Οι σχολες γονεων με τη ματια της διαγενεαλογικης προσεγγισης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι σχολες γονεων με τη ματια της διαγενεαλογικης προσεγγισης"

Transcript

1 Οι σχολες γονεων με τη ματια της διαγενεαλογικης προσεγγισης Μαρίζα Κατσιώτη, Παρασκευή Μπασιώτη, Άρτεμις Γιώτσα, ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η θεωρία των οικογενειακών συστημάτων, η οποία βασίστηκε στη θεωρία των γενικών συστημάτων του βιολόγου Ludwig von Bertalanffy (1940), εστιάζει στο σύνολο των σχέσεων ενός οικογενειακού συστήματος και όχι στην εκδήλωση συμπεριφοράς ενός μεμονωμένου μέλους. Τα τελευταία χρόνια, η εξέλιξη της Συστημικής Θεωρίας την καθιστά κατάλληλη για εφαρμογή όχι μόνο σε θεραπευτικά πλαίσια, αλλά και στον τομέα της πρωτογενούς πρόληψης, όπως είναι οι ομάδες συμβουλευτικής γονέων. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η εφαρμογή των θεωρητικών εννοιών και τεχνικών ενός από τα σημαντικότερα μοντέλα της συστημικής θεωρίας, της διαγενεαλογικής προσέγγισης του Bowen, στις Ομάδες Συμβουλευτικής Γονέων με τη μέθοδο των βιωματικών ασκήσεων. Οι έννοιες που μελετήθηκαν και εφαρμόστηκαν σε τρεις ομάδες συμβουλευτικής γονέων είναι οι εξής: η διαφοροποίηση του εαυτού, τα τρίγωνα και η μεταβίβαση μέσω των γενεών. Επίσης, έγινε εφαρμογή ποικίλων βιωματικών ασκήσεων που βοήθησαν στην επίτευξη των στόχων των Ομάδων Συμβουλευτικής Γονέων, οι οποίοι είναι η ενημέρωση-πληροφόρηση των γονέων και η διαμόρφωση και διαφοροποίηση της στάσης των μελών της οικογένειας. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Συστημική Θεωρία, Συμβουλευτική Γονέων, Διαγενεαλογικό μοντέλο, Βιωματικές ασκήσεις 218

2 Parents schools through Bowen Family Systems Theory Μαρίζα Κατσιώτη, Παρασκευή Μπασιώτη, Άρτεμις Γιώτσα, ABSTRACT The Family Systems Theory, which has been based on the biologist s Ludwig von Bertalanffy (1940) theory of General Systems, focuses on the whole of the system s relationships and not on the behavior of the members. During the last few years, the System Theory has evolved and it has been rendered suitable for application not only in therapeutic contexts, but also in the field of primary prevention, such as Parents Counselling Groups. The aim of the present study is to present the implementation of the theoretical concepts and techniques of one of the most important models of the systems theory, Bowen s transgenerational approach, on Parents Schools via experiential exercises. The concepts that have been implemented in three counselling groups include the self differentiation, the triangles and the transgenerational process. The experiential exercises have been helpful in achieving the goals of Parents Counselling Groups, the main of which are parents information and family members attitude formulation and differentiation. KEY WORDS: Systems Theory, Parents Counselling, Transgenerational Approach, Experiential Exercises. 219

3 Συστημική Οικογενειακή Θεωρία Η θεωρία των οικογενειακών συστημάτων βασίστηκε στη θεωρία των γενικών συστημάτων του βιολόγου Ludwig von Bertalanffy (1940). Η θεωρία αυτή εστιάζει στο σχήμα των σχέσεων μέσα σε ένα σύστημα, αντί να μελετά μεμονωμένα μέρη του συστήματος. Οι οικογενειακοί θεραπευτές, στην προσπάθειά εύρεσης ενός επιστημονικού μοντέλου, εστίασαν σε αυτή την προσέγγιση, η οποία έδινε ιδιαίτερη σημασία στις σχέσεις αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας, αντί στις ξεχωριστές ιδιότητες τού κάθε μέλους της (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η συστημική προσέγγιση χρησιμοποιεί δύο βασικές έννοιες της θεωρίας των γενικών συστημάτων: την ομοιόσταση, η οποία περιγράφεται ως η ισορροπία μεταξύ αλλαγής και σταθερότητας, καθώς και τα ανοιχτά συστήματα, τα οποία εξηγούν πώς η οικογένεια κατορθώνει να συντηρηθεί μέσα από τις πληροφορίες που ανταλλάσσει με το περιβάλλον (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Σύμφωνα με τον Bateson, αυτή η ανατροφοδότηση των ανοιχτών συστημάτων δρα «ως ρυθμιστικός μηχανισμός στις ανθρώπινες σχέσεις» (Συνοδινού, , σελ. 102). Λόγω των εξελίξεων των τελευταίων χρόνων στο χώρο της Συστημικής Θεωρίας, η εφαρμογή της δεν περιορίζεται πλέον μόνο στο θεραπευτικό χώρο αλλά επεκτείνεται και στο συντονισμό μικρών ομάδων σε διάφορα πλαίσια, όπως είναι η οικογένεια και το σχολείο (Γιώτσα, Μακρή, Κουτελού, Σταματελάτου, Χαβρεδάκη, 2011). Η συστημική θεωρία, κατά την εφαρμογή της στη δυναμική της ομάδας, υπολογίζει τους εκάστοτε κανόνες, τις ιδιότητες των ατόμων, καθώς και τα σχήματα συμπεριφοράς που αναδύονται σε κάθε ομάδα. Για το λόγο αυτό, «δίνει ιδιαίτερη σημασία στις συνεχείς αλλαγές ή στην πιθανή στασιμότητα ενός ατόμου ή της 220

4 ομάδας, στην ικανότητα ή στη δυσκολία του ατόμου να προσαρμόζεται στο περιβάλλον, στην τάση του ατόμου να βρίσκει τρόπους αντιμετώπισης δυσκολιών». (Γιώτσα, 2010, σελ.23). Μερικά από τα σημαντικότερα μοντέλα της οικογενειακής θεραπευτικής προσέγγισης είναι τα εξής: το διαγενεαλογικό μοντέλο του Bowen, το στρατηγικό μοντέλο του Haley, το δομικό μοντέλο του Minuchin, το μοντέλο της Σχολής του Μιλάνου, το μοντέλο της εστιαζόμενης στη λύση θεραπείας του de Shazer και το αφηγηματικό μοντέλο. Τα μοντέλα αυτά αποτελούν εν μέρει το σημείο αναφοράς του κάθε θεραπευτή, καθώς δεν είναι απαραίτητο ότι ο κάθε θεραπευτής εφαρμόζει αυστηρά και μόνο τεχνικές από μία θεραπευτική προσέγγιση, αλλά η αντιπαράθεσή του με τα νοήματα των δασκάλων δημιουργεί τη θεραπευτική του ταυτότητα (Schlippe & Schweitzer, 2008). Τα ποικίλα μοντέλα οικογενειακής θεραπείας προσφέρουν πολλές τεχνικές, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν, πέρα από το χώρο της θεραπείας και της οικογένειας, σε διάφορα πλαίσια, όπως είναι ο χώρος εργασίας και τα εκπαιδευτικά πλαίσια και πιο συγκεκριμένα τα σχολεία (Γιώτσα και συν., 2011). Η Εξέλιξη του Διαγενεαλογικού Μοντέλου Θεωρία Οικογενειακών Συστημάτων Σύμφωνα με τις διαγενεαλογικές προσεγγίσεις, οι οποίες αναλύουν την οικογένεια μέσα σε ένα ιστορικό πλαίσιο, τα οικογενειακά προβλήματα στο παρόν εμπεριέχουν άλυτα προβλήματα στις οικογένειες προέλευσης (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Κύριος εκφραστής του διαγενεαλογικού μοντέλου ήταν ο Murray Bowen. Στη θεωρία των οικογενειακών συστημάτων, συνέλαβε την οικογένεια ως «μία 221

5 συναισθηματική μονάδα, ένα πλέγμα αλληλοσυνδεόμενων σχέσεων, που γίνεται καλύτερα κατανοητό, όταν αναλύεται μέσα σε ένα πολυγενεαλογικό ή ιστορικό πλαίσιο» (Goldenberg & Goldenberg, 2005, σελ.202), το οποίο δίνει πληροφορίες για την αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών. Τα μέλη της οικογένειας δεν λειτουργούν ως ανεξάρτητες ψυχολογικές οντότητες αλλά συνδέονται με το οικογενειακό σύστημα σχέσεων, όσον αφορά στη σκέψη, στο συναίσθημα και στη συμπεριφορά (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Εφαρμογή της Θεωρίας του Murray Bowen Σύμφωνα με τον Bowen (1974), οι άνθρωποι αναπαράγουν τα μοτίβα συμπεριφοράς που έχουν μάθει στην οικογένειά τους και σε διαφορετικά πλαίσια (Hall, 1981). Τη θεωρία οικογενειακών συστημάτων χρησιμοποιεί ο Bowen ως πρίσμα για τον αλκοολισμό. Θεωρεί ότι ο αλκοολισμός είναι ένα σύμπτωμα της οικογενειακής ή κοινωνικής μονάδας, το οποίο συμβαίνει όταν το άγχος της οικογένειας είναι υψηλό. Η εμφάνιση του αλκοολισμού εγείρει ακόμη περισσότερο άγχος στα εξαρτώμενα μέλη από το άτομο που έχει το σύμπτωμα. Στη συνέχεια, τα άλλα μέλη της οικογένειας αντιδρούν πάλι με άγχος, συνεχίζοντας τα ίδια μοτίβα συμπεριφοράς (Bowen, 1998). Το διαγενεαλογικό μοντέλο χρησιμοποιήθηκε, επίσης, στην πρόβλεψη της πιθανότητας παιδικής σωματικής κακοποίησης. Χρησιμοποιήθηκε ένα δείγμα 210 ελεύθερων νεαρών ενηλίκων, οι οποίοι δεν ήταν ακόμη γονείς, και εξετάστηκαν οι σχέσεις ανάμεσα στη διαφοροποίηση εαυτού, στις αντιλήψεις για τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και στην πιθανότητα ενδεχόμενης παιδικής κακοποίησης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η μεγαλύτερη διαφοροποίηση εαυτού, σε συνδυασμό με τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων, 222

