ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ FLORA SPORADUM: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΠΟΡΑΔΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΚΑΘΑΡΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Α.Μ. 269 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΜΑΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΑΤΡΑ 2006 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

2 ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ FLORA SPORADUM: ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΤΩΝ ΒΟΡΕΙΩΝ ΣΠΟΡΑΔΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΜΑΡΗ ΓΕΩΡΓΙΑ (ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ) ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (ΜΕΛΟΣ) ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΘΕΟΦΑΝΗΣ (ΜΕΛΟΣ) ΠΑΤΡΑ 2006

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαιτέρως την επιβλέπουσα καθηγήτρια μου κ. Γεωργία Καμάρη, για τις χρήσιμες συμβουλές και γνώσεις που μου παρείχε καθ όλη τη διάρκεια του μεταπτυχιακού μου, καθώς και για την πολύτιμη βοήθεια της, στην συγγραφή της διπλωματικής μου εργασίας. Ακόμα, θα ήθελα να ευχαριστήσω τα άλλα δυο μέλη της τριμελούς επιτροπής μου, τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Παναγιώτη ημόπουλο και τον Dr. Θεοφάνη Κωνσταντινίδη, για την αρωγή τους και τις πολύτιμες συμβουλές τους, για την συγγραφή της διπλωματικής μου εργασίας. Ευχαριστώ τους μεταπτυχιακούς φοιτητές Καρακίτσο Σπύρο για την συμπαράσταση τους και την συνεργασία τους. Επιπρόσθετα, θα ήθελα να ευχαριστήσω την κ. Πέπη Μπαρέκα για την πολυδιάστατη βοήθεια που μου παρείχε σε όλη την διάρκεια του μεταπτυχιακού μου. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Μπόμπα Αγγελική και όλη την οικογένεια μου, για την ψυχολογική στήριξη που μου παρείχαν.

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΓΕΝΙΚΑ 1.1. Γενική Περιγραφή των Σποράδων Περιγραφή Ν. Σκιάθου Περιγραφή Ν. Σκοπέλου Περιγραφή Ν. Αλοννήσου Περιγραφή Ν. Σκύρου Περιγραφή κυριότερων νησίδων Γεωλογία των Β. Σποράδων Κλίμα των Β. Σποράδων Περιγραφή τύπων βλάστησης και οικοτόπων Β. Σποράδων...24 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 2.1. Παρουσίαση της Βάσης Δεδομένων Συγγράμματα και δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν Φυτογεωγραφικές περιοχές της Ελλάδας...39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ 3. Επεξεργασία δεδομένων...41 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΕΝΔΗΜΙΣΜΟΣ-ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ 4.1. Ανάλυση της ενδημικής χλωρίδας των Β. Σποράδων Γεωιστορία των Β. Σποράδων Συνολική χλωρίδα Β. Σποράδων Ενδημική χλωρίδα φυτογεωγραφικές συνδέσεις Eπαπειλούμενα ενδημικά φυτά των Σποράδων Σχινζοενδημικά του γένους Campanula Ανθρωπογενείς επιδράσεις ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...128

5 1.1. ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΣΠΟΡΑΔΩΝ Τα νησιά Σποράδες απαρτίζουν σύμπλεγμα πολυάριθμων βραχονησίδων, μικρών και μεγάλων νησιών, με γνωστότερα τα νησιά Σκιάθος, Σκόπελος, Αλόννησος, και Σκύρος. Βρίσκονται στο ΒΔ Αιγαίο, ανατολικά του Παγασητικού κόλπου, βόρεια της Εύβοιας (Εικόνα 1). Μετά την καθιέρωση της νέας διοικητικής διάρθρωσης της Ελληνικής επικράτειας, γνωστότερη ως Πρόγραμμα Καποδίστριας, οι Σποράδες απαρτίζουν τέσσερις δήμους (Σκιάθου, Αλοννήσου, Σκοπέλου και Σκύρου). Κάθε δήμος αποτελείται από ένα δημοτικό διαμέρισμα, με εξαίρεση το δήμο Σκοπέλου που αποτελείται από τρία δημοτικά διαμερίσματα (Σκοπέλου, Γλώσσης και Κλήματος). Οι δήμοι Σκιάθου, Αλοννήσου και Σκοπέλου υπάγονται διοικητικά στο Ν. Μαγνησίας (Περιφέρεια Θεσσαλίας), ενώ ο δήμος Σκύρου στο Ν. Εύβοιας (Περιφέρεια Ανατολικής Στερεάς Ελλάδος). Εικόνα 1. Γεωφυσικός χάρτης των Σποράδων. Με διαφορετικό χρώμα αποδίδονται οι υψομετρικές ζώνες σύμφωνα με το υπόμνημα. Διακρίνονται επίσης οι σημαντικότεροι οικισμοί και με κόκκινο χρώμα το οδικό δίκτυο. Πάνω δεξιά επισυνάπτεται γενικός χάρτης προσανατολισμού. 1

6 Για την πληρέστερη περιγραφή της περιοχής έρευνας δημιουργήθηκε χάρτης με τη χρήση του λογισμικού ArcGIS v πάνω σε ψηφιακό υπόβαθρο προερχόμενο από τα αρχεία του έτους 1999 του Οργανισμού Κτηματογράφησης και Χαρτογράφησης Ελλάδας (Ο.Κ.Χ.Ε.) (Εικόνα 1). Οι υψομετρικές ζώνες προέρχονται από την επεξεργασία του Ο.Κ.Χ.Ε. πάνω σε ψηφιακό μοντέλο εδάφους (Digital Elevation Model, D.E.M.) δορυφορικής εικόνας SPOT. Όπως προέκυψε από την επεξεργασία της ψηφιακής βάσης δεδομένων το σύμπλεγμα των Σποράδων αποτελείται από ένα άθροισμα τουλάχιστον 135 υπερθαλάσσιων εδαφικών εξάρσεων με μεγαλύτερη τη νήσο Σκύρο, έκτασης ,60 ha και μικρότερη (διακρινόμενη από το δορυφόρο) βραχονησίδα έκτασης 0,04 ha (440,69 m 2 ). Τα σημαντικότερα μεγάλα και μικρά νησιά και οι διαστάσεις τους παρουσιάζονται στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Τα σημαντικότερα νησιά και νησίδες των Σποράδων με την έκταση και το μήκος της ακτογραμμής τους όπως προέκυψαν από την επεξεργασία της ψηφιακής βάσης δεδομένων του Ο.Κ.Χ.Ε. Ονομασία νησιού / νησίδας Έκταση (ha) (%) Έκτασης Μήκος ακτογραμμής (m) (%) Μήκους ακτογραμμής Σκύρος ,60 41, ,00 21,81 Σκόπελος 9513,10 19, ,50 12,39 Αλόννησος 6411,84 12, ,20 12,88 Σκιάθος 4732,51 9, ,70 7,80 Κυρά-Παναγιά 2476,00 5, ,70 6,69 Περιστέρα 1425,46 2, ,40 5,79 Γιούρα 1105,18 2, ,20 4,65 Σκάντζουρα 622,88 1, ,20 3,46 Βαλάξα 433,33 0, ,90 2,16 Πιπέρι 422,27 0, ,30 2,12 Σκυροπούλα 382,75 0, ,30 1,87 Σαρακηνό 333,71 0, ,40 1,72 Αδελφοί 102,67 0, ,26 1,02 Ψαθούρα 76,33 0, ,45 0,72 Λέχουσα 68,85 0, ,92 0,78 Ερήνια 53,26 0, ,50 0,68 Αδελφόπουλο 39,14 0, ,46 0,51 Κουλούρι 28,58 0, ,17 0,35 Σκαντήλι 21,04 0, ,92 0,40 Βόρειο Πόδι 13,08 0, ,85 0,33 Κόρακας 12,04 0, ,23 0,25 Σύνολο Σποράδων ,86 98, ,61 88,38 2

7 Όπως προκύπτει από τον Πίνακα 1, τα 21 νησιά και νησίδες καταλαμβάνουν το 98,79% της συνολικής έκτασης των Σποράδων που ανέρχεται σε ,86 ha (το υπόλοιπο καταλαμβάνουν 114 βραχονησίδες), το δε μήκος της ακτογραμμής τους αντιστοιχεί στο 88,38% του συνολικού μήκους της ακτογραμμής των Σποράδων ( ,61 m). Ο συνολικός πληθυσμός των τεσσάρων δήμων των Σποράδων ανέρχεται σε κατοίκους (στοιχεία απογραφής ΕΣΥΕ 2001, (http://www.eetaa.gr/cgibin/msql/esye/ota01). Οι μόνιμοι κάτοικοι των δήμων Σκιάθου, Σκοπέλου και Αλοννήσου ασχολούνται κυρίως με την αλιεία, τη ναυτιλία και τον τουρισμό, ενώ παραδοσιακές χρήσεις γης όπως η κτηνοτροφία και η γεωργία βρίσκονται σε φθίνουσα πορεία Περιγραφή Ν. Σκιάθου Η Ν. Σκιάθος (Εικόνα 2) αποτελεί το πολυπληθέστερο νησί καθώς, σύμφωνα με τα στοιχεία απογραφής του 2001, ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού ανέρχεται σε 6160 κάτ., ήτοι το 38,12% του συνολικού πληθυσμού των Σποράδων. Η πληθυσμιακή του πυκνότητα ανέρχεται σε 1,30 κάτ./ha, η οποία είναι 2,22 φορές μεγαλύτερη της μέσης πληθυσμιακής πυκνότητας των Σποράδων (0,59 κάτ./ha). Πάντως οι πληθυσμιακοί δείκτες του νησιού, όπως και του συνόλου των Σποράδων, είναι σημαντικά διαφορετικοί, καθώς ο πληθυσμός αυξάνεται δραστικά λόγω της έντονης τουριστικής κίνησης, ιδιαίτερα το καλοκαίρι. Σύμφωνα με τον Καραμέρη (2001) από το 1951 έως το 1991 ο πληθυσμός της Ν. Σκιάθου αυξήθηκε κατά 54%, γεγονός που αποδίδεται στη γενική τάση για μετακίνηση του πληθυσμού προς τις τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές, φαινόμενο που παρατηρείται στην Ελλάδα το διάστημα αυτό. Το ορεινό ανάγλυφο του νησιού διαμορφώνεται κυρίως από σειρά μικρών ορέων που καταλαμβάνουν το κεντρικό και βόρειο τμήμα του, με υψηλότερες κορυφές, από βορά προς νότο, τις Μολόχα (403 m), Στιβωτό (395 m), Καραφλυτζανάκα (430 m), Μύτικας (433 m), Ευαγγελίστρια (427 m), Πρ. Ηλίας (411 m), Αγ. Κων/νος (388 m), Ανάερος (211 m) και Κουνίστρες (323 m). Τα σημαντικότερα υδρορέματα εποχιακής ροής στο βόρειο τμήμα του νησιού είναι το 3

8 Κακόρεμα και το ρέμα του Λεχονιού, στο ανατολικό τμήμα το ρέμα του Γανωτή και της Φτελιάς, στο νότιο τμήμα το ρέμα του Πλατανιά, και στο δυτικό τμήμα το ρέμα του Ασελήνου, του Αχείλα και του Κεχριά. Εικόνα 2. Χάρτης Ν. Σκιάθου. Απεικονίζονται λεπτομερέστερα οι οικισμοί, το οδικό και υδρογραφικό δίκτυο και το ορεινό ανάγλυφο (http://www.users.otenet.gr/~agrnet/aprs.html). 4

9 Περιγραφή Ν. Σκοπέλου Η Ν. Σκόπελος καταλαμβάνει έκταση 9513,10 ha, ήτοι το 19,19 % της συνολικής έκτασης των Σποράδων και έχει μήκος ακτογραμμής ,50 m, ήτοι το 12,39% του συνολικού μήκους ακτογραμμής των Σποράδων (Εικόνα 3). Η Ν. Σκόπελος αποτελεί το δεύτερο σε πληθυσμιακό μέγεθος νησί των Σποράδων. Ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού (2001) ανέρχεται σε 4696 κάτ., ήτοι το 29,06% του συνολικού πληθυσμού των Σποράδων. Ο δήμος Σκοπέλου αποτελείται από τα δημοτικά διαμερίσματα της Σκοπέλου (3027 κάτ.), Γλώσσης (1195 κάτ.), και Κλήματος (474 κάτ.). Η πληθυσμιακή του πυκνότητα ανέρχεται σε 0,49 κάτ./ha, η οποία είναι 0,15 φορές μικρότερη της μέσης πληθυσμιακής πυκνότητας των Σποράδων. Εικόνα 3. Χάρτης Ν. Σκοπέλου. Απεικονίζονται λεπτομερέστερα οι οικισμοί, το οδικό και υδρογραφικό δίκτυο και το ορεινό ανάγλυφο (http://www.skopelos.gr/). 5

