θεών. Πιο συγκεκριμένα, η εκούσια άρνησή της να ενδώσει στον Απόλλωνα προκάλεσε τη θεϊκή οργή για να την τιμωρήσει ο θεός της αφαίρεσε την πειθώ. Η τέλεια γνώση του παρόντος, του παρελθόντος και του μέλλοντος υποχρέωσε την Κασσάνδρα να προειδοποιεί τους ανθρώπους για τα επικείμενα δεινά, χωρίς όμως να γίνεται πιστευτή. Έτσι η Κασσάνδρα απομονώθηκε από το γύρω κόσμο και οι άλλοι την αντιμετώπιζαν ως μαινάδα. Συνεπώς για την ίδια η ομορφιά της αποτέλεσε την αιτία πολλών δεινών (βιασμός από τον Αίαντα, σκλάβα του Αγαμέμνονα, μη πιστευτή προφήτισσα). 60 Βλ. O. Taplin, Homeric Soundings: The shaping of the Iliad, Oxford, Oxford University Press, Oxford, 1992, Βλ. S. Mazzoldi, όπ.π. (2001), 18 με τις υποσημειώσεις. 30

31 δ) Σύγκριση Κασσάνδρας- Χρυσηίδας Η μοίρα της Κασσάνδρας παραβάλλεται, σύμφωνα με τον Anderson, με τη μοίρα της Χρυσηίδας. 63 Ενδεχομένως δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η Ιλιάδα ξεκινάει με τη Χρυσηίδα, ενώ ολοκληρώνεται με την Κασσάνδρα. Τα κοινά σημεία ανάμεσα στη μοίρα της Χρυσηίδας και στη μοίρα της Κασσάνδρας είναι τα εξής: α) Η Κασσάνδρα έγινε σκλάβα του Αγαμέμνονα μετά την άλωση της Τροίας, ενώ η Χρυσηίδα απήχθη και αιχμαλωτίστηκε από Αγαμέμνονα κατά την άλωση της Τρωικής Θήβας. β) Η ομορφιά είναι το δεύτερο κοινό σημείο τους, που αποτέλεσε συγχρόνως και την αιτία των δεινών τους. Ο αρχηγός των Αχαιών γοητεύτηκε από την ομορφιά και των δυο γ) και οι δυο συνδέονται με το θεό Απόλλωνα: οι προφητικές ικανότητες της Κασσάνδρας προέρχονται από τη σχέση της με το θεό, ενώ η Χρυσηίδα είναι κόρη του ιερέα του Απόλλωνα, του Χρύση 64 και δ) τόσο η Κασσάνδρα, όσο και η Χρυσηίδα βρίσκονται στο κέντρο της θεϊκής εκδίκησης κατά των Αχαιών. Όταν ο Αγαμέμνων αρνείται να αφήσει ελεύθερη τη κόρη του Χρύση, ο ιερέας επικαλείται το θεό του οποίου η οργή έπληξε αμέσως ολόκληρο το στρατό. Ο Αίας, βιάζοντας την Κασσάνδρα στο ναό της Αθηνάς, προκάλεσε την οργή της θεάς που έπληξε όλους τους Αχαιούς. 65 Δεδομένου ότι υπάρχουν πολλές ομοιότητες ανάμεσα στην Κασσάνδρα και στη Χρυσηίδα οφείλουμε να εξετάσουμε αν υπάρχει κάποιος συσχετισμός ανάμεσα στις ιστορίες των δυο μυθικών προσώπων. Είναι γνωστό ότι η ιστορία της Τροίας, συγκριτικά με αυτήν της άλωσης της Τρωικής Θήβας, απασχόλησε περισσότερο τους μεθομηρικούς ποιητές, μερικοί από τους 63 Αναλυτικότερα για τις ομοιότητες ανάμεσα στη Χρυσηίδα και στην Κασσάνδρα, βλ. J.M. Anderson, The Fall of Troy in Early Greek Poetry and Art, Oxford, Clarendon University Press, Oxford, 1997, Πρβλ. Ὁμήρου, Ἰλιάδα Α 370: «Χρύσης δ' αὖθ' ἱερεὺς ἑκατηβόλου Ἀπόλλωνος». 65 Στην Κύπρια, υπάρχει μια αφήγηση για την άλωση της Θήβας, στην οποία φαίνεται ξεκάθαρα μια βαθύτερη σύνδεση ανάμεσα στη Χρυσηίδα και στην Κασσάνδρα. Αυτή όμως η περίπτωση αναλύεται στο επόμενο κεφάλαιο. 31