6 προέβλεψαν χαμηλότερη πιθανότητα παιδικής σωματικής κακοποίησης (Skowron & Platt, 2005). Τέλος, η Knudson Martin (1994) επέκτεινε τη θεωρία του Bowen συμπεριλαμβάνοντας την ανάπτυξη ενός συναισθηματικού συστήματος στη διαδικασία της διαφοροποίησης, θεωρώντας την έννοια του μαζί και της ατομικότητας ως συμπληρωματικές αντί για ανταγωνιστικές ανάγκες και προτείνοντας τη διαχείριση του άγχους στη θεραπευτική διαδικασία, αντί για τη μείωσή του. Με αυτό τον τρόπο, αποδέσμευσε άνδρες και γυναίκες από τους παραδοσιακούς τους ρόλους και πρότεινε «μια θεώρηση της ατομικότητας μέσα σε ένα πλαίσιο δέσμευσης στους άλλους» (Knudson-Martin, 1994, σελ. 45). Καθώς, λοιπόν, οι θεωρητικές έννοιες της διαγενεολογικής προσέγγισης έχουν εύρος εφαρμογής, τίθεται το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στις Σχολές Γονέων στον ελλαδικό χώρο. Σχολές Γονέων Το 1962 ιδρύθηκε η Διεθνής Ομοσπονδία για την Εκπαίδευση των Γονέων (Federation Internationale pour l Education des Parents-F.I.E.P.) με έδρα της το Παρίσι. Πρόκειται για έναν μη κυβερνητικό οργανισμό, που αποτελείται από 60 διεθνείς και τοπικές οργανώσεις γονέων. Διέπεται από τις εξής βασικές αρχές: α) την ενημέρωση και πληροφόρηση των γονέων και β) τη διαμόρφωση και τη διαφοροποίηση των στάσεων των μελών του οικογενειακού συστήματος (Γιώτσα και συν., 2011). Επίσης, έχει ιδρυθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση Γονέων (European Parents Association), με έδρα της την Ολλανδία, η οποία αποτελείται από ενώσεις γονέων όλων των ευρωπαϊκών χωρών και απαριθμεί περίπου μέλη. Σκοπός της 223

7 είναι η εκπαίδευση γονέων μέσω σεμιναρίων και η ενθάρρυνση της ενεργούς συμμετοχής τους σε όλα τα εκπαιδευτικά πλαίσια (Γιώτσα και συν., 2011). Στις Η.Π.Α, τα τελευταία χρόνια ενισχύεται η ενεργή συμμετοχή των γονέων στα εκπαιδευτικά πλαίσια, καθώς και η συνεργασία τους με τους εκπαιδευτικούς με προγράμματα όπως το «Νo child left behind»( Ν.C.L.B.) (Wright, Wright & Heath, 2003) και το πρόγραμμα «Ομάδες Δράσης Γονέων» (Parent Αction Groups), βάσει του οποίου δημιουργούνται ομάδες γονέων σε γειτονιές, με στόχο την αλληλεπίδραση και τη συνεργασία των γονέων σε θέματα που αφορούν την ασφάλεια και την ανατροφή των παιδιών τους (Μυλωνάκου Κεκέ, 2007). Η πρώτη Σχολή Γονέων στην Ελλάδα δημιουργήθηκε το 1962 από τη Μαρία Χουρδάκη. Σκοπός των Σχολών Γονέων, σύμφωνα με τη Μ. Χουρδάκη ( , σελ.5), είναι «η στήριξη του δοκιμαζόμενου θεσμού της οικογένειας και η προστασία της ψυχικής υγείας ανηλίκων και ενηλίκων ατόμων μέσα στο σύστημα της οικογένειας». Το σύστημα εργασίας των Σχολών Γονέων ονομάζεται «Εξελικτικό Σύστημα» και στηρίζεται στις δύο βασικές αρχές της Διεθνούς Ομοσπονδίας για την Εκπαίδευση των Γονέων (Federation Internationale pour l Education des Parents): α) την ενημέρωση, πληροφόρηση και β) τη διαμόρφωση και διαφοροποίηση της στάσης των μελών της οικογένειας (Χουρδάκη, ). Οι συναντήσεις των Σχολών Γονέων υλοποιούνται κάθε εβδομάδα ή ανά 15 ημέρες και η μεθοδολογία τους βασίζεται στην ανάπτυξη της δυναμική της ομάδας, η οποία απαρτίζεται από 15 έως 20 άτομα. Η θεματολογία των Σχολών Γονέων διαφέρει από ομάδα σε ομάδα και διαμορφώνεται ανάλογα με τις ανάγκες της (Γιώτσα, και συν., 2011). Το 1998 ιδρύθηκαν και άρχισαν να λειτουργούν σε όλους τους νομούς της χώρας οι Σχολές Γονέων, από τη Γενική Γραμματεία Εκπαίδευσης Ενηλίκων του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. H λειτουργία των Σχολών Γονέων 224

8 συντονίζεται από το Ινστιτούτο Nεολαίας και Δια Βίου Μάθησης (ΙΝΕΔΙΒΙΜ) της Γενικής Γραμματείας Εκπαίδευσης Ενηλίκων (Γ.Γ.Ε.Ε.). Οι Σχολές Γονέων προσφέρουν στους γονείς πληροφορίες για την ανατροφή των παιδιών τους και μέσα από βιωματική εργασία στην ομάδα, οι γονείς τροποποιούν σταδιακά τη συμπεριφορά τους, προκειμένου να διαχειριστούν τις δυσκολίες που αναδύονται στην οικογένειά τους. Πιο συγκεκριμένα, οι Σχολές Γονέων στοχεύουν: «Στη βελτίωση της επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια, στην ουσιαστική επικοινωνία των γονέων με το σχολείο, στην βελτίωση των γνώσεων των γονέων σχετικά με τις ψυχικές, κοινωνικές, πνευματικές και άλλες ανάγκες των παιδιών σε κάθε στάδιο ανάπτυξής τους, στην ενθάρρυνση της συμμετοχής των γονέων στις σχολικές δραστηριότητες και της συνεργασίας τους με τους εκπαιδευτικούς των σχολείων για την αποτελεσματικότερη παροχή βοήθειας στα παιδιά τους, στη βελτίωση των γνώσεων των γονέων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων για την έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση δύσκολων συμπεριφορών των παιδιών τους, στην απόκτηση ικανοτήτων έτσι ώστε να μπορούν να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του νηπιαγωγείου, δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου» (Γιώτσα και συν., 2011, σελ. 9). Σκοπός Εργασίας Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η εφαρμογή των θεωρητικών εννοιών και τεχνικών του διαγενεολογικού μοντέλου του Bowen στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων μέσω των βιωματικών ασκήσεων. Συγκεκριμένα, οι θεωρητικές έννοιες που 225

9 επιλέχθηκαν, λαμβάνοντας υπόψη τις αρχές και τους στόχους της συμβουλευτικής γονέων, ήταν οι εξής: η διαφοροποίηση του εαυτού, τα τρίγωνα και η μεταβίβαση προτύπων συμπεριφοράς μέσω των γενεών. Στη συνέχεια, γίνεται ανάλυση περιπτώσεων, από τις ομάδες συμβουλευτικής γονέων που συντόνισαν τρεις ψυχολόγοι και εφάρμοσαν τις παραπάνω θεωρητικές έννοιες στις ομάδες τους. Περιγραφή Ομάδων Συμβουλευτικής Γονέων Στην παρούσα εργασία περιγράφονται τρεις ομάδες συμβουλευτικής γονέων. Οι τρεις ομάδες έλαβαν χώρα το χρονικό διάστημα μεταξύ του 2011 και του 2012 σε διαφορετικές περιοχές της Αθήνας. Το ερευνητικό υλικό που θα παρουσιαστεί, συγκεντρώθηκε από τις βιωματικές ασκήσεις των μελών των ομάδων, κατά τη συνεργασία τους με κάθεμια από τις εκπαιδεύτριες. Τα ονόματα και συγκεκριμένα στοιχεία της ταυτότητας των μελών παραλείπονται, προκειμένου να προστατευτεί η ανωνυμία τους. Τη μία ομάδα συντόνισε η Κ.Μ, στα πλαίσια της εργασία της στο Β Παιδικό Σταθμό του Δήμου Κηφισιάς και στα παραρτήματά του, ενώ τις άλλες δύο συντόνισε η Μ.Π., μέσω του Προγράμματος «Σχολές Γονέων» του Ιδρύματος Νεολαίας και Δια Βίου Μάθησης (Ι.ΝΕ.ΔΙ.ΒΙ.Μ.) του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων. Η πρώτη ομάδα Σχολών Γονέων διήρκησε έξι εβδομάδες και οι υπόλοιπες δύο οκτώ εβδομάδες. Οι συναντήσεις ήταν εβδομαδιαίες σε σταθερή ημέρα, ώρα και χώρο και διαρκούσαν 1,5 με 2 ώρες. Τα μέλη των ομάδων απαρτίζονταν, κυρίως από μητέρες σε ποσοστό 90% (έξι γυναίκες κι ένας άνδρας). Η πρώτη ομάδα αποτελείτο από 7 μέλη, με μέσο όρο ηλικίας τα 35 έτη και με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Απαρτιζόταν από γονείς με 226

10 παιδιά στην προσχολική ηλικία. Οι άλλες δύο ομάδες αποτελούνταν η καθεμία από 12 μέλη, με εύρος ηλικιών περίπου μεταξύ 30 έως 45 ετών και κυρίως αποφοίτων Λυκείου. Ήταν γονείς παιδιών νηπιακής, σχολικής και εφηβικής ηλικίας. Όσον αφορά στη δομή και στα σχήματα οικογένειας, ένα μέλος προερχόταν από διπυρηνική οικογένεια (χωρισμένοι γονείς με παιδιά) και τα υπόλοιπα μέλη, είτε από πυρηνικές οικογένειες (γονείς και παιδιά), είτε από εκτεταμένες οικογένειες (3 γενιές προσώπων), γεγονός που προσέδιδε ποικιλία στις συζητήσεις αλλά και στα αιτήματα που έθεταν τα μέλη στην ομάδα. Είναι πολύ σημαντικό, ο εκπαιδευτής σε μία Σχολή Γονέων να έχει υπόψη του όλα τα σχήματα οικογένειας, ούτως ώστε να μπορεί να προσαρμόζει τα θέματα σε όλα τα σχήματα οικογένειας και να αποφεύγει τυχόν προκαταλήψεις και στερεότυπα που έχουν τα μέλη της ομάδας ή ακόμη και ο ίδιος (Γιώτσα και συν., 2011). Μεθοδολογία Ένα ρητό των ιθαγενών της Αμερικής λέει: «Αν μου αναφέρεις κάτι, μάλλον θα το ξεχάσω. Αν μου δείξεις κάτι, μπορεί να μην το θυμηθώ. Βάλε με να κάνω κάτι, έτσι θα το καταλάβω». Αντίστοιχα, στις Σχολές Γονέων οι γονείς μαθαίνουν όχι μόνο μέσα από τη γνώση, αλλά και από τη βιωματική εμπειρία. Αρχικά, σε κάθε συνάντηση παρουσιάζεται για περίπου λεπτά το θεωρητικό κομμάτι της ενότητας από τον εκπαιδευτή. Στη συνέχεια, ακολουθεί βιωματική άσκηση, στην οποία παίρνουν μέρος τα μέλη της ομάδας και στο τέλος ακολουθεί συζήτηση μεταξύ των μελών για να μοιραστούν τις εμπειρίες τους, τα συναισθήματά τους και τις γνώσεις που αποκόμισαν (Γιώτσα, 2010). 227