10 Το 67,5% της έκτασης της Σκοπέλου καλύπτεται από δάση με πεύκα και γι' αυτό στις 5/7/1997 ανακηρύχθηκε ως το πράσινο και γαλάζιο νησί από το Διεθνή Οργανισμό Βιοπολιτικής. Επίσης, η πόλη της Σκοπέλου έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός με το Π.Δ. 594 στις 13/11/1978. Οι σημαντικότεροι ορεινοί όγκοι (Δελφοί 682 m, Ακονές 680 m) εντοπίζονται στο κέντρο του νησιού. Άλλες κορυφές είναι το Γουρούνι (316 m), ο Μύλος (352 m), και το Βουνό (383 m) προς το βορρά, και το Λαγούδι (382 m), το Ρεβίθι (430 m), οι Κόπρισες (376 m), ο Αγνώντας (300 m) και το Παλούκι (566 m) στο νότο. Το πλούσιο υδρογραφικό δίκτυο του νησιού διαμορφώνεται από ρέματα εποχιακής ροής. Εξαγωγές πιστοποιημένου οίνου για την ποιότητα του γινόταν τον 4 ο αι. π.χ. από την Ν. Σκόπελο και την Ν. Αλόννησο σε πόλεις του Εύξεινου Πόντου σύμφωνα με την μελέτη αμφορέων που έχουν βρεθεί στα παραπάνω μέρη. Το πεπαρηθιώτικο κρασί ήταν φημισμένο στην αρχαιότητα για τις φαρμακευτικές και διεγερτικές ιδιότητες του. Στο εμπόριο αυτό οφείλει προφανώς η Ν. Σκόπελος (Πεπάρηθος) την οικονομική ευημερία της. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 εντοπίστηκαν στις περιοχές Στάφυλος, Άγνωντας, Πάνορμος στη Ν. Σκόπελο και στις περιοχές Τσουκαλιά και Καλαμάκια στη Ν. Αλόννησο, εργαστήρια κατασκευής αμφορέων για την μεταφορά κρασιού Περιγραφή Ν. Αλοννήσου Η Ν. Αλόννησος καταλαμβάνει έκταση 6411,84 ha, ήτοι το 12,94% της συνολικής έκτασης των Σποράδων και έχει μήκος ακτογραμμής ,20 m, ήτοι το 12,88% του συνολικού μήκους ακτογραμμής των Σποράδων (Εικόνα 4). Η Αλόννησος είναι το τρίτο σε πληθυσμιακό μέγεθος νησί των Σποράδων. Ο μόνιμος πληθυσμός (2001) ανέρχεται σε 2700 κάτοικους, ήτοι το 16,71% του συνολικού πληθυσμού των Σποράδων. Σύμφωνα με τον Καραμέρη (2001) από το 1951 έως το 1991 ο πληθυσμός της Αλοννήσου αυξήθηκε κατά 122%, γεγονός που αποδίδεται, όπως και στην περίπτωση της Σκιάθου, στη γενική τάση για μετακίνηση του πληθυσμού προς τις τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές. Η πληθυσμιακή πυκνότητα του νησιού ανέρχεται σε 0,42 κάτ./ha, η οποία είναι 0,28 φορές μικρότερη της μέσης πληθυσμιακής πυκνότητας των Σποράδων. 6

11 Εικόνα 4. Χάρτης της Ν. Αλοννήσου. Απεικονίζονται λεπτομερέστερα οι οικισμοί, το οδικό και υδρογραφικό δίκτυο και το ορεινό ανάγλυφο (http://www.alonnisos.gr/). Τα σημαντικότερα όρη του νησιού από βορά προς νότο είναι ο Φρουρός (315 m), το Κουβούλι (475 m), οι Βαθιές Γούρνες (456 m), η Κορφούλα (348 m), το Βουνό (259 m), και ο Καλόβολος (325 m). Τα σημαντικότερα ρέματα εποχιακής ροής είναι στο βορά το Τραγόρεμα, ανατολικά το ρέμα της Καστανιάς, του Σχοινά, και το ρέμα Κιούπι, και δυτικά το ρέμα του Γελαδάρη. 7

12 Περιγραφή Ν. Σκύρου Η Σκύρος είναι το μεγαλύτερο σε μέγεθος νησί των Σποράδων. Καταλαμβάνει έκταση ,60 ha, ήτοι το 41,75% της συνολικής έκτασης των Σποράδων και τα πευκοδάση καλύπτουν το 32% του νησιού. Έχει μήκος ακτογραμμής ,00 m, ήτοι το 21,81% του συνολικού μήκους ακτογραμμής των Σποράδων (Εικόνα 5). Η Σκύρος είναι το μικρότερο σε πληθυσμιακό μέγεθος μεγάλο νησί των Σποράδων. Ο μόνιμος πληθυσμός ανέρχεται σε 2602 κάτ., ήτοι το 16,10% του συνολικού πληθυσμού των Σποράδων. Η Σκύρος φαίνεται να μην ακολουθεί το δημογραφικό πρότυπο μεταβολής των υπολοίπων Σποράδων, καθώς ο μόνιμος πληθυσμός του νησιού φαίνεται να μειώνεται. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το πληθυσμιακό μέγεθος το 1907 ήταν 4072 κάτ., το 1991 ήταν 2991 κάτ. (http://www.skyrosnet.gr/) και το 2001 ήταν 2602 κάτ. Φαίνεται ότι η Σκύρος ακολουθεί το γενικό πρότυπο πληθυσμιακής μείωσης του Ελληνικού νησιώτικου χώρου το οποίο αναφέρει για την περίοδο μέση μείωση κατά 11% (Καραμέρης 2001). Η πληθυσμιακή πυκνότητα του νησιού ανέρχεται σε 0,13 κάτ./ha, η οποία είναι 0,79 φορές μικρότερη της μέσης πληθυσμιακής πυκνότητας των Σποράδων. Οι σημαντικότεροι ορεινοί όγκοι της νήσου στο βορά είναι ο Όλυμπος (403 m) και στο νότο ο Κόχυλας (792 m). Άλλες σημαντικές κορυφές είναι το Μάρμαρο (394 m), το Κλαρί (331 m), ο Αφανές (327 m), το Όρος (316 m), και ο Αϊ Λιάς (294 m). Το νησί διασχίζουν πλήθος υδρορεμάτων εποχιακής ροής που εκβάλουν στις δυτικές και ανατολικές ακτές. 8

13 Εικόνα 5. Χάρτης Ν. Σκύρου. Απεικονίζονται λεπτομερέστερα οι οικισμοί, το οδικό δίκτυο και το ορεινό ανάγλυφο (http://www.e-skyros.gr/maps/). 9

14 Περιγραφή των σημαντικότερων νησίδων των Σποράδων Νοτιανατολικά και βορειοανατολικά της Αλοννήσου βρίσκονται αντίστοιχα οι νησίδες Σκάντζουρα (Εικόνα 6) και Κυρά Παναγιά (Εικόνα 7). Βορειοανατολικά της Κυρά Παναγιάς 1 απαντούν οι νησίδες Γιούρα (Εικόνα 8), Πιπέρι (Εικόνα 9) και Ψαθούρα τα οποία αποτελούν κορυφές περιοχής που είχε καταβυθιστεί παλιότερα 2. Τα υψόμετρα των νησίδων κυμαίνονται από m. Ειδικότερα: Κυρά Παναγιά (302 m), Γιούρα (570 m) και Σκάντζουρα (107 m). Χαρακτηριστικό των νησίδων είναι και οι άγριες και βραχώδεις ακτές. Οι περισσότερες παραλίες της Κυρά Παναγιάς είναι βραχώδεις ενώ αμμώδεις και χαλικώδεις παραλίες απαντούν στον Όρμο Πλανήτη βορειοανατολικά και στον Όρμο Άγιο Πέτρο νοτιοδυτικά του νησιού. Η έκταση της Γιούρας εμφανίζεται περισσότερο βραχώδης και πετρώδης, σε σχέση με αυτή των υπόλοιπων νησίδων και έχει το μεγαλύτερο υψόμετρο. Η Σκάντζουρα έχει λιγότερες βραχώδεις περιοχές οι οποίες είναι εκτεθειμένες στη θάλασσα. Στις μεγαλύτερης έκτασης νησίδες παρατηρείται μεγάλος αριθμός ρεμάτων μικρού μήκους. 1 Παλαιότερα ονομαζόταν Πελαγονήσι ή Πέλαγος. 2 Τα στοιχεία για τα νησιά Σκάντζουρα, Κυρά Παναγιά, Γιούρα, Πιπέρι, και Ψαθούρα ελήφθησαν από τους Δημητρέλλος κ..ά. (1995). 10

15 Εικόνα 6. Χάρτης της Ν. Σκάντζουρας: Επάνω: χάρτης χρήσεων γης (με κόκκινο οι βοσκότοποι, με ανοιχτό γκρίζο τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα).κάτω: χάρτης βλάστησης (με κόκκινο εκτάσεις φρυγάνων, με σκούρο πορτοκαλί θαμνώνες και με ανοιχτό εγκαταλειμμένοι αγροί φρύγανα, με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα). 11

16 Εικόνα 7. Χάρτες της Ν. Κυρά Παναγιά. Επάνω: χάρτης χρήσεων γης (με κόκκινο οι βοσκότοποι, με ανοιχτό γκρίζο τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα). Κάτω: χάρτης βλάστησης (με κόκκινο εκτάσεις φρυγάνων, με σκούρο πορτοκαλί θαμνώνες (maquis), με καφέ εγκαταλειμμένοι αγροί φρύγανα, με πράσινο συστάδες δρυός, με βαθύ κόκκινο εκτάσεις Pinus halepensis, και με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα). 12

17 Εικόνα 8. Χάρτες της Ν. Γιούρα. Επάνω: χάρτης χρήσεων γης (με κόκκινο οι βοσκότοποι, με ανοιχτό γκρίζο τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα). Κάτω: χάρτης βλάστησης (με κόκκινο εκτάσεις φρυγάνων, με σκούρο πορτοκαλί θαμνώνες (maquis), με πράσινο συστάδες δρυός, και με σκούρο γκρίζο βραχώδεις ακτές και άγονα). 13

18 Εικόνα 9. Χάρτες της Ν. Πιπέρι. Επάνω: χάρτης χρήσεων γης (με ανοιχτό γκρίζο τα δάση και οι δασικές εκτάσεις). Κάτω: χάρτης βλάστησης (με ανοικτό γκρίζο θαμνώνες (maquis), και με σκούρο γκρίζο εκτάσεις με Pinus halepensis). 14

19 Στην ενότητα των Ν. Κυρά Παναγιά και Γιούρα περιλαμβάνονται και τα νησάκια Φαγκρού (Πελερίσσα), Παππούς, Σρογγυλό (Κουμπί), Γραμμέζα (Πράσο) ενώ στη νήσο Σκάντζουρα τα Λαγοφυτονήσια (Κασίδης, Λαχανού, Πολεμικά), το Στρογγυλό, Πράσο (Παράος), Σκαντίλι και Κόρακας. Κατά την απογραφή του 1961 οι κάτοικοι των οικισμών των νησίδων αυτών αναφέρονται σε 86 άτομα. Ειδικότερα: Κυρά Παναγιά (69 κάτοικοι, υπάρχει εκεί μονή που ανήκει στο Αγ. Όρος), Γιούρα (1 κάτοικος), Πιπέρι (11 κάτοικοι) και Σκάντζουρα (5 κάτοικοι). Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεύθυνσης Γεωργίας Σκοπέλου, στη Γιούρα και στην Κυρά Παναγία υπάρχουν από ένας φύλακας, οι οποίοι δεν διαμένουν σε μόνιμη βάση στα νησιά αυτά. Στην πραγματικότητα όλες οι παραπάνω νησίδες είναι ακατοίκητες. Η Ν. Σκάντζουρα επίσης ανήκει στη Μονή Μ. Λαύρας (Άγιο Όρος) και η έκταση ενοικιάζεται σε έναν κτηνοτρόφο ο οποίος κατοικεί στην Αλόννησο. Η προσέγγιση γίνεται με καΐκι. Το κτηνοτροφικό κεφάλαιο που βόσκει την έκταση ανέρχεται στις 450 αίγες περίπου. Δεν υπάρχουν διαθέσιμες πηγές νερού στο νησί εκτός από κάποια πηγάδια διαφόρου βάθους τα οποία χρησιμοποιούνται για την κτηνοτροφία. Στη Ν. Γιούρα ζουν γύρω στα άτομα καθαρόαιμα και 200 αγριοκάτσικα (Caprus aegagrus). Όλη η έκταση του νησιού χαρακτηρίζεται ως ελεγχόμενη κυνηγετικά περιοχή. Η ανθρώπινη παρέμβαση φαίνεται να ήταν στη Γιούρα σχετικά μικρή, κρίνοντας από τη φυσικότητα της βλάστησης της. Οι μόνες ανθρώπινες εγκαταστάσεις και καλλιέργειες υπήρξαν στα νοτιοδυτικά και δυτικά μέρη το νησιού (Kamari & al. 1988). Η νησίδα Ψαθούρα βοσκείται από λίγα αιγοπρόβατα, ενώ παλιά υπήρχε εντονότερη βόσκηση. Η συνολική έκταση της Ν. Πιπέρι ανήκει μεν στο Δημόσιο, αλλά είναι ιδιόκτητη διακατεχόμενη ως προς τη νομή και τη χρήση. Στην περιοχή υπάρχουν αίγες ελεύθερης βοσκής, τα οποία ανήκουν σε ένα κτηνοτρόφο, κάτοικο της Σκοπέλου. Επίσης στο κτηνοτροφικό κεφάλαιο περιλαμβάνονται και 5-8 αγελάδες. Η περιοχή είναι ελεγχόμενη κυνηγετικά, ενώ προστατεύεται από τη Σύμβαση της Βαρκελώνης. Το Πιπέρι είναι η πιο σημαντική περιοχή αναπαραγωγής της θαλάσσιας φώκιας (Monachus monachus). Η συνολική έκταση της Ν. Κυρά Παναγιάς ή οποία ονομάζεται και Πέλαγος, ανήκει στη Μονή Μ. Λαύρας (Άγιο Όρος) και ενοικιάζεται σε ένα κτηνοτρόφο ο 15

