Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων"

Transcript

1 Οι δηµογραφικές εξελίξεις στην ΕΕ15 και την Ελλάδα ( ), συγκλίνουσες ή αποκλίνουσες πορείες; Β. Κοτζαµάνης Οι αδρές δηµογραφικές εξελίξεις στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της: πληθυσµοί, φυσική αύξηση, µεταναστευτικό ισοζύγιο και καθαρή αύξηση στη διάρκεια της τελευταίας πεντηκονταετίας Στα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 15 χωρών-µελών, το 2009, συµβιώνουν 396,3 εκατοµµύρια άτοµα (το 54% του πληθυσµού της ηπείρου µας και το 5,8% του πληθυσµού του πλανήτη). Ο πληθυσµός αυτός είναι ανοµοιογενώς κατανεµηµένος στο χώρο και το Λουξεµβούργο, µε λιγότερα από άτοµα αποτελεί ένα "νάνο", συγκρινόµενο µε τις τέσσερις πολυπληθέστερες χώρες της Ένωσης (Γερµανία, Ιταλία, Ην. Βασίλειο και Γαλλία), χώρες-µέλη των οποίων ο πληθυσµός υπερβαίνει τα (Πίνακας 1). Η Ελλάδα συγκεντρώνει µόλις το 2,8% του πληθυσµού της EE15 (κατά τι λιγότερο από το 1957) και συγκαταλέγεται στην οµάδα των πέντε "µεσαίων" πληθυσµιακά χωρών (µε πληθυσµό 8 12εκατοµ.), ενώ τρία ακόµη κράτη-µέλη ( ανία, Ιρλανδία και Φιλανδία) έχουν εντός των εθνικών τους συνόρων σηµαντικά µικρότερους πληθυσµούς. Ταυτόχρονα, µε µια µέση πληθυσµιακή πυκνότητα για την ΕΕ15, 122 κατ/km 2, οι αποκλίσεις παραµένουν σηµαντικές ανάµεσα στις χώρες-µέλη της: η Σουηδία και η Φιλανδία διαφοροποιούνται σαφώς (15-20 κατ/ Κm 2 ), όταν στις δυο πλέον πυκνοκατοικηµένες χώρες (Βέλγιο, Ολλανδία) οι πυκνότητες ξεπερνούν τα 350 άτοµα/km 2. Η Ισπανία και η Ελλάδα εντάσσονται σε µια ενδιάµεση θέση (90 και 85 κατ/km 2 αντιστοίχως), ακολουθούµενες από την Αυστρία (100 κατ/km 2 ) και την Γαλλία και Πορτογαλία ( κατ/km 2 αντίστοιχα). Oι διαφορές στα πληθυσµιακά µεγέθη και τις πυκνότητες είναι ακόµη µεγαλύτερες ανάµεσα στις µεγάλες περιφέρειες της ΕΕ: στη Γερµανία, η βόρεια Βεστφαλία (Nordrehein Westfalen) µε 18,03 εκατοµµύρια κατοίκους εµφανίζεται ως γίγας, συγκρινόµενη µε την περιφέρεια Aland της Φιλανδίας ( κατοίκους), οι δε πυκνότητες κυµαίνονται από κατ/ Κm 2 (µέγιστη, Βρυξέλλες) µέχρι 4,8 κατ/ Κm 2 (ελάχιστη, Pohjois-Suomi, Φιλανδία) 1. Εξετάζοντας τις πληθυσµιακές εξελίξεις στην Ευρώπη των 15 την τελευταία πεντηκονταετία, όπως αυτές αντικατοπτρίζονται στα αδρά µεγέθη και δείκτες, κατ αρχήν, διαπιστώνουµε τις σηµαντικές διαφοροποιήσεις του δηµογραφικού δυναµισµού των χωρών-µελών της ( ιαγράµµατα 1α,β,γ). Στις περισσότερες εξ αυτών η αύξηση του πληθυσµού τους ήταν χαµηλότερη του µέσου κοινοτικού 1. Eurostat 49

2 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ Πίνακας 1: Ο πληθυσµός της ΕΕ15 το 2008, βασικά δηµογραφικά χαρακτηριστικά και δείκτες * 2006 για όλες τις χώρες εκτός Ιταλίας (2004), Ην. Βασιλείου (2005). ** 2007 για όλες τις χώρες εκτός από Ισπανία, Γαλλία, Ιρλανδία, Ην. Βασίλειο (2006). 50

3 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 1α,β,γ: Η εξέλιξη του πληθυσµού της ΕΕ15 και των κρατών-µελών της ( , 1957=100) 1α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 1β: Σκανδιναβικές χώρες 1γ: Λοιπές χώρες 51

4 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ όρου (30%) 2, ενώ η Ελλάδα η οποία αύξησε τον πληθυσµό της κατά 40% την εξεταζόµενη πεντηκονταετία, εντάσσεται, µε βάση το κριτήριο αυτό µαζί µε την Ισπανία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, το Λουξεµβούργο και την Ολλανδία στην οµάδα των πλέον δυναµικών χωρών της Ένωσης. Η ανάλυση της συνολικής αυτής αύξησης του πληθυσµού στις επιµέρους συνιστώσες της (φυσική αύξηση και καθαρή µετανάστευση) για την ΕΕ15 και τη χώρα µας, οδηγεί σε ορισµένα ενδιαφέροντα συµπεράσµατα ( ιαγράµµατα 2α,β): (α) Το φυσικό ισοζύγιο (γεννήσεις-θάνατοι) ακολουθεί πτωτική πορεία στην ΕΕ15 για δύο συνεχόµενες δεκαετίες (από το 1965 έως το 1985) τόσο σε απόλυτες όσο και σε σχετικές τιµές, ενώ µια µικρή άνοδος καταγράφεται την τελευταία πενταετία. Έτσι, ενώ σε µια πρώτη περίοδο ( ) το ισοζύγιο γεννήσεις - θάνατοι ανέρχεται σε 2,486 εκατοµ. ετησίως κατά µέσο όρο, το περιορίζεται σε 736 χιλ. (σχεδόν 4 φορές λιγότερο) 3. Στη χώρα µας η πτωτική πορεία (πλεόνασµα κατά µέσο όρο ετησίως το , το , και µόλις λίγες εκατοντάδες άτοµα το ) ανακόπτεται µόλις στις αρχές της τρέχουσας δεκαετίας. Η συρρίκνωση αυτή του φυσικού ισοζυγίου στις χώρες-µέλη της ΕΕ15, όπως και στην Ελλάδα, οφείλεται αφενός µεν στην αύξηση του αριθµού των θανάτων εξ αιτίας της γήρανσης του πληθυσµού, αφετέρου δε στην προοδευτική συρρίκνωση του αριθµού των γεννήσεων και την εν συνεχεία σταθεροποίησή τους σε ιδιαίτερα χαµηλά επίπεδα. β) Το µεταναστευτικό ισοζύγιο στην ΕΕ15, αν και παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις στις διάφορες υποπεριόδους, παραµένει θετικό (µε µόνες εξαιρέσεις τα έτη 1957, 1964, , 1970 και την τριετία ). Στην Ελλάδα, το ισοζύγιο αυτό, αρνητικό µέχρι το 1974 λόγω των ισχυρών µεταναστευτικών ρευµάτων προς το εξωτερικό, αλλάζει πρόσηµο στη συνέχεια. Η µεταστροφή αυτή οφείλεται αρχικά στη παλιννόστηση των ελλήνων µεταναστών ( ), εν συνεχεία δε στην επιστροφή των οµογενών και τα διαδοχικά κύµατα των οικονοµικών µεταναστών από την Αλβανία και τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες ( ). γ) Η συνεκτίµηση των δύο προαναφερθέντων µεγεθών προσδιορίζει και τη συνολική αύξηση του πληθυσµού στην EE15. Η αύξηση αυτή παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις ανά περίοδο και έτος, από 413 χιλ. (1983) έως (1962). Οι µεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στη διάρκεια της περιόδου , οι µικρότερες το και ενώ στη χώρα µας, οι τάσεις είναι µάλλον αντίστροφες καθώς οι µεγαλύτερες αυξήσεις (άνω των ετησίως) σηµειώνονται στις περιόδους και Η αύξηση αυτή αναφέρεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 15 µε ενωµένη την Γερµανία. 3. Τα δεδοµένα αναφέρονται στις 15 χώρες µέλη της ΕΕ και συµπεριλαµβάνουν την ενωµένη Γερµάνια. 4. Παλιννόστηση των ελλήνων µεταναστών των προηγούµενων δεκαετιών στην πρώτη περίοδο, εντονότατα ρεύµατα εισόδου οικονοµικών µεταναστών στη δεύτερη. 52

5 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 2α, β: Συνολική µεταβολή του πληθυσµού, φυσική αύξηση και µεταναστευτικό ισοζύγιο ( ) στην ΕΕ15 και την Ελλάδα ( ) 2α: ΕΕ15 2β: Ελλάδα 53

6 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ Οι προαναφερθείσες τάσεις και συγκρίσεις, αν και σε γενικές γραµµές σκιαγραφούν απλώς τις συνολικές πληθυσµιακές εξελίξεις, δίδουν εν τούτοις µια αδρή εικόνα της κατάστασης, στο βαθµό που οι 15 χώρες-µέλη της Ένωσης δεν έχουν ενιαίες συµπεριφορές. Ειδικότερα, εξετάζοντας τα ποσοστά φυσικής αύξησης (τη διαφορά ανάµεσα στους αδρούς δείκτες γεννητικότητας και θνησιµότητας) στην ΕΕ15 και τις χώρες-µέλη της, διαπιστώνουµε ότι στη διάρκεια της πρώτης µετά το 1957 εικοσιπενταετίας, εκτός σπανίων εξαιρέσεων (Ο Γ, Λουξεµβούργο, Αυστρία), τα φυσικά ισοζύγια παραµένουν θετικά αν και προοδευτικά συρρικνούµενα. Στη συνέχεια όµως τα ισοζύγια αυτά υπόκεινται σε καθίζηση µε αποτέλεσµα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, µόνον σε έξι από τις 15 χώρες της Ένωσης (Γαλλία, Ιρλανδία, Λουξεµβούργο, Ολλανδία, Φιλανδία και Σουηδία) να υπερβαίνουν το όριο του 3 και στα µέσα της τρέχουσας δεκαετίας για όλες τις εξεταζόµενες χώρες (εκτός της Ιρλανδίας) να κυµαίνονται από -2 έως +4 (ελάχιστο στην ενωµένη Γερµανία και µέγιστο στη Γαλλία αντίστοιχα) 5. Είναι επίσης ενδεικτικό ότι οι τρεις εκ των τεσσάρων µεσογειακών χωρών (Ιταλία, Πορτογαλία, Ελλάδα) µε ταχύτατους ρυθµούς φυσικής αύξησης τη δεκαετία εντάσσονται πλέον στα µέσα της τρέχουσας δεκαετίας στην οµάδα των χωρών µε τα χαµηλότερα προσµετρώµενα φυσικά ισοζύγια. Οι διαφοροποιήσεις, φυσικά, είναι πολύ µεγαλύτερες όταν εξετάσουµε τα ποσοστά καθαρής µετανάστευσης. Με εξαίρεση την Ιρλανδία, η οποία παραµένει η µόνη χώρα µε σταθερά αρνητικά µεταναστευτικά ισοζύγια για τρείς σχεδόν δεκαετίες (µέχρι το 1990, µε µόνη εξαίρεση την οκταετία ), στις υπόλοιπες 14 χώρες-µέλη έχουµε σηµαντικές διαφοροποιήσεις και αναστροφές των µεταναστευτικών τάσεων. Στην Ελλάδα, Πορτογαλία, Ισπανία και Ιταλία, χώρες µε ισχυρά µεταναστευτικά ρεύµατα προς το εξωτερικό, τα µεταναστευτικά ισοζύγια, αρνητικά συνήθως µέχρι τα πρώτα έτη της δεκαετίας του 1970, αλλάζουν πρόσηµο στη διάρκεια των τριών τελευταίων δεκαετιών. Από το 1975 στην Ελλάδα, και αργότερα στις τρεις άλλες µεσογειακές χώρες. Τέσσερις χώρες (Βέλγιο, Αυστρία, Σουηδία και Φιλανδία) έχουν την τελευταία δεκαετία θετικά µεταναστευτικά ισοζύγια υψηλότερα ακόµη και αυτών της περιόδου , ενώ η Γαλλία και Γερµανία (Ο Γ), χώρες προς τις οποίες κατευθύνθηκε σηµαντικό τµήµα των µεταναστών της περιόδου , παρουσιάζουν θετικά µεν µεταναστευτικά ισοζύγια στη δεκαετία του 2000, αλλά σαφώς χαµηλότερα από τα προσµετρώµενα στη διάρκεια των δύο πρώτων δεκαετιών που ακολούθησαν τη δηµιουργία της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής Κοινότητας (ΕΟΚ). Ταυτόχρονα, η φύση των ρευµάτων και οι χώρες προέλευσης των µεταναστών µετά το 1990 αλλάζουν σηµαντικά: οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης ήταν στην ΕΕ15 οι κύριοι αποδέκτες των προσφύγων που εγκατέλειψαν το πρώην ανατολικό µπλοκ και τα φλεγόµενα Βαλκάνια µετά την κατάρρευση του "υπαρκτού 5. Το 1957 σε όλες τις χώρες της ΕΕ15, η ετήσια φυσική αύξηση υπερέβαινε το 3,5, σε τέσσερις δε από αυτές (Ελλάδα, Ισπανία, Πορτογαλία και Ολλανδία) ακόµη και το