11 Οι βιωματικές ασκήσεις που εφαρμόζει ο εκπαιδευτής στην ομάδα είναι «δομημένες προτάσεις που μοιάζουν με παιχνίδι» (Φιλίππου & Καραντάνα, 2010, σελ.38) και τις οποίες επιλέγει ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και το στάδιο εξέλιξης στο οποίο βρίσκεται η κάθε ομάδα (Γιώτσα, 2010). Οι ασκήσεις δίνουν τη δυνατότητα στα μέλη της ομάδας να έρχονται σε επαφή με τον εαυτό τους και με τους άλλους, για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να υπάρχει εναλλαγή στον αριθμό των ατόμων που παίρνουν μέρος σε μια βιωματική άσκηση (ατομικά, ζευγάρια, μικρές ομάδες ή όλη η ομάδα) (Γιώτσα, 2010). Υπάρχουν διάφορα είδη βιωματικών ασκήσεων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, όπως είναι ο καταιγισμός ιδεών, οι ομάδες εργασίας, η μελέτη περίπτωσης, το παιχνίδι ρόλων, η προσομοίωση και η ζωγραφική (Γιώτσα, 2010). Η επιλογή των θεμάτων στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων, που περιγράφονται στην παρούσα εργασία έγινε με γνώμονα τις ανάγκες της κάθε ομάδας. Συγκεκριμένα, στην πρώτη συνάντηση διερευνήθηκαν οι προσδοκίες των γονέων και η θεματολογία που θα ήθελαν να συζητηθεί.. H Δυναμική της Ομάδας Το πεδίο μελέτης της δυναμικής των ομάδων αφορά στα ψυχοκοινωνικά φαινόμενα που παρουσιάζονται στις φυσικές (οικογένεια, φίλοι) και στις τεχνητές (τάξη, ομάδα εργασίας), μικρές ομάδες, καθώς και στο σύνολο των παρεμβάσεων που γίνονται σε αυτές (Αρχοντάκη & Φιλίππου, 2010). Σύμφωνα με τον Caple (1978), η ομάδα περνάει από διάφορες φάσεις, ανάλογα με τη μορφή, τη δομή και τους στόχους της (Γιώτσα, 2010). Η φάση 228

12 προσανατολισμού - γνωριμίας της ομάδας, σύμφωνα με τον Caple (1978) περιλαμβάνει τις πρώτες (3-4) συναντήσεις της ομάδας, όπου τα μέλη της αρχίζουν να επικοινωνούν και να γνωρίζονται μεταξύ τους, ενώ ταυτόχρονα αγωνιούν για το σκοπό της ομάδας και για τη θέση τους μέσα σε αυτή (Γιώτσα, 2010). Στη μία ομάδα συμβουλευτικής γονέων, στη φάση αυτή, υπήρξε μία μετακίνηση ενός μέλους και ένα καινούριο μέλος προστέθηκε στην ομάδα. Το γεγονός αυτό επιδείνωσε την αρχική αγωνία της ομάδας, καθώς είχαν ήδη αρχίσει τα μέλη να δένονται μεταξύ τους και οι ισορροπίες στη συνέχεια άλλαξαν. Κατά το δεύτερο μήνα, ακολουθεί η φάση σύγκρουσης, η οποία διαρκεί μικρό διάστημα και χαρακτηρίζεται από πιθανές συγκρούσεις μεταξύ των μελών, καθώς προσπαθούν να παραθέσουν τις απόψεις τους και να επιβληθούν στους άλλους. Τίθεται σε δοκιμασία η αντοχή της ομάδας στις συγκρούσεις και τα μέλη καλούνται να υποστηρίξουν τις απόψεις τους (Blanchet & Trognon, 1997). Στη συγκεκριμένη φάση, στη μία από τις τρεις ομάδες συμβουλευτικής γονέων ένα μέλος αποχώρησε. Κατά τη φάση σύνθεσης (3 ο -5 ο μήνα), τα μέλη της ομάδας χαλαρώνουν, αναπτύσσουν κοινό κώδικα και φιλικά συναισθήματα, αλληλεπιδρούν περισσότερο και σχηματίζουν υποομάδες (Γιώτσα, 2010). Στη φάση αυτή, στη μία ομάδα συμβουλευτικής γονέων δημιουργήθηκαν έντονες συμμαχίες μεταξύ κάποιων μελών. Η συντονίστρια, όμως, ζητούσε από τα μέλη της ομάδας σε κάθε βιωματική άσκηση να χωρίζονται σε διαφορετικές υποομάδες, με στόχο να υπάρχει αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ όλων των μελών (Γιώτσα, Γιώτσα & Ζεργιώτης, Caple, 1978). Τέλος, στη φάση απόδοσης (Caple, 1978), δημιουργείται «δέσιμο» μεταξύ των μελών της ομάδας, καθώς αναφέρουν πιο εύκολα τα θέματα που τους απασχολούν και εκφράζουν την ικανοποίησή τους από τη βοήθεια που τους προσέφερε η ομάδα. Όπως είναι αναμενόμενο σε αυτή την τελική φάση (Γιώτσα, 2010) και στις τρεις ομάδες 229

13 συμβουλευτικής γονέων, τα μέλη ανέπτυξαν μεγαλύτερη συνοχή και αυξήθηκε η αποδοτικότητα της ομάδας. Σύμφωνα με τη θεωρία του δυναμικού πεδίου του Lewin, οι δυναμικές που αναπτύσσονται μεταξύ των ατόμων που συμμετέχουν σε μια ομάδα, διαφέρουν από τις αντιδράσεις που δημιουργούνται όταν τα άτομα είναι μόνα τους ή όταν αυτά βρίσκονται σε μια δυαδική σχέση (Γιώτσα, 2010). Οι αλληλεπιδράσεις στην ομάδα επηρεάζονται από το πώς οργανώνεται το πεδίο τη συγκεκριμένη στιγμή, γι αυτό πρέπει να λάβουμε υπόψη μας το οικολογικό πλαίσιο, το πολιτισμικό πλαίσιο, τις κοινωνικές συνθήκες, τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υποσυστημάτων, καθώς και το αξιακό σύστημα των ατόμων (Γιώτσα, 2010). Συγκεκριμένα, μία από τις ομάδες, έλαβε χώρα σε περιοχή των Βορείων Προαστείων, όπου το βιοτικό επίπεδο των ατόμων είναι σχετικά υψηλό. Παρ όλα αυτά, εξαιτίας των οικονομικών συνθηκών που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα (Giotsa & Mitrogiorgou, 2014), δύο από τις μητέρες- οι οποίες δεν είχαν πρόβλημα επιβίωσης- ήταν άνεργες και επιθυμούσαν να δουλέψουν για να αισθάνονται παραγωγικές. Παρατηρήθηκε ότι μετά τη φάση σύνθεσης, όπου τα μέλη αναπτύσσουν κώδικες επικοινωνίας και δένονται μεταξύ τους, τα άλλα μέλη της ομάδας ενδιαφέρθηκαν πολύ για αυτές και κινητοποιήθηκαν για να τις βοηθήσουν στην εύρεση εργασίας. Επιπλέον, όλα τα μέλη της ομάδας μετά την ολοκλήρωση της ομάδας θέλησαν να διατηρήσουν επαφή και άρχισαν να συναντιούνται εκτός ομάδας, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι οι Σχολές Γονέων ευνοούν και την ανάπτυξη κοινωνικών δικτύων. Στη συνέχεια, αναλύονται μερικές από τις θεωρητικές έννοιες του διαγενεολογικού μοντέλου του Bowen, σε συνδυασμό με τις βιωματικές ασκήσεις που παρουσιάστηκαν στις προαναφερθείσες ομάδες συμβουλευτικής γονέων. 230

14 Βασικές θεωρητικές έννοιες του Bowen και η εφαρμογή τους στις Σχολές Γονέων Οι έννοιες που ακολουθούν είναι αλληλένδετες και βασίζονται στην υπόθεση ότι πολλά σχήματα συμπεριφορών μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά, όπως για παράδειγμα το άγχος που προκαλείται από τη σύγκρουση δύο δυνάμεων: την αίσθηση του «μαζί», που αναπτύσσει κάθε οικογένεια και την επιδίωξη αυτονομίας του κάθε μέλους, (Goldenberg & Goldenberg, 2005). 1. Διαφοροποίηση του εαυτού Ο βασικός εαυτός, σύμφωνα με τον Bowen (1998, σελ.29), «αποτελεί μια σαφή ιδιότητα, η οποία περιγράφεται με μια δηλωμένη θέση-εγώ, όπως: «Αυτά είναι τα πιστεύω μου και οι πεποιθήσεις μου. Αυτός είμαι εγώ και αυτό είναι που θα κάνω ή δεν θα κάνω»». Ο βασικός εαυτός μπορεί να αλλάξει έπειτα από την επίδραση νέων γνώσεων κι εμπειριών. Δε μπορεί, όμως, να μεταβληθεί από εξωτερική πίεση, προκειμένου το άτομο να γίνει αρεστό και να κερδίσει αποδοχή (Bowen, 1998). Αντίθετα, υπάρχει ένα άλλο ρευστό επίπεδο του εαυτού, o ψευδοεαυτός, που αποτελείται από ένα συνονθύλευμα πιστεύω, αρχών και αξιών που υιοθετούνται μέσα από το σύστημα σχέσεων, στη συναισθηματική κατάσταση που επικρατεί, και ο οποίος επηρεάζεται από αυτό. Η διαφοροποίηση του εαυτού είναι ο βαθμός που ένα άτομο είναι ικανό να διαχωρίσει τη διανοητική διαδικασία που βιώνει από τη συναισθηματική, κατά πόσο, δηλαδή, μπορεί να αποφύγει να «χειραγωγείται» η συμπεριφορά του από τα συναισθήματα. Στόχος δεν είναι η συναισθηματική αποκοπή του ατόμου, αλλά η ισορροπία ανάμεσα στην λογική συμπεριφορά και στην έκφραση συναισθημάτων (Goldenberg & Goldenberg, 2005). 231