20 οποίος διαμένει στο Βόλο. Η N. Κυρά Παναγιά έχει δεχθεί μεγαλύτερη ανθρώπινη παρέμβαση από ότι η Ν. Γιούρα. Στα νότια και κεντροδυτικά τμήματά της παλιότερα βρίσκονταν μικροί οικισμοί με αποτέλεσμα τα μέρη αυτά να έχουν υποβληθεί σε υπερβόσκηση και εντατική καλλιέργεια. Στην ανατολική μεριά του νησιού υπάρχει το μοναστήρι της Κυρά Παναγιάς, το οποίο περιτριγυριζόταν από καλλιέργειες. Το κτηνοτροφικό κεφάλαιο σήμερα ανέρχεται στις 2500 αίγες οι οποίες είναι ελεύθερης βοσκής. Στην πεδινή περιοχή υπάρχουν εκτάσεις με ελιές (ο αριθμός των ελαιόδεντρων ανέρχεται στα 1000). Έργα υποδομής δεν υπάρχουν. Στην Κυρά Παναγιά έχει διανοιχτεί ένας δασικός δρόμος 500 m, που συνδέει την αμμώδη παραλία του όρμου Αγ. Πέτρου με ένα μικρό οικισμό (3-4 αγροτόσπιτα).υπάρχουν υπολείμματα παλαιών σταβλικών εγκαταστάσεων. Επίσης υπάρχουν μερικές δεξαμενές, οι οποίες συλλέγουν βρόχινο νερό καθώς και νερό από πηγάδια του νησιού. Άλλα επίσης κτίσματα είναι το οίκημα του φύλακα και συγκρότημα καλυβιών με 5-6 δωμάτια τα οποία χαρακτηρίζονται ως κελιά. 16

21 1.2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΩΝ Β. ΣΠΟΡΑΔΩΝ Γεωλογικά οι Σποράδες υπάγονται στην Πελαγονική ζώνη και στη Ζώνη του Αξιού (Μουντράκης 1985). Συγκεκριμένα, η Σκιάθος, η Σκόπελος και η Σκύρος υπάγονται στην Πελαγονική Ζώνη, και τα υπόλοιπα νησιά και νησίδες στη Ζώνη Αξιού (Αλμωπίας) (Εικόνα 10). Το γεωλογικό υπόβαθρο του νότιου τμήματος της Ν. Σκιάθου, και σε έκταση περίπου 60% της έκτασης του νησιού, αποτελείται από σχιστοκερατολιθική διάπλαση του Ιουρασικού που περιλαμβάνει κερατόλιθους, ψαμμίτες, πηλίτες με φακούς λευκών ασβεστολίθων και εγκλωβισμένα οφιολιθικά σώματα. Συνοπτικά η Σκιάθος συνίσταται από τα εξής πετρώματα: α) Γνευσίοι και μαρμαρυγιακοί σχιστόλιθοι β) ημιμεταμορφωμένοι σχιστόλιθοι νεοπαλαιο-ζωϊκής ηλικίας, γ) Φλίσχης, δ) ολοκαινικά αποθέματα και ε) ασβεστολιθικά και δολομιτικά πετρώματα. Το ίδιο γεωλογικό υπόβαθρο κυριαρχεί και στο παράπλευρο νησάκι του Τσουγκριά. Το υπόλοιπο τμήμα του νησιού (βόρειο τμήμα) καλύπτεται από φλύσχη της Πελαγονικής ζώνης, ενώ μεταξύ τους παρεμβάλλεται μια λεπτή ζώνη αλλουβίων του Ολοκαίνου. Το βόρειο τμήμα της Ν. Σκοπέλου, με έκταση γύρω στο 15% του συνόλου του νησιού, κυριαρχείται από πρασινοσχιστόλιθους, σχιστόλιθους, φυλλίτες και γραουβάκες με κροκαλοπαγή και ενστρώσεις ασβεστολίθων ή δολομιτών του Ανώτερου Παλαιοζωϊκού των Προαλπικών σειρών. Το κεντρώο και νότιο τμήμα του νησιού και σε έκταση 40% και 15% αντίστοιχα κυριαρχείται από την ηφαιστειοϊζηματογενή σειρά του Ανώτερου Τριαδικού Ιουρασικού και από φλύσχη της Πελαγονικής ζώνης αντίστοιχα. Το υπόλοιπο ΝΑ τμήμα του νησιού και στο όρος Παλούκι απαντώνται ασβεστόλιθοι του Ανώτερου Κρητιδικού (κυρίως βιοσπαρουδίτες, κρυσταλλικοί ασβεστόλιθοι και μάρμαρα της ίδιας ηλικίας). Το βόρειο τμήμα της Ν. Αλοννήσου, σε έκταση γύρω στο 50% του συνόλου του νησιού, κυριαρχείται από ασβεστόλιθους του Ανώτερου Ιουρασικού (κυρίως σπαρουδίτες), ενώ τοπικά εμφανίζεται το Κατώτερο Κρητιδικό. Στο κεντρικό τμήμα του νησιού και σε έκταση 30% εμφανίζονται ασβεστόλιθοι του Ανώτερου Κρητιδικού και στο υπόλοιπο νότιο τμήμα εμφανίζονται αποθέσεις του Ανώτερου Μειοκαίνου (μάργες, ψαμμίτες, κροκαλοπαγή, άργιλοι και γύψοι). Οι ασβεστόλιθοι του Ανώτερου Κρητιδικού κυριαρχούν στο γεωλογικό υπόβαθρο όλων των νησιών και βραχονησίδων του συμπλέγματος της Αλοννήσου, εκτός α) από την νησίδα 17

22 Ψαθούρα, που το σύνολο της γεωλογικής της υπόστασης αποτελείται από όξινα ως ουδέτερα ηφαιστειακά πετρώματα του Μειο-Πλειοκαίνου (ρυόλιθοι, ροδακίτες, δακίτες, κλπ), και β) τα νότια τμήματα των νησιών της Ν. Κυρα-Παναγιάς και της Ν. Πιπερίου (σε εκτάσεις 20% και 30% του συνόλου της των νησιών αντίστοιχα) που απαρτίζονται από αποθέσεις του Ανώτερου Μειοκαίνου. Τέλος η Ν. Σκύρος στο δυτικό της τμήμα και στο νότιο (γύρω από τον Κόχυλα) και σε έκταση 60% απαρτίζεται από την ηφαιστειοϊζηματογενή σειρά του Ανώτερου Τριαδικού-Ιουρασικού, ο Κόχυλας και ο Όλυμπος στο βορά (20%) απαρτίζεται από ασβεστόλιθους του Ανώτερου Κρητιδικού, πλησίον του Κόχυλα στο ανατολικό και νότιο τμήμα (15%) απαντώνται πρασινοσχιστόλιθοι, σχιστόλιθοι, φυλλίτες, γραουβάκες με κροκαλοπαγή και ενστρώσεις ασβεστολίθων ή δολομιτών του Ανώτερου Παλαιοζωϊκού των Προαλπικών σειρών, ενώ ένα μικρό τμήμα (5%) ανατολικά και βόρεια αποτελείται από αποθέσεις του Ανώτερου Μειοκαίνου (μάργες, ψαμμίτες, κροκαλοπαγή, άργιλοι και γύψοι). Όλα τα υπόλοιπα νησιά και βραχονησίδες του συμπλέγματος της Σκύρου απαρτίζονται γεωλογικά από την ηφαιστειοϊζηματογενή σειρά του Ανώτερου Τριαδικού-Ιουρασικού, εκτός από τη βραχονησίδα Πόδι στο βορά που απαρτίζεται από πρασινοσχιστόλιθους κλπ του Ανώτερου Παλαιοζωϊκού των Προαλπικών σειρών. 18

23 Εικόνα 10. Γεωτεκτονικές ζώνες της Ελλάδας (Σχεδιάση του Παν. Βασάλου και Παν. Γελαντάλη του Γραφείου Εκδόσεως Γεωλογικών Χαρτών). 19

24 1.3. ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΤΩΝ Β. ΣΠΟΡΑΔΩΝ Για τη μελέτη του κλίματος χρησιμοποιήθηκαν μετεωρολογικά δεδομένα που προέρχονται από την Ε.Μ.Υ. και περιλαμβάνουν μετρήσεις του Μετεωρολογικού Σταθμού (Μ.Σ.) Σκοπέλου για τα έτη , , (Πίνακες 2,3,4,5, Εικόνα 11) και μετρήσεις από τον Μετεωρολογικό Σταθμό της Σκύρου (Εικόνα 12). Η ετήσια πορεία της μέσης μηνιαίας θερμοκρασίας παρουσιάζει απλή διακύμανση, η μέγιστη τιμή της παρατηρείται το μήνα Ιούλιο (Tmax= 28,7 ºC). Η μέση ετήσια βροχόπτωση είναι 794,9 mm και η ετήσια πορεία της βροχής παρουσιάζει μέγιστη τιμή το μήνα Ιανουάριο (132,7 mm) και ελάχιστη το μήνα Αύγουστο (15,9 mm). Πίνακας 2. Μηνιαίες τιμές βροχόπτωσης (mm) και θερμοκρασίας (ºC) του Μ.Σ. Σκοπέλου ΜΗΝΕΣ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ (ºC) (mm) T Tmax Tmin ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 132,7 8,7 11,6 5,5 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 97,7 9,3 12,7 5,8 ΜΑΡΤΙΟΣ 71,0 10,7 14,1 6,8 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 33,7 14,4 18,2 9,6 ΜΑΙΟΣ 28,8 19,0 22,6 12,8 ΙΟΥΝΙΟΣ 25,0 23,3 26,7 17,1 ΙΟΥΛΙΟΣ 23,5 25,5 28,7 19,4 ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 15,9 25,2 28,6 19,4 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 56,2 21,4 25,2 16,6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 94,2 17,3 21,0 13,3 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 84,3 13,8 17,6 10,2 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 131,9 10,7 13,8 7,4 ΕΤΗΣΙΑ ΤΙΜΗ 794,9 16,6 20,1 12,0 Όπως φαίνεται και στον Πίνακα 3 το μέγιστο της σχετικής υγρασίας παρατηρείται στην Ν. Σκόπελο κατά την περίοδο του Νοεμβρίου μέχρι και τον Ιανουάριο (μεγ. κατά τον Νοέμβριο: 79,1%). Η ελάχιστη τιμή της σχετικής υγρασίας παρατηρείται κατά τους μήνες Ιούνιο έως Αύγουστο (ελαχ. κατά τον Ιούλιο: 63,1%). Σύμφωνα με τον Πίνακα 4 στην Ν. Σκόπελο ο μήνας με τις μεγαλύτερες χιονοπτώσεις είναι ο Ιανουάριος. Ο παγετός που ως γνωστόν έχει τεράστια σημασία για τη ζωή των φυτών παρουσιάζεται από τον Δεκέμβριο έως και τον Φεβρουάριο με τον Ιανουάριο να εμφανίζει το μέγιστο των ημερών παγετού. Στον Πίνακα 5 φαίνεται η μέση και μέγιστη ένταση του ανέμου ανά μήνα στη Ν. Σκόπελο. 20