32 οποίους έδωσαν στην Κασσάνδρα ακόμα και πρωταγωνιστικό ρόλο. Το ότι οι ποιητές δημιούργησαν ένα διάλογο ανάμεσα στα δυο αυτά πρόσωπα είναι μια αμφίβολη υπόθεση. Αν και κάποιοι ποιητές παρουσιάσαν την άλωση της Θήβας ως μικρογραφία της άλωσης της Τροίας, η σχέση ανάμεσα στην Κασσάνδρα και στη Χρυσηίδα δεν αποσαφηνίζεται και έτσι δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η ιστορία της Κασσάνδρας προήλθε από την ιστορία της Χρυσηίδας. 66 Γνώριζε ο Όμηρος τις προφητικές ικανότητες της Κασσάνδρας; Ένα ακόμα θέμα που απασχόλησε ιδιαίτερα τους μελετητές αναφορικά με την παρουσία της Κασσάνδρας στο έπος είναι κατά πόσο ο Όμηρος γνώριζε τις προφητικές ικανότητες της Κασσάνδρας. 67 Έχει, βέβαια, υποστηριχθεί ότι ο Όμηρος παρουσιάζει την Κασσάνδρα να ξεχωρίζει πρώτη τη σορό του Έκτορα, εξαιτίας του θεϊκού χαρίσματος που διαθέτει. Θεωρούμε πιθανότερο ότι ο Όμηρος, ακόμα και αν γνώριζε ότι η Κασσάνδρα είχε προφητικές ικανότητες, επέλεξε να μην την παρουσιάσει με αυτά τα χαρακτηριστικά. Η ανησυχία και η αγωνία της για τον πατέρα και τον αδελφό της ενδεχομένως να την οδήγησαν στα τείχη της Τροίας. Αυτό το γεγονός ενισχύεται και από την άποψη του Mason 68 ο οποίος παραθέτει ως τεκμήριο το αρχαίο σχόλιο στο Ω 699 «οὐ γὰρ οἶδεν αὐτὴν μὰντιν ὁ ποιητὴς». Άλλωστε σε κανένα άλλο χωρίο της Ιλιάδας, αλλά, όπως θα δούμε παρακάτω ούτε της Οδύσσειας, δεν υπάρχει κάποια σαφής 66 Η επανεμφάνιση μιας άλλης πραγματικής αφήγησης της άλωσης της Θήβας, όπως τη θυμάται η Ανδρομάχη στη ραψ. Ζ της Ιλιάδας υποδηλώνει το αντίθετο, αλλά η «απόδειξη» αυτή είναι ενταγμένη στο αφηγηματικό πλαίσιο της Ιλιάδας. Βλ. J.Μ. Anderson. όπ.π. (1997), Η Mazzoldi επισημαίνει ότι η Κασσάνδρα δεν εμφανίζεται στα ομηρικά ποιήματα με προφητικές ιδιότητες. Για τη θέση που πήραν οι υπόλοιποι μελετητές πάνω στο θέμα αυτό, βλ. S. Mazzoldi, όπ.π., (2001), Επίσης, βλ. J. Davreux, όπ.π. (1942), Βλ. P. G. Mason, Kassandra, JHS 79 (1959),