15 Η συναισθηματική «προσκόλληση» ή συγχώνευση, αντίθετα, οφείλεται στην ανικανότητα διαχωρισμού συναισθημάτων από τη γνωστική διαδικασία (Griffin & Greene, 1999). Ο Bowen (1998) αναφέρεται στην «αδιαφοροποίητη μάζα του οικογενειακού εγώ», για να περιγράψει τη συναισθηματική «προσκόλληση» ή συγχώνευση στην πυρηνική οικογένεια σε τέτοιο βαθμό, ώστε το καθένα από αυτά να νομίζει ότι γνωρίζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις των άλλων (π.χ. «εμείς θέλουμε», «η γυναίκα μου θέλει να»). Σύμφωνα με τους Goldenberg και Goldenberg (2005), η διαγενεαλογική άποψη της θεωρίας του Bowen διαφαίνεται από την πεποίθηση ότι «η ωριμότητα και η αυτοπραγμάτωση απαιτούν από το άτομο να απελευθερωθεί από άλυτες συναισθηματικές προσκολλήσεις στην οικογένεια προέλευσής τους». Για να αποδείξει αυτή την πεποίθηση, κατασκεύασε μια θεωρητική κλίμακα (Βowen, 1998) για να εκτιμήσει το βαθμό διαφοροποίησης ενός ατόμου. Σύμφωνα με αυτή, το μηδιαφοροποιημένο άτομο παρουσιάζει μια έλλειψη ικανότητας για αυτονομία, καθοδηγείται από τα συναισθήματά του και τις αντιδράσεις των άλλων, προσπαθεί να ευχαριστήσει τους άλλους και αναζητεί μονίμως την υποστήριξή τους. Αντίθετα, το διαφοροποιημένο άτομο προσαρμόζεται και διατηρεί την αυτονομία του στις οικογενειακές ή κοντινές σχέσεις, έχει σαφείς αξίες και πεποιθήσεις, είναι ευέλικτο και έχει προσωπικούς στόχους (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η διαφοροποίηση του εαυτού μοιάζει να είναι, περίπου, ισοδύναμη με τη συναισθηματική ωριμότητα (Βowen, 1974). Στις Σχολές Γονέων εφαρμόστηκαν αρκετές βιωματικές ασκήσεις και δόθηκαν συμβουλές σχετικές με τη διαφοροποίηση του εαυτού και τη θέση-εγώ. Ο στόχος ήταν να αντιληφθούν οι γονείς ότι η διαφοροποίηση του εαυτού στα παιδιά πρέπει να γίνεται από πολύ μικρή ηλικία (προσχολική ηλικία), για να καλλιεργηθεί το 232

16 αίσθημα της υπευθυνότητας και της αυτονομίας. Στη συνέχεια παρατίθενται μερικές από τις ασκήσεις που χρησιμοποιήθηκαν: Παράδειγμα 1 ο : Όπως αναφέρει και η Γιώτσα (2014), συχνά παρατηρείται στις Σχολές Γονέων, ειδικά στις πρώτες συναντήσεις, οι γονείς να χρησιμοποιούν στις αφηγήσεις το πρώτο πρόσωπο πληθυντικού αριθμού, για παράδειγμα: «Ήμασταν πολύ ζωηροί σήμερα», «Δε θέλαμε να έρθουμε στο σχολείο» για να περιγράψουν συμπεριφορές που αφορούν το παιδί τους. Αυτή η χρήση του πρώτου πληθυντικού αριθμού ενισχύει την «αδιαφοροποίητη μάζα του εγώ» και οδηγεί σε υπερεμπλοκή μεταξύ των μελών, δυσχεραίνοντας τη δημιουργία εαυτού στην πατρική οικογένεια. Ζητήθηκε λοιπόν από τους γονείς να αφηγηθούν ξανά τις ιστορίες, που αφορούσαν στα παιδιά τους, χωρίζοντας τα πρόσωπα στο «εγώ» και «αυτός/αυτή» αντί για τη χρήση του προσώπου «εμείς». Η άσκηση αυτή βοήθησε τους γονείς να καταλάβουν πόσο σημαντική είναι η θέση εγώ και η ενίσχυση της διαφοροποίησης του εαυτού, καθώς και να διαχωρίσουν τα δικά τους συναισθήματα από των παιδιών τους, έτσι ώστε να μην τα επιφορτίζουν με δικά τους άγχη, προσδοκίες κλπ. Παράδειγμα 2 ο: Σύμφωνα με την Θεωρία Εστιασμένη στο Συναίσθημα, ένα από τα πρώτα βήματα είναι ο εστιασμός στο συναίσθημα του κάθε ατόμου χρησιμοποιώντας το πρώτο πρόσωπο (Γιώτσα, 2014). Στη θεματική «Συναισθηματική επικοινωνία» ζητήθηκε ένα παιχνίδι ρόλων, όπου ζητήθηκε από τους γονείς να χαρακτηρίσουν τα συναισθήματά τους και όχι τους ανθρώπους, για παράδειγμα να πουν: «Νιώθω πληγωμένος» αντί του «Είσαι αναίσθητη». Με αυτόν τον τρόπο, επισημάνθηκε πάλι η «θέση-εγώ» και τονίστηκε η προσωπική ευθύνη του ομιλητή για τις στάσεις, τα συναισθήματα ή τις συμπεριφορές του. Παράδειγμα 3 ο: Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης, μια μητέρα περιέγραψε ένα περιστατικό, σύμφωνα με το οποίο, το παιδί της έκλαιγε για ένα παιχνίδι του που είχε 233

17 σπάσει. Η πρώτη αντίδραση της μητέρας ήταν να του πει: «Πώς κάνεις έτσι για ένα παιχνίδι;». Οι γονείς, τείνουν, γενικότερα, να υποτιμούν τα συναισθήματα των παιδιών τους και να τους υποδεικνύουν πώς πρέπει να αισθάνονται, μόνο και μόνο επειδή είναι νεότερα σε ηλικία και φτωχότερα σε εμπειρίες (Gottman, 2000). Καθώς, όμως, τα παιδιά εκλαμβάνουν τέτοιες αντιδράσεις από τους γονείς τους, χάνουν, τελικά, την εμπιστοσύνη τους στα δικά τους συναισθήματα και στη δική τους θέσηεγώ. Για να ενισχυθεί η διαφοροποίηση του εαυτού και να μάθουν τα παιδιά να εμπιστεύονται τα συναισθήματά τους, προτάθηκε ένα παιχνίδι ρόλων, κατά το οποίο οι γονείς θα έπρεπε να αναγνωρίσουν και να σεβαστούν το συναίσθημα του παιδιού τους. Παράδειγμα 4 ο: Πολλές φορές οι γονείς ανησυχούν για τις ικανότητες του παιδιού, με αποτέλεσμα να καταλήγουν είτε να του υποδεικνύουν τι πρέπει να κάνει κάθε φορά είτε να το κάνουν οι ίδιοι, αφαιρώντας από το παιδί τη δυνατότητα αυτονομίας και ανεξαρτησίας. Σύμφωνα με τη Γιώτσα (2012), όταν οι γονείς αναλαμβάνουν τις υποχρεώσεις των παιδιών τους, τους αφαιρούν κάθε τάση για πρωτοβουλία και τα καθιστούν αδύναμα. Για το λόγο αυτό, ζητήθηκε από τους γονείς να ανατρέξουν σε σκηνές από την καθημερινότητά τους, όπου τα παιδιά αντιμετωπίζουν τις υποχρεώσεις τους σαν να ήταν υποχρεώσεις των άλλων, για παράδειγμα: «Φέρε μου την τσάντα», «Μάζεψε τα παιχνίδια μου». Στη συνέχεια, η εκπαιδεύτρια πρότεινε στους γονείς να βοηθούν το παιδί να αποφασίζει και να δρα μόνο του και να ζητάει βοήθεια, όταν τη χρειάζεται. Επιπλέον, οι γονείς εκπαιδεύτηκαν στη Σχολή Γονέων για το πως να διαπραγματεύονται τους κανόνες και τα όρια μαζί με τα παιδιά τους και πώς να ενθαρρύνουν τα παιδιά να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους. 234

18 Παράδειγμα 5 ο: Κατά τη διάρκεια μιας συνάντησης, μια μητέρα ανέφερε την άσχημη αντίδραση της κόρης της, όταν έπρεπε να την αποχωριστεί για την πρώτη μέρα στον παιδικό σταθμό. Εξαιτίας του άγχους αποχωρισμού και της όλης αναστάτωσης που επέφερε, η μητέρα αποφάσισε να φύγει στα κρυφά, με αποτέλεσμα να νιώσει τύψεις και να στεναχωρηθεί και η ίδια. Η εκπαιδεύτρια εξήγησε ότι ο γονέας πρέπει να διαχειρίζεται τα δικά του δύσκολα συναισθήματα και να δείχνει εμπιστοσύνη στο παιδί όταν αυτό κάνει βήματα για τη διαφοροποίηση του εαυτού του. Όπως περιγράφει και ο Ν.Καζαντζάκης με γλαφυρό τρόπο τη διαφοροποίηση του εαυτού: «Η Κραυγή δεν είναι δική σου. Δε μιλάς εσύ, μιλούν αρίφνητοι πρόγονοι με το στόμα σου. Δεν πεθυμάς εσύ, πεθυμούν αρίφνητες γενεές απόγονοι με την καρδιά σου (.). Το πρώτο σου χρέος πλαταίνοντας το εγώ σου είναι, στην αστραπόχρονη τούτη στιγμή που περπατάς στη γη, να μπορέσεις να ζήσεις την απέραντη πορεία, την ορατή και την αόρατη, του εαυτού σου» (Καζαντζάκης, 1945, σελ.35). 2. Τρίγωνα Σύμφωνα με τον Bowen (1998, σελ.39) «το συναισθηματικό σύστημα δύο ατόμων είναι ασταθές», γι αυτό και τα άτομα βιώνουν άγχος προσπαθώντας να εξισορροπήσουν τις ανάγκες τους από τη μία για εγγύτητα και από την άλλη για αυτονομία, με αποτέλεσμα η δυάδα να εξελίσσεται σε σύστημα τριών ατόμων ή τρίγωνο. Μέσα στην οικογένεια, το τρίγωνο αποτελεί το πιο μικρό, σταθερό συναισθηματικό σύστημα (Griffin & Greene, 1999). Ένα τρίγωνο που παρατηρείται συχνά, είναι αυτό που δημιουργείται ανάμεσα στους γονείς και στο παιδί. Συνήθως, τη στενή δυάδα αποτελούν η μητέρα και το παιδί, ενώ συχνά παρατηρείται ο 235

19 παραγκωνισμός του πατέρα. Ένα σύστημα, το οποίο εμπεριέχει πάνω από τρία άτομα, αποτελείται από πολλά αλληλοδιαπλεκόμενα τρίγωνα (Bowen, 1998). Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός οικογενειακής συγχώνευσης, τόσο πιο πιθανό είναι να δημιουργηθούν τρίγωνα στην οικογένεια, ενώ τα άτομα με χαμηλό βαθμό διαφοροποίησης έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμπλακούν στη διαδικασία αυτή. Σύμφωνα με τους Kerr & Bowen (1988) η τριγωνοποίηση μπορεί να έχει τουλάχιστον 4 πιθανά αποτελέσματα: Η εισαγωγή ενός τρίτου ατόμου μπορεί να αποσταθεροποιήσει μία σταθερή δυάδα, π.χ. η σύγκρουση που μπορεί να επιφέρει η γέννηση ενός παιδιού σε έναν ισορροπημένο γάμο. Η αποχώρηση ενός τρίτου ατόμου μπορεί να αποσταθεροποιήσει μία σταθερή δυάδα, π.χ. όταν το παιδί φεύγει από το πατρικό του σπίτι παύει να αποτελεί τον τρίτο πόλο σε μια γονεϊκή διαμάχη. Η εισαγωγή ενός τρίτου ατόμου μπορεί να σταθεροποιήσει μία ασταθή δυάδα, π.χ. η γέννηση ενός παιδιού μπορεί να επιφέρει ισορροπία σε έναν γάμο γεμάτο εντάσεις. Η αποχώρηση ενός τρίτου ατόμου μπορεί να σταθεροποιήσει μία ασταθή δυάδα, π.χ. με την απομάκρυνση ενός τρίτου προσώπου αποφεύγονται οι συμμαχίες και μειώνονται οι εντάσεις (Goldenberg & Goldenberg, 2005) Η λειτουργία των συναισθηματικών δυνάμεων μέσα σε ένα τρίγωνο είναι τόσο αναμενόμενη, όσο ένα συναισθηματικό αντανακλαστικό (Bowen, 1998). Στόχος μας στη συμβουλευτική ομάδων γονέων ήταν να ανακαλύψουν οι γονείς τα τρίγωνα που υπάρχουν στην οικογένειά τους, να μπορέσουν να παρατηρήσουν και στη συνέχεια να 236