25 Πίνακας 3. Μηνιαία σχετική υγρασία (%) του Μ.Σ. Σκοπέλου ΜΗΝΕΣ ΥΓΡΑΣΙΑ (%) ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 77,0 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 73,5 ΜΑΡΤΙΟΣ 74,0 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 72,0 ΜΑΙΟΣ 69,1 ΙΟΥΝΙΟΣ 63,4 ΙΟΥΛΙΟΣ 63,1 ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 63,3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 71,0 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 76,8 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 79,1 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 77,1 ΕΤΗΣΙΑ ΤΙΜΗ 71,6 Πίνακας 4. Αριθμός μερών χιονόπτωσης σύμφωνα με το Μ.Σ. Σκοπέλου ΜΗΝΕΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΗΜΕΡΩΝ ΧΙΟΝΟΠΤΩΣΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 0,7 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1,9 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1,3 ΜΑΡΤΙΟΣ 0,5 ΕΤΗΣΙΑ ΤΙΜΗ 4,4 Πίνακας 5. Μέση και μέγιστη δύναμη ανέμου με το Μ.Σ. Σκοπέλου ΜΗΝΕΣ ΜΕΣΗ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΕΜΟΥ ΜΕΓΙΣΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΑΝΕΜΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2,7 7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2,4 7 ΜΑΡΤΙΟΣ 2,4 7 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1,8 6 ΜΑΙΟΣ 1,7 6 ΙΟΥΝΙΟΣ 1,9 6 ΙΟΥΛΙΟΣ 2,1 6 ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2,0 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2,1 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2,3 7 ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1,8 6 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2,1 7 ΕΤΗΣΙΑ ΤΙΜΗ 2,1 7 21

26 Για τη διερεύνηση του βιοκλίματος καταρτίστηκε το ομβροθερμικό διάγραμμα του Μ.Σ. Σκοπέλου και εξετάστηκε με τη μέθοδο των βιοκλιματικών ορόφων η ένταξη της Σκοπέλου. Από το ομβροθερμικό διάγραμμα προκύπτει η οικολογικά ξηροθερμική περίοδος, η οποία αποτελείται από το σύνολο των διαδοχικών μηνών που χαρακτηρίζονται ως ξηροί, με την παραδοχή P (mm) < 2*T (ºC). Οι μηνιαίες τιμές βροχόπτωσης (P σε mm) είναι τοποθετημένες στην αριστερή τεταγμένη, και οι μηνιαίες θερμοκρασίες (T σε ºC) στη δεξιά τεταγμένη σε κλίμακα υποδιπλάσια εκείνης των βροχοπτώσεων, δηλ. P = 2T (Εικόνα 11). Προκύπτει ότι η οικολογικά ξηροθερμική περίοδος διαρκεί 5,5 μήνες, από το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Μαρτίου μέχρι το τέλος Αυγούστου. Μέσο μηνιαίο ύψος βροχής (mm) Ι Φ Μ Α Μ Ι Ι Α Σ Ο Ν Δ Θερμοκρασία αέρα ( ο C) Εικόνα 11. Ομβροθερμικό διάγραμμα του Μ.Σ. Σκοπέλου (έτη , , ). Εικόνα 12. Ομβροθερμικό διάγραμμα του Μ.Σ. Σκύρου (Kamari & al. 1988). 22

27 Στην Εικόνα 12 παραθέτουμε το ομβροθερμικό διάγραμμα της Σκύρου (Kamari & al. 1988) προκειμένου να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των κλιματικών συνθηκών των Β. Σποράδων. Με βάση το κλιματόγραμμα που προκύπτει από τις τιμές του ομβροθερμικού πηλίκου (Q 2 ) του Emberger 1 και του m (ελάχιστη θερμοκρασία του ψυχρότερου μήνα) η Σκόπελος (Πίνακας 6) όπως και η Σκύρος εντάσσεται στον ύφυγρο βιοκλιματικό όροφο με ήπιο χειμώνα. Αξιόλογες διαφορές μεταξύ των δύο παραπάνω νησιών δεν υπάρχουν αν εξαιρέσει κάποιος ότι η μέση ετήσια θερμοκρασία και βροχόπτωση είναι υψηλότερη στην Σκόπελο. Επίσης, σύμφωνα με το βιοκλιματικό χάρτη της Ελλάδας, η μεν νήσος Γιούρα αντιστοιχεί στον ασθενή θερμο-μεσογειακό χαρακτήρα του Μεσογειακού βιοκλίματος (100 < x <125), ενώ η νήσος Κυρά Παναγιά στον έντονο μεσο-μεσογειακό χαρακτήρα του Μεσογειακού βιοκλίματος (75 < x <100). Πάντως, κρίνοντας από τη θέση και τον τύπο βλάστησης της νήσου Γιούρα οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι οι κλιματικές συνθήκες της νήσου μοιάζουν περισσότερο με αυτές της Σκύρου (Kamari & al. 1988). Πίνακας 6. Ομβροθερμικό πηλίκο (Q 2 ), ελάχιστη θερμοκρασία ψυχρότερου μήνα (m ºK) και μέγιστη θερμοκρασία μήνα για τον Μ.Σ. Σκοπέλου. P (mm) M (ºK) m (ºK) Q 2 794,9 25, ,2 = 298,7 5, ,2 = 278,7 123, P Q2 =, όπου P = ετήσια βροχόπτωση σε mm, Μ = μέσος όρος των μέγιστων M + m ( M m) 2 θερμοκρασιών του θερμότερου μήνα σε απόλυτους βαθμούς (-273,2 C = 0 K), m = μέσος όρος των ελάχιστων θερμοκρασιών του ψυχρότερου μήνα σε απόλυτους βαθμούς. 23

28 1.4 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΥΠΩΝ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ Β. ΣΠΟΡΑΔΩΝ Στις νήσους Σποράδες υπάρχουν δύο περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Περιοχές Κοινοτικού Ενδιαφέροντος (Sites of Community Interest) και έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000 κατ εφαρμογή της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Πρόκειται για τις περιοχές α) Σκιάθος: Κουκουναριές (κωδικός: GR ) έκτασης 32 ha και β) Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, Ανατολική Σκόπελος (κωδικός: GR ) έκτασης ha (Ντάφης κ.ά.1996). Στη Σκόπελο και στην Αλόννησο η βλάστηση αποτελείται κυρίως από δάση χαλεπίου πεύκης, μακκία Quercus coccifera, ένα μικρό δάσος από Quercus ilex, μακκία Oleo-Ceratonion με οπωροφόρα δένδρα και ελαιώνες. Στην Αλόννησο κυριαρχεί πυκνή μακκία με Quercus coccifera, Q. ilex, Arbutus unedo, Juniperus phoenicea, δάση χαλεπίου πεύκης και φρύγανα (Sarcopoterium spinosum). Παλαιότερα επικρατούσαν δάση βελανιδιάς τα οποία σταδιακά αντικαταστάθηκαν από πευκοδάση. Στην αντικατάσταση αυτή συνέβαλλε η επικράτηση των πευκοδασών λόγω του ξύλου τους που χρησιμοποιόταν στην κατασκευή των σκελετών των πλοίων. Αντίστοιχοι τύποι βλάστησης επικρατούν και στη Σκιάθο. Ειδικότερα, η βλάστηση της Σκιάθου χαρακτηρίζεται από το μικτό πευκοδάσος (14,5 ha) κουκουναριάς (Pinus pinea) και χαλεπίου πεύκης (Pinus halepensis) στην περιοχή Κουκουναριές. Στον Πίνακα 7 παρουσιάζονται οι σημαντικότεροι τύποι οικοτόπων και βλάστησης, σύμφωνα με τα φύλλα περιγραφής των περιοχών αυτών (Natura 2000). Προκύπτει ότι 28 διαφορετικοί τύποι οικοτόπων έχουν καταγραφεί στις δύο αυτές περιοχές εκ των οποίων 5 είναι κοινές. Σύμφωνα με τους Δημητρέλλο κ.ά. (1995), οι φυσικές κλιμακικές διαπλάσεις των Σποράδων, ως αποτέλεσμα του κλίματος, είναι οι μεσομεσογειακές διαπλάσεις της αριάς (Quercion ilicis) και ιδιαίτερα ο βαλκανικός τύπος και ο τύπος της Ανατολικής Μεσογείου, όπου η Quercus ilex είναι μικρότερης σημασίας και υποκαθίσταται συνήθως από το πουρνάρι (Quercus coccifera). Ωστόσο, η πραγματική βλάστηση που επικρατεί σε όλα τα νησιά των Βόρειων Σποράδων διαφοροποιείται σημαντικά από την εικόνα της φυτοκοινωνίας climax καθώς κι από νησί σε νησί. 24

29 Πίνακας 7. Τύποι οικοτόπων που έχουν καταγραφεί στις περιοχές 1) Σκιάθος: Κουκουναριές (κωδικός: GR ) και 2) Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, Ανατολική Σκόπελος (κωδικός: GR ). ΟΝΟΜΑ ΤΥΠΩΝ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ GR GR Εκτάσεις θαλάσσιου βυθού με βλάστηση (Ποσειδώνιες) Χ Χ Αβαθείς κολπίσκοι και κόλποι Χ Ύφαλοι Χ Απόκρημνες βραχώδεις ακτές με βλάστηση στη Μεσόγειο (με ενδημικά Limonium sp.) Χ Υποτυπώδεις κινούμενες θίνες Χ Χ Μεσογειακά εποχικά τέλματα Χ Χ Υψηλοί θαμνώνες με Juniperus phonicea Χ Χαμηλές διαπλάσεις με Euphorbia κοντά σε απόκρημνες βραχώδεις ακτές Χ Διαπλάσεις ή σχηματισμοί ή θαμνώδεις φυτοκοινωνίες με Euphorbia dendroides Χ Φρύγανα Sarcopoterium spinosum Χ Ψευδοστέπα με αγρωστώδη και μονοετή φυτά (Thero-Brachypodietea) Χ Δάση σκληρόφυλλων που χρησιμοποιούνται για βοσκή (dehesas) με Quercus ilex Χ Ασβεστολιθικά βράχια του Αιγαίου Χ Χ Σπήλαια των οποίων δεν γίνεται τουριστική εκμετάλλευση Χ Χ Θαλάσσια σπήλαια εξ ολοκλήρου ή κατά το ήμισυ κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας Χ Χ Παρόχθια δάση-στοές της θερμής Μεσογείου (Nerio-Tamaricetea) Χ Δάση με Olea και Ceratonia Χ Δάση με Quercus ilex Χ Χ Μεσογειακά πευκοδάση με ενδημικά είδη πεύκων της Μεσογείου με Pinus halepensis Χ Χ Αμμοσύρσεις που καλύπτονται διαρκώς από θαλάσσιο νερό μικρού βάθους Χ Λιμνοθάλασσες Χ Μονοετής βλάστηση με Salicornia και άλλα είδη των λασπωδών και αμμωδών ζωνών Χ Μεσογειακά αλίπεδα (Juncetalia maritimi) Χ Μεσογειακές και θερμοατλαντικές αλόφιλες λόχμες (Arthroconmetalia fruticosae) Χ Κινούμενες θίνες της ακτογραμμής με Ammophila arenaria (λευκές θίνες) Χ Εκτάσεις θινών με Malcolimietalia Χ Θίνες με βλάστηση σκληρόφυλλων θάμνων (Cisto-Lavenduletalia) Χ Θίνες με δάση από Pinus pinea Χ 25

30 Η Ν. Γιούρα που έχει έντονα ορεινό χαρακτήρα (το μεγαλύτερο υψόμετρο ανέρχεται σε 570 m), απόκρημνες βραχώδεις ακτές σε μια ποικιλία υψομέτρων και εκθέσεων και αξιοσημείωτη πτύχωση (δημιουργία μεγάλου αριθμού όρμων κατά μήκος της ακτογραμμής) παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ποικιλότητα και διαφοροποίηση τύπων βλάστησης και ένα σημαντικό πλούτο σε ενδημικά taxa. Η Κυρά Παναγιά που χαρακτηρίζεται από σχετικά ήπιο ανάγλυφο (ο υψηλότερος λόφος ανέρχεται σε υψόμετρο 302 m), από μεγάλες επιφάνειες απόκρημνων βράχων εκτεθειμένων στη θάλασσα, κυρίως σε χαμηλά υψόμετρα, και από την απουσία δολινών (όπως υπάρχουν στη Ν. Γιούρα) χαρακτηρίζεται από μικρότερη ποικιλότητα τύπων βλάστησης και ειδών χλωρίδας. Τέλος, η Ν. Σκάντζουρα είναι η πιο φτωχή ως προς τον αριθμό των φυτικών ειδών που συμμετέχουν στη σύνθεση της χλωρίδας της, όσο και ως προς την ποικιλότητα των διακρινόμενων τύπων βλάστησης, εξαιτίας της έλλειψης πολυσχιδούς ανάγλυφου (λοφώδεις σχηματισμοί μεγάλου υψομέτρου, απόκρημνες ακτές). Οι κυριότεροι τύποι βλάστησης που συνθέτουν τη φυτοκάλυψη της Ν. Γιούρας (Kamari & al. 1988) είναι οι ακόλουθοι: α. Χασμοφυτική βλάστηση, β. Υψηλή μακκία βλάστηση, γ. Φρύγανα, δ. Ενδιάμεσες φυτοκοινωνίες μεταξύ μακκίας και φρυγάνων με κυρίαρχο είδος την Euphorbia dendroides και ε) Δάσος υψηλών θαμνώνων Quercus coccifera. Στη σύνθεση της χασμοφυτικής βλάστησης των απόκρημνων βραχωδών ακτών που καλύπτουν ένα ασυνήθιστα μεγάλο τμήμα του νησιού, σε μια ποικιλία εκθέσεων και σε μια ποικιλία υψομέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας ως τις ψηλότερες κορυφές, συμμετέχουν περισσότερα από 30 φυτικά taxa αποκλειστικά εμφανιζόμενα σε τέτοιους βιότοπους (Kamari & al. 1988). Εκτός από τα χασμοφυτικά είδη που αναφέρονται στον Πίνακα 8 (σημειώνονται με *), πρέπει να σημειωθούν και τα: Odontites linkii, Jurinea mollis ssp. anatolica, Ptilostemon chamaepeuce, Leontodon graecus, Inula candida ssp. limonella, Scabiosa hymmetia, Pterocephalus perennis, Putoria calabrica, Scrophularia heterophylla, Athamanta macedonica, Capparis orientalis, Medicago arborea, κ.α. Η χασμοφυτική βλάστηση είναι ιδιαίτερα προσαρμοσμένη σε τέτοιου τύπου βιότοπους (ακραίες οικολογικές συνθήκες), συνήθως έχει μικρό βαθμό κάλυψης αλλά κατά τόπους εμφανίζεται πλούσια σε αριθμό ειδών. 26