33 αναφορά ότι η Κασσάνδρα διέθετε προφητικές ικανότητες. Ο Όμηρος, άλλωστε, ενδιαφέρεται να τονίσει μόνο την ομορφιά της Κασσάνδρας και αυτό γίνεται κατανοητό και στα δυο ομηρικά χωρία (Ν , Ω ). Ὁμήρου, Ἰλιάδα Χ Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ιλιάδα, εκτός από τις άμεσες αναφορές που γίνονται για την Κασσάνδρα, υπάρχει και μια έμμεση αναφορά στη ραψωδία Χ στ Στους στίχους αυτούς ο Πρίαμος προσπαθεί να αποτρέψει τον Έκτορα να πολεμήσει με τον Αχιλλέα. Ο Πρίαμος διαισθάνεται το θάνατο του γιού του και προβλέπει το μέλλον της υπόλοιπης οικογένειας. Πιο συγκεκριμένα του λέει ότι, αν ο Έκτορας σκοτωθεί, ο ίδιος θα βιώσει άσχημα τα τελευταία χρόνια της ζωής του, γιατί τα δεινά θα πλήξουν την οικογένειά του. Στη συνέχεια προλέγει, σχεδόν διορατικά, τις επερχόμενες συμφορές: θα δει τα παιδιά του να σκοτώνονται, τις κόρες του να γίνονται σκλάβες των νικητών, το ανακτορό του να καταστρέφεται, τα μικρά παιδιά να σκοτώνονται και τις νύφες του να μεταφέρονται ως σκλαβες στις Αχαϊκές πόλεις. Πιο συγκεκριμένα, στο κείμενο της Ιλιάδας (Τ), ο στ. 62 «υἷάς τ' ὀλλυμένους ἑλκηθείσας 70 τε θύγατρας», πιθανότατα αποτελεί υπαινιγμό για την τραγική τύχη της Κασσάνδρας, που αρπάχθηκε βίαια από τον Αίαντα το Λοκρό και το επίσης τραγικό τέλος του Αστυάνακτα που τον πέταξαν από τα τείχη της Τροίας. Τα γεγονότα αυτά απαντούν στα μεταγενέστερα έργα του Επικού Κύκλου (Ἱλίου Πέρσις, Μικράς Ἱλιάς), στα 69 Για το αρχαίο κείμενο, βλ. Επίμετρο. 70 Το ρήμα «ἓλκειν» χρησιμοποιείται με την έννοια του «αρπάζω βίαια, βιάζω» και στην Οδύσσεια λ 580 πρβ. επίσης Ζ 465 «ἑλκυθμοῖο». 33

34 οποία περιγράφεται η άλωση της Τροίας. 71 Ενδεχομένως, όμως, να υπονοείται εδώ ένα ακόμα επεισόδιο που συνδέεται με την τύχη της Κασσάνδρας: η μετάβαση της στις Μυκήνες, ως σκλάβας του Αγαμέμνονα, μετά την άλωση της Τροίας. Συνεπώς η μετοχή «ἑλκηθείσας», στην περίπτωση που είναι υπαινιγμός για την Κασσάνδρα, μπορεί να παραπέμπει σε δυο τραγικά γεγονότα: στον βιασμό της από τον Αίαντα το Λοκρό, αλλά ακόμα και στην αιχμαλωσία της από τον Αγαμέμνονα. 34

35 1.2. Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ: ΟΔΥΣΣΕΙΑ Η περιγραφή της δολοφονίας δια στόματος Αγαμέμνονος Η ιστορία της Ορέστειας αποκτά στη ραψωδία λ συγκλονιστικές διαστάσεις, καθώς ο ίδιος ο Αγαμέμνονας, όντας νεκρός, αφηγείται στον Οδυσσέα το θάνατό του. Ο Μυκηναίος βασιλιάς αποκαλύπτει τόσο τον αποκλειστικό υπαίτιο του θανάτου του, όσο και τον εκτελεστή της δολοφονίας του. Πρόκειται για μια λεπτομέρεια, που αφ ενός επιτείνει την ιδιαιτερότητα της σκηνής, αφ ετέρου είναι σημαντική, γιατί δεν απαντά στα υπόλοιπα χωρία της Οδύσσειας, στα οποία γίνεται λόγος για τη δολοφονία του Αγαμέμνονα. 72 Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι o Όμηρος διαχωρίζει το ρόλο του Αίγισθου από αυτόν της Κλυταιμνήστρας σε σχέση με τη δολοφονία του Αγαμέμνονα και της Κασσάνδρας. Σε μεταγενέστερους ποιητές (κυρίως στον Αισχύλο) η Κλυταιμνήστρα παρουσιάζεται να έχει σχεδιάσει και παράλληλα να έχει εκτελέσει το έγκλημα. Ο Αισχύλος, σύμφωνα με τον Jones, στην Ορέστεια προσπαθώντας να τονίσει το θέμα της οικογενειακής κατάρας, δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο στην Κλυταιμνήστρα, παραγκωνίζοντας έτσι το ρόλο του Αίγισθου στο σχεδιασμό και στην εκτέλεση του φόνου. 73 Η παρουσία της Κασσάνδρας στο λ Βλ. R.D. Dawe, The Odyssey. Translation and Analysis, Sussex, England, 1993, 452, σχολ. στ. 405 κ.ε. 73 Βλ. P. V. Jones, Homer s Odyssey, Bristol, 1988, 106, σημ. στ