20 ελέγξουν τις δικές τους συναισθηματικές αντιδράσεις και τελικά να αποτριγωνοποιηθούν. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Bowen (1998, σελ.42) «Μόνο όταν κάποιος μπορεί να βγει λίγο απ έξω, είναι δυνατό να αρχίσει να παρατηρεί και να τροποποιεί ένα συναισθηματικό σύστημα. Τελικά, μόνο όταν ο ένας από τους τρεις μπορέσει να ελέγξει τις συναισθηματικές του αντιδράσεις με το να μην παίρνει το μέρος κανενός από τους άλλους δύο, ενώ παραμένει κοντά τους συναισθηματικά, θα μπορέσει να μειωθεί η συναισθηματική ένταση μέσα στη δυάδα και οι δύο να κινηθούν προς ένα υψηλότερο επίπεδο διαφοροποίησης». Αυτό αποτελεί την απάντηση στην αγωνία των γονέων που συχνά ρωτούσαν «Ναι, αλλά δε θα έπρεπε να έρθει και ο σύζυγός μου να τα ακούσει αυτά;». Στη συνέχεια, ακολουθούν οι βιωματικές ασκήσεις, που εφαρμόστηκαν στις Σχολές Γονέων, όσον αφορά στα τρίγωνα στην οικογένεια. Παράδειγμα 1 ο : Παρατέθηκε στους γονείς το εξής περιστατικό: «Ο μπαμπάς γυρνάει αργά από τη δουλειά και θυμώνει βλέποντας τη μαμά να είναι μπροστά στον υπολογιστή και τα παιδιά να βλέπουν τηλεόραση». Στη συνέχεια, κλήθηκαν να ανακαλύψουν τα τρίγωνα που υπάρχουν σε αυτή την οικογένεια. Μέσα από τη συζήτηση, ανακάλυψαν τρίγωνα που υπήρχαν και στη δική τους οικογένειά (π.χ. «Θα το πω στη δασκάλα να σε μαλώσει», «Θα δεις μόλις έρθει ο μπαμπάς σου»), συνειδητοποίησαν το πώς συνδέονταν μεταξύ τους στην οικογένεια και κινητοποιήθηκαν συναισθηματικά. Παράδειγμα 2 ο: Στα πλαίσια της συζήτησης, μια μητέρα ανέφερε ένα περιστατικό από την οικογένειά της: «Είπα στον γιο μου να πάει να πλύνει τα δόντια του. Τότε, ο πατέρας του άρχισε να φωνάζει και να του λέει να μην πλύνει τα δόντια κι ότι η μαμά ανησυχεί υπερβολικά». Φάνηκε το παιδί να είναι εμπλεγμένο σε μια διαμάχη μεταξύ του πατέρα και της μητέρας, με άλλα λόγια να έχει τριγωνοποιηθεί. Η εκπαιδεύτρια 237

21 πρότεινε αρχικά, να υιοθετήσουν και οι δύο γονείς μια κοινή γραμμή συμπεριφοράς, να μη διαφωνούν και να μην υποβιβάζει ο ένας γονιός τον άλλον παρουσία του παιδιού. Παράδειγμα 3 ο : Στη θεματική «Ζήλια» ζητήθηκε από τους γονείς να σκεφτούν και να αφηγηθούν ένα περιστατικό είτε της τωρινής τους είτε της πατρικής τους οικογένειας- το οποίο να εμπεριέχει ζήλια μεταξύ αδελφών και να σκεφτούν πώς θα μπορούσαν να το διαχειριστούν ή πώς το είχαν διαχειριστεί τότε οι γονείς τους. Η σύγκρουση μεταξύ αδελφών δημιουργείται, κυρίως, εξαιτίας του τρίγωνου που δημιουργείται μεταξύ της μητέρας και των δύο παιδιών, κατά το οποίο, η μητέρα έχει μια θετική σχέση με το καθένα από τα παιδιά (Bowen, 1998). Μέσα από τη βιωματική άσκηση οι γονείς κατανόησαν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η τριγωνοποίηση και συνειδητοποίησαν τις πιθανές συμμαχίες στην οικογένειά τους, οι οποίες επέφεραν συγκρούσεις. Η εκπαιδεύτρια επεσήμανε στους γονείς ότι για την αποφυγή δημιουργίας τριγώνων, δε θα πρέπει να γίνονται συγκρίσεις μεταξύ των παιδιών, αλλά, αντίθετα, να ενδυναμώνεται η μοναδικότητα του κάθε παιδιού και να αποφεύγεται η συμμαχία του γονέα με το ένα από τα δύο παιδιά. 3. Διαδικασία μεταβίβασης μέσω των γενεών Για να περιγράψουμε τη θεωρητική έννοια της διαδικασίας μεταβίβασης μέσω των γενεών, πρέπει πρώτα να αναφέρουμε δύο βασικές, αλληλένδετες έννοιες της θεωρίας του Bowen, το συναισθηματικό σύστημα της πυρηνικής οικογένειας και τη διαδικασία προβολής της οικογένειας. Ο Bowen (1998) με τον όρο συναισθηματικό σύστημα της πυρηνικής οικογένειας περιγράφει τα συναισθηματικά τρίγωνα που εμφανίζονται στις στενές σχέσεις. Η διαδικασία προβολής της οικογένειας αφορά στην προβολή που γίνεται σε ένα ή περισσότερα παιδιά της ανωριμότητας των γονιών 238

22 (Bowen, 1998), η οποία επιτυγχάνεται μέσα από την τριγωνοποίηση της σχέσης μητέρας-πατέρα-παιδιού, εξαιτίας του άγχους που βιώνει η δυάδα μητέρα-πατέρας. Το παιδί που επιλέγεται είναι συνήθως το πιο «αδύναμο» και ευεπηρέαστο, ανεξαρτήτως της σειράς γέννησής του (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η μητέρα έχει άγχος για την ανατροφή του παιδιού, το παιδί αντιδράει, επίσης, με άγχος και τελικά η μητέρα γίνεται ακόμη πιο υπερπροστατευτική απέναντί του. Στη συνέχεια, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος μέσα στον οποίο το παιδί αντιμετωπίζεται ως μωρό από τη μητέρα, με αποτέλεσμα να γίνεται ολοένα και πιο αδύναμο. Ο δε πατέρας, τρομαγμένος από το μητρικό άγχος, υποστηρίζει όλες τις πράξεις της, με στόχο να την ηρεμήσει. Συμμαχώντας με αυτόν τον τρόπο οι γονείς, κάνουν σταθερή τη σχέση τους απέναντι σε ένα «αδύναμο» παιδί, το οποίο τους έχει ανάγκη, δημιουργώντας τελικά ένα τρίγωνο (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Στη συνέχεια, το παιδί, που αποτελεί μέρος του τριγώνου, αποκτά χαμηλότερο βαθμό διαφοροποίησης από τους γονείς του (Griffin & Greene, 1999). Τα άτομα από κάθε γενιά με ολοένα και μικρότερη διαφοροποίηση εαυτού γίνονται ακόμη πιο τρωτά στο άγχος και στη σύγχυση (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Σύμφωνα με τον Bowen (1974), η διαδικασία μεταβίβασης μέσω των γενεών περιγράφει τη δυσλειτουργία που προκαλείται από το συναισθηματικό σύστημα της πυρηνικής οικογένειας, η οποία επαναλαμβάνεται στις επόμενες γενιές (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η διαδικασία αυτή, μετά από πολλές γενιές, δημιουργεί όλο και χαμηλότερο βαθμό διαφοροποίησης, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται σοβαρά συναισθηματικά και ψυχικά προβλήματα, όπως είναι η σχιζοφρένεια, σε απογόνους μετέπειτα γενεών (Bowen, 1998). Σε ευνοϊκές συνθήκες ζωής, βέβαια, τα μη διαφοροποιημένα άτομα μπορούν να διατηρήσουν μια ισορροπημένη ζωή χωρίς συμπτώματα. Επιπλέον, η διαδικασία μπορεί να 239

23 αντιστραφεί, αν κάποιο άτομο της γενιάς παντρευτεί ένα άτομο με υψηλότερο βαθμό διαφοροποίησης (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η έννοια της διαδικασίας μεταβίβασης μέσω των γενεών συμπυκνώνεται σε μια φράση του Bowen (1998, σελ.69) «Μόνο μέσα σε 150 με 200 χρόνια ένα άτομο είναι ο απόγονος 64 με 128 οικογενειών προέλευσης, καθεμία από τις οποίες έχει συμβάλει με κάποιο τρόπο στο σχηματισμό του δικού του εαυτού». Σχετικά με τη μεταβίβαση μέσω των γενεών, στόχος μας στις Σχολές Γονέων ήταν να εντοπίσουν και να αλλάξουν οι γονείς, συμπεριφορές μέσα στην οικογένεια, οι οποίες είχαν συγκεκριμένη λειτουργία στο παρελθόν, αλλά είναι δυσλειτουργικές στο παρόν. Παράδειγμα 1 ο : Στη θεματική «Πειθαρχία», οι γονείς έπρεπε να αναλογιστούν ποιοί κανόνες (π.χ. «Τρώμε όλοι μαζί», «Κοιμόμαστε συγκεκριμένη ώρα»), υπάρχουν στην οικογένειά τους, ποιός τους επιβάλει συνήθως, αν αυτοί είναι λειτουργικοί και αν τηρούνται. Η πλειοψηφία των γονέων παρατήρησαν ότι οι περισσότεροι κανόνες, που έχουν θεσπίσει στην οικογένειά τους, προέρχονται κυρίως από τις πατρικές τους οικογένειες και δη από τις μητέρες τους. Στη συνέχεια, κλήθηκαν να αντιληφθούν ότι αναπαράγουν μοτίβα συμπεριφοράς και κανόνες που έχουν μάθει από την πατρική τους οικογένεια και να σκεφτούν πώς μπορούν να τους αλλάξουν, σε περίπτωση που είναι δυσλειτουργικοί στο παρόν. Παράδειγμα 2 ο : Συζητώντας για την αυτοεκτίμηση, δόθηκε στους γονείς η εξής άσκηση: «Βρείτε ένα θετικό κι ένα αρνητικό χαρακτηριστικό σας που σας το απέδιδαν οι άλλοι. Ποιός σας το έλεγε; Τί αντίκτυπο είχε πάνω σας;» (Γιώτσα, 2014). Από τα αποτελέσματα αυτής της βιωματικής άσκησης προέκυψε ότι πολλά από τα χαρακτηριστικά είχαν αποδοθεί κυρίως από τους δικούς τους γονείς και ότι μεταφέρονταν από γενιά σε γενιά (π.χ. «Είσαι γκρινιάρα! Ίδια η γιαγιά σου!»). Τα 240