31 Πίνακας 8. Ενδημικά φυτικά taxa και η κατανομή τους σε επιμέρους οικοτόπους βλάστησης (Kamari & al. 1988). (Με αστερίσκο (*) σημειώνονται τα Χασμοφυτικά είδη). ΤΑΧΟΝ ΟΙΚΟΤΟΠΟΣ Arenaria phitosiana Παράκτια ασβεστολιθικά απόκρημνα βράχια Fritillaria sporadum Βραχώδη εδάφη με φρύγανα ή χαμηλή μακκία βλάστηση * Linum gyaricum Ασβεστολιθικά βράχια Scutellaria sporadum Εσωτερικό δασών και κάτω από απόκρημνους ασβεστολιθικούς βράχους * Stachys tetragona Σχισμές ασβεστολιθικών βράχων * Galium reiseri Ασβεστολιθικά βράχια * Campanula reiseri Σχισμές ανοιχτών βραχωδών βιοτόπων * Symphyadra sporadum Ασβεστολιθικά βράχια Centaurea rechingeri Απόκρημνα παράκτια ασβεστολιθικά βράχια Carduus macrocephalus ssp. sporadum Κοντά σε χωριά, σε προηγούμενα καλλιεργημένες εκτάσεις Silene multicaulis ssp. sporadum Βραχώδεις πλαγιές Amelanchier chelmea Ασβεστολιθικά βράχια, ανοιχτές δασικές εκτάσεις Campanula chalcidica Σχισμές ασβεστολιθικών βράχων κοντά στην ακτή Satureja athoa Ασβεστολιθικά βράχια * Avenula cycladum Απόκρημνα ασβεστολιθικά βράχια Cephalaria squamiflora Απόκρημνα ασβεστολιθικά βράχια *Erysimum senoneri ssp. senoneri Σχισμές ασβεστολιθικών βράχων Στους υψηλούς θαμνώνες αειφύλλων σκληροφύλλων τα κυρίαρχα είδη είναι το πουρνάρι (Quercus coccifera) και το φιλλύκι (Phillyrea latifolia), ενώ είδη που συμμετέχουν με σχετικά υψηλή συχνότητα εμφάνισης είναι το Acer sempervirens (είδος ασυνήθιστο στην περιοχή του Αιγαίου) και ο Rhamnus alaternus που εμφανίζεται μόνο σε απόκρημνα βράχια και όχι σε πυκνές δασικές συστάδες. Τα εκτεταμένα δάση με Quercus coccifera (συνεχείς συστάδες μεγάλης έκτασης και ύψους) καλύπτουν όλη την επιφάνεια του νησιού, όσο και τα κεντρικά τμήματα των κοιλάδων. Ποώδη είδη που συμμετέχουν στη χλωριδική σύνθεση αυτών των ιδιαίτερα σημαντικών θαμνώνων μακκίας είναι τα: Ranunculus ficaria, Allium subhirsutum, Arisarum vulgare, Fritillaria sporadum, Geranium purpureum, G. lucidum, Myosotis ramosissima, Cyclamen hederifolium, Scaligeria napiformis, Fumaria judaica, Geocaryum macrocarpum, Scutellaria sporadum, Ranunculus thasius. Tο τελευταίο είναι σπάνιο είδος που απαντάται πάνω σε κινούμενες σάρες με πολύ αραιή βλάστηση που εμφανίζονται σε βραχώδη εδάφη ή σε ασβεστολιθικές σάρες, καθώς και μεταξύ των βράχων. Η εκτεταμένη παρουσία πυκνής μακκίας στη 27

32 Γιούρα είναι αποτέλεσμα της μηδαμινής σχεδόν ανθρώπινης επέμβασης στη φυσική εξέλιξη των οικοσυστημάτων του νησιού, αν και φαίνεται ότι παλαιότερα ( ) ελάμβανε χώρα κοπή των δέντρων για παραγωγή καύσιμης ύλης και βόσκηση (Kamari & al. 1988). Φυτοκοινότητες φρυγάνων απαντούν σε μεγάλα τμήματα του νησιού που χαρακτηρίζονται από βραχώδεις πλαγιές με πολύ αβαθή εδάφη καθώς και από πολύ απόκρημνες πλήρως διαβρωμένες βραχώδεις ακτές, που προφανώς δεν μπορούν να συντηρήσουν ένα θαμνώνα ή μια δασική συστάδα. Η κάλυψη με φρυγανική βλάστηση πρέπει να θεωρηθεί φυσική και όχι αποτέλεσμα ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Στη σύνθεση των φρυγάνων κυριαρχούν τα Sarcopoterium spinosum (αστοιβή) και Euphorbia acanthothamnos και συμμετέχουν με μέτρια ως υψηλή συχνότητα εμφάνισης και βαθμό κάλυψης τα είδη: Helictotrichon convolutum, Brachypodium retusum, Origanum onites, Anthyllis hermanniae και Salvia fruticosa. Στις δυτικής έκτασης κλιτύες του νοτιότερου ακρωτηρίου Γεροντί καθώς επίσης και με τη μορφή κηλίδων στις νότιας έκθεσης πλαγιές του κεντρικού τμήματος της νήσου η βλάστηση συγκροτείται από έναν ενδιάμεσο τύπο μακκίας και φρυγάνων με κυρίαρχο είδος στο θαμνώδη όροφο την Euphorbia dendroides που δίνει και την κυρίαρχη φυσιογνωμία αυτού του εντυπωσιακού σχηματισμού. Ημιθαμνώδη και ποώδη είδη των φρυγάνων και της αείφυλλης σκληρόφυλλης βλάστησης συγκροτούν τη δομή του εξεταζόμενου οικοτόπου βλάστησης. Τέλος, σύμφωνα με τους Kamari & al. (1988), στα πιο επίπεδα τμήματα των κορυφών Κερασιά και Βλατσούρα υπάρχουν μικρές κοιλότητες, όπου το έδαφος είναι πολύ υγρό κατά τη διάρκεια της υγρής περιόδου, αλλά ξεραίνεται πλήρως κατά το καλοκαίρι και κυριαρχεί το είδος Crataegus monogyna. Οι μικρές αυτές δολίνες πέρα από το κυρίαρχο είδος καλύπτονται από είδη όπως: Vulpia muralis, Petrorhagia velutina, Trifolium suffocatum, Aphanes arvensis, Festuca jeanpertii και Moenchiα erecta. Οι κύριοι τύποι βλάστησης που απαντούν στην Κυρά Παναγιά (Snogerup & al. 1991) που δεν έχει ιδιαίτερα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά και στην οποία ασκούνται ποικίλες ανθρώπινες δραστηριότητες σε αντίθεση με τη νήσο Γιούρα είναι η χασμοφυτική βλάστηση, η χαμηλή και υψηλή μακκία, τα φρύγανα και οι μικρής έκτασης συστάδες με χαλέπιο πεύκη (Pinus halepensis). Όλοι οι διακρινόμενοι τύποι είναι σε υποβαθμισμένη μορφή ως αποτέλεσμα κυρίως της 28

33 βόσκησης αλλά και γενικότερα της μακροχρόνιας επέμβασης του ανθρώπου στα φυσικά οικοσυστήματα της νήσου. Στη σύνθεση της χασμοφυτικής βλάστησης (Snogerup & al. 1991) που είναι αρκετά αντιπροσωπευτική, αν και υπάρχουν μικρότερης κλίσης κλιτύες και λιγότερο έντονο ανάγλυφο, συμμετέχουν περίπου 15 είδη, μεταξύ των οποίων τα Stachys tetragona, Cephalaria squamiflora, Silene fabaria, Scutellaria sporadum, Campanula reiseri, Symphyadra sporadum, Centaurea rechingeri κ.α. Στη σύνθεση της βλάστησης των αείφυλλων σκληρόφυλλων συμμετέχουν τα Erica arborea, Phillyrea latifolia, Quercus coccifera, Rhamnus alaternus, Acer sempervirens, Myrtus communis, Arbutus andrachne και Arbutus unedo που συγκροτούν είτε πυκνές συστάδες υψηλών θαμνώνων είτε αραιές συστάδες χαμηλής θαμνώδους βλάστησης σε μείξη με φυτοκοινότητες φρυγάνων. Η μακκία βλάστηση καλύπτει τη μεγαλύτερη έκταση του νησιού. Στη σχετικά ομοιογενή δομή της βλάστησης των φρυγάνων κυρίαρχο είδος είναι το θυμάρι (Coridothymus capitatus) και συμμετέχοντα ημιθαμνώδη και θαμνώδη είδη με μέτρια ως υψηλή συχνότητα εμφάνισης και βαθμό κάλυψης τα οποία είναι τα ακόλουθα: Sarcopoterium spinosum, Anthyllis hermanniae, Calicotome villosa, Euphorbia dendroides, E. acanthothamnos κ.α. Όσον αφορά τις συστάδες μικρής έκτασης με χαλέπιο πεύκη που απαντούν στο νοτιότερο λόφο του νησιού (Κομμωτό), αυτές πιθανότατα είναι τεχνητές αν και δεν πρέπει να αποκλειστεί η πιθανότητα να αποτελούν υπολείμματα άλλοτε ευρέως εξαπλωμένων στο νησί δασών με Pinus halepensis. Στον υποόροφο των δασών χαλεπίου πεύκης συμμετέχουν θαμνώδη και ημιθαμνώδη είδη αείφυλλων σκληρόφυλλων και φρυγάνων όπως Calicotome villosa, Anthyllis hermanniae, Erica manipuliflora, Pistacia lentiscus, Erica arborea καθώς και πλήθος ποωδών φυτών όπως: Trifolium campestre, T. stellatum, Stipa bromoides, Geranium purpureum, Torilis arvensis, Scaligera napiformis, Tuberaria guttata, Blackstonia perfoliata κ.α. Η βλάστηση του νησίδας Σκάντζουρα συγκροτείται αποκλειστικά από ένα μωσαϊκό με Juniperus phoenicea και φρύγανα (Gustafsson & Snogerup 1974). H εξαιρετική ομοιομορφία της φυτοκάλυψης του νησιού είναι το αποτέλεσμα υλοτομιών και έντονης υπερβόσκησης σε συνδυασμό με το γεγονός ότι αρκετά από τα πιο κοινά είδη φρυγάνων της ευρύτερης περιοχής των Βόρειων Σποράδων (π.χ. είδη του γένους Cistus) λείπουν από το νησί. Αυτό επιτρέπει την υπόθεση ότι 29