7 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; σοσιαλισµού. Οι πρόσφατες πράξεις βίας και απόρριψης των "νέων" αυτών µεταναστών οδήγησαν τις χώρες αυτές σε σηµαντικές αλλαγές του θεσµικού πλαισίου και της µεταναστευτικής τους πολιτικής στον τοµέα αυτό, ενώ την ίδια περίοδο, σε όλα τα κράτη-µέλη (µε σπάνιες εξαιρέσεις, βλ. Ελλάδα) οι µετανάστες προέρχονται από όλο και µακρυνότερες χώρες. Τα ιαγράµµατα 3α,β,γ που δίδουν την εξέλιξη της συνολικής µεταβολής, της φυσικής αύξησης και της καθαρής µετανάστευσης ( ) για τις 3 µεγάλες οµάδες χωρών-µελών (Νότια Ευρώπη και Ιρλανδία, Βόρεια Ευρώπη, λοιπές χώρες) µας επιτρέπουν να αναδείξουµε τις διαφοροποιήσεις αυτές. Είναι προφανές ότι οι χώρες του ευρωπαϊκού νότου (της Ιρλανδίας συµπεριλαµβανοµένης) διαφοροποιούνται σηµαντικά των άλλων ευρωπαϊκών χωρών µέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 80. Τα ισοζύγια γεννήσεων και θανάτων, αν και ταχύτατα συρρικνούµενα, είναι σαφώς υψηλότερα των λοιπών ευρωπαϊκών χωρών, ενώ τα µεταναστευτικά τους ισοζύγια είναι συνήθως αρνητικά. Η εικόνα αυτή αλλάζει την τελευταία δεκαπενταετία: οι χώρες που προαναφέραµε µετατρέπονται σε χώρες υποδοχής µεταναστών µε ισχυρά πλέον θετικά µεταναστευτικά ισοζύγια (σαφώς εντονότερα των άλλων χωρών- µελών), ισοζύγια που προσδιορίζουν καθοριστικά την συνολική µεταβολή του πληθυσµού τους, στο βαθµό που τα ποσοστά της φυσικής τους αύξησης είναι εξαιρετικά συρρικνωµένα. ιαγράµµατα 3α,β,γ: Συνολική µεταβολή του πληθυσµού, φυσική αύξηση και µεταναστευτικό ισοζύγιο ( ) στα κράτη-µέλη της ΕΕ15 ( ) 3α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία συνέχεια 55

8 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ 3β: Σκανδιναβικές χώρες 3γ: Λοιπές χώρες Καθίσταται συνεπώς προφανές, αφενός µεν ότι η δηµογραφική δυναµική των χωρών-µελών της ΕΕ ( ) απέχει σηµαντικά αυτής της πρώτης µεταπολεµικής δεκαετίας ( ), αφετέρου δε ότι οι τάσεις σύγκλισης είναι ισχυρότατες ( ιαγράµµατα 4 και 5): τα φυσικά ισοζύγια έχουν παντού συρρικνωθεί, η δε αύξηση του πληθυσµού των 15 χωρών της Ένωσης, 56

9 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; οφείλεται κυρίως στις µεταναστευτικές εισροές, χωρίς τις οποίες, οι όποιες µεταβολές του πληθυσµού τους, θα ήταν εξαιρετικά περιορισµένες. ιάγραµµα 4: Φυσικό και µεταναστευτικό ισοζύγιο ( ) στην ΕΕ15 και στα κράτη µέλη της,

10 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιάγραµµα 5: Φυσικό και µεταναστευτικό ισοζύγιο ( ) στην ΕΕ15 και στα κράτη µέλη της,

11 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Πληθυσµιακές δοµές: πυραµίδες και πληθυσµιακή ωρίµανση-γήρανση: συγκριτικά στοιχεία Η πτώση των γεννήσεων και της γεννητικότητας στη διάρκεια των τριών σχεδόν τελευταίων δεκαετιών στο σύνολο των χωρών-µελών της ΕΕ των 15 και η σταθεροποίησή τους σε ιδιαίτερα χαµηλά επίπεδα την τελευταία δεκαετία οδήγησε και στη ριζική αλλαγή της µορφής των πληθυσµιακών τους πυραµίδων ανάµεσα στο 1957 και το 2007, ενώ οι αλλαγές στις µεταναστευτικές ροές έπαιξαν δευτερεύοντα αν και διαφοροποιηµένο ρόλο. Οι επιπτώσεις των δύο παγκοσµίων πολέµων, που σηµάδεψαν τις πληθυσµιακές δοµές των περισσοτέρων χωρών-µελών (ιδιαίτερα αισθητές στις πυραµίδες του 1960), τείνουν πλέον να εξαλειφθούν, ενώ το baby-boom (η αύξηση των γεννήσεων ανάµεσα στο και το ) αντικατοπτρίζεται σαφώς στις πληθυσµιακές δοµές των περισσοτέρων εξ αυτών ( ιάγραµµα 6): αναλόγως της έντασης του φαινοµένου και του χρόνου εκκίνησης και αναστροφής των τάσεων, οι οµάδες ηλικιών ετών το 2007 είναι περισσότερο ή λιγότερο "ευτραφείς". Η Ελλάδα και η Ιρλανδία αποτελούν µάλλον εξαίρεση στον κανόνα, στο βαθµό που το φαινόµενο αυτό δεν είχε επιπτώσεις στις πληθυσµιακές τους δοµές, σε αντίθεση µε άλλες χώρες όπως η Γαλλία και η Γερµανία (βλέπε ενδεικτικά -σελ. 52- τις διαφορές των πυραµίδων Ελλάδος και Γερµανίας όσον αφορά τις ενδιάµεσες ηλικίες ετών το 2007). Αντιθέτως, και ανεξαρτήτως των προηγούµενων διαφοροποιήσεων, το σύνολο των χωρών-µελών της ΕΕ15, µε µόνη εξαίρεση, προς το παρόν ακόµη, την Ιρλανδία, χαρακτηρίζεται από την "ωρίµανση" του πληθυσµού τους και την αυξανόµενη δηµογραφική γήρανση (το 2007 το 17,6% του πληθυσµού της ΕΕ15 υπερβαίνει τα 65 έτη, όταν το αντίστοιχο ποσοστό ήταν µόλις 14% το 1980 και <10 % το 1957). Ταυτόχρονα, το ποσοστό των "υπερηλίκων" ( 85 ετών) παρουσιάζει ακόµη µεγαλύτερη αύξηση: 2,0% το 2007 (έναντι 0,5% το 1957), ενώ στις οµάδες αυτές, εξ αιτίας της διαφορικής θνησιµότητας των δύο φύλων, ο γυναικείος πληθυσµός είναι σηµαντικά πολυπληθέστερος, µε αποτέλεσµα το 2007 να αντιστοιχούν 243 γυναίκες σε 100 άνδρες στην ηλικιακή οµάδα >85ετών (και αντιστοίχως 137 στους 65 ετών). Φυσικά, ενώ οι τάσεις για την γήρανση του πληθυσµού είναι κοινές, επιτρέποντας την εισαγωγή ενός νέου όρου («papy-boom») στο δηµογραφικό λεξιλόγιο, οι διαφορές στο εσωτερικό της ΕΕ παραµένουν ακόµη και σήµερα σηµαντικές (Πίνακας 2): Όταν το 17,6% του πληθυσµού της Ένωσης το 2007 υπερβαίνει τα 65 έτη, το αντίστοιχο ποσοστό κυµαίνεται από 10,9% (Ιρλανδία) έως 19,9% (Ιταλία). Η Ελλάδα, µε 18,6% του πληθυσµού της άνω των 65 ετών, βρίσκεται σαφώς άνω του µέσου όρου στην τρίτη θέση µετά την Ιταλία και τη Γερµανία. Η ιεράρχηση όµως των χωρών, ως προς τη γήρανση, αλλάζει σηµαντικά αν λάβουµε ως κριτήριο όχι τα 65 αλλά τα 85 έτη: το % των ατόµων που έχουν συµπληρώσει το όριο αυτό είναι µόλις 1,4% στη χώρα µας αλλά 2,3% στην Ιταλία και 2,1% στο Ην. Βασίλειο και τη Γαλλία. Στην Ελλάδα, η αύξηση του % των ατόµων ηλικίας 65 ετών και άνω στη διάρκεια της µεταπολεµικής πεντηκονταετίας (7,8% το 1957, 18,6% το 2007) συντελέστηκε µε σαφώς διαφοροποιηµένη ταχύτητα, και τα διαθέσιµα στοιχεία (Πίνακας 3) µας επιτρέπουν να αποκτήσουµε µια σαφή εικόνα των ρυθµών γήρανσης 59

12 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιάγραµµα 6: Η πληθυσµιακή πυραµίδα της ΕΕ 15 και επιλεγµένων κρατών µελών της το 2007 και «ωρίµανσης» του ελληνικού πληθυσµού 6. Οφείλουµε, όµως, ταυτόχρονα να επισηµάνουµε ότι οι ρυθµοί γήρανσης στη χώρα µας θα επιβραδυνθούν ελαφρώς µέχρι το , ο δε πληθυσµός µας, πιθανότατα, θα έχει εν συνεχεία "σταθεροποιηµένη" κατά το µάλλον ή ήττον δοµή µε 12-13% νέους κάτω των 15 ετών και 25% υπερήλικες άνω των 65 ετών. Έτσι, η Ελλάδα δεν αναµένεται στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του αιώνα µας να συγκαταλέγεται ανάµεσα στις πλέον γερασµένες χώρες-µέλη της ΕΕ των 15, καθώς σε αρκετές εξ αυτών η πιθανότατη σταθεροποίηση της γονιµότητας στα σηµερινά χαµηλά επίπεδα θα συµβαδίσει µε την είσοδο, µετά το 2015 στις ηλικιακές οµάδες >65 ετών, των πολυπληθέστατων γενεών του baby-boom, είσοδο που αναπόφευκτα θα επιταχύνει και τη γήρανσή τους. 6. Η ταχύτατη γήρανση του πληθυσµού µας µετά το 1981 οφείλεται βασικά σε δύο παράγοντες: α) στην πτώση της γεννητικότητας- γονιµότητας στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 και στη σταθεροποίησή της, στη συνέχεια, σε χαµηλά επίπεδα, και β) στη συνεχιζόµενη αύξηση του µέσου όρου ζωής των ηλικιωµένων ατόµων (65 ετών και άνω). 60

13 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Πίνακας 2: Κατανοµή του πληθυσµού (ο/ο) κατά µεγάλες ηλικιακές οµάδες στην ΕΕ15 και στα κράτη µέλη της (1/1/2007) Πίνακας 3: Κατανοµή του πληθυσµού της Ελλάδας σε µεγάλες ηλικιακές οµάδες (ο/ο), δείκτες γήρανσης και εξάρτησης ( ) 1. Πληθυσµός (0-14 ετών) και (>65 ετών)/ πληθυσµό ετών x Πληθυσµός >65 ετών / πληθυσµό 0-14 ετών x100. Η πορεία των βασικών δηµογραφικών συντελεστών στη διάρκεια της τελευταίας πεντηκονταετίας: θνησιµότητα, γονιµότητα, γαµηλιότητα και διαζύγια Η µέχρι τώρα παρουσίαση των δηµογραφικών εξελίξεων στην ΕΕ15 στηρίχθηκε στην εξέταση αφενός µεν των δηµογραφικών δοµών, αφετέρου δε των αδρών γεγονότων (θανάτων, γεννήσεων, µεταναστεύσεων) και δεικτών (ποσοστά φυσικής αύξησης, µεταναστευτικού ισοζυγίου και καθαρής αύξησης) που τις επηρεάζουν. Αν και µας έδωσε τη δυνατότητα να αποκτήσουµε µια, κατά το µάλλον ή ήττον, αδρή εικόνα των σηµαντικών αλλαγών που επήλθαν στη διάρκεια των πέντε τελευταίων δεκαετιών (αλλά και των διαφορών ανάµεσα στη χώρα µας και τις λοιπές χώρες-µέλη της Ένωσης προ της διεύρυνσής της), δεν µας επέτρεψε, ωστόσο, να προσδιορίσουµε σαφώς τις πορείες και τάσεις στην εξεταζόµενη περίοδο, και ακόµη περισσότερο να διατυπώσουµε κάποιες υποθέσεις για τις 61

14 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ µέλλουσες εξελίξεις. Σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάλυσης και παρουσίασης, η εξέταση της εξέλιξης εκείνων των δεικτών που είναι "απαλλαγµένοι" από την επίδραση των πληθυσµιακών πυραµίδων (όπως οι συγχρονικοί και διαγενεακοί δείκτες γονιµότητας, γαµηλιότητας και διαζυγίων) θα µας δώσει τη δυνατότητα να αναδείξουµε τις συγκλίσεις και αποκλίσεις στο εσωτερικό της ΕΕ15, διαλύοντας ταυτόχρονα τις όποιες νεφελώδεις θέσεις και εκτιµήσεις, που συχνότατα παρουσιάζονται στη χώρα µας, τόσο στον Τύπο όσο και σε "επιστηµονικές" συναντήσεις και µελέτες που βλέπουν το φως της δηµοσιότητας, για την δηµογραφική της «ιδιαιτερότητα». Η θνησιµότητα στην Ελλάδα και στις λοιπές χώρες της Ευρώπης των 15, µέση προσδοκώµενη ζωή και βρεφική θνησιµότητα: συγκριτικά στοιχεία Η άνοδος της µέσης προσδοκώµενης ζωής στη γέννηση (eο) στην ΕΕ15 ήταν ταχύτατη στις πέντε δεκαετίες που ακολούθησαν τη δηµιουργία της ΕΟΚ -ιδιαίτερα δε στις χώρες που το 1957 παρουσίαζαν κάποια «υστέρηση»- µε αποτέλεσµα την ανάδειξη σαφών τάσεων σύγκλισης ( ιαγράµµατα 7 και 8). Ειδικότερα, ενώ το 1957 η µέση προσδοκώµενη ζωή για τους άνδρες ανήρχετο σε 66,0 και για τις γυναίκες σε 70,0 έτη, πενήντα χρόνια αργότερα (2006/2007) οι πρώτοι έχουν κερδίσει 11 περίπου έτη ζωής (e ο =77,0 έτη) και οι γυναίκες 12,5 (e ο =82,5), µε αποτέλεσµα το άνοιγµα ανάµεσα στα δύο φύλα να διευρυνθεί ακόµη περισσότερο 7. Η χώρα µας, το 2007, τοποθετείται κατά τι άνω του µέσου κοινοτικού όρου για τους άνδρες, ελαφρώς χαµηλότερα δε για τις γυναίκες, και αυτό, παρά τις ελλείψεις και την υστέρηση τόσο στον τοµέα παροχής υπηρεσιών υγείας όσο και σ' αυτόν της προληπτικής ιατρικής. Συγκρίνοντας όµως ταυτόχρονα την προσδοκώµενη ζωή στην Ελλάδα µε αυτή στις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία), διαπιστώνουµε ότι οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν απολέσει τα συγκριτικά πλεονεκτήµατα που διατηρούσαν στα µέσα της δεκαετίας του 50, καθώς ζουν λιγότερα χρόνια από τους κατοίκους των τριών αυτών χωρών 8, ενώ η απόσταση που µας χωρίζει από τη Γαλλία και τη Σουηδία, χώρες µε τους υψηλότερους µέσους όρους προσδοκώµενης ζωής στη γέννηση για τις γυναίκες και τους άνδρες αντίστοιχα, παραµένει σηµαντική: οι Ελληνίδες ζουν κατά µέσο όρο 2,5 χρόνια λιγότερο από τις Γαλλίδες, οι δε Έλληνες 1,6 έτη λιγότερα από τους Σουηδούς. Η άνοδος της µέσης προσδοκώµενης ζωής στη γέννηση στην χώρα µας οφείλεται κυρίως, µέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 80, στην µείωση των πιθανοτήτων θανάτου στις µικρές ηλικίες. Έτσι, η συρρίκνωση της παιδικής και ιδιαίτερα της βρεφικής θνησιµότητας 7. Οι γυναίκες ζούσαν 4,0 χρόνια περισσότερα από τους άνδρες το 1957 αλλά 5,5 χρόνια περισσότερα το Με µια µόνον εξαίρεση: η µέση προσδοκώµενη ζωή στη γέννηση στο ανδρικό φύλο είναι υψηλότερη στην Ελλάδα από την Πορτογαλία. 62

15 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; επηρέασαν σηµαντικά τους µέσους όρους ζωής µας, αν και η Ελλάδα, µέχρι και τα µέσα της δεκαετίας του 80 µαζί µε την Πορτογαλία, είχε ακόµη τα υψηλότερα ποσοστά βρεφικής θνησιµότητας ανάµεσα στις 15 χώρες -µέλη ( ιαγράµµατα 9α,β,γ). Η σύγκλιση στον τοµέα αυτό είναι εντυπωσιακή, καθώς, σήµερα, δεν υπάρχουν πλέον σηµαντικές διαφορές ανάµεσα στην Ελλάδα και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες (υπενθυµίζουµε ότι η βρεφική θνησιµότητα στη χώρα µας ανερχόταν σε 40 στα τέλη της δεκαετίας του1950 έναντι 35 κατά µέσο όρο για την ΕΕ15 και στην Ολλανδία και τη Σουηδία). Ταυτόχρονα όµως τα «κέρδη» σε έτη ζωής στην Ελλάδα είναι σχετικά περιορισµένα στις «ώριµες» ηλικίες: οι Έλληνες µε 65 συµπληρωµένα έτη µπορούσαν να ελπίζουν (1957/2007) σε 14 και σε 17,5 έτη ζωής αντιστοίχως (κέρδος 3,5 ετών), οι δε Ελληνίδες σε 15,5 και 19,5 έτη ζωής (+4,0) 9. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασµό µε το ότι η πρόοδος στη µέση ζωή την τελευταία εικοσαετία στις µεγάλες ηλικίες (+65 ετών) στη χώρα µας ήταν λιγότερο σηµαντική από αυτήν που σηµειώθηκε στις πλέον ανεπτυγµένες χώρες της ΕΕ, µας επιτρέπει βάσιµα να ισχυριστούµε ότι υπάρχουν ακόµη περιθώρια για µια περαιτέρω βελτίωση, αν οι πιθανότητες θανάτου στις µεγάλες ηλικίες περιορισθούν ακόµη περισσότερο. 9. Τα 2007 η µέση προσδοκώµενη ζωή στα 65 έτη είναι στην Γαλλία 22,7 έτη για τις γυναίκες και 18,2 για τους άνδρες. 63

16 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 7α,β,γ: Άνδρες ( ), µέση προσδοκώµενη ζωή (έτη) στη γέννηση (e0) στα κράτη-µέλη της ΕΕ15 7α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 7β: Σκανδιναβικές χώρες 7γ: Λοιπές χώρες 64

17 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 8α,β,γ: Γυναίκες ( ), µέση προσδοκώµενη ζωή (έτη) στη γέννηση (e0) στα κράτη-µέλη της ΕΕ15 8α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 8β: Σκανδιναβικές χώρες 8γ: Λοιπές χώρες 65

18 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 9α,β,γ: Η βρεφική θνησιµότητα ( ) στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της ( ) 9α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 9β: Σκανδιναβικές χώρες 9γ: Λοιπές χώρες 66

19 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Ετήσια γονιµότητα και γονιµότητα των γενεών: µύθοι και πραγµατικότητα Σήµερα, τµήµατα της κοινής γνώµης διακατέχονται από µια έντονη ανησυχία για την πορεία της γονιµότητας σε ορισµένες ευρωπαϊκές χώρες (της Ελλάδας συµπεριλαµβανοµένης). Η ανησυχία αυτή εδράζεται κυρίως στην πορεία των συγχρονικών δεικτών γονιµότητας (αριθµός παιδιών που αναµένεται να γεννηθούν από µια "πλασµατική" -µη υπαρκτή- γενεά 1000 γυναικών αν αυτή ακολουθήσει το "πρότυπο" αναπαραγωγικότητας ενός έτους, δεχόµενοι, αξιωµατικά, την απουσία θανάτων στη διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ζωής). Εξετάζοντας την πορεία του συγχρονικού αυτού δείκτη και της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία στις χώρες της ΕΕ ( ιαγράµµατα 10 και 11) διαπιστώνουµε: α) Την ανακοπή, προοδευτικά, της πτωτικής πορείας της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία (αρχής γενοµένης από τις αρχές-µέσα της δεκαετίας του 1970). Ειδικότερα, η πτώση του δείκτη αυτού ανακόπτεται αρχικά στις χώρες του Ευρωπαϊκού Βορρά ( ανία, Φιλανδία, Σουηδία, Ην. Βασίλειο), λίγο αργότερα στη Γερµανία, Γαλλία, Λουξεµβούργο, Ολλανδία, Αυστρία και εν συνεχεία ( ) στις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες. Η ανακοπή των πτωτικών τάσεων της µέσης ηλικίας κατά την οποία οι γυναίκες φέρουν στον κόσµο τα παιδιά τους, συνοδεύεται στη συνέχεια από την ταχεία αύξησή της ( ιαγράµµατα 10α,β,γ). Έτσι, εάν µέχρι τα µέσα της δεκαετίας του 1970 οι ευρωπαίες γεννούσαν κατά µέσο όρο τα παιδιά τους στα έτη µε εξαίρεση την Ιρλανδία και την Πορτογαλία µε 29,5 και 28,5 έτη αντίστοιχα, µια τριακονταετία αργότερα η µέση ηλικία στην τεκνογονία αγγίζει -ή ακόµη και υπερβαίνει- τα 30 έτη σε όλες τις χώρες, κερδίζοντας παντού από 3-4 έτη. Η άνοδος αυτή είχε προφανώς σηµαντικές επιπτώσεις στην πορεία των συγχρονικών δεικτών γονιµότητας, στο βαθµό που επιτάχυνε την πτώση τους. β) Τις πτωτικές τάσεις του συγχρονικού δείκτη γονιµότητας ( ιαγράµµατα 11α,β,γ) το χρονικό διάστηµα στο σύνολο των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, µε µόνη εξαίρεση τις χώρες του ευρωπαϊκού νότου και την Ιρλανδία, όπου οι τάσεις αυτές εκδηλώνονται µε χρονική υστέρηση 10. Ως αποτέλεσµα των τάσεων αυτών, οι συγχρονικοί δείκτες το 2007 τοποθετούνται σε όλες τις χώρες κάτω από το όριο των 2,1 παιδιών ανά γυναίκα. Έτσι, αν µέχρι τα µέσα της δεκαετίας του 60 η αναπαραγωγή διεφαίνετο κατά το µάλλον ή ήττον εξασφαλισµένη στο σύνολο των χωρών, στο βαθµό που ο Σ Γ υπερέβαινε τα 2,2 παιδιά ανά γυναίκα, µια τεσσαρακονταετία αργότερα η κατάσταση αλλάζει ριζικά και ο δείκτης το 2007 κυµαίνεται από 1,32 παιδιά/γυναίκα (ελάχιστο - Πορτογαλία) έως 1,95 (µέγιστο Γαλλία). 10. Στην χώρα µας οι πτωτικές τάσεις εκδηλώνονται µόλις στις αρχές της δεκαετίας του

20 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 10α,β,γ: Η εξέλιξη της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία (έτη) στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της ( ) 10α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 10β: Σκανδιναβικές χώρες 10γ: Λοιπές χώρες 68

21 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 11α,β,γ: Η εξέλιξη της συγχρονικής γονιµότητας (παιδιά/γυναίκα) στην ΕΕ15 και στα κράτη µέλη της ( ) 11α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 11β: Σκανδιναβικές χώρες 11γ: Λοιπές χώρες 69

22 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ γ) Τις σηµαντικές διαφοροποιήσεις ανάµεσα στο εσωτερικό της ΕΕ τόσο όσον αφορά το χρόνο εκκίνησης της πτώσης της συγχρονικής γονιµότητας, όσο και τους ρυθµούς της. Ειδικότερα, στις χώρες εκείνες στις οποίες η συρρίκνωση των συγχρονικών δεικτών έχει ως σηµείο εκκίνησης τα µέσα της δεκαετίας του '60, η πτώση είναι ταχεία στη διάρκεια της πρώτης δεκαπενταετίας, επιβραδύνεται σηµαντικά στη συνέχεια και οι δείκτες σταθεροποιούνται (ή ακόµη και ανορθώνονται ελαφρώς) την τελευταία εικοσαετία. Αντιθέτως, στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου και την Ιρλανδία, στις οποίες η συρρίκνωση των συγχρονικών δεικτών ξεκίνησε αργότερα, οι πτωτικοί ρυθµοί είναι σε µια πρώτη περίοδο εξαιρετικά έντονοι 11, ως οι χώρες αυτές να «επιθυµούν» να καλύψουν το ταχύτερο την διαφορά που τις χωρίζει από τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ, η δε ανόρθωσή τους επέρχεται µε σηµαντική χρονική υστέρηση. Η προαναφερθείσα ταχύτατη πτώση των συγχρονικών δεικτών και η τοποθέτησή τους σε επίπεδα ιδιαίτερα χαµηλά, που δεν επιτρέπουν την αναπαραγωγή, αποτελούν για τµήµα της κοινής γνώµης σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες (της χώρας µας συµπεριλαµβανοµένης) ένδειξη της οξύτερης δηµογραφικής κρίσης που γνώρισε ο "δυτικός πολιτισµός".είναι βάσιµες οι "ανησυχίες" αυτές; Οι ευρωπαίες "σταµάτησαν" ξαφνικά να αναπαράγονται από τις αρχές της δεκαετίας του '80; Φέρνουν στον κόσµο µόνον 1,3-2,0 παιδιά ανά γυναίκα (µέγιστη και ελάχιστη τιµή των συγχρονικών δεικτών στη διάρκεια της τελευταίας διετίας), όταν θεωρητικά χρειάζονται 2,1 για την πλήρη αναπαραγωγή τους στο µέσο-µακρύ χρονικό διάστηµα (στην υπόθεση του µηδενικού µεταναστευτικού ισοζυγίου); Έχουν οι Ελληνίδες από τις χαµηλότερες γονιµότητες ανάµεσα στις γυναίκες των χωρών-µελών της ΕΕ; ιαφοροποιούνται ως προς τις υπόλοιπες ευρωπαίες και ως προς τι; Στα ερωτήµατα αυτά θα προσπαθήσουµε να δώσουµε µια απάντηση ξεκινώντας από την ερµηνευτική αξία των δεικτών που συνήθως χρησιµοποιούνται για να εξαχθούν τα πρώτα συµπεράσµατα για την εξέλιξη της γονιµότητας στην Ευρώπη των 15 χωρών-µελών. Θα υπενθυµίσουµε εδώ ότι ο συγχρονικός δείκτης εκφράζει απλώς την συνισταµένη της γονιµότητας διαφορετικών γενεών που έχουν διαφοροποιηµένο παρελθόν (και πιθανότατα και µέλλον) και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατόν να ταυτιστεί µε την τελική (ολική) γονιµότητα των διαδοχικών γενεών. Η τελική ένταση της γονιµότητας στις γενεές είναι ο µόνος ασφαλής δείκτης που µας επιτρέπει να εξάγουµε βάσιµα συµπεράσµατα για την πορεία του φαινοµένου, δίδοντάς µας την δυνατότητα να απαντήσουµε στο ερώτηµα του εάν και κατά πόσον οι γυναίκες των διαδοχικών γενεών αναπαράγονται, αντικαθιστάµενες από ίσο αριθµό θυγατέρων. Εποµένως, απαιτείται η ανασύνθεση της αναπαραγωγικής ιστορίας των γενεών µε τη µετάβαση από τη συγχρονική στη διαγενεακή ανάλυση, και ειδικότερα από τους συγχρονικούς στους διαγενεακούς δείκτες. 11. Η Ιρλανδία «απώλεσε» 1,8 παιδιά/γυναίκα ανάµεσα στο 1972 και το 1990 (από 3,92 σε 2,08), η δε Ελλάδα 0,9 παιδιά/γυναίκα ανάµεσα στο 1980 και το

23 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Από την ανασύνθεση της αναπαραγωγικής ιστορίας των γυναικών που γεννήθηκαν ανάµεσα στο 1930 και στα τέλη της δεκαετίας του '60 στις χώρες µέλη της ΕΕ προκύπτουν τέσσερα σηµαντικά στοιχεία ( ιαγράµµατα 12 και 13α,β,γ): α) Η τελική γονιµότητα τόσο των Ελληνίδων όσο και των άλλων γυναικών στις χώρες-µέλη της ΕΕ (µε µόνη εξαίρεση την Σουηδία) που γεννήθηκαν από το 1930 έως το 1955 ακολουθεί, σχεδόν σταθερά, πτωτική πορεία 12. Ακόµη και εάν η πτώση της έντασης ανακόπτεται σε ορισµένες χώρες στις νεώτερες γενεές, παρ όλα αυτά οι γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω από το 1965 δεν θα αναπαραχθούν (µε εξαίρεση την Ιρλανδία) καθώς η γονιµότητα δεν υπερβαίνει τα 2,1 παιδιά/γυναίκα σε καµία από τις 14 χώρες-µέλη. Φυσικά, το «έλλειµµα» αναπαραγωγής δεν είναι το ίδιο παντού: αν οι Γαλλίδες και οι Σουηδέζες, που γεννηθήκαν το , βρίσκονται πολύ κοντά στο όριο αναπαραγωγής µε 2,0 παιδιά/γυναίκα, οι Ιταλίδες και οι Γερµανίδες (1,5 παιδιά/γυναίκα) απέχουν σηµαντικά, ενώ οι Ελληνίδες µε 1,7 παιδιά κατέχουν µια ενδιάµεση θέση. β) Οι γυναίκες των χωρών της ΕΕ15 που γεννήθηκαν στα µέσα της δεκαετίας του '60 θα κάνουν κατά µέσο όρο, εν απουσία θνησιµότητας, όπως προαναφέρθηκε, από 1,5 έως 2,0 παιδιά 13 και ουδόλως 1,2 1,7 παιδιά, όπως αφήνουν να διαφανεί οι συγχρονικοί δείκτες γονιµότητας της περιόδου , στην διάρκεια των οποίων οι γυναίκες των γενεών αυτών αναπαράγονται 14. γ) Οι Ελληνίδες που γεννήθηκαν στην περίοδο είχαν, συγκρινόµενες µε τις λοιπές ευρωπαίες, ελαφρώς χαµηλότερη γονιµότητα (στο βαθµό που η χώρα µας δεν γνώρισε το µεταπολεµικό baby-boom ), η οποία δεν επέτρεπε, λαµβάνοντας υπόψη και την θνησιµότητα της εποχής, την πλήρη αναπαραγωγή τους. Όσες γεννήθηκαν την επόµενη δεκαετία είχαν «µεσαία» γονιµότητα, υπολειπόµενη πάντοτε κατά 15% του απαιτούµενου ορίου αναπαραγωγής 12. Οι γενεές των γυναικών που γεννήθηκαν µετά τη µεγάλη οικονοµική κρίση της δεκαετίας του 20 (γύρω στο 1930) φέρνουν κατά µέσο όρο στον κόσµο 2,2 έως 3,8 παιδιά (ελάχιστο-γερµανία/µέγιστο-ιρλανδία) ενώ για την αναπαραγωγή τους απαιτούνται, υπό τις τότε ισχύουσες συνθήκες θνησιµότητας 2,3-2,8 παιδιά/γυναίκα. Οι γυναίκες που γεννήθηκαν γύρω από το 1955 φέρνουν στον κόσµο 1,7 έως 2,7 παιδιά/γυναίκα (ελάχιστο-γερ- µανία/µέγιστο Ιρλανδία), ενώ για την αναπαραγωγή τους απαιτούνται 2,1-2,3 παιδιά/γυναίκα. 13. Με µόνη εξαίρεση τις Ιρλανδέζες, θα αποκτήσουν κατά µέσο όρο 2,3 παιδιά/γυναίκα. 14. Οι Ελληνίδες π.χ. τη δεκαετία ( ) "κάνουν" βάσει των ετήσιων δεικτών 1,3 παιδιά ανά γυναίκα. Στην πραγµατικότητα όµως οι γυναίκες που διατρέχουν την περίοδο αυτή στη χώρα µας τα πλέον "γόνιµα" έτη τους (όσες δηλαδή είναι 25 έως 40 ετών και έχουν γεννηθεί στο δεύτερο µισό της δεκαετίας του 1960) θα αποκτήσουν, στο τέλος της αναπαραγωγικής τους ζωής 1,7 παιδιά κατά µέσο όρο. Η γονιµότητα των γενεών αυτών υπολείπεται κατά 17% του αναγκαίου σήµερα ορίου αναπαραγωγής (2,1 παιδιά/γυναίκα), τόσο σχεδόν όσο και η γονιµότητα αυτών που γεννήθηκαν γύρω στο 1930 και έφεραν στον κόσµο γύρω στα 2,0 παιδιά (όταν για να αναπαραχθούν πλήρως απαιτούνταν 2,3-2,4 παιδιά). 71

24 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ των γενεών: έκαναν λιγότερα µεν παιδιά από τις γυναίκες που γεννήθηκαν την ίδια περίοδο στην Ιρλανδία, Γαλλία, Αγγλία, Σουηδία, Ισπανία και Πορτογαλία, περισσότερα δε από τις γυναίκες που γεννήθηκαν στη Γερµανία, Ιταλία, Ολλανδία, Αυστρία, Φιλανδία και Βέλγιο. Τέλος, η γονιµότητα των νεοτέρων γυναικών στη χώρα µας (αυτών που γεννήθηκαν την περίοδο ) ελάχιστα διαφοροποιείται των λοιπών χώρων-µελών της ΕΕ15 ( ιαγράµµατα 12α,β,γ). δ) Η µέση ηλικία στην τεκνογονία συρρικνώνεται στις γενεές των γυναικών που γεννήθηκαν πριν το 1950 σε όλες σχεδόν τις χώρες. Η τάση αυτή ανακόπτεται εν συνεχεία και η µέση ηλικία στην απόκτηση των παιδιών ανέρχεται προοδευτικά στις γυναίκες που γεννήθηκαν λίγα χρόνια µετά το τέλος του δευτέρου παγκοσµίου πολέµου. Συνήθως, στις χώρες εκείνες όπου οι γυναίκες περιόρισαν τη γονιµότητά τους πιο νωρίς, η µέση ηλικία στην τεκνογονία αρχίζει να ανέρχεται ήδη στις γενεές , ενώ ο ευρωπαϊκός «νότος» ακολουθεί το ίδιο µοντέλο µε χρονική υστέρηση: στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Πορτογαλία και την Ιρλανδία η πτώση της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία ανακόπτεται µόνον µε τις γενεές ( ιαγράµµατα 13α,β,γ). Η χώρα µας, µε βάση τα προαναφεθέντα, δεν βρίσκεται σε κάποια ιδιαίτερα «δυσµενή» θέση. Επίσης, είναι προφανές ότι η "υπογεννητικότητα", που ορισµένοι σχετικά πρόσφατα "ανακάλυψαν" στην Ελλάδα, έχει πολύ µεγαλύτερο ιστορικό βάθος απ' ότι φαίνεται δια γυµνού οφθαλµού. Κατ επέκταση, στερούνται ερεισµάτων οι αναζητήσεις των αιτιών και η διατύπωση προτάσεων, που στηρίζονται στην αποκλειστική ανάλυση των κοινωνικών, οικονοµικών, πολιτικών, πολιτισµικών κ.λ.π. αλλαγών που επήλθαν στη χώρα µας στη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών (και στην ΕΕ κατά την τελευταία τριακονταετία). Οι προτάσεις που προβάλλονται αφήνουν εκτός του πεδίου αναφοράς τους µετασχηµατισµούς και τις ανακατατάξεις που συντελέσθηκαν τόσο στην Ελλάδα όσο και στις λοιπές ανεπτυγµένες περιοχές του πλανήτη µας στην διάρκεια των τελευταίων 150 ετών. Η Ελλάδα όµως παρουσιάζει και κάποιες ιδιαιτερότητες, καθώς δεν γνώρισε την έκρηξη των γεννήσεων της περιόδου /70 (baby-boom) που ταυτίζεται µε την πρόσκαιρη ανακοπή των µακροχρόνιων πτωτικών τάσεων της διαγενεακής γονιµότητας στο σύνολο σχεδόν των ανεπτυγµένων χωρών της ηπείρου µας. Ειδικότερα, στις χώρες αυτές η αύξηση της διαγενεακής γονιµότητας (δηλαδή η αύξηση του µέσου αριθµού παιδιών) στις γενεές που γεννήθηκαν από το έως το και τεκνοποιούν από το 1945 έως το , συµπίπτει, την πρώτη µεταπολεµική περίοδο, µε την επιτάχυνση των ρυθµών πραγµάτωσής της (δηλ. την πτώση της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία) και την αύξηση των συγχρονικών δεικτών Στην Ελλάδα αντιθέτως η διαγενεακή γονιµότητα των γενεών /55 ελάχιστα µεταβάλλεται ενώ η µέση ηλικία στην γέννηση των παιδιών τους µειώνεται σταθερά. 72

25 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 12α,β,γ: Η τελική ένταση της γονιµότητας (παιδιά/γυναίκα) των γενεών στα κράτη µέλη της ΕΕ15 12α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 12β: Σκανδιναβικές χώρες 12γ: Λοιπές χώρες 73

26 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 13α,β,γ: Μέση ηλικία (έτη) των γυναικών των γενεών στην απόκτηση των παιδιών στις διαδοχικές γενεές στην ΕΕ15 και στα κράτη -µέλη της 13α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 13β: Σκανδιναβικές χώρες 13γ: Λοιπές χώρες 74

27 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Στην συνέχεια, ενώ στις προαναφερθείσες χώρες η µέση ηλικία στην τεκνογονία ανέρχεται ταχύτατα όταν η διαγενεακή γονιµότητά τους αρχίζει να φθίνει (γενεές ), στην Ελλάδα µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 80 η µέση ηλικία στη γέννηση των παιδιών συνεχίζει να µειώνεται παράλληλα µε τη σταθερή, αλλά αργή, πτώση της διαγενεακής γονιµότητας των γυναικών που γεννήθηκαν µετά το 1950, µε αποτέλεσµα τη συγκράτηση, µέχρι το 1980, του συγχρονικού δείκτη (Σ Γ) σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα συγκριτικά µε τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (επίπεδα που παραπλανητικά άφηναν, στους µη έχοντες δηµογραφική παιδεία, να «διαφανεί» ότι οι Ελληνίδες ακόµη αναπαράγονται απρόσκοπτα). Καθώς όµως και στη χώρα µας οι ρυθµοί ολοκλήρωσης της τελικής γονιµότητας των γενεών που γεννήθηκαν µετά το 1955 αρχίζουν να επιβραδύνονται, έχουµε, µετά το 1985, µια ταχύτατη άνοδο της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία 16. Έτσι, στο βαθµό που η γονιµότητα των γυναικών που γεννήθηκαν µετά το 1955 στην Ελλάδα φθίνει και η µέση ηλικία που φέρνουν στον κόσµο τα παιδιά τους ανέρχεται, ο συγχρονικός δείκτης χαρακτηρίζεται από ελεύθερη πτώση την περίοδο , όταν, αντίθετα, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες οι ρυθµοί της πτώσης της συγχρονικής γονιµότητας επιβραδύνονται σηµαντικά. Εποµένως, εάν λάβουµε υπ' όψη µας το ευρωπαϊκό περιβάλλον και τις εµπειρίες του, θα πρέπει, την επόµενη δεκαετία, να αναµένουµε και στη χώρα µας µια µικρή αύξηση των τιµών των συγχρονικών δεικτών γονιµότητας. Φυσικά, η όποια άνοδος των τιµών αυτών, δεν θα οφείλεται στην αλλαγή του "περιβάλλοντος" τεκνοποίησης και στη λήψη των όποιων ενισχυτικών µέτρων για την τεκνογονία στη χώρα µας. Πολύ απλά, στο βαθµό που οι νέες γυναίκες στην περίοδο καθυστέρησαν να φέρουν στον κόσµο τα παιδιά που επιθυµούσαν (γύρω στα 1,6 πιθανότατα για τις γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 60) και προτίµησαν να τεκνοποιήσουν αργότερα από ότι οι µητέρες τους, οι γεννήσεις που αναµένονταν να πραγµατοποιηθούν στη διάρκεια της προηγούµενης περιόδου, θα πραγµατωθούν -εν µέρει- τα επόµενα έτη. Η αναµενόµενη αυτή µικρή άνοδος του συγχρονικού δείκτη γονιµότητας προφανώς δε σηµαίνει και την ανακοπή της µακροχρόνιας τάσης συρρίκνωσης της διαγενεακής γονιµότητας στη χώρα µας: οι γενεές των γυναικών που γεννήθηκαν το προφανώς θα κάνουν, κατά µέσο όρο, λιγότερα παιδιά από τις µητέρες τους, ενώ οι προβλέψεις πέραν του ορίζοντος αυτού είναι ιδιαίτερα επισφαλείς, στο βαθµό που δεν διαθέτουµε παρά ελάχιστα στοιχεία για την γονιµότητα των γυναικών που γεννήθηκαν µετά το 1980 και βρίσκονται σήµερα, µε την άνοδο πλέον της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία, στην αρχή της αναπαραγωγικής τους ζωής (το 2007 είναι µόλις 27 ετών) Το 2008 οι Ελληνίδες έφεραν στον κόσµο τα παιδιά τους σε ηλικία 30 ετών κατά µέσο όρο, ενώ τη δεκαετία η µέση ηλικία στην τεκνογονία δεν υπερέβαινε τα 26,5 έτη. 17. Ταυτόχρονα, όµως, οφείλουµε να υπενθυµίσουµε ακόµη µια φορά ότι οι ελληνίδες των γενεών µε πιθανότατα 1,7 παιδιά/γυναίκα, δεν έχουν τη χαµηλότερη γονιµότητα στον ευρωπαϊκό χώρο, όπως πολλοί διατείνονται. 75

28 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ Η σύσταση και η διάλυση των έγγαµων συµβιώσεων: διαχρονική εξέλιξη των συγκυριακών και διαγενεακών δεικτών Τα ποσοστά των άγαµων ανδρών και γυναικών περιορίζονται σηµαντικά σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες στη διάρκεια της πρώτης µεταπολεµικής περιόδου ( ), ενώ παράλληλα οι νέοι Ευρωπαίοι συνάπτουν τον πρώτο τους γάµο όλο και σε µικρότερη ηλικία. Βρισκόµαστε, αναµφισβήτητα, στην πρώτη αυτή περίοδο παρόντες σε µια ριζική αλλαγή στην αντιµετώπιση του θεσµού του γάµου από τις νεότερες γενεές που έχει σαν αποτέλεσµα την πτώση της µέσης ηλικίας στην τέλεσή του και την παράλληλη σταθεροποίηση τόσο των αδρών δεικτών γαµηλιότητας όσο και αυτών που είναι "απαλλαγµένοι" από τις επιπτώσεις της δοµής καθ' ηλικία του πληθυσµού, των συγχρονικών δεικτών πρωτο-γαµηλιότητας των γυναικών ( ιαγράµµατα 14α,β,γ): Έτσι, µέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, στις περισσότερες από τις ευρωπαϊκές χώρες ο γάµος τείνει να γίνει καθολικός και πρώιµος, στο βαθµό που αφενός µεν οι συνθετικοί δείκτες γονιµότητας κυµαίνονται γύρω από την µονάδα, αφετέρου δε η µέση ηλικία κυµαίνεται γύρω στα 22,5-24 έτη ( ιαγράµµατα 15α,β,γ). Οι τάσεις αυτές αντιστρέφονται αρχικά από τα τέλη της δεκαετίας του '60 στην πλειοψηφία των χωρών της ΕΕ15, λίγο αργότερα δε (στα µέσα της δεκαετίας του '70) στις χώρες του ευρωπαϊκού νότου. Την πρώτη µεταπολεµική περίοδο έντονης και πρώιµης γαµηλιότητας - και παράλληλα σχετικής σταθερότητας της έγγαµης συµβίωσης- διαδέχεται µία νέα περίοδος αµφισβήτησης πλέον του θεσµού: οι γάµοι από τις νεότερες γενεές τελούνται σε όλο και µεγαλύτερες ηλικίες, τα ποσοστά των αγάµων αυξάνονται σηµαντικά σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και οι τελεσθέντες γάµοι χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερη αστάθεια, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται ταχύτατα η εκτός γάµου συµβίωση. Η αναστροφή των τάσεων στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, άµεσο αποτέλεσµα της διαφοροποιηµένης αντιµετώπισης του θεσµού του γάµου, αντανακλάται µερικώς και επιβεβαιώνεται από τη διαχρονική εξέλιξη τόσο της µέσης ηλικίας στην τέλεση του πρώτου γάµου όσο και του συνθετικού δείκτη γαµηλιότητας ( ιαγράµµατα 15 και 16). Η κρίση του θεσµού του γάµου που οδηγεί τις νεότερες γενεές στις χώρες της βόρειας, δυτικής και κεντρικής Ευρώπης να αναβάλουν την τελική απόφαση προτιµώντας συχνά την εκτός γάµου συµβίωση από τα συζυγικά "δεσµά", στο βαθµό που αυτή η µορφή συµβίωσης παγιώνεται και υιοθετείται και από τις νεοεισερχόµενες γενεές στη δεκαετία του '80, είναι αδύνατον προφανώς να µην επηρεάσει και την τελική ένταση του φαινοµένου στις γενεές του "baby-boom" (γυναίκες που γεννήθηκαν την εικοσαετία ). Αναµφίβολα οι γενεές αυτές θα αποτελούνται από σηµαντικό ποσοστό άγαµων (25-35%) ατόµων σε µονοµελή - διµελή νοικοκυριά, µε σηµαντικές επιπτώσεις στην κοινωνική ζωή των χωρών αυτών. 76

29 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; ιαγράµµατα 14α,β,γ: Συγχρονικός δείκτης γαµηλιότητας (πρώτοι γάµοι ανά γυναίκα ετησίως) στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της ( ) 14α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 14β: Σκανδιναβικές χώρες 14γ: Λοιπές χώρες 77

30 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 15α,β,γ: Μέση ηλικία των γυναικών στον πρώτο γάµο (έτη) στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της ( ) 15α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 15β: Σκανδιναβικές χώρες 15γ: Λοιπές χώρες 78

31 ΟΙ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΕ15 ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ( ), ΣΥΓΚΛΙΝΟΥΣΕΣ Η ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΕΣ ΠΟΡΕΙΕΣ; Η χώρα µας έχει, οριακά προς το παρόν, θιγεί από την γενικευµένη αυτή «κρίση»: Ο συγχρονικός δείκτης γαµηλιότητας (γυναίκες - πρώτοι γάµοι) κυµαίνεται ακόµη ( ) στους γάµους ανά 100 γυναίκες (µε εξαίρεση φυσικά τα δίσεκτα έτη), παραµένοντας από τους υψηλότερους στην ΕΕ. Εν τούτοις οι πρώτες ενδείξεις έχουν ήδη εµφανισθεί: η πτώση της µέσης ηλικίας στο γάµο τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες έχει ανακοπεί και από το 1983 και εντεύθεν οι προσερχόµενοι για την τέλεση ενός πρώτου γάµου είναι 1-2 µήνες κατ' έτος µεγαλύτερης ηλικίας αυτών της προηγούµενης χρονιάς, ο συγχρονικός δείκτης ακολουθεί πτωτική πορεία και οι γενεές που έχουν γεννηθεί στην πρώτη µεταπολεµική περίοδο (>1952) αρχίζουν να έχουν φθίνουσα τελική γαµηλιότητα. Παρ' όλα αυτά οι διαφορές που µας χωρίζουν από τις λοιπές χώρες-µέλη της Κοινότητας είναι σηµαντικές: στις 100 Ελληνίδες, που γεννήθηκαν ανάµεσα στο 1959 και το 1968, θα συνάψουν έναν πρώτο γάµο, όταν στην Σουηδία το 30-40% των γυναικών που γεννήθηκαν την ίδια δεκαετία θα µείνουν άγαµες, στη δε Γαλλία, τη Φιλανδία, την Αυστρία, τη Γερµανία το 25-30% ( ιαγράµµατα 16α,β,γ). Ταυτόχρονα όµως, όπως και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, οι Ελληνίδες των διαδοχικών γενεών συνάπτουν ένα πρώτο γάµο όλο και σε µεγαλύτερη ηλικία: αν οι γυναίκες, που γεννήθηκαν στη χώρα µας στο µεσοπόλεµο, παντρευόντουσαν για πρώτη φορά γύρω στα 25,5 έτη και εκείνες που γεννήθηκαν την δεκαετία του 1950 γύρω στα 23,5 έτη, οι νεώτερες γενεές που γεννηθήκαν λίγο πριν από τα τέλη της δεκαετίας του 70 συνάπτουν τον πρώτο γάµο τους σε ηλικία 24,5 ετών, και η ανοδική αυτή τάση δεν αναµένεται να ανακοπεί σύντοµα ( ιαγράµµατα 17α,β,γ). Το ίδιο ισχύει και όσον αφορά τη διάλυση των έγγαµων συµβιώσεων. Και στο θέµα αυτό, ο ευρωπαϊκός νότος δέχεται τους µακρινούς απόηχους της γενικευµένης κρίσης των έγγαµων συµβιώσεων, όπως διαφαίνεται από την πορεία των συγχρονικών δεικτών ( ιαγράµµατα 18α,β,γ). Και εδώ όµως οι διαφορές είναι σηµαντικές ανάµεσα στην Ελλάδα και τις λοιπές δυτικό-ευρωπαϊκές και βόρειο-ευρωπαϊκές χώρες της ΕΕ15. Στις αρχές της δεκαετίας του '60, η Ελλάδα µε 5 έως 6 διαζύγια ανά 100 γάµους (συγχρονικός δείκτης διαζυγίων) τοποθετείται µαζί µε τις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου ανάµεσα στις χώρες της ΕΕ15 (αλλά και της λοιπής Ευρώπης) µε τη χαµηλότερη διαζευγιµότητα. Μια τεσσαρακονταετία σχεδόν αργότερα, παρ' όλο τον τριπλασιασµό των τιµών του δείκτη (12 έως 14 διαζύγια/100 γάµους το ) η χώρα µας συνεχίζει να κατέχει ακόµη µια από τις τελευταίες θέσεις ανάµεσα στις χώρες-µέλη της ΕΕ15 (αλλά και ανάµεσα στις λοιπές χώρες της ηπείρου µας). Είναι δε χαρακτηριστικό ότι στους 100 γάµους που πραγµατοποιήθηκαν στις αρχές του 1960 στη χώρα µας, 45 χρόνια αργότερα µόλις 6-8 έχουν διαλυθεί, όταν στη ανία και τη Σουηδία έχει διαλυθεί το 1/3 και στη Γαλλία, Ελβετία και Αυστρία το 1/6 έως το 1/5. Αντίστοιχα, στους 100 γάµους που συνάφθηκαν στην Ελλάδα γύρω από το 1970 οι 12 αναµένεται να οδηγηθούν σε διαζύγιο, όταν στη ανία και τη Σουηδία την κατάληξη αυτή θα έχουν πιθανότατα οι 40, και στη Γαλλία, την Αυστρία, την Γερµανία και Ελβετία οι

32 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 16α,β,γ: Η ένταση της γαµηλιότητας (πρώτοι γάµοι) στις γενεές στα κράτη-µέλη της ΕΕ 15 16α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 16β: Σκανδιναβικές χώρες 16γ: Λοιπές χώρες 80

33 Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ ιαγράµµατα 17α,β,γ: Μέση ηλικία των γυναικών στον πρώτο γάµο (έτη) στις γενεές στην ΕΕ15 και στα κράτη-µέλη της ΕΕ15 17α: Νότια Ευρώπη & Ιρλανδία 17β: Σκανδιναβικές χώρες 17γ: Λοιπές χώρες 81

34 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ ιαγράµµατα 18α,β,γ: Συγχρονικός δείκτης διαζυγίων (διαζύγια επί 100 γάµων ετησίως) σε επιλεγµένες χώρες της ΕΕ15 ( ) 82

35 Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ Εποµένως, στον τοµέα της σύστασης και διάλυσης των έγγαµων συµβιώσεων η Ελλάδα διαφοροποιείτο και διαφοροποιείται ακόµη σηµαντικά. Οι Ελληνίδες είχαν -και εξακολουθούν να έχουν- σχετικά έντονη γαµηλιότητα και οι συναφθέντες γάµοι παραµένουν σχετικά σταθεροί, όταν στις περισσότερες από τις ανεπτυγµένες χώρες της ηπείρου µας (των κρατών-µελών της ΕΕ15 συµπεριλαµβανοµένων), µετά το 1990, σηµειώνονται ριζικές ανακατατάξεις µε αποτέλεσµα ο θεσµός του γάµου και της έγγαµης συµβίωσης να δέχεται έντονες πιέσεις. Συµπεράσµατα Η Ελλάδα, µια από τις µικρότερες πληθυσµιακά και ταυτόχρονα από τις λιγότερο πυκνοκατοικηµένες χώρες της ηπείρου µας, εντάσσεται οργανικά στον ευρύτερο πολιτισµικό, γεωπολιτικό και οικονοµικό χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία έχει ενταχθεί µόλις το Στο χώρο αυτό σηµαντικές δηµογραφικές ανακατατάξεις σηµειώθηκαν στη διάρκεια της τελευταίας πεντηκονταετίας, και ειδικότερα: Σηµαντική συρρίκνωση της βρεφικής θνησιµότητας και άνοδος του µέσου όρου ζωής Ανακοπή του baby-boom και της διαγενεακής γονιµότητας, συρρίκνωση των γεννήσεων, της γεννητικότητας, των ετησίων δεικτών γονιµότητας και άνοδος της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία µετά το 1965/70 Ταχεία πτώση της γονιµότητας των γυναικών που γεννήθηκαν µετά το 1930 (και παράλληλα ταχύτατη αύξηση της µέσης ηλικίας στην απόκτηση των τέκνων) µε αποτέλεσµα να µην διασφαλίζεται πλέον η αναπαραγωγή των γενεών και το baby-boom να θεωρείται πια ως µια µικρή παρένθεση στην ιστορία της µακρόσυρτης συρρίκνωσης του µέσου µεγέθους της οικογένειας που αρχίζει από τα µέσα του 19ου αιώνα Ταχεία γήρανση του πληθυσµού, ως άµεση συνέπεια των αναστροφών που προαναφέρθηκαν στην πορεία της γονιµότητας (και δευτερευόντως της επιµήκυνσης του µέσου όρου ζωής) Ανακοπή της τάσης για περιορισµό των αγάµων, «κρίση» του θεσµού του γάµου, ανάπτυξη εναλλακτικών µορφών συµβίωσης (και κατ' επέκταση ταχύτατη άνοδος των γεννήσεων εκτός γάµου) Ταχύτατη αύξηση των διαζυγίων, τα οποία για µακρύ χρονικό διάστηµα αποτελούσαν περιθωριακό φαινόµενο, µε αποτέλεσµα στις περισσότερες χώρες-µέλη της ΕΕ15, οι γάµοι των γενεών του baby-boom να διαλύονται ταχύτατα (το 1/5 έως το 1/3 εξ αυτών στις περισσότερες χώρες, των µεσογειακών εξαιρουµένων) Έντονα µεταναστευτικά ρεύµατα µέχρι τα µέσα της δεκαετίας του '70, αλλά και αναστροφή των τάσεων στην µετέπειτα περίοδο: χώρες µε εξωτερική µετανάστευση (Ιρλανδία, Ισπανία, Ιταλία, Πορτογαλία, Ελλάδα), γίνονται χώρες υποδοχής ξένων εργαζοµένων και αποκτούν 83

36 Η ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ, ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΚΑΙ ΙΑΚΥΒΕΥΜΑΤΑ αρχικά µηδενικά και εν συνεχεία θετικά µεταναστευτικά ισοζύγια. Χώρες "υποδοχής", στα πλαίσια της περιοριστικής πολιτικής που υιοθετούν, παρουσιάζουν µικρά σε σχέση µε το παρελθόν θετικά µεταναστευτικά ισοζύγια µέχρι το τέλος της δεκαετίας του '80, για να "κατακλυσθούν" εν συνεχεία την δεκαετία του 1990 από τις εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων οικονοµικών µεταναστών που προέρχονται αφενός µεν από τις χώρες όπου έχει καταρρεύσει ο "υπαρκτός σοσιαλισµός", αφετέρου δε από τις υπόλοιπες σε κρίση γειτονικές της Ευρώπης περιοχές (Τουρκία, Κουρδιστάν, Αφγανιστάν, Πακιστάν, Ινδία..) Οι δηµογραφικές εξελίξεις στη χώρα µας, στην ίδια περίοδο, ακολουθούν παράλληλες -αν και µερικώς αποκλίνουσες- πορείες: Η βρεφική θνησιµότητα συρρικνώνεται και εδώ σηµαντικά, 40 το , <5 την τελευταία επταετία, και ο µέσος όρος ζωής ανέρχεται σταθερά, αρχικά ελαφρώς ταχύτερα από τον µέσο κοινοτικό και εν συνεχεία (την τελευταία δεκαετία) µε ρυθµούς επιβραδυνόµενους και χαµηλότερους από αυτόν Η γονιµότητα των γενεών (µέσος αριθµός παιδιών/γυναίκα) ακολουθεί και στη χώρα µας φθίνουσα πορεία. Οι ελληνίδες δεν αναπαράγονται: αυτό όµως δεν αφορά µόνον τις γυναίκες που γεννήθηκαν µεταπολεµικά, αλλά και αυτές του µεσοπολέµου. Εποµένως, το φαινόµενο έχει ένα ιστορικό βάθος που οι συγχρονικοί δείκτες άλλοτε υποτιµούν και άλλοτε υπερτιµούν. Παράλληλα, η χώρα µας διαφοροποιείται ως προς δύο σηµεία: α) δεν γνώρισε το baby-boom της περιόδου /70 και η αναστροφή των πτωτικών τάσεων της µέσης ηλικίας στην τεκνογονία εµφανίστηκε µε υστέρηση (µετά το1980), β) η αναπαραγωγή των γενεών 1930 και εντεύθεν υπολείπεται σταθερά κατά 15-20% του ορίου αναπαραγωγής (2,1 παιδιά/γυναίκα σήµερα) Η γήρανση και η πρώιµη ωρίµανση του πληθυσµού έχει και στη χώρα µας εκδηλωθεί, µε ιδιαίτερη ένταση την περίοδο Η Ελλάδα όµως δεν αναµένεται να βρεθεί στο άµεσο µέλλον (2030) σε ιδιαίτερα µειονεκτική θέση, στο βαθµό που, µη έχοντας γνωρίσει το baby boom, δεν θα έχει, όπως στις περισσότερες χώρες της ηπείρου µας, τη µαζική είσοδο στις ηλικιακές οµάδες 65 ετών και άνω των πολυπληθέστατων γενεών της πρώτης µεταπολεµικής εικοσαετίας Τέλος, όσον αφορά τη σύσταση και διάλυση των έγγαµων συµβιώσεων, που καθοριστικά επηρεάζουν τη γονιµότητα των γενεών (στο βαθµό που οι εκτός γάµου γεννήσεις είναι ασήµαντες στη χώρα µας: 5% έναντι 40-55% στις Σκανδιναβικές χώρες, και 10-20% στην Ν. Ευρώπη), η Ελλάδα διαφοροποιείται προς το παρόν σηµαντικά: τα διαθέσιµα στοιχεία δεν επιτρέπουν την έκφραση ιδιαίτερων ανησυχιών για τον θεσµό του γάµου, αν και δεχόµαστε τους µακρινούς απόηχους της γενικευµένης "κρίσης" στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο, όπου, οι έγγαµες συµβιώσεις, όλο και λιγότερες και ολοένα τελούµενες από µεγαλύτερης ηλικίας άτοµα αποδεικνύονται όλο και πιο εύθραυστες. Εάν υπάρχει εποµένως σύγκλιση στον τοµέα αυτό, αφορά προς το παρόν κυρίως τους ρυθµούς σύστασης της οικογένειας: όπως και στις 84

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας

2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2. Το δημογραφικό πλαίσιο και η σημασία του για τη σύνθεση των νοικοκυριών και της οικογένειας 2.1 Πτυχές των δημογραφικών εξελίξεων στη μεταπολεμική Ελλάδα με έμφαση στη γονιμότητα και τη θνησιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γεννητικότητα-γονιμότητα

Γεννητικότητα-γονιμότητα Γεννητικότητα-γονιμότητα Α. Ορισμοί Γεννητικότητα: Ο όρος παραπέμπει συνήθως στη συχνότητα των γεννήσεων σε έναν πληθυσμό, δηλαδή στο αδρό ποσοστό της γεννητικότητας. Γονιμότητα: Ο όρος έχει διπλή έννοια:

Διαβάστε περισσότερα

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων

Σχήμα 20: Τύποι πληθυσμιακών πυραμίδων IV.3. Οι πληθυσμιακές πυραμίδες Στην ανάλυση των πληθυσμιακών δομών κεντρικό ρόλο έχουν οι πληθυσμιακές πυραμίδες και οι αποκαλούμενοι δομικοί δείκτες. Η κατανομή του συνόλου των ατόμων ενός πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΑΚΗ, ΜΙΑ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑΕΤΙΑ ΕΝΤΟΝΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΩΝ (1928-2001)

ΘΡΑΚΗ, ΜΙΑ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑΕΤΙΑ ΕΝΤΟΝΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΩΝ (1928-2001) ΘΡΑΚΗ, ΜΙΑ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑΕΤΙΑ ΕΝΤΟΝΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΩΝ (1928-2001) Βύρων Κοτζαμάνης καθ. Παν. Θεσσαλίας Δ/ντής του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων 1. Οι δημογραφικές εξελίξεις

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων

Εργαστήριο Δημογραφικών & Κοινωνικών Αναλύσεων Οι δηµογραφικές εξελίξεις στη νεώτερη Ελλάδα (1830-2007) Β. Κοτζαµάνης, Ε. Ανδρουλάκη Εισαγωγή Μια συνοπτική περιγραφή της δηµογραφικής ιστορίας της χώρας µας αποτελεί αναπόφευκτο κοµµάτι της ιστοριογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis

Η μεταβλητή χρόνος στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η μεταβλητή "χρόνος" στη δημογραφική ανάλυση - το διάγραμμα του Lexis Η αναφορά στο χρόνο Αναφερόμενοι στο χρόνο, θα πρέπει κατ αρχάς να τονίσουμε ότι αυτός μπορεί να είναι είτε το ημερολογιακό έτος, είτε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΞΙΚΟ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΒΥΡΩΝ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ

ΛΕΞΙΚΟ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΒΥΡΩΝ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ ΛΕΞΙΚΟ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΒΥΡΩΝ ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ 1 1 Αγαμία Η κατάσταση στην οποία βρίσκονται τα άτομα τα οποία είναι μεν σε ηλικία γάμου αλλά δεν έχουν ποτέ παντρευτεί. 2 Άγαμος Το άτομο, το οποίο δεν έχει συνάψει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ 1 / 2006. Η δημογραφική κατάσταση στην Ελλάδα

ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ 1 / 2006. Η δημογραφική κατάσταση στην Ελλάδα ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ 1 / 2006 Η δημογραφική κατάσταση στην Ελλάδα Διονύσης Μπαλούρδος (1) (Σε συνεργασία με τους Δημήτρη Ντόντη (2) και Ναταλία Σπυροπούλου (3) ) ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΘΕΩΡΗΣΕΙΣ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ-ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ Μιχάλης Παπαδάκης Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς Μανόλης Κογεβίνας Καθηγητής Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας Δημήτριος Τριχόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 30 Σεπτεμβρίου 2014 ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2013 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή ανακοινώνονται τα στατιστικά στοιχεία που αποτυπώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www.ldsa.gr/, demolab@uth.gr, +302421074432-33

Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www.ldsa.gr/, demolab@uth.gr, +302421074432-33 ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΝΕΑ Demo Νews ΕΔΚΑ, Σεπτέμβριος - Οκτώβριος 2009 Τεύχος 7 ο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων, Πεδίον Άρεως, Βόλος, 38334, http://www.ldsa.gr/, demolab@uth.gr, +302421074432-33

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΓΥΡΩ Ι. ΧΡΥΣΑΓΗ ΒΙΟΛΟΓΟΣ MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Μοριακής Διάγνωσης ΙΑΣΩ

ΑΡΓΥΡΩ Ι. ΧΡΥΣΑΓΗ ΒΙΟΛΟΓΟΣ MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Μοριακής Διάγνωσης ΙΑΣΩ ΑΡΓΥΡΩ Ι. ΧΡΥΣΑΓΗ ΒΙΟΛΟΓΟΣ MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Μοριακής Διάγνωσης ΙΑΣΩ Κάποιοι ορισμοί.. Δημογραφία: επιστημονικός κλάδος που έχει ως αντικείμενο τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Στον πίνακα επιβίωσης θεωρούµε τον αριθµό ζώντων στην κάθε ηλικία

Στον πίνακα επιβίωσης θεωρούµε τον αριθµό ζώντων στην κάθε ηλικία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΠΙΝΑΚΕΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ (MULTIPLE DECREMENT TABLES) Στον πίνακα επιβίωσης θεωρούµε τον αριθµό ζώντων στην κάθε ηλικία αρχίζοντας από µια οµάδα γεννήσεων ζώντων που αποτελεί την ρίζα του πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2012

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 1.8.2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ έτους 2012 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή ανακοινώνονται τα στατιστικά στοιχεία που αποτυπώνουν την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ THΣ EΛΛΑΔΟΣ ΣΤΟ ΝΤΥΣΣΕΛΝΤΟΡΦ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Ντύσσελντορφ, 27 Σεπτεμβρίου 11 Δημογραφικά στοιχεία για τη Γερμανία Βασικές τάσεις Οι βασικές τάσεις που παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2002

ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2002 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Αθήνα, 16 Ιουλίου 2003 ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2002 Από τη Γ.Γ. ΕΣΥΕ ανακοινώνονται τα προσωρινά

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα

Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Η Έρευνα στα Ελληνικά Πανεπιστήµια και η Ευρωπαϊκή Πραγµατικότητα Ιωάννης Π. Γεροθανάσης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Πρώην Πρύτανης Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Μέλος της Α ΙΠ Η ανώτατη εκπαίδευση, η

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Η κατά τόπο διαφορική γήρανση του πληθυσµού και παράγοντες αυτής

Η κατά τόπο διαφορική γήρανση του πληθυσµού και παράγοντες αυτής Η κατά τόπο διαφορική γήρανση του πληθυσµού και παράγοντες αυτής Γεώργιος Σιάµπος, Καθηγητής, Οικονοµικό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας ηµογραφικών Μελετών Λέξεις κλειδιά Μέγεθος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ

ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΩΝ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ Τα δηµογραφικά δεδοµένα τα οποία προέρχονται από τις απογραφές πληθυσµού, τις καταγραφές της φυσικής και µεταναστευτικής κίνησης του πληθυσµού

Διαβάστε περισσότερα

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Η υλοποίηση αυτών των στόχων ζήτηση» (σ. 195) Ήδη σήµερα 500 περίπου Ευρωσύµβουλοι βοηθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ IΘΑΚΗΣ 29, 112 57 ΑΘΗΝΑ url: http://www.aueb.gr/statistical-institute ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ Ιθάκης 29 Αθήνα 112 57

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

οι τάσεις τής γονιμότητας τού έλληνικοϋ πληθυσμού κατά τήν περίοδο 1956-76 καί οί δείκτες μετρήσεώς της

οι τάσεις τής γονιμότητας τού έλληνικοϋ πληθυσμού κατά τήν περίοδο 1956-76 καί οί δείκτες μετρήσεώς της οι τάσεις τής γονιμότητας τού έλληνικοϋ πληθυσμού κατά τήν περίοδο 1956-76 καί οί δείκτες μετρήσεώς της της Γαρυφαλλιάς Σερελέα Maître en Démographie Ή γεννητικότητα,' ή θνησιμότητα καί ή μετανάστευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ Επίκουρος Καθηγήτρια Οικονοµικού Πανεπιστηµίου Αθηνών TEXNΙΚΕΣ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ Επίκουρος Καθηγήτρια Οικονοµικού Πανεπιστηµίου Αθηνών TEXNΙΚΕΣ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ Επίκουρος Καθηγήτρια Οικονοµικού Πανεπιστηµίου Αθηνών TEXNΙΚΕΣ ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Αθήνα 2003 I ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Πολλοί δηµογράφοι αντιµετωπίζουν τη ηµογραφία σαν ένα σύνολο τεχνικών.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΛΙΜΑ (ΕΛΛΑ Α ΕΕ-28 ΕΥΡΩΖΩΝΗ) Β. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΛΙΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Γ. ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 5 Σεπτεμβρίου 2014 Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Εσωτερική μετανάστευση Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Ixelles, 40 rue Washington. B 1050 Brussels BE

Ixelles, 40 rue Washington. B 1050 Brussels BE ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΚΟΟΠΡΟΘΕΤΙΣΤΩΝ Ixelles, 40 rue Washington B 1050 Brussels BE Η Ευρωπαϊκή Ενωση των Ακοοπροθετιστών ( ΑΕΑ) εκπροσωπεί τα συμφέροντα πλέον των 8,000 μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας

Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Ομιλία κ. Nicolette Kressl Υφυπουργού Οικονομικών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας Εισαγωγή Κατ αρχάς θα ήθελα να σας μεταφέρω τους χαιρετισμούς του πρώην Ομοσπονδιακού Υπουργού των Οικονομικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΛΙΜΑ (ΕΛΛΑ Α ΕΕ-28 ΕΥΡΩΖΩΝΗ) Β. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΛΙΑΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Γ. ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Οι εξαγωγές αποτελούν το «κλειδί» για την αναθέρµανση της ελληνικής οικονοµίας. Με δεδοµένη την αδυναµία της εγχώριας αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα

Ειδικό Παράρτημα Α. Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Ειδικό Παράρτημα Α Χρηματοοικονομικοί δείκτες: Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα 2013 Ετήσια έκθεση ελληνικού εμπορίου Α. Ανάλυση κατά κλάδο και τομέα Στο παράρτημα αυτό παρουσιάζεται ξεχωριστά για κάθε κλάδο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΡΟΣ ΕΡΑΤΩΣ ΚΟΖΑΚΟΥ-ΜΑΡΚΟΥΛΛΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΔΕΥΤΕΡΑ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015, 11:00 πμ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3)

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3) Μονάδα : Χιλιάδες Αυστρία 1978 661.30 2,040.10 8.40 162.40 84.00 3,188.00 208.40 1,139.30 315.70 1979 594.60 2,244.60 8.70 172.50 87.20 3,343.90 179.10 1,090.50 323.60 1980 37.30 2,301.90 9.00 183.70 91.00

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος

Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Οι εξαγωγικές επιχειρήσεις της Β. Ελλάδος Ο Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος επεξεργάζεται και εκδίδει κάθε δύο χρόνια τον Κατάλογο Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος, έναν πλήρη οδηγό των παραγωγικών, µεταποιητικών

Διαβάστε περισσότερα

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo.

17, rue Auguste Vacquerie, 75116 Paris - Τηλέφωνο: 00331.47.20.26.60 - Φαξ: 00331.40.70.19.04 Ε-mail: ecocom-paris@mfa.gr - ambcomgr@yahoo. Η μπύρα στην αγορά της Γαλλίας ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Η μπύρα στην Γαλλία δεν είναι τόσο δημοφιλής όσο είναι ο οίνος. Το συγκεκριμένο ποτό δεν έχει την παράδοση και την φήμη που έχει σε άλλες ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

Η Αποταμίευση και ο Ρόλος της στην Ελληνική Οικονομία

Η Αποταμίευση και ο Ρόλος της στην Ελληνική Οικονομία Η Αποταμίευση και ο Ρόλος της στην Ελληνική Οικονομία 1. Η συζήτηση γύρω από την εθνική αποταμίευση είναι εξόχως σημαντική, διότι το συγκεκριμένο μέγεθος αποτελεί βασικό προσδιοριστικό παράγοντα στη μεγέθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Η αλήθεια για το γάλα

Η αλήθεια για το γάλα Η αλήθεια για το γάλα Υφιστάµενο πλαίσιο Σύµφωνα µε το υφιστάµενο πλαίσιο στην Ελλάδα υπάρχει γάλα χαµηλής παστερίωσης διάρκειας µέχρι 5 ηµερών, που µπορεί να ονοµάζεται και «φρέσκο» και γάλα υψηλής παστερίωσης-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ Τμήμα Αγροτικής Στατιστικής ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ Στατιστική επεξεργασία και ανάλυση: Λεωνίδας Σπανέλλης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ ΑΠΟ 6 ΣΕ 9 ΔΙΣ?????? Αγαπητοί φίλοι,

Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ ΑΠΟ 6 ΣΕ 9 ΔΙΣ?????? Αγαπητοί φίλοι, Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΝΗΤΗ ΜΑΣ ΑΠΟ 6 ΣΕ 9 ΔΙΣ?????? Βύρων Κοτζαμάνης* Αγαπητοί φίλοι, Στις δύο εκθέσεις που θα επισκεφθείτε εκτίθενται θέματα που άπτονται του πληθυσμού του πλανήτη μας, της εξέλιξης του και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Q1 2014: Ανάκαμψη οικονομικού κλίματος. Ανάπτυξη του τζίρου για τα Τεχνολογικά Καταναλωτικά Αγαθά στην Ελλάδα Q4-11 Q1-12 Q2-12 Q3-12

Q1 2014: Ανάκαμψη οικονομικού κλίματος. Ανάπτυξη του τζίρου για τα Τεχνολογικά Καταναλωτικά Αγαθά στην Ελλάδα Q4-11 Q1-12 Q2-12 Q3-12 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Q1 2014: Ανάκαμψη οικονομικού κλίματος Αποτελέσματα της GfK TEMAX Ελλάδα για το 1 ο τρίμηνο του 2014 15 Μαΐου 2014 Λώρα Σκολαρίκου Consumer Choices T +30 210 7572661 Laura. Skolarikou@gfk.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΟ. Ο δανεισµός των εισηγµένων στο ΧΑ επιχειρήσεων - Εξελίξεις το 2004. 2 Ιουνίου 2005.

ΣΧΟΛΙΟ. Ο δανεισµός των εισηγµένων στο ΧΑ επιχειρήσεων - Εξελίξεις το 2004. 2 Ιουνίου 2005. ΣΧΟΛΙΟ 2 Ιουνίου 2005. Ο δανεισµός των εισηγµένων στο ΧΑ επιχειρήσεων - Εξελίξεις το 2004 ηµήτρης Σκαπινάκης Chief Analyst dscapinakis@marfinbank.gr 210-8170-136 Το ύψος του δανεισµού των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΔΙΑΚΡΑΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΟΓΟΝΕΪΚΟΤΗΤΑ Δρ. Λ. Μαράτου-Αλιπράντη Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Eρευνών ΑΘΗΝΑ 2002 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΑ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014» Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Μονάδα Παρακολούθησης της Κοινής Γνώμης Βρυξέλλες, 15 Σεπτεμβρίου 2013 Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΛΤΑ Πηγή: Ευρυδίκη (2011a, 2012) ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Ποσοστό φοιτητών που πληρώνουν δίδακτρα για φοίτηση στον 2 o κύκλο σπουδών 13,8% Κανένας δεν πληρώνει ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 31,0% Όλοι πληρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

H χρήση νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής & Επικοινωνιών (ΤΠΕ) από τις Μικροµεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

H χρήση νέων Τεχνολογιών Πληροφορικής & Επικοινωνιών (ΤΠΕ) από τις Μικροµεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠ. ΕΣΩΤ., ΗΜ. ΙΟΙΚ. & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ @ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ» ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΡΓΟ ΣΥΓΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΟΥΜΕΝΟ ΚΑΤΑ 75% ΑΠΟ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ: ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ, 2011: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 2 / 11 / 2012 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΩΝ 2011 Οικονομική ανισότητα Από την Ελληνική Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005.

OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005. Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005. OECD Science, Technology and Industry: Scoreboard 2005 Summary in Greek Επιστήμη, Τεχνολογία και Βιομηχανία: Πίνακας Αποτελεσμάτων του ΟΟΣΑ 2005 Περίληψη στα ελληνικά Σύνοψη Η μακροπρόθεσμη τάση προς την

Διαβάστε περισσότερα

1. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ : ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

1. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΟΝ 21 Ο ΑΙΩΝΑ : ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Κογκίδου. (2004). ηµογραφικές Εξελίξεις και Μεταβολές της Οικογενειακής Οργάνωσης στην Ελλάδα. Στο Θ. Καράβατος (Επιµ). Εντός και Εκτός και επί της Ψυχιατρικής, σσ 47-77. Θεσσαλονίκη: University Studio

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα Επιτελική σύνοψη. Εισαγωγή 9. Μεθοδολογικό σημείωμα 11

Σελίδα Επιτελική σύνοψη. Εισαγωγή 9. Μεθοδολογικό σημείωμα 11 Περιεχόμενα Σελίδα Επιτελική σύνοψη 4 Εισαγωγή 9 Μεθοδολογικό σημείωμα 11 Ενότητα Α Ανάλυση Συνολικού Τομέα Μεταποίησης 14 Α.1 Α.2 Α.2.1 Α.2.2 Α.2.3 Α.2.4 Α.2.5 Η θέση της Μεταποίησης στην ελληνική οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η συγκέντρωση της τουριστικής ζήτησης σε λίγους μήνες του έτους Μέτρηση Εποχικότητας Διανυκτερεύσεις Αφίξεις Δαπάνες Δείκτες Συγκέντρωσης Herfindahl - Hirschman

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου»

Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου» Σχέδιο Δράσης: «Φτώχεια και Εργασία: Μια Ολοκληρωμένη Προσέγγιση Διερεύνησης και Άμβλυνσης του Φαινομένου» «Με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης» «To άρθρο αυτό έχει παραχθεί με

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008

Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008 Ετήσια έκθεση για την πορεία του Εξωτερικού Εµπορίου Ε.Ε Ευρωζώνης - Ελλάδας 2004-2008 Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος (ΣΕΒΕ) Επεξεργασία: Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών & Σπουδών Επιστηµονικός Υπεύθυνος:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Στη διαδικασία διαμόρφωσης των κοινωνιών, συνέβαλλε και η γυναικεία εργασία κάτω βέβαια από διάφορες μορφές ανισοτιμίας. Σταδιακά όμως, μέσω των γυναικείων συνδικαλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση».

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση». Καλησπερίζω το εκλεκτό κοινό. Καταρχάς, προτού ξεκινήσω, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές της ημερίδας, καθώς αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα να βρίσκομαι εδώ, ενώπιον όλων εσάς τη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΒΕ: Περισσότερο αισιόδοξοι επιχειρηµατίες και καταναλωτές

ΙΟΒΕ: Περισσότερο αισιόδοξοι επιχειρηµατίες και καταναλωτές ΙΟΒΕ: Περισσότερο αισιόδοξοι επιχειρηµατίες και καταναλωτές 1. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ: Άνοδος των επιχειρηµατικών προσδοκιών Ο είκτης Επιχειρηµατικών Προσδοκιών στη Βιοµηχανία καταγράφει αξιοσηµείωτη άνοδο πέντε µονάδων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008

Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Διαχρονική Εξέλιξη των Μεγεθών του Εξωτερικού Εμπορίου Αγροτικών Προϊόντων στην Ελλάδα την Περίοδο 1994-2008 Δρ. Δημήτριος Π. Πετρόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Γεωργικής Οικονομίας ΤΕΙ Καλαμάτας d.petro@teikal.gr

Διαβάστε περισσότερα

52η ιδακτική Ενότητα ΝΕΑ ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΟΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΕΥΡΩΠΗΣ ΘΕΣΜΟΙ ΓΙΑ ΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ

52η ιδακτική Ενότητα ΝΕΑ ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΟΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΕΥΡΩΠΗΣ ΘΕΣΜΟΙ ΓΙΑ ΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ 52η ιδακτική Ενότητα ΝΕΑ ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΑΜΣΤΕΡΝΤΑΜ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΟΙΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΕΥΡΩΠΗΣ ΘΕΣΜΟΙ ΓΙΑ ΙΕΥΡΥΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Στο πλαίσιο της

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία Βασικά µεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία Βασικά µεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ ιοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους.

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους. Η ποιότητα της μετάφρασης και η συνοχή της με το πρωτότυπο κείμενο εργασίας αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων της μετάφρασης. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αντίφασης μεταξύ του αρχικού έργου και

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ

ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ Απρίλιος 2015 Νο 5 Είναι αλήθεια ότι οι Έλληνες υπερφορολογούνται; της Γεωργίας Καπλάνογλου Επίκου ρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Εθνικού και Καποδιστριακού

Διαβάστε περισσότερα

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (3) Τα μέτρα που προβλέπονται από τον παρόντα κανονισμό

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (3) Τα μέτρα που προβλέπονται από τον παρόντα κανονισμό L 298/29 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1982/2003 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 21ης Οκτωβρίου 2003 για την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1177/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τις κοινοτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Ένα χρόνο πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014» Θεσμικό μέρος

«Ένα χρόνο πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014» Θεσμικό μέρος Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Μονάδα «Παρακολούθηση της κοινής γνώμης» Βρυξέλλες, 21 Αυγούστου 2013 Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) «Ένα χρόνο πριν από τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014»

Διαβάστε περισσότερα

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005

Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition. Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Education at a Glance: OECD Indicators - 2005 Edition Summary in Greek Μια ματιά στην Εκπαίδευση: Δείκτες του ΟΟΣΑ - Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Η εκπαίδευση και η δια βίου μάθηση διαδραματίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 2012

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 2012 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 20 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή...3 2. Εξέλιξη ευρυζωνικών γραμμών...4 3. Πορεία σύγκλισης με τη υπόλοιπη Ευρώπη...4 4. Ανάλυση με βάση τον τύπο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2006 ISBN: 9963-43-765-6 -------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διαπλανητικά Χρέη και οι Αριστεροί του Σειρίου

Τα Διαπλανητικά Χρέη και οι Αριστεροί του Σειρίου Τα Διαπλανητικά Χρέη και οι Αριστεροί του Σειρίου Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Όλο και πιο συστηματικά, το τελευταίο διάστημα, διάφοροι έγκριτοι δημοσιογράφοι και πολιτικοί αναλυτές, η πλειοψηφία

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

Health at a Glance: Europe 2010

Health at a Glance: Europe 2010 Health at a Glance: Europe 2010 Summary in Greek Περίληψη στα ελληνικά HEALTH AT GLANCE: EUROPE 2010 ISBN 978-92-64-090309 OECD 2010 1 Περίληψη Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν επιτύχει σημαντική πρόοδο όσον

Διαβάστε περισσότερα