24 χαρακτηριστικά αυτά γίνονται «ταμπέλες» με την αυτοεκπληρούμενη προφητεία, όπου «μια συμπεριφορά προκαλεί στους άλλους την αντίδραση, στην οποία η ίδια συμπεριφορά θα αποτελούσε την κατάλληλη αντίδραση» (Watzlawick, Bavelas & Jackson, 2005, σελ.127). Με αυτό τον τρόπο, έγινε κατανοητό ότι οι ίδιοι οι γονείς επαναλαμβάνουν αυτή τη διαδικασία στα παιδιά τους. Παράδειγμα 3 ο : Στην παρουσίαση της θεματικής «Φόβοι/Φοβίες» οι γονείς ανέτρεξαν στο παρελθόν για θυμηθούν κάποιο προσωπικό τους φόβο/φοβία και πώς αυτός/αυτή είχε αντιμετωπιστεί. Παρατηρήθηκε ότι πολλές από τις φοβίες είναι «κληρονομικές». Όπως αναφέρει και Ν. Καζαντζάκης «Όταν φοβάσαι, ο φόβος διακλαδώνεται σε αναρίθμητες γενεές» (Καζαντζάκης, 1945 σελ. 38). Μια κοινή φοβία, που είχαν οι γονείς ως παιδιά, ήταν αυτή για τον παλιατζή, κάτι που είχαν ήδη μεταφέρει και στα παιδιά τους. Συνειδητοποίησαν ότι πολλά φοβικά συναισθήματα «μεταδίδονται» από τους ίδιους στα παιδιά μέσα από τη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία. Στο κλείσιμο της συνάντησης, οι εκπαιδευτές πρότειναν στους γονείς να διαχειρίζονται πρώτα τα δικά τους συναισθήματα, να αφουγκράζονται και να σέβονται τους φόβους των παιδιών τους και να τα βοηθάνε να τους αντιμετωπίσουν, χωρίς να μεταφέρουν και τους δικούς τους. 241

25 Συζήτηση Σκοπός του παρόντος άρθρου ήταν εφαρμογή των θεωρητικών εννοιών του διαγενεολογικού μοντέλου του Bowen στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων μέσω βιωματικών ασκήσεων. Η συγκεκριμένη προσέγγιση εστιάζει κυρίως στη διαφοροποίηση του εαυτού, στις αποτριγωνοποιήσεις των μελών της οικογένειας, καθώς και στη συνειδητοποίηση και εξάλειψη κάθε δυσλειτουργίας που φέρεται ανά τις γενιές, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της ψυχικής υγείας των παιδιών και όλων των μελών της οικογένειας, ο οποίος συνάδει με τους στόχους των Σχολών Γονέων (Γιώτσα και συν., 2011). Για το λόγο αυτό, οι βιωματικές ασκήσεις δομήθηκαν με βάση τις τρεις κλασικές -για τη συστημική θεώρηση- έννοιες: τη διαφοροποίηση του εαυτού, τα τρίγωνα και τη μεταβίβαση μέσω των γενεών. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η διαφοροποίηση του εαυτού είναι ο βαθμός που ένα άτομο μπορεί να διαχωρίσει τη λογική και τη συμπεριφορά του από τα συναισθήματα (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Μετά το πέρας των ομάδων, παρατηρήθηκε ότι, μέσα από τις βιωματικές ασκήσεις, ενισχύθηκε σε μεγάλο βαθμό η διαφοροποίηση εαυτού, τόσο των γονέων όσο και των παιδιών. Οι γονείς φάνηκε να έχουν βοηθηθεί αρκετά στην αναγνώριση της συναισθηματικής συγχώνευσης που υπήρχε ανάμεσα στους ίδιους και στα παιδιά τους. Με τη χρήση του α προσώπου ενικού αριθμού («Εγώ νιώθω») και όχι του α προσώπου πληθυντικού αριθμού («Έχουμε πολλά να διαβάσουμε») έμαθαν να διαχωρίζουν τα δικά τους συναισθήματα, προσδοκίες και ευθύνες από αυτές των παιδιών τους. Η συνειδητοποίηση αυτή, τους βοήθησε να αντιληφθούν ότι η διαφοροποίηση του εαυτού στα παιδιά πρέπει να γίνεται από πολύ μικρή ηλικία, ούτως ώστε να καλλιεργηθεί το αίσθημα της υπευθυνότητας και της αυτονομίας. 242

26 Σε ένα συναισθηματικό σύστημα δύο ατόμων, τα άτομα μπορεί να βιώσουν άγχος, προσπαθώντας να εξισορροπήσουν ανάμεσα στην εγγύτητα και στην αυτονομία και η δυάδα να οδηγηθεί στη δημιουργία τριγώνου (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Στόχος μας στη συμβουλευτική ομάδων γονέων ήταν να αντιληφθούν αρχικά οι γονείς τα τρίγωνα που υπάρχουν στην οικογένειά τους, μέσα από τις βιωματικές ασκήσεις. Επόμενος στόχος ήταν να καταφέρουν να παρατηρήσουν και στη συνέχεια να ελέγξουν τις δικές τους συναισθηματικές αντιδράσεις και τελικά να αποτριγωνοποιηθούν από τα διάφορα αλληλοδιαπλεκόμενα τρίγωνα που είχαν δημιουργηθεί στις οικογένειές τους (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Η τελευταία θεωρητική έννοια που εφαρμόσαμε στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων μέσα από βιωματικές ασκήσεις ήταν η μεταβίβαση μέσω των γενεών (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Οι γονείς εντόπισαν κάποια δυσλειτουργικά μοτίβα συμπεριφοράς, τα οποία μπορεί να είχαν μεταβιβαστεί από παλαιότερες γενιές στην οικογένεια τους δυσχεραίνοντας τη ζωή τους, γεγονός που μπορεί να επιφέρει την αλλαγή αυτών των μοτίβων συμπεριφοράς ή/και την εξάλειψή τους. Η θεωρία του Caple (1978) για τα στάδια εξέλιξης της ομάδας, βοήθησε τους εκπαιδευτές στην κατανόηση των δυναμικών που υπήρχαν ανάμεσα στα μέλη των ομάδων και στην επιλογή των θεματικών. Για παράδειγμα, γενικές θεματικές όπως: «Χαρακτηριστικά προσχολικής ηλικίας», «Ελεύθερος χρόνος» παρουσιάστηκαν στη φάση προσανατολισμού-γνωριμίας της ομάδας, όπου τα μέλη δεν είχαν, ακόμη, συνάψει ισχυρούς δεσμούς μεταξύ τους. Στις φάσεις σύνθεσης και απόδοσης, όπου πλέον τα μέλη της ομάδας είχαν δημιουργήσει δεσμούς, αλληλεπιδρούσαν και μπορούσαν πιο εύκολα να ανοίξουν θέματα που τους απασχολούσαν, παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν συναισθηματικά φορτισμένες θεματικές όπως: 243

27 «Φόβοι», «Πειθαρχία» και «Ζήλια», γεγονός που επιβεβαιώνει ευρήματα άλλων ερευνών για τη δυναμική της ομάδας (Γιώτσα & Ζεργιώτης, 2007). Αντίστοιχα, οι θεωρητικές έννοιες του διαγενεαλογικού μοντέλου που εφαρμόστηκαν, παρουσιάστηκαν με συγκεκριμένη σειρά, ανάλογα με τις φάσεις της ομάδας. Η διαφοροποίηση του εαυτού, παρουσιάστηκε μέσα από βιωματικές ασκήσεις στη φάση προσανατολισμού-γνωριμίας, σε θεματικές όπως «Αυτοεκτίμηση» και «Συναισθηματική Επικοινωνία». Η μεταβίβαση των γενεών εφαρμόστηκε, επίσης, στη θεματική «Αυτοεκτίμηση», αλλά και στη θεματική «Πειθαρχία», που παρουσιάστηκε στη φάση σύνθεσης. Η θεωρητική έννοια «τρίγωνα», που μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη συναισθηματική φόρτιση στα μέλη της ομάδας και ως εκ τούτου παρουσιάστηκε κατά τη φάση σύνθεσης σε θεματικές («Επικοινωνία»), αλλά και απόδοσης («Ζήλια»). Σύμφωνα με τη θεωρία του δυναμικού πεδίου του Lewin (1951), που αναφέραμε παραπάνω, οι δυναμικές που αναπτύσσονται σε μια ομάδα, διαφέρουν από τις αντιδράσεις που δημιουργούνται όταν τα άτομα είναι μόνα τους ή όταν αυτά βρίσκονται σε μια δυαδική σχέση (Γιώτσα, 2010). Οφείλουμε να λάβουμε υπόψη μας το οικολογικό πλαίσιο, το πολιτισμικό πλαίσιο, τις κοινωνικές συνθήκες, τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υποσυστημάτων, καθώς και το αξιακό σύστημα των ατόμων (Γιώτσα, 2010). Όσον αφορά στο οικολογικό και πολιτισμικό πλαίσιο, κάθε ομάδα είχε διαφορετικά κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά, ανάλογα με την περιοχή στην οποία βρισκόταν. Για το λόγο αυτό, οι συντονιστές προσάρμοσαν το προσωπικό τους στυλ (π.χ. ένδυση, τρόπος έκφρασης, χρήση κατάλληλου και κατανοητού λεξιλογίου) έτσι ώστε να συνάδει με την κουλτούρα του εκάστοτε πολιτισμικού πλαισίου και με τις τρέχουσες συνθήκες της χώρας, όπως είναι για π.χ. η κοινωνική και η οικονομική κρίση. 244