34 πιθανότατα η δασική βλάστηση ήταν η φυτοκοινωνία climax κατά το παρελθόν και ότι οι κοινότητες των φρυγάνων αποτελούν δευτερογενείς τύπους βλάστησης (προοδευτική διαδοχή από εγκαταλελειμμένους αγρούς). Είδη που συμμετέχουν στη σύνθεση της ιδιόμορφης αυτής φυτοκάλυψης είναι τα Euphorbia acanthothamnos, Sarcopoterium spinosum, Medicago disciformis, Vicia lathyroides, Pistacia lentiscus, Micromeria graeca, Valantia hispida, Anagallis arvensis, Salvia fruticosa κ.α. Αναφέρεται επίσης από τους Gustafsson & Snogerup (1974) η μεμονωμένη παρουσία των Pinus halepensis (μόνο 3 γηραιά άτομα), Quercus ilex (2-3 γηραιά άτομα εκ των οποίων το ένα υπερβαίνει τα 10 m ύψος), Quercus coccifera (μόνο ένα δενδρώδες άτομο) και Phillyrea latifolia. Από τα προαναφερόμενα είδη μόνο το φιλλύκι (Phillyrea latifolia) απαντά με σχετικά μεγάλο αριθμό ατόμων σε θαμνώδη μορφή, εκτός της αείφυλλης σκληρόφυλλης βλάστησης. Οι κύριοι τύποι βλάστησης που απαντούν στη νησίδα Πιπέρι είναι η χασμοφυτική βλάστηση, η οποία αντιπροσωπεύεται με λίγα είδη σε αριθμό και έκταση και απαντά στις βραχώδεις ακτές, και τα δάση με Pinus halepensis, που καταλαμβάνουν το νότιο τμήμα του νησιού και αντιπροσωπεύουν το 48% περίπου των τύπων βλάστησης ενώ η ανάπτυξή τους θεωρείται μέτρια. Τον υπόροφο των δασών αυτών αποτελούν ημιθαμνώδη και θαμνώδη είδη αειφύλλων πλατυφύλλων όπως Quercus coccifera, Arbutus unedo, Pistacia lentiscus, Calycotome villosa και άλλα ποώδη όπως Torilis arvensis, Trifolium campestre, Bellis perenis, Trifolium stellatum κ.α. Η μακκία καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα του νησιού, αντιπροσωπεύει το 51% περίπου της συνολικής βλάστησης και εμφανίζεται με πυκνή και χαμηλή μορφή. Τη μακκία συνθέτουν τα Quercus coccifera, Arbutus unedo, Phillyrea latifolia, Pistacia lentiscus, Quercus ilex και Calycotome villosa. Από τα ποώδη είδη συμμετέχουν τα Trifolium stellatum, Torilis arvensis, Trifolium campestre, Micromeria graeca κ.α. Το Quercus ilex εμφανίζεται σποραδικά και κατά μεμονωμένα άτομα σε γονιμότερες και υγρότερες θέσεις. 30

35 2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ 2.1. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΑΣΗΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Στα πλαίσια του προγράμματος Δημιουργία Τράπεζας Πληροφοριών για την Χλωρίδα της Ελλάδας (Flora Hellenica) που χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας, ΕΠΕΤ ΙΙ (χρονική περίοδος από Εικόνα 13. Αρχικό μενού της βάσης δεδομένων. έως ), δημιουργήθηκε μια πρότυπη βάση δεδομένων σε πρόγραμμα Microsoft Access η οποία είχε ως σκοπό την καταγραφή βοτανικών εγγραφών δειγμάτων του Βοτανικού Μουσείου καθώς και κυτταρολογικές και βιβλιογραφικές καταγραφές (Εικόνα 13). Το πρόγραμμα αυτό συνεχίστηκε και κατά την περίοδο έως , χρηματοδοτούμενο από το Πανεπιστήμιο Πατρών, Επιτροπή Ερευνών, πρόγραμμα βασικής έρευνας «Κ. Καραθεοδωρή». Μαζί με τις καταγραφές που χρειάστηκαν για την κάλυψη των αναγκών του προγράμματος, έγιναν και καταγραφές της χλωρίδας των Ιονίων νήσων (12572) και των Β. Σποράδων (8808), που αποτελούν το μεγαλύτερο όγκο χλωριδικών δεδομένων για την δεύτερη περίοδο λειτουργίας του προγράμματος. Αφού το μεγαλύτερο ποσοστό 31

36 των δεδομένων αποθηκεύονται μόνο σε ηλεκτρονική μορφή, θα ακολουθήσει μια παρουσίαση των λειτουργιών της βάσης δεδομένων. Όπως είδαμε και στην Εικόνα 13, το μενού της βάσης αποτελείται από τέσσερις κατηγορίες: Entry form: Αποτελείται από 2 κουμπιά με τα οποία μπορούμε να εισάγουμε χλωριδικά και κυτταρολογικά δεδομένα. Search/Report Forms: Αποτελείται από 2 κουμπιά με τα οποία μπορούμε να κάνουμε αναζήτηση δεδομένων, τόσο κυτταρολογικών, όσο και χλωριδικών με διάφορα είδη φίλτρων. Export for EKT: Σύστημα εξαγωγής των δεδομένων σε μορφή txt για την χρησιμοποίηση τους σε άλλες εφαρμογές. Other: Έχει τέσσερα κουμπιά, Taxonomy, Nomos/Eparchia, Collectors, Herbarium/Museum. Εικόνα 14. Φόρμα εισαγωγής χλωριδικών καταγραφών. 32

37 o Taxonomy: Μας δίνει την δυνατότητα να δούμε τον πίνακα με όλα τα ονόματα των taxa που έχουν καταγραφεί μέχρι τώρα. Σε αυτό τον πίνακα μπορούν να γίνουν διορθώσεις, εισαγωγή νέων δεδομένων ή ακόμα και διαγραφή. o Nomos/Eparchia: Μας δείχνει όλες τις επαρχίες και νομούς της Ελλάδος, καθώς επίσης και το μέγιστο και ελάχιστο των γεωγραφικών συντεταγμένων αυτών. o Collectors: Εμφανίζει όλους τους συλλέκτες που έχουν καταγραφεί. o Herbarium/Museum: Εμφανίζει όλα τα ονόματα Herbarium που χρησιμοποιούνται. Ξεκινώντας από το κουμπί SpecimenDB, μεταφερόμαστε στην φόρμα εισαγωγής δεδομένων (Εικόνα 14). Η φόρμα αποτελείται συνολικά από 24 πεδία εισαγωγής πληροφοριών, τα οποία χωρίζονται σε πέντε ομάδες: Taxonomy, Specimen info, Location, Literature, Notes. Τα πεδία χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, απαιτούμενα και προαιρετικά. Τα απαιτούμενα πεδία είναι αυτά που αν δεν εισάγουμε κάποιο δεδομένο, η καταγραφή δεν αποθηκεύεται και εμφανίζει μήνυμα λάθους. Τα προαιρετικά είναι πεδία στα οποία αν θέλουμε ή αν έχουμε εισάγουμε πληροφορία, χωρίς όμως αυτή να είναι απαραίτητη. Taxonomy Η ομάδα αυτή περιέχει όλη την πληροφορία που αφορά την ονομασία του taxon. Αποτελείται από έξι πεδία. Να σημειώσουμε ότι όλα τα πεδία στην ομάδα αυτή είναι απαιτούμενα, γι αυτό δημιουργήθηκε το κουμπί auto-fill, το οποίο αποτελεί ένα ημι-αυτοματοποιημένο μηχανισμό συμπλήρωσης των πεδίων. Εισάγοντας δηλαδή κάποιο στοιχείο σε ένα πεδίο, μας αποκλείει τα taxa που δεν έχουν την εισαγόμενη πληροφορία μέχρι να φτάσουμε τελικά σε ένα taxon. Με αυτό τον τρόπο όχι μόνο επιταχύνουμε την καταγραφή αλλά και αποφεύγουμε λάθη ορθογραφικά, τα οποία θεωρούνται σημαντικά, αφού αργότερα θα προκύψουν προβλήματα στην επεξεργασία των δεδομένων. Τα έξι πεδία συνδέονται με τον πίνακα taxon. Κατά την εισαγωγή των δεδομένων γίνεται αυτόματα έλεγχος από την βάση για περίπτωση λάθους. Σε περίπτωση λάθους το σύστημα δεν συνεχίζει, μέχρι να διορθωθεί το λάθος αυτό. Εάν το taxon που εισάγαμε δεν είναι το σωστό, η βάση δεν μας δίνει την δυνατότητα διόρθωσης μεμονωμένων πεδίων, αλλά θα 33

38 πρέπει να γίνει η καταγραφή εκ νέου. Γι αυτό υπάρχει το κουμπί reset, το οποίο σβήνει όλη την πληροφορία που υπάρχει στην κατηγορία Taxonomy. Τα πεδία της ομάδας αυτής είναι: Family: Εισάγουμε την οικογένεια του taxon. Genus: Εισάγουμε το γένος του taxon. Species: Εισάγουμε το είδος του taxon. SubSpecies: Εισάγουμε το υποείδος του taxon, εάν αυτό υπάρχει. SpAuthor: Εισάγουμε τον συγγραφέα του είδους του taxon. SspAuthor: Εισάγουμε τον συγγραφέα του υποείδους του taxon. Specimen Info (Πληροφορίες για το taxon) Σε αυτή την ομάδα υπάρχουν επτά πεδία, το οποία είναι όλα προαιρετικά. Είναι πεδία στα οποία δεν υπάρχει κάποιος έλεγχος από την βάση, γι αυτό θα πρέπει να εισάγονται με προσοχή. Αναλυτικότερα τα πεδία αυτά είναι: Collector: Εδώ γίνεται η εισαγωγή του ατόμου ή των ατόμων που έκαναν την συλλογή του taxon. Διαθέτει κυλιόμενη μπάρα, με την οποία μπορούμε να βρούμε ονόματα συλλεκτών, τα οποία έχουμε ήδη εμείς καταγράψει, έτσι ώστε να επιταχύνεται η διαδικασία καταγραφής και να ομαδοποιείται καλύτερα. Herbarium: Εισάγουμε το όνομα ή την κωδική ονομασία του Herbarium στο οποίο βρίσκεται το δείγμα. Το πεδίο αυτό θα έπρεπε να είναι ελεγχόμενο και ο χρήστης να διαλέγει από μια λίστα, αφού ο αριθμός και τα ονόματα των Herbaria παγκοσμίως είναι συγκεκριμένα και αυξάνονται με πολύ μικρούς ρυθμούς. Phyto-Area: Εισάγουμε την φυτογεωγραφική περιοχή που ανήκει το taxon. Οι φυτογεωγραφικές περιοχές είναι 13, σύμφωνα με την «Flora Hellenica» (1997). Καλό θα ήταν στο πεδίο να υπάρχει μια κυλιόμενη μπάρα με τις 13 αυτές φυτογεωγραφικές περιοχές, έτσι ώστε ο χρήστης να μπορεί να διαλέγει. Sp Number: Εισάγουμε τον αύξοντα αριθμό που έχει δώσει ο συλλέκτης στο δείγμα συλλογής του. Sp Date: Εισάγουμε την ημερομηνία συλλογής του δείγματος. Code: Ελέγχει την ακρίβεια και λεπτομέρεια της πληροφορίας. Chromo: Εισάγουμε τον χρωμοσωματικό αριθμό του taxon. 34

39 Location Σε αυτή την κατηγορία καταγράφουμε όλα τα στοιχεία που έχουν σχέση με την τοποθεσία που βρέθηκε το δείγμα. Η κατηγορία αυτή έχει εννιά πεδία, στα οποία υπάρχουν και απαιτούμενα και προαιρετικά: Nomos: Είναι απαιτούμενο πεδίο και πρέπει να εισάγουμε τον Νομό που βρέθηκε το δείγμα. Το πεδίο περιέχει κυλιόμενη μπάρα στην οποία γίνεται η επιλογή του νομού και της επαρχίας. Eparchia: Είναι πεδίο που συμπληρώνεται αυτόματα, μόλις συμπληρώσουμε το πεδίο Nomos. Απεικονίζει την επαρχία που βρίσκεται το δείγμα, κατόπιν μικρής επιλογής. Mountain: Εισάγουμε το όνομα του όρους που έγινε η συλλογή, εφόσον το taxon συλλέχθηκε σε ορεινή περιοχή. Island: Προαιρετικό πεδίο στο οποίο εισάγουμε το όνομα του νησιού που βρέθηκε το taxon. Latitude, Longitude: Απαιτούμενα πεδία στα οποία τοποθετούνται οι γεωγραφικές συντεταγμένες της περιοχής που συλλέχθηκε το taxon. Δεξιά των κελιών αυτών υπάρχουν δυο πιο σκούρα μπλε πεδία τα οποία έχουν συγκεκριμένα αριθμητικά όρια. Αυτοί οι αριθμοί είναι το μέγιστο και ελάχιστο γεωγραφικό μήκος και πλάτος του νομού και της επαρχίας που επιλέξαμε. Έτσι αν βάλουμε συντεταγμένες έξω από το εύρος αυτό, το σύστημα εμφανίζει μήνυμα λάθους και δεν συνεχίζει την καταγραφή, μέχρι να διορθωθεί. Alt1, Alt2: Εισάγουμε το μέγιστο ύψος και το ελάχιστο ύψος που βρέθηκε το taxon. Locality: Εισάγουμε κάθε πληροφορία που παρέχεται για την περιοχή συλλογής του taxon. Οι πληροφορίες αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν τύπους βλάστησης της περιοχής, το όνομα του χωριού ή πόλης που βρέθηκε, την απόσταση από μια περιοχή γνωστή, γεωολογικά στοιχεία κ.α. Είναι ένα πολύ σημαντικό πεδίο για την κατηγοριοποίηση των taxa και πρέπει να συμπληρώνεται με προσοχή. Το πεδίο αυτό θα μπορούσε να χωριστεί σε περισσότερα, με αποτέλεσμα την καλύτερη κατηγοριοποίηση των δεδομένων. 35

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο

Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Αξιοποίηση της Ελληνικής χλωρίδας και βλάστησης στο αστικό περιβάλλον Βιοποικιλότητα στο αστικό πράσινο Κυριάκος Γεωργίου Τομέας Βοτανικής, Τμήμα Βιολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών E-mail kgeorghi@biol.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ε1 Συντεταγμένες (κέντρο επιφάνειας) ΕΓΣΑ x y / φ λ

Ε1 Συντεταγμένες (κέντρο επιφάνειας) ΕΓΣΑ x y / φ λ Έντυπο καταγραφής δεδομένων βλάστησης δειγματοληπτικών επιφανειών Συντάκτης Σπύρος Ντάφης, Πέτρος Κακούρος Τύπος οικοτόπου (κωδικός Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ & «(Υπο)Μεσογειακά δάση πεύκης με ενδημικά είδη μαύρης

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα.

Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Πρότυπα οικολογικής διαφοροποίησης των μυρμηγκιών (Υμενόπτερα: Formicidae) σε κερματισμένα ορεινά ενδιαιτήματα. Γεωργιάδης Χρήστος Λεγάκις Αναστάσιος Τομέας Ζωολογίας Θαλάσσιας Βιολογίας Τμήμα Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

LIFE - ΦΥΣΗ. Δημιουργία Δικτύου Μικρο-Αποθεμάτων στην Κύπρο για τη Διατήρηση Ειδών και Οικοτόπων Προτεραιότητας. Κλίμακα: 1:5000

LIFE - ΦΥΣΗ. Δημιουργία Δικτύου Μικρο-Αποθεμάτων στην Κύπρο για τη Διατήρηση Ειδών και Οικοτόπων Προτεραιότητας. Κλίμακα: 1:5000 ,,, LIFE+ /NAT/CY/ Χάρτης του Μικρο-αποθέματος του φυτού *Ophrys kotchyi Περιοχή Μιτσερού,, DEVELOPMΕNT PROGRAMME Οικότοποι Natura Γεωργικές Καλλιέργειες,, Ισοϋψείς γραμμές (ισοδιάσταση m) Όρια Μικροαποθέματος

Διαβάστε περισσότερα

"ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ"

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ "ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ, ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ" Δρ. Νικόλαος Α. Θεοδωρίδης ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΔΑΣΩΝ & ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου

Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων. Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Ημερίδα : Παράκτιες Αμμοθίνες με είδη Κέδρων Θέμα Παράκτιες αμμοθίνες με είδη κέδρων και δίκτυο «Natura 2000» στο νησί της Ρόδου Εισηγητές Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, Δασολόγος-Περιβαλλοντολόγος Δέσποινα

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες εναλλακτικές μορφές του τουρισμού

Κυριότερες εναλλακτικές μορφές του τουρισμού ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ «Η μετακίνηση ανθρώπων σε διάφορους τουριστικούς προορισμούς είναι προσωρινού και βραχυχρόνιου χαρακτήρα, που σημαίνει ότι πρόθεση τους είναι να επιστρέψουν στον τόπο της μόνιμης κατοικίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΦΥΤΟΓΕΩΓΡΑΦΙΑΣ Χωρολογία των φυτών Εξελικτική ή ιστορική φυτογεωγραφία Φυτοκοινωνιολογία Οικολογική φυτογεωγραφία Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗΣ 1) Η ερμηνεία της περιοχής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη

Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη LIFE + AdaptFor Αξιολόγηση της παρούσας κατάστασης των περιοχών έρευνας από δασοκομική και οικοφυσιολογική άποψη Επίδραση της κλιματικής αλλαγής στα Δασικά οικοσυστήματα Καλλιόπη Ραδόγλου & Γαβριήλ Σπύρογλου

Διαβάστε περισσότερα

Καθίσταται λοιπόν σαφές, ότι η σωστή ενημέρωση των κατοίκων, ιδιαίτερα των τουριστικών περιοχών, με τη συμβολή των Τοπικών Αρχών και κυρίως των

Καθίσταται λοιπόν σαφές, ότι η σωστή ενημέρωση των κατοίκων, ιδιαίτερα των τουριστικών περιοχών, με τη συμβολή των Τοπικών Αρχών και κυρίως των ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Στα πλαίσια των μεταπτυχιακών μου σπουδών στο Τμήμα Βοτανικής του Πανεπιστημίου Πατρών θα ήθελα να ευχαριστήσω τους παρακάτω ανθρώπους, ο καθένας από τους οποίους συνέβαλε με τον δικό του τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ

ΟΙΚΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΧΛΩΡΙΔΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ Ο Πενταδάκτυλος είναι μία από τις δύο οροσειρές της Κύπρου. Χωρίζει την πεδιάδα της Μεσαορίας από τις ακτές της Κερύνειας και θεωρείται το νοτιότερο τμήμα της ταυρο Δειναρικής Αλπικής

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία

Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Τίτλος: 7 o Πανελλήνιο Συνέδριο Οικολογίας Οικολογία: συνδέοντας συστήματα, κλίμακες και ερευνητικά πεδία Έκδοση: Ελληνική Οικολογική Εταιρεία Επιμέλεια έκδοσης: Παναγιώτης Γ. Δημητρακόπουλος, Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου.

Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Μελέτη για την Ένταση και τη Διεύθυνση των Ανέμων στη Θαλάσσια Περιοχή της Μεσογείου. Στο πλαίσιο του προγράμματος INTERRREG IIIb/WERMED (Weatherrouting dans la Méditerranée Occidentale) το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

πανεπιστημιούπολη Καισαριανή Βύρωνας ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ Τοποθεσία Έτος ίδρυσης Έκταση Γεωγρ. Μήκος Γεωγρ. Πλάτος Υψόμετρο Προσανατολισμός Πέτρωμα Κατώτερη θερμοκρασία Ανώτερη θερμοκρασία Βροχόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

2112 (Νέο Στάδιο) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μ. Κασωτάκη ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2810 264940 FAX: 2810 314580 Ε- mail: ddh@apdkritis.gov.gr

2112 (Νέο Στάδιο) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Μ. Κασωτάκη ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 2810 264940 FAX: 2810 314580 Ε- mail: ddh@apdkritis.gov.gr ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΡΗΤΗΣ Ηράκλειο 04-08-2015 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ Αρ. πρωτ: 5686 ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Δ/ΝΣΗ ΔΑΣΩΝ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΠΡΟΣ: ΩΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ»

Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια. ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» Γ ΚΠΣ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ ΜΕΤΡΟ 2.2, ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΡΑΞΗΣ 2.6.1.ια ΕΡΓΟ: «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ - ΑΡΧΙΜΗΔΗΣ-Ενίσχυση ερευνητικών ομάδων του ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ» ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «Εφαρμογή του Περιβαλλοντικού Συστήματος Στήριξης Αποφάσεων Expert

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης

Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Εγκατάσταση και αποτελέσματα παρακολούθησης της φυσικής και τεχνητής αποκατάστασης των δασών μαύρης πεύκης στον Πάρνωνα, προοπτικές έρευνας και τεκμηρίωσης Πέτρος Κακούρος και Αντώνης Αποστολάκης Ο σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα

Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Δάση & Πυρκαγιές: αναζητείται ελπίδα Ανθρωπογενείς επιδράσεις Κλιματική αλλαγή Μεταβολές πυρικών καθεστώτων Κώστας Δ. Καλαμποκίδης Καθηγητής Παν. Αιγαίου Περίγραμμα 1.0 Δασικά Οικοσυστήματα: επαναπροσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την έκτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω για τη γη» του ΟΕΔΒ) Α ακτογραμμή Η γραμμή που σχηματίζουν οι ακτές μιας περιοχής. 25 ανάγλυφο της γης Η μορφή της γης με τις οροσειρές, τις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΠΥΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ. ΣΥΝΤΑΚΤΕΣ : Ευθ. Κοκµοτός, ασολόγος Βασ. Κόντου, M.Sc. ασολόγος

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΠΥΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ. ΣΥΝΤΑΚΤΕΣ : Ευθ. Κοκµοτός, ασολόγος Βασ. Κόντου, M.Sc. ασολόγος ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΠΥΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΟΥΣ ΤΗΣ ΠΑΡΝΗΘΑΣ ΣΥΝΤΑΚΤΕΣ : Ευθ. Κοκµοτός, ασολόγος Βασ. Κόντου, M.Sc. ασολόγος ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 1999 Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α Σελίδα Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 3 1. Ιστορικό της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη

Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Η παρακολούθηση της άγριας ζωής στον Εθνικό Δρυμό Σαμαριάς Λευκά Όρη Ε. Περουλάκη, Μηχανικός Περιβάλλοντος MSc Α. Μπαρνιάς, Δασολόγος MSc Δρ. Π. Λυμπεράκης, Πρόεδρος ΔΣ ΦΔΕΔΣ Λευκά Όρη Τα Λευκά Όρη καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΣΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ

ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΣΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΙΔΑΣ ΣΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΤΟΥ ΒΟΥΡΑΪΚΟΥ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική

Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων ΚοτυχίουΚοτυχίου Στροφυλιάς Φορέας ιαχείρισης Υγροτόπων Κοτυχίου Στροφυλιάς Καραµπέρου Γεωργία, ασολόγος-συντονίστρια έργου Αρετή Ζαχαροπούλου, Περιβαλλοντολόγος Βασιλική Ορφανού,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί ονοματολογίας

Ορισμοί ονοματολογίας Περιγραφή των τύπων κάλυψης γης του Corine 2000 Απόδοση στα ελληνικά: Ρούλα Τρίγκου 1. Τεχνητές επιφάνειες Ορισμοί ονοματολογίας 1.1. Αστική οικοδόμηση 1. 1. 1. Συνεχής αστική οικοδόμηση Το μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ LIFE ENVIRONMENT «ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ: ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» LIFE00ENV/GR/000685 ΟΙΚΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ Ο ΗΓΟΣ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι µια γης

Διαβάστε περισσότερα

P L A N T - N E T C Y

P L A N T - N E T C Y P L A N T - N E T C Y Περιεχόμενα Εισαγωγή και στόχοι έργου 1 Μικρο-Αποθέματα Φυτών (ΜΑΦ) 1 Arabis kennedyae 2 Astragalus macrocarpus subsp. lefkarensis Centaurea akamantis 2 3 Ophrys kotschyi 4 Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων

Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στα ξηροθερμοόρια δασικών ειδών: Η Δασική πεύκη Πιερίων Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΛΓΟ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Σεμινάριο κατάρτησης δασολόγων,

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ

ρ. ρ. MSc Νίκη Ευελπίδου, ΕΚΠΑ Το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στην Αττική και στην πεδιάδα του Μαραθώνα, στην ομώνυμη περιοχή. Το δάσος του Σχοινιά Μαραθώνα βρίσκεται στο Β.Α. τμήμα της Αττικής, σε απόσταση 45χλμ. από την

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 9: Μεγαδιαπλάσεις Χερσαία Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ

Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Ομιλία του καθηγητού Χρήστου Σ. Ζερεφού, ακαδημαϊκού Συντονιστού της ΕΜΕΚΑ Οι επιμέρους μελέτες ανέδειξαν τον πλούτο των φυσικών πόρων που διαθέτει η χώρα μας αλλά και τους κινδύνους που απειλούν το φυσικό

Διαβάστε περισσότερα

22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS

22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS 22 η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών ArcGIS Τίτλος εργασίας: Επιχειρησιακά σχέδια διαχείρισης & προσομοιώσεις εξάπλωσης δασικών πυρκαϊών για την ευρύτερη περιοχή της λίμνης

Διαβάστε περισσότερα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα

AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα LIFE+ Περιβαλλοντική Πολιτική και Διακυβέρνηση 2008 AdaptFor Προσαρμογή της διαχείρισης των δασών στην κλιματική αλλαγή στην Ελλάδα Βασιλική Χρυσοπολίτου Δήμητρα Κεμιτζόγλου 13.12.2010, Αθήνα Δήμητρα Κεμιτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ 41 ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ Ε ΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ Α. Μαρτίνης 1, E. Χάρου 1,2, Κ. Καµπάση 1 και M. Στεφούλη 3 1 Τµήµα Οικολογίας και Περιβάλλοντος, ΤΕΙ Ιονίων Νήσων. 1,2 Ινστιτούτο Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα

Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα Εκτίμηση της μεταβολής των τιμών μετεωρολογικών παραμέτρων σε δασικά οικοσυστήματα στην Ελλάδα Δ. Παπαδήμος ΕΚΒΥ καθ. Δ. Παπαμιχαήλ - ΑΠΘ 8- Νοεμβρίου 204, Θεσσαλονίκη Περιοχές Μελέτης 4 πιλοτικές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα. Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης.

Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα. Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης. Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα Συνοπτικά συμπεράσματα των αποτελεσμάτων της υλοποίησης του Προγράμματος Ελέγχου/Φύλαξης. ΦΟΔΕΠΑΣΜ: Ολυμπιακό Κωπηλατοδρόμιο Σχινιά 2294099158, 6936660412

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες

Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Τηλεπισκόπηση και Γεωγραφικά Συστήματα Πληροφοριών (ΓΣΠ) στη διαχείριση περιβαλλοντικών κινδύνων πλημμύρες Από Καθηγητή Ιωάννη Ν. Χατζόπουλο, διευθυντή του Εργαστηρίου Τηλεπισκόπησης & ΣΓΠ του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS)

Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) Γεωγραφικό Σύστημα Πληροφοριών (GIS) ΔΒΔ του οδικού άξονα Πάτρας- Πύργου, χλμ. 18-50 Έκταση ΠΠ (Ζώνες Α & Β): 160.000 στρμ. Κατά 50%, περίπου, σε Π.Ε. Αχαΐας και Ηλείας Δήμοι Δυτικής Αχαΐας και Ανδραβίδας

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος Οδηγίες Χρήσης Εισαγωγή Η εφαρμογή Aratos Disaster Control είναι ένα Γεωγραφικό Πληροφοριακό Σύστημα, σκοπός του οποίου είναι η απεικόνιση δεδομένων καταστροφών(πυρκαγιές), ακραίων καιρικών συνθηκών (πλημμύρες)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδημικά και προστατευόμενα φυτά διαρκής παρακολούθηση

Ενδημικά και προστατευόμενα φυτά διαρκής παρακολούθηση Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας Μαυροβουνίου Κεφαλόβρυσου Βελεστίνου (Π.Ο.Κα.Μα.Κε.Βε) Management Body of Ecodevelopment Area of Karla - Mavrovouni Kefalovriso Velestino (E.A.Ka.Ma.Ke.Ve)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα.

Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα. Ρομπίσα Ελίνα. Επιμέλεια : Οι μαθητές & οι μαθήτριες της Β τάξης : Αναγνωστοπούλου Δανάη Βενουζίου Λυδία Γκατένιο Ολίνα Λάμπογλου Άρης Σαλτιέλ Μάρκος Μπίσκας Χρήστος Σαπόρτα Ντάνη Ρομπίσα Ελίνα Σέφα Αλέξανδρος & η δασκάλα

Διαβάστε περισσότερα

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα»

«Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» «Η Επίδραση της Βόσκησης στη Βιοποικιλότητα του Ακάμα» Αειφόρος Αγροτική Ανάπτυξη Ακάμα Περιφερειακό Συνέδριο ΕΕ-Κύπρος 24/01/2015 Μηνάς Παπαδόπουλος Τομέας Πάρκων και Περιβάλλοντος Τμήμα Δασών ΤΜΗΜΑ ΔΑΣΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ «ΖΩΝΕΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΑΡΝΗΘΑΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΑΠΛΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ Προστασία και Διαχείριση Περιβάλλοντος Ευριπίδου 18, Αθήνα 2103213695 www.forest.gr

ΥΛΗ Προστασία και Διαχείριση Περιβάλλοντος Ευριπίδου 18, Αθήνα 2103213695 www.forest.gr Τα Ελληνικά δάση και η Κλιματική Αλλαγή Το ιοξείδιο του άνθρακα Τα τελευταία χρόνια, που η Κλιματική αλλαγή έχει μπει στις συζητήσεις όλης της ανθρωπότητας, εμείς στην Ελλάδα κοιτάζουμε με αληθινή λύπη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της παρελθούσας και μελλοντικής δυναμικής της βλάστησης στην περιοχή μελέτης

Μελέτη της παρελθούσας και μελλοντικής δυναμικής της βλάστησης στην περιοχή μελέτης Μελέτη της παρελθούσας και μελλοντικής δυναμικής της βλάστησης στην περιοχή μελέτης Οι ζώνες βλάστησης των νησιών του Β. Αιγαίου Τα φυτά, προκειμένου να πετύχουν τη μεγαλύτερη εκμετάλλευση της ηλιακής

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου H Γ τάξη του 6 ου Δημοτικού Σχολείου Ζακύνθου Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης μελέτησε το θέμα: «Χλωρίδα και πανίδα της Ζακύνθου» Εκπαιδευτικοί: Γιώργος Μάρλης, Γεωργία Κοντονή, Κωνσταντίνα Παλαιοθοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ 6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ 6.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο παρόν κεφάλαιο περιγράφεται η μεθοδολογία αποτίμησης των δυνητικών επιπτώσεων του προτεινόμενου Σχεδίου στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΣΚΥΡΟΥ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ ΣΚΥΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ LIFE09NAT/GR/000323 Demonstration of the Biodiversity Action Planning approach, to benefit local biodiversity on an Aegean island, Skyros Επιδεικτική εφαρμογή της προσέγγισης «Σχέδιο Δράσης για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία

Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Τηλεπισκόπηση - Φωτοερμηνεία Ενότητα 3: Φωτοερμηνεία. Κωνσταντίνος Περάκης Ιωάννης Φαρασλής Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 4.1. ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Τα δεδομένα που παρουσιάζονται ακολούθως αντλήθηκαν, κατά κύριολόγο, από την Προμελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι.

2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού, σαν να είμαστε μετεωρολόγοι. 1. Παρατηρούμε τον καιρό σήμερα και περιγράφουμε τις συνθήκες που αφορούν τη βροχή, τον άνεμο, τον ήλιο και τη θερμοκρασία. βροχή άνεμος ήλιος-σύννεφα θερμοκρασίαάνεση 2. Περιγράφουμε τα στοιχεία του καιρού,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο:

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ. Ερευνητικό Έργο: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ Ερευνητικό Έργο: Διερεύνηση των επιπτώσεων της διασποράς αδρανών υλικών στο θαλάσσιο περιβάλλον των βόρειο-ανατολικών ακτών της Κιμώλου DRAFT 27/11/2006 Τεχνική Έκθεση με θέμα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΑΓΡΙΟΓΙΔΟΥ (Rupicapra rupicapra balcanica) ΣΤΟΝ ΕΘΝΙΚΟ ΔΡΥΜΟ ΟΙΤΗΣ Παπαϊωάννου Χαριτάκης (Βιολόγος Msc), 2013 1. Η ΟΙΤΗ Η Οίτη είναι βουνό της Στερεάς Ελλάδας και καταλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S.

Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού καθεστώτος του Αγίου Όρους με χρήση G.I.S. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών ΤΟΜΕΑΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 22η Πανελλαδική Συνάντηση Χρηστών Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών Διαχείριση Γης και Ιδιοκτησιακού

Διαβάστε περισσότερα

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα''

''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' ''Σεπτέμβριος 2015: οι ακραίες μέγιστες θερμοκρασίες στο 1ο δεκαήμερο και κλιματολογικά στοιχεία του μήνα'' Ο Σεπτέμβριος ως μεταβατικός μήνας από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ιδιαίτερα το πρώτο δεκαήμερο,

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση καμένων περιοχών

Αποκατάσταση καμένων περιοχών Αποκατάσταση καμένων περιοχών Δρ Γεώργιος Λυριντζής, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Δρ Γεώργιος Μπαλούτσος, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ Δρ Γεώργιος Καρέτσος, Εντεταλμένος Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα.

2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ 1. Διευκρινίστε τις έννοιες «καιρός» και «κλίμα» 2. Τι ονομάζομε μετεωρολογικά φαινόμενα, μετεωρολογικά στοιχεία, κλιματολογικά στοιχεία αναφέρατε παραδείγματα. 3. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ)

ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) ΠΕΤΡΑ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΛΙΓΩΝΑ (ΥΔΡΟΜΥΛΟΙ) - ΑΓ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ (ΜΟΝΑΣΤΗΡΕΛΙΑ) - ΒΑΦΕΙΟΣ - ΠΕΤΡΙ ΑΧΙΛΛΕΙΟΠΗΓΑΔΑ - ΠΕΤΡΑ) 1. ΠΕΤΡΑ (ΟΤΕ). Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι διάσχισης

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου.

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου. Ενότητα Χάρτες Φύλλο Εργασίας Μελέτη χαρτών Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο.Τμήμα..Ημερομηνία. Σκοποί του φύλλου εργασίας Η εξοικείωση 1. Με την χρήση των χαρτών 2. Με την χρήση της πυξίδας 3. Με την εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΕΔΑΦΟΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΕΔΑΦΟΣ Φυσικές ιδιότητες Δομή και σύσταση Χρώμα Βάθος Διαπερατότητα Διαθέσιμη υγρασία Θερμοκρασία Χημικές ιδιότητες ph Αλατότητα Γονιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής

ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ. 1. ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) Αρχή διαδρομής ΜΟΛΥΒΟΣ (Αλώνια) - ΒΑΦΕΙΟΣ ΣΤΥΨΗ ΠΕΤΡΙ ΠΕΤΡΑ ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική με μήκος 24.340 μέτρα, επομένως το σύνολο της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ. Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ Στοιχεία τοπογραφικών χαρτών ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Τοπογραφικοί χάρτες Βασικό στοιχείο του χάρτη αποτελεί : το τοπογραφικό υπόβαθρο, που αναπαριστά µε τη βοήθεια γραµµών (ισοϋψών)

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΗ "6 ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ (ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ-ΘΕΡΜΑΪΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ-ΘΡΑΚΙΚΟ ΠΕΛΑΓΟΣ)

ΠΕΡΙΟΧΗ 6 ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ (ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ-ΘΕΡΜΑΪΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ-ΘΡΑΚΙΚΟ ΠΕΛΑΓΟΣ) ΠΕΡΙΟΧΗ "6 ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ (ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ-ΘΕΡΜΑΪΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ- ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ-ΘΡΑΚΙΚΟ ΠΕΛΑΓΟΣ) ΠΕΡΙΟΧΗ "6" ΒΟΡΕΙΟ ΑΙΓΑΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ (ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ- ΘΕΡΜΑΪΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ-ΘΡΑΚΙΚΟ ΠΕΛΑΓΟΣ) ΛΙΘΑΡΙ ΣΚΥΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος

Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Προστατευόμενεςπεριοχέςως εργαλεία διατήρησης και διαχείρισης του θαλάσσιου περιβάλλοντος Σωτήρης Ορφανίδης Δρ. Βιολόγος-Αναπληρωτής Ερευνητής Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ινστιτούτο Αλιευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης

Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Σεμινάριο Βάμος 25-11-2008 Γεωργία- Διατροφή- Ποιότητα ζωής ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗΣ Η άγρια βρώσιμη χλωρίδα της Κρήτης Κλεόνικος Σταυριδάκης Υπεύθ. Α/θμιας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ν. Ρεθύμνου Εισαγωγή Η

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΟΥΣ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΟΥΣ Καταγραφή της Πολεοδομικής & Αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας Οικισμών του Ν.Λασιθίου ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΟΥΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΕΥΧΟΥΣ... I 1.0.1 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ... 4 1.1 ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ... 5 2.1

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ)

Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) Αθήνα 30 Μαρτίου 2011 Τεχνικές Μελέτες Περιβαλλοντικής Αποκατάστασης (ΤΜΠΑ) Χώρων Ανεξέλεγκτης Διάθεσης Αποβλήτων (ΧΑΔΑ) Παπασπυρόπουλος Κ., Γεωλόγος MSc Παρουσίαση του προβλήματος ΧΑΔΑ Κοινότητας Παλαιάς

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 Έργου: Page 2 of 21 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 2.1 Πεδιάδα του Αξιού (Kp 0 65) 5 2.2 Όρος Βέρµιο (Kp 65 105) 8 2.3 Λεκάνη της Πτολεµαΐδας (Kp 105 125) 13 2.4 Όρος Άσκιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Χώρα, Πόλη Ελλάδα, Αρχάνες Μελέτη περίπτωσης Όνομα Δήμου: Αρχανών κτιρίου: Όνομα σχολείου: 2 Δημοτικό Σχολείο Αρχανών Το κλίμα στις Αρχάνες έχει εκτεταμένες περιόδους ηλιοφάνειας, Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας

Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Προσαρμογή της Διαχείρισης των Δασών στην Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα: Δασαρχείο Καλαμπάκας Ομάδα έργου: Παναγιώτης Πουλιανίδης, Αναστασία Κάκια, Φωτεινή Πελεκάνη Σεμινάριο Κατάρτισης Δασικών Υπηρεσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής

Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Η παρακολούθηση των δασών στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής Γιώργος Πουλής, Δασολόγος M.Sc. Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων - Υγροτόπων Διάρθρωση της παρουσίασης Σχεδιασμός ενός προγράμματος παρακολούθησης Η

Διαβάστε περισσότερα

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών

Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Δασική πεύκη Πιερίων. SOS! Χ. Περλέρου, Γ. Σπύρογλου, Δ. Αβτζής και Σ. Διαμαντής ΕΘΙΑΓΕ-Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Χαρακτηριστικά του δάσους Η δασική πεύκη (Pinus sylvestris) δημιουργεί δάσος 10.000 περίπου

Διαβάστε περισσότερα