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα

Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα. Η γυναίκα στην Ιλιάδα ως μητέρα Διαθεματική Εργασία στην Ιλιάδα Θέμα : Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στην Ιλιάδα (με βάση τις ραψωδίες που διδαχτήκαμε). Η γυναίκα μέσα στην Ιλιάδα εμφανίζεται ως μητέρα, σύντροφος, σύζυγος, ως πρότυπο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΛΕΝΗ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΛΕΘΡΟΥ» Ο απόηχος του μύθου της ωραίας Ελένης στην εποχή της τεχνολογίας, στο μεταίχμιο του 20ου με τον 21ο αι.

«Η ΕΛΕΝΗ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΛΕΘΡΟΥ» Ο απόηχος του μύθου της ωραίας Ελένης στην εποχή της τεχνολογίας, στο μεταίχμιο του 20ου με τον 21ο αι. «Η ΕΛΕΝΗ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΛΕΘΡΟΥ» Ο απόηχος του μύθου της ωραίας Ελένης στην εποχή της τεχνολογίας, στο μεταίχμιο του 20ου με τον 21ο αι. Εισαγωγή Πώς προέκυψε η ιδέα: Ιδέα για συμμετοχή στο Β Παγκύπριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Θ.Ε. Ε.Λ.Π. 31 «ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ» ΘΕΜΑ 2 ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ 2007-2008 «Αφού μελετήσετε προσεκτικά τις ενότητες 3.2. και 3.3 του διδακτικού εγχειριδίου σας Ο Δραματικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ- Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ A N A K O I N Ω Σ Η

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ A N A K O I N Ω Σ Η ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ A N A K O I N Ω Σ Η Δεκτοί με κατατακτήριες εξετάσεις στο Τμήμα Φιλολογίας γίνονται μόνο με εξετάσεις. Ο αριθμός των εισακτέων για το 2015-2016 ορίζεται στους 40

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Θα διδαχτούν η Ομήρου Οδύσσεια και οι Ηροδότου Ιστορίες σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Α) ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο)

13Κ7: Εισαγωγή στην Ιστοριογραφία. Ηρόδοτος (Α Εξάμηνο) 13Κ31_15: Ηρόδοτος - Θουκυδίδης Ξενοφών (Δ Εξάμηνο) 2014-2015 2015-2016 13Κ1: Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας (Α 13Κ2_12: Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας (με διδασκαλία πεζών κειμένων) (Α 13Κ1: Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου Ευριπίδης Ο Ευριπίδης είναι ο νεότερος από τους σημαντικότερους τραγικούς ποιητές μετά τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. Είναι ρεαλιστής. Φέρνει τη τραγωδία κοντά στην πραγματικότητα. Παρουσιάζει τους μυθικούς

Διαβάστε περισσότερα

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι.

Η Γενιά του 1880: Βιζυηνός- Παπαδιαμάντης Υ κ. Αποστολή / κ. Αθήνη ΠΑΜ14. Ιστορία της Νεοελληνικής. Λογοτεχνίας: 18 ος 20 ος αι. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ωρολόγιο Πρόγραμμα Εαρινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2010-2011 Β ΕΞΑΜΗΝΟ 9.00 10.00 Γενική Γλωσσολογία ΙΙ Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ επιµέλεια Μαρία Ρεβελάκη ΤΡΩΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ Α) Τα πριν την εκστρατεία

ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ επιµέλεια Μαρία Ρεβελάκη ΤΡΩΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ Α) Τα πριν την εκστρατεία ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ (από το πρόγραµµα της θεατρικής οµάδας Γυµν-Λυκ Καλλιµασιάς Χίου 2004 για τη παράσταση «Το µέγα δέος ο άνθρωπος γεννά» επιµέλεια Μαρία Ρεβελάκη Οι υποθέσεις των αρχαίων ελληνικών τραγωδιών