28 Οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, έχουν επηρεάσει και τις οικογένειες, οι οποίες προσπαθούν να προσαρμοστούν στα νέα, αυτά, δεδομένα (Giotsa & Mitrogiorgou, 2014). Στη μία ομάδα, δύο από τις μητέρες είχαν μείνει άνεργες και επιθυμούσαν να δουλέψουν για να αισθάνονται παραγωγικές. Παρατηρήθηκε ότι μετά τη φάση σύνθεσης και στη φάση απόδοσης, τα άλλα μέλη της ομάδας ενδιαφέρθηκαν και κινητοποιήθηκαν για να τις βοηθήσουν, καθώς είχαν συνάψει πια γερούς δεσμούς. Επιπρόσθετα, όλα τα μέλη της κάθε ομάδας, μετά τη λήξη της Σχολής Γονέων, θέλησαν να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τη μεταξύ τους επαφή, με αποτέλεσμα να συναντιούνται εκτός ομάδας. Το «ζεστό» κλίμα που δημιουργήθηκε στην ομάδα, σε συνδυασμό με τη θετική ανατροφοδότηση των γονέων καταδεικνύει ότι οι Σχολές Γονέων ευνοούν την αλληλεπίδραση, τη σύναψη σχέσεων και την ανάπτυξη κοινωνικών δικτύων. Επιπρόσθετα, είναι πολύ σημαντικό να λαμβάνει υπόψη του ο εκπαιδευτής όλα τα σχήματα οικογένειας που μπορεί να υπάρχουν στη χώρα μας. Για παράδειγμα, η μια ομάδα αποτελείτο από μέλη πυρηνικής, διπυρηνικής και εκτεταμένης οικογένειας. Με αυτό τον τρόπο, σύμφωνα με την Γιώτσα (2010), παρέχονται οι κατάλληλες πληροφορίες στα μέλη της ομάδας και αποφεύγονται στερεότυπα και προκαταλήψεις από τα μέλη της ομάδας και από τον εκπαιδευτή. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, τα μέλη της οικογένειας συνδέονται στενά μεταξύ τους με τις σκέψεις, τα συναισθήματα, καθώς και τις συμπεριφορές (Goldenberg & Goldenberg, 2005). Επομένως, είναι πολύ βοηθητικό για τη συμβουλευτική γονέων να εμπεριέχονται θεωρητικές έννοιες και τεχνικές της συστημικής θεώρησης. Προτείνεται, επομένως, να μελετηθούν και να εφαρμοστούν στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων, θεωρητικές έννοιες και τεχνικές των υπολοίπων συστημικών μοντέλων, οι οποίες θα εστιάζουν στο σχήμα των σχέσεων μέσα στο 245

29 οικογενειακό σύστημα. Με τον τρόπο αυτό, θα υπάρξει μεγαλύτερη ποικιλία και ευελιξία στις βιωματικές ασκήσεις και θα είναι πιο σίγουρη και ολοκληρωμένη η βελτίωση της ψυχικής υγείας των γονέων και των παιδιών τους. Οι οικονομικές συνθήκες των τελευταιών ετών δυσχεραίνουν το γονεϊκό ρόλο και οι δυσκολίες αυξάνονται για όλο το οικογενειακό σύστημα, καθώς στις μέρες μας και οι δύο γονείς χρειάζεται να εργάζονται ή πιθανόν να είναι και οι δύο άνεργοι,. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat) σταθερή στο 25,8% παρέμεινε η ανεργία στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2014, σε σχέση με τον Οκτώβριο (http://ec.europa.eu/eurostat). Ειδικότερα στην Ελλάδα, ο αριθμός των ανέργων το Νοέμβριο του 2014 μειώθηκε στα 1,23 εκατομμύρια. Το ποσοστό ανεργίας στους άνδρες διαμορφώθηκε στο 23% και στις γυναίκες στο 29,3%. Επομένως είναι περισσότερο απαραίτητο από ποτέ σε αυτές τις δύσκολες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες να ενισχυθεί ο γονεϊκός ρόλος. Οι ομάδες συμβουλευτικής γονέων συνδράμουν σε αυτό το σκοπό, βελτιώνοντας την επικοινωνία μεταξύ των μελών της οικογένειας και προσφέροντας πληροφόρηση στους γονείς για τις ανάγκες των παιδιών ανάλογα με το στάδιο της εξέλιξής τους. Η συστημική θεώρηση, κατά την εφαρμογή της στη δυναμική της ομάδας, λαμβάνει υπόψη τους εκάστοτε κανόνες, τις ιδιότητες των ατόμων, καθώς και τα σχήματα συμπεριφοράς που αναδύονται σε κάθε ομάδα. Αντίστοιχα, το πρίσμα της συστημικής θεώρησης βοηθάει τους εκπαιδευτές, αλλά και τους γονείς να δουν τα γεγονότα μέσα από ένα σύστημα σχέσεων. Το διαγενεαλογικό μοντέλο του Bowen προσφέρει στον εκπαιδευτή κλασικές θεωρητικές έννοιες και τεχνικές, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν στις ομάδες συμβουλευτικής γονέων μέσα από βιωματικές ασκήσεις και να διευκολύνουν το έργο του, αλλά και το ρόλο των γονέων. Οι βιωματικές ασκήσεις που εμπεριέχουν αυτές τις θεωρητικές έννοιες, μπορούν να 246

30 συντελέσουν τόσο στη διαφοροποίηση των στάσεων των γονέων όσο και στη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ των μελών της οικογένειας. Αυτό επιβεβαίωσαν και οι γονείς στην τελευταία συνάντηση-κλείσιμο της ομάδας, μέσα από τα μηνύματα που έγραψαν για τo τι αποκόμισαν και κέρδισαν μέσα από την ομάδα συμβουλευτικής γονέων: «Αισθάνθηκα οικεία μέσα στην ομάδα και κατανόησα περισσότερο τα παιδιά μου», «Μάθαμε για τα παιδιά μας και θα προσπαθήσουμε να τα βοηθήσουμε να αποκτήσουν αυτοεκτίμηση, έτσι ώστε να έχουν μια ζωή γεμάτη όμορφες δημιουργίες και επιτυχημένους στόχους», «Ήταν πολύ καλύτερο από το να ακούμε τη θεωρία», «Μεγάλη βοήθεια για τη σωστή διαπαιδαγώγηση του παιδιού», «Ακούγοντας, συζητώντας με κατανόηση και τρυφερότητα», «Έγινε ευκολότερη και πιο χαρούμενη η ζωή μας». 247

31 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αρχοντάκη, Ζ., & Φιλίππου, Δ. (2010). 205 Βιωματικές Ασκήσεις για Εμψύχωση Ομάδων Ψυχοθεραπείας, Κοινωνικής Εργασίας, Εκπαίδευσης (Έκτη εκδ.). Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. Blanchet A., Trognon A. (1997). Ψυχολογία ομάδων, θεωρητικές προσεγγίσεις και εφαρμογές των ομαδικών μοντέλων. Αθήνα: Σαββάλας. Bowen M. (1974). Alcoholism as viewed through family systems theory and family psychotherapy. Washington, Annals of the New York Academy of Sciences, Vol 233, Apr 1974, Bowen, M. (1998). Τρίγωνα στην Οικογένεια. Ανωνύμου, Για τη διαφοροποίηση του εαυτού, Μτφ. Έ. Γκίκα, Μ. Λεβή, Επιμ. Κ. Χαραλαμπάκη, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Caple, R. B. (1978). The Sequential Stages of Group Development. Small Group Behavior, 9(4), Γιώτσα Α. (2010). Επιμόρφωση Στελεχών Παροχής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών. Αθήνα: Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης, Ινστιτούτο Διαρκούς Εκπαίδευσης Ενηλίκων (ΙΔΕΚΕ). Γιώτσα Α. (2012). Η αξιοποίηση της ομάδας στην αφετηρία σχεδιασμού ενός project. Σύγχρονο Νηπιαγωγείο, Τεύχος 86, , ISSN: Γιώτσα, Α. (2014). Η Εφαρμογή της Συστημικής Θεωρίας στο χώρο του σχολείου (σελ ). Στο Ε. Κατσαρού, Μ. Λιακοπούλου (επιμ.) Θέματα Δισασκαλίας και Αγωγής στο Πολυπολιτισμικό Σχολείο. ISBN:

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact"

Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: Δρω-Αλληλεπιδρώ, Act-Interact Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact" Ειρήνη Κόκκα, Ψυχολόγος, ΕΔΕΑΥ ΔΑΔ Λάρισας Γεωργία Ζέρβα, Κοιν. Λειτουργός, ΕΔΕΑΥ ΔΑΔ Λάρισας Ομάδες ψυχοεκπαίδευσης: "Δρω-Αλληλεπιδρώ", "Act-Interact"

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο

Παράρτημα Ι. Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών. Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Παράρτημα Ι Κλίμακα Διερεύνησης Προσδοκιών Ερωτηματολόγιο Οι Προσδοκίες μου από το σεμινάριο Σημειώστε τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας σας με τις παρακάτω προτάσεις, με βάση την επεξήγηση που ακολουθεί:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ 1 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΛΥΦΑΔΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Στο 1 ο Δημοτικό Σχολείο Γλυφάδας εφαρμόστηκε για πρώτη φορά πρόγραμμα προαγωγής ψυχικής υγείας, το οποίο σχεδιάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου!

Ο παιδικός σταθμός, είναι πράγματι ένας «σταθμός» στην πορεία ανάπτυξης και ζωής του ανθρώπου! Η μετάβαση στον παιδικό σταθμό---ψυχολογία αναπτυξιακού σταδίου στο νήπιο και οφέλη ένταξης Γράφει: Δανάη Χορομίδου, Ψυχολόγος, Απόφοιτος Παν/μίου Αθηνών, Ψυχοθεραπεύτρια-Ψυχοδραματιστής, Συνεργάτης του

Διαβάστε περισσότερα

"Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde

Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι. Oscar Wilde 1 Αγαπημένε μου φίλε/η, "Να είσαι ΕΣΥ! Όλοι οι άλλοι ρόλοι είναι πιασμένοι." Oscar Wilde Θα ήθελα να σε καλωσορίσω σε αυτό το σεμινάριο. Είναι πολύ σημαντικό για εμένα να ξέρεις πώς δεσμεύομαι με το πέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας 1 2 Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας μας, διεξήγαγε έρευνα ανάμεσα στους συμμαθητές μας.

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία

Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Δημοτικό Σχολείο Σωτήρας Β Η δική μας πρόταση- εμπειρία Συμμετοχή στο Πρόγραμμα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ Σχολική χρονιά: 2015-2016 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία;

Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία; Τι είναι η ομαδική ψυχοθεραπεία; Η ομαδική ψυχοθεραπεία όπως και η ατομική ψυχοθεραπεία στοχεύει στη βοήθεια ατόμων τα οποία θέλουν να βελτιώσουν την ικανότητα διαχείρισης των προβλημάτων ή των δυσκολιών

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Προϋπόθεση για την εγγραφή τους στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμική ομάδας Η θεωρία

Δυναμική ομάδας Η θεωρία Δυναμική ομάδας Η θεωρία Η ψυχοδυναμική προσέγγιση του Lewin θεωρεί ότι η συμπεριφορά των ανθρώπων σε μία ομάδα, έχει τις ρίζες της στην παιδική ηλικία και συγκεκριμένα στις οικογενειακές σχέσεις και στην

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην

Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην Ενίσχυση των σχέσεων και της συνεργασίας ανάμεσα στα σχολεία και στους εκπαιδευτικούς. Στηρίζεται στην ενεργητική παρουσία των συμμετεχόντων, στην ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών και στην αξιοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Συμβουλευτική Γονέων Μαθητών με αναπηρία. Στέλλα Νάκου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Νάουσας

Ομαδική Συμβουλευτική Γονέων Μαθητών με αναπηρία. Στέλλα Νάκου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Νάουσας Ομαδική Συμβουλευτική Γονέων Μαθητών με αναπηρία Στέλλα Νάκου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Ειδικού Δημοτικού Σχολείου Νάουσας Γιατί Συμβουλευτική Ομάδα Γονέων; 28/6/2016 2 Γιατί Ομάδα Γονέων; Η συμμετοχή των

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Εφηβεία (4596)

Κείμενο. Εφηβεία (4596) Κείμενο Εφηβεία (4596) Η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο στη ζωή του ανθρώπου, η οποία αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Κατά τη διάρκειά της, συντελούνται βιολογικές,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Σεντελέ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αξιολόγησα τους μαθητές μου θεωρώντας την αξιολόγηση σαν μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά

Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Ευγενία Μαυρομάτη Παιδοψυχολόγος Δήμος Πειραιά Η Συναισθηματική Νοημοσύνη είναι η σύνθεση όλων εκείνων των παραγόντων που κάνουν έναν άνθρωπο να πετυχαίνει στη ζωή του Αυτοεπίγνωση (αναγνώριση των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη δραματοθεραπεία εκδραματίζονται σκηνές και γεγονότα της ζωής στην προσωπική παράσταση του καθενός, με την ασφάλεια που προσφέρουν οι μορφές τέχνης που χρησιμοποιούνται,

Διαβάστε περισσότερα

Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.)

Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.) Συνδιαλλακτική Ανάλυση (Transactional Analysis - T.A.) "Οι άνθρωποι δεν έχουν ανάγκη απ'άλλο τίποτα, παρά μόνον από άλλους ανθρώπους ικανούς να τους προσέξουν, πράγμα σπάνιο, πολύ δύσκολο, πρόκειται σχεδόν...

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Παρεμβάσεις στην ΣΤ τάξη» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΘΕΜΑ: «Παρεμβάσεις στην ΣΤ τάξη» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΘΕΜΑ: «Παρεμβάσεις στην ΣΤ τάξη» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ Το Κέντρο Πρόληψης του Δήμου Γλυφάδας σε συνεργασία με το διευθυντή του 1 ου δημοτικού κο Κασσέρη, υλοποίησε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Διάρκεια: Περιληπτική Περιγραφή: Δύο 45λεπτες διδακτικές περίοδοι Η πρώτη περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό

Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Παιδαγωγική προσέγγιση - Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Πρόληψης και Προαγωγής της στοματικής υγείας στο μαθητικό πληθυσμό Ματίνα Στάππα Αναστασία Μιχαηλίδου Γιώργος Μενεγάκης Η προαγωγή της στοματικής

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. Ακολουθούν περιγραφές των Σεμιναρίων που οργανώνονται:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. Ακολουθούν περιγραφές των Σεμιναρίων που οργανώνονται: ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ «Οικογένεια και Αυτισμός» «Επαγγελματικός Προσανατολισμός» «Μαθησιακές Δυσκολίες: Ανίχνευση, Σχεδιασμός, Παρέμβαση & Αποκατάσταση» «Μαθησιακές Δυσκολίες και Σχολικός Εκφοβισμός» «Εξερευνώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ (ΠΕΣΥΠ) ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΣΥΠ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Σχολικοί Σύμβουλοι: Φελούκα Βασιλική, 7 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Γιαννόπουλος Κων/νος, 8 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Ενότητες Βασικές αιτίες προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεκριμένα, στο τέλος του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να έχουν επιτύχει τα εξής:

Συγκεκριμένα, στο τέλος του μαθήματος, οι φοιτητές αναμένεται να έχουν επιτύχει τα εξής: ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΣΧΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ» ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΡ. ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΩΤΣΙΔΗ ΑΡΧΕΣ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Το

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Έχετε ποτέ αναρωτηθεί Πως λειτουργεί ο εγκέφαλός σας και αν μπορείτε να αξιοποιήσετε περισσότερες δυνατότητές του; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι «τα πάνε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου

βεβαίωση συμμετοχής Ο εκπαιδευτής Χρυσοβαλάντης Παπαθανασίου Οι Κοινωνικές Ιστορίες (Social Stories) αποτελούν μια σύγχρονη μέθοδο που βοηθά το παιδί στο φάσμα του αυτισμού (και όχι μόνο) να κατανοήσει έννοιες και να μάθει να λειτουργεί με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 6: Ανθρωπιστικές θεωρίες: Η θεωρία της ιεραρχίας των αναγκών του Abraham Maslow

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ. Θεματική Ενότητα 6: Ανθρωπιστικές θεωρίες: Η θεωρία της ιεραρχίας των αναγκών του Abraham Maslow ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Θεματική Ενότητα 6: Ανθρωπιστικές θεωρίες: Η θεωρία της ιεραρχίας των αναγκών του Abraham Maslow Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στη θεωρία της ιεραρχίας των αναγκών

Διαβάστε περισσότερα

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων

Το γενεόγραμμα. Γιώργος Καλαρρύτης MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Το γενεόγραμμα MMedSci,ICADC,CGP,CFT,ECP Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής Θεραπευτής Οικογένειας, Σύμβουλος Τοξικοεξαρτήσεων Γενεόγραμμα είναι ένα γενεαλογικό δένδρο τουλάχιστον 3 γενεών που περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας

Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας Βιωματικό εργαστήριο ασκήσεων επαγγελματικής συμβουλευτικής με τη χρήση των αρχών της Θετικής Ψυχολογίας Το πραγματικό ταξίδι της ανακάλυψης δεν συνίσταται στην αναζήτηση νέων τοπίων, αλλά στην απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Για τη σχολική χρονια Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Για τη σχολική χρονια 2016-2017 Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης

Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης Η. Διαδικασία διαμεσολάβησης 1. Εισαγωγή στη διαμεσολάβηση (30 ) Στόχοι Να εντοπίσουν παρακολουθήσουν τη διαδικασία διαμεσολάβησης. Διαδικασία Έχουμε από πριν καλέσει δυο μέλη (ένα αγόρι Α και ένα κορίτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση , Matrix, Ελληνική έκδοση Matrix Ελληνική Έκδοση Συντάχθηκε από: LMETB Μεταφράστηκε από: CARDET , Matrix Εισαγωγικό Επίπεδο (για μαθητές ηλικίας 12 14 χρονών) Προσωπικό προφίλ ( ) (να θεωρηθούν από τη

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Ενότητα #6: ΕΤΟΙΜΑ ΠΑΙΔΙΑ Διδάσκων: Γουργιώτου Ευθυμία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση είναι το πέρασμα απο μια γνωστή κατάσταση σε μια άλλη.

Μετάβαση είναι το πέρασμα απο μια γνωστή κατάσταση σε μια άλλη. Ομαλή μετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό Μετάβαση είναι το πέρασμα απο μια γνωστή κατάσταση σε μια άλλη. ΜΕΤΑΒΑΣΗ Σε ένα από τους πιο αντιπροσωπευτικούς ορισμούς της μετάβασης, η έννοια αυτή παρουσιάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΖΥΓΙΟ. Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ: Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ:

ΔΙΑΖΥΓΙΟ. Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ: Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ: ΔΙΑΖΥΓΙΟ Ζάγκα Αλεξάνδρα Α.Μ:1051485 Κούτσικου Ναυσικά Α.Μ:1049140 Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται αλλαγή στο οικογενειακό περιβάλλον: Στις Η.Π.Α ένας (1) στους δύο (2) γάμους καταλήγει σε

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΓΟΥ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: ΟΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΣΕ 6 ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΙ Η ΚΑΘΕ ΟΜΑΔΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΗΣΕΤΕ ΤΙΣ 6 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΟΜΑΔΑΣ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε θέματα που σχετίζονται με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Οικογένεια & επιλογή σταδιοδρομίας {1} Αναπαραγωγή του σχεδίου οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Γράφει: Μαρία Παπαδοπούλου, Συμβουλευτική Ψυχολόγος Παίδων & Ενηλίκων, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών Εφήβων, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η μητέρα μοιάζει με πηγή σε βουνό που ποτίζει το δέντρο

Διαβάστε περισσότερα

Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών

Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών Δρ Γεώργιος Γιαννακόπουλος Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Η αποτελεσματική επικοινωνία γονέων-εκπαιδευτικών Εταιρεία Εκπαίδευσης και Ψυχοθεραπείας Αθήνα 2013 0 Copyright 2013 Γεώργιος Γιαννακόπουλος ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα

Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα Διεκδικητική Συμπεριφορά - Εκπαίδευση και χρησιμότητα O ορισμός της διεκδικητικ ής συμπεριφο&r ho;άς (assertiveness) είι το διεκδικεί κάποιος τα δικαιώματά του, χωρίς όμως παραβιάζει τα δικαιώματα του

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Η σύγχρονη αγορά εργασίας Η αγορά εργασίας μεταβάλλεται και διευρύνεται Η εργασία οργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Βιώνουμε αλλαγές στην οικογένειά μας, όπως το διαζύγιο των γονιών μας. Μας απογοητεύουν ή απογοητεύουμε τον εαυτό μας.

Βιώνουμε αλλαγές στην οικογένειά μας, όπως το διαζύγιο των γονιών μας. Μας απογοητεύουν ή απογοητεύουμε τον εαυτό μας. Νοιώθεις θυμωμένος Το φυλλάδιο θα σε βοηθήσει στην περίπτωση που νιώθεις ότι ο θυμός σου δυσκολεύει τη ζωή σου και θα σου προτείνει λύσεις για να αντιμετωπίζεις και να ελέγχεις τα έντονα συναισθήματα θυμού...

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Από τους μαθητές της Ε 2 Μάϊος 2015

Από τους μαθητές της Ε 2 Μάϊος 2015 Από τους μαθητές της Ε 2 Μάϊος 2015 Λίγα λόγια για τον σχολικό εκφοβισμό και το πρόγραμμα «Δάφνη» Παρουσίαση της έρευνάς μας Πώς την οργανώσαμε Ποια τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματά μας Εισηγήσεις Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑς : ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΚΟΤΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ, ΛΑΖΑΝΗ ΚΩΝ/ΝΑ Η ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρώτο ερευνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΥΣΕΑ)

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΥΣΕΑ) ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ (ΥΣΕΑ) Υπηρεσία Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Συμβουλευτική Στήριξη Εκπαιδευτικές και Επαγγελματικές Επιλογές ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΑΥΤΟΑΠΟΔΟΧΗ/ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής

Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Κωνσταντίνος Δαφνάς, MSc. Ψυχολόγος Κωνσταντίνος Φύσσας, ΜΑ., Ψυχοθεραπευτής Εισαγωγικά Η παιδαγωγική του Σχεδίου Εργασίας ή μέθοδος Project βασίζεται στην

Διαβάστε περισσότερα