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007

ÈÅÌÁÔÁ 2007 ÏÅÖÅ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2007 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ιονύσιο Σολωµό «Ο Κρητικό» 3 3 4 σαν πέτρες µε βυθίζουν! 4 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Θέµατα της Επτανησιακής Σχολής που απαντούν στα δοθέντα αποσπάσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ

Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ Η ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗΣ ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ 1. Ιστορία της έρευνας 2. Ο Μελχισεδέκ στην Παλαιά Διαθήκη 3. Ο Μελχισεδέκ στην απόκρυφη γραμματεία 4. Ο Μελχισεδέκ στα χειρόγραφα του Κουμράν 5. Ο Μελχισεδέκ στους Φίλωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014-2015 Μεσαία ΔΕΥΤΕΡΑ, 19-01-2015 ΤΡΙΤΗ, 20-01-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 21-01-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 22-01-2016 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 23-01-2015 13Κ14_11:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

12-3 ΑΔ κ. Γεωργαντά, Ιστορία Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας: Αρχές 17 ος αι. 9-12 ΠΑΜ14 Κ. Αρχάκης, Γενική Γλωσσολογία Ι

12-3 ΑΔ κ. Γεωργαντά, Ιστορία Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας: Αρχές 17 ος αι. 9-12 ΠΑΜ14 Κ. Αρχάκης, Γενική Γλωσσολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2013 2014 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 9-12 ΠΑΜ 14, ΑΔ, K9

Διαβάστε περισσότερα

1 ο βήμα Δηλώνετε μάθημα. 2ο βήμα Δηλώνετε σύγγραμμα

1 ο βήμα Δηλώνετε μάθημα. 2ο βήμα Δηλώνετε σύγγραμμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΑΠΟ 17-10-2014 ΕΩΣ 31-10-2014 ΠΡΟΣΟΧΗ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Η ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

109 Φιλολογίας Αθήνας

109 Φιλολογίας Αθήνας 109 Φιλολογίας Αθήνας Σκοπός Τα Τμήματα Φιλολογίας σκοπό έχουν να αναδεικνύουν επιστήμονες ικανούς να ερευνούν τον αρχαίο ελληνικό, βυζαντινό και νεοελληνικό κόσμο, όπως αυτός εκφράζεται μέσα από τα φιλολογικά,

Διαβάστε περισσότερα

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού:

1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: ΕΠΟΧΗ ΧΑΛΚΟΥ 1. Χρωματίζω στη γραμμή του χρόνου την εποχή του χαλκού: 3000 1100 π. Χ. 1100-800 πχ 800-500 πχ 500-323 πχ 323-146 πχ 146πΧ-330 μχ 2. Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες

Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες Το φως αναφέρεται σε σχετικά έντονο βαθμό στη μυθολογία, τόσο στην ελληνική όσο και στη μυθολογία άλλων αρχαίων λαών που το παρουσιάζουν σε διάφορες μορφές (ήλιος, σελήνη, αστέρια, κ.ά) και σε ένα μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης

Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης Η Λατινική γραμματική της σειράς Bescherelle είναι μια εύκολη και πλήρης γραμματική της λατινικής γλώσσας, με αντικειμενικό στόχο να δι ευκολύνει τη μελέτη, τη μετάφραση και

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ 09-01-14 ΕΩΣ 20-01- 14 ΠΡΟΣΟΧΗ!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Η ΔΗΛΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΟΜΑΤΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΑΣ ΣΤΟ ΕΞΑΜΗΝΟ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 12:00-15:00 Μεσαία Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 11-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση)

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος. α) Με ποια διάταξη και από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ A : ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ KATA ΘΕΜΑ ΘΕΟΙ - ΛΑΤΡΕΙΑ: Αφροδίτη: Πεζογραφία, Β3, σ. 100. Πεζογραφία, Β16, σ. 116. Λατρεία Αφροδίτη : Κύπρια έπη, σ. 37. Κινύρα, Α12, σ. 42. ΔΙΑΤΡΟΦΗ: Αλάτι: Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 106 Ελληνικής Φιλολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Ιστορικό του Τμήματος Το Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης ιδρύθηκε με το Π.Δ 365/1993(ΦΕΚ 156/13-9-1993 τεύχος Α') και άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΠΟΥ ΚΑΚΟΠΑΘΗΣΕ.. (ΠΑΡΑΛΟΓΗ) ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ ΣΑΒΙΝΑ ΜΑΝΤΑ ΠΟΛΥΤΙΜΗ

ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΠΟΥ ΚΑΚΟΠΑΘΗΣΕ.. (ΠΑΡΑΛΟΓΗ) ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ ΣΑΒΙΝΑ ΜΑΝΤΑ ΠΟΛΥΤΙΜΗ ΤΗΣ ΝΥΦΗΣ ΠΟΥ ΚΑΚΟΠΑΘΗΣΕ.. (ΠΑΡΑΛΟΓΗ) ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΥ ΣΑΒΙΝΑ ΜΑΝΤΑ ΠΟΛΥΤΙΜΗ 15.10.2012 ΒΙΒΛΙΟ ΣΕΛΙΔΕΣ : 28 30 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ: Η ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΗΣ ΤΥΧΗΣ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό.

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. Ομηρική εποχή Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (από το 1100 ως το 323 π.χ.) ΕΙΣΑΓΩΓΗ: 1600-1100π.Χ.:Πρωτοϊστορική περίοδος που οδηγεί στο μυκηναϊκό πολιτισμό. 1100 π.χ.: Εναρξη της ελληνικής ιστορίας. 11 ος 9 ος αιώνας:οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 31-08-2015 ΤΡΙΤΗ, 01-09-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 02-09-2015 ΠΕΜΠΤΗ, 03-09-2015 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός

Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού. Κωνσταντίνος Πατσαρός Εμπλουτισμένο μάθημα της Ιστορίας για τη Γ Δημοτικού Κωνσταντίνος Πατσαρός Master in Education University of Manchester Σκοπός: Να γνωρίσουν οι μαθητές την ακρόπολη των Μυκηνών. Να γνωρίσουν την αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΑΝΑΓΗ ΑΝΤΡΕΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Εστία Η Εστία ήταν η μεγαλύτερη κόρη και το πρώτο παιδί του Κρόνου και της Ρέας, γι' αυτό και τέθηκε επικεφαλής όλων των μεγάλων Θεοτήτων. Προστάτιδα της οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις λυρισµό 2.

Απαντήσεις λυρισµό 2. Απαντήσεις 1. Η λιτότητα, η εκφραστική καθαρότητα, ο δωρικός χαρακτήρας της αφήγησης, το απλό και λιτό ύφος, ο αφαιρετικός και συνάµα περιεκτικός λόγος, είναι µερικά από εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος

Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς. Νίκος Γκάτσος ΤΟ ΠΟΙΗΜΑ Ο ΕΦΙΑΛΤΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗΣ Εκεί που φύτρωνε φλησκούνι και άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club

αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club αθηνόραµα travel αθηνόραµα umami αθηνόραµα digital αθηνόραµα Club αθηνόραµα.gr Μενού ΣΙΝΕΜΑ ΘΕΑΤΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ BARS & CLUBS NIGHT LIVE FASHION & B Ανδροµάχη Η τραγωδία των ερωτευµένων Από Ιλειάνα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη

Μαντείο της Δωδώνης. Πριν την επίσκεψη 1 Μαντείο της Δωδώνης Πριν την επίσκεψη Αλήθεια ποιος δεν θα ήθελε να ξέρει το μέλλον του; Από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι προσπαθούν να βρουν τρόπους να ανακαλύψουν αυτό που κρύβει το αύριο. Να πάρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Πτυχιούχων ΤΕΙ (Παν/κό έτος 2011-2012) (Απόφαση ΓΣ 326/26.5.2011) 1 Πτυχιούχων διετούς κύκλου Σπουδών (Παν/κό έτος 2011-2012) (Απόφαση ΓΣ 326/26.5.2011) 2 ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ

Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ Ο ΘΕΟΣ ΗΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΑΖΤΕΚΟΙ ΙΝΚΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΑΡΜΑΚΟΛΑΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ 14/3/2014 1 Ο ΗΛΙΟΣ ΜΑΣ Ο Ήλιος είναι ένα άστρο, όμοιο με τα υπόλοιπα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τ Μ Η Μ Α Φ Ι Λ Ο Λ Ο Γ Ι Α Σ Ωρολόγιο Πρόγραμμα Χειμερινού Εξαμήνου, Ακαδημαϊκό έτος 2013-20 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 9.00 10.00 κ. Γεωργιάδου, Αρχαία Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Β.1. σύγχρονο Πατρόκλου 75 & Αίαντος Κεντρική Πλατεία Ιλίου 210 2693484 210 2617652 www.sygxrono.gr

Β.1. σύγχρονο Πατρόκλου 75 & Αίαντος Κεντρική Πλατεία Ιλίου 210 2693484 210 2617652 www.sygxrono.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1. Το έργο του Βιζυηνού,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτική συνάντηση

Επιμορφωτική συνάντηση Επιμορφωτική συνάντηση Ψηφιακό υλικό (διαδραστικάσχολικά βιβλία, Ψηφίδες, Φωτόδεντρο) και διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Ευγενία Δανιηλίδου Σχολική Σύμβουλος ΠΕ02 21 Οκτωβρίου2015 Διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49)

Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) ΠΟΙΗΣΗ 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Φρανσουά Βιγιόν: «Μπαλάντα των κυριών του παλαιού καιρού» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α3, σσ. 47-49) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ Α ΕΞΑΜΗΝΟ 13Κ1 Εισαγωγή στην Κλασική Φιλολογία - Επισκόπηση της κ. Μαρκαντωνάτος Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας Δευτέρα 17/6 15:00 18:00 13Κ2_12 Επισκόπηση της Λατινικής Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ

«ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ «ΙΚΕΤΙΔΕΣ» ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ 1ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΆΡΓΟΥΣ Ο μύθος των Δαναΐδων, ο γενέθλιος μύθος του Άργους, αναβίωσε στο αρχαίο θέατρο της πόλης, από τη Θεατρική Ομάδα του 1ου Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕ. Γ. & ΤΕ. ΤΡ. Δ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: Φ.Π. ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤΕΛΕΙΟΦΟΙΤΩΝ Καθηγήτρια Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ Κατεύθυνση: Φυτική Παραγωγή Ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ).

ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). ΠΛΑΝΗΤΕΣ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΜΑΔΑΣ (Τετράβιβλος, βιβλίο 1ο, κεφ. 7, σελ. 42-43, Περί ημερινών και νυκτερινών ). Οι ομάδες των πλανητών (Sects) και η σπουδαιότητά τους σε ένα χάρτη Η πρωταρχική ενέργεια που

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ

Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής. Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ Οιδίποδας Τύραννος Σοφοκλής Σπύρος Αντωνέλλος ΕΜΕ 2 μαθήματα πριν την ανάλυση της τραγωδίας του Σοφοκλή«Οιδίποδας Τύραννος» Προϋπoθέσεις: Οι μαθητές: 1)Να γνωρίζουν το περιεχόμενο της συγκεκριμένης τραγωδίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

H παραδοσιακή Eλένη. H Ευριπίδεια Ελένη

H παραδοσιακή Eλένη. H Ευριπίδεια Ελένη H παραδοσιακή Eλένη Η µυθολογία γενικά προβάλλει την Ελένη σαν ένα πρότυπο οµορφιάς που στάθηκε αίτιο ενός δεκαετούς πολέµου και οδήγησε στον αφανισµό εκατοντάδων ανδρών και µεγάλων ηρώων. Στον Όµηρο η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη

Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη Ελληνικό Φαινόμενο στη Γεωργιανή Τέχνη NINO BADASHVILI Φιλόλογος Γεωργία Με την ευκαιρία της Συνάντησης, θα ήθελα να επισημάνω κάποια ίσως άγνωστα στοιχεία που είναι ιστορικά ορόσημα στις ελληνογεωργιανές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28)

Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ακριτικό τραγούδι: Ο γιος της χήρας (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 27-28) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ποιο είναι το πρωταγωνιστικό πρόσωπο του ποιήµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών

ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. των αναλυτικών 1 ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας. Γενικοί άξονες όλων των αναλυτικών 2 Εισαγωγή του ΝΑΠ της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας στα Σχολεία Η εισαγωγή του ΝΑΠ στα Αρχαία Ελληνικά

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα