«Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής"

Transcript

1 Σειρά Βιωµατικών Εκπαιδευτικών Σεµιναρίων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ». Απόσπασµα από τις σηµειώσεις του βιωµατικού σεµιναρίου µε θέµα «Σωµατοποίηση-Ψυχοσωµατικές Νόσοι» «Xρηστική Σκέψη και Σωµατοποίηση» Σ.Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής 1.Η Θεµελιακή(ή Θεµελιώδης) Κατάθλιψη. Όρος εισαχθείς το 1966 από τον P. Marty. Καταρχήν υπάρχουν δύο άξονες καταθλίψεων: -Καταθλίψεις µε Εκφραστικότητα. -Καταθλίψεις χωρίς Εκφραστικότητα. Α) Καταθλίψεις µε Εκφραστικότητα. Παρουσιάζουν θετική συµπτωµατολογία την οποία ο ψυχίατρος, ή ο ψυχαναλυτής µπορούν να αναγνωρίσουν. Πρόκειται για: -τη Μελαγχολία. Εδώ έχουµε θεµατική αυτοµοµφής την οποία ο παρατηρητής αµέσως αντιλαµβάνεται -τη Νευρωτική Κατάθλιψη. Εδώ υπάρχει θεµατική ευνουχισµού η οποία είναι εύκολα αναγνωρίσιµη. Επίσης προεξάρχουν φαντασίες κατωτερότητας και αυτοϋποτίµησης. Πρόκειται για Καταθλίψεις ψυχικοποιηµένες, δηλαδή απαρτιωµένες σε µια αρκετά καλής ποιότητας αµυντική εργασία του ψυχικού οργάνου. Β) Καταθλίψεις χωρίς Εκφραστικότητα. Είναι δύσκολο να τις αναγνωρίσουµε (διαγνώσουµε), γιατί η εκφραστικότητα τους είναι περιορισµένη ή «φλου»: εν έχουν θετική συµπτωµατολογία (όπως οι προηγούµενες), αλλά παρουσιάζουν: -Κούραση. Πρόκειται για ασθενείς που εκφράζουν την κατάθλιψή τους µέσω ενός βιώµατος εξάντλησης. -Άγχος. Είναι διάχυτο, λίγο αόριστο το οποίο δεν αντιστοιχεί συγκεκριµένα µια κατάσταση η σε ένα αντικείµενο 1

2 -Παράπονα για σωµατικές ενοχλήσεις. Βλέπουµε σε αυτές τις καταθλίψεις µια ναρκισσσιστική θεµατική. εν είναι αρκετά καλά ψυχικοποιηµένες, ως εκ τούτου υπάρχει σε αυτές σβήσιµο όλων των νευρωτικών αµυνών. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει και η Θεµελιακή Κατάθλιψη η οποία συνοδεύει µόνιµα την χρηστική σκέψη («βραχυκύκλωµα» κάθε φαντασιακής δραστηριότητας του ατόµου. Το άτοµο είναι παρόν άλλα άδειο) 1. Στη Θεµελιακή Κατάθλιψη έχουµε πτώση του τόνου των ενστίκτων ζωής. Μία από τις συνέπειες αυτής της κατάθλιψης είναι οι σωµατικές αναµοχλεύσεις (Σωµατοποίηση). Πρώτη κατηγορία αρνητικής σηµειολογίας της Θεµελιακής Κατάθλιψης -Απουσία θετικής συµπτωµατολογίας. -Παρουσία αρνητικής συµπτωµατολογίας. Πρόκειται για σβήσιµο των εκφράσεων ενός συναισθήµατος ενοχής οι οποίες να συνδέονται µε ένα οιδιπόδειο Υπερεγώ. εν υπάρχει δηλαδή ενοχικότητα η οποία να βάζει σε λειτουργία τη διαδικασία της απώθησης. Οι ασθενείς αυτοί µπορούν να µας µιλούν για ενοχές αλλά καλούµαστε να διαγνώσουµε αν πρόκειται για αίσθηµα ντροπής περισσότερο και όχι για ενοχές. Η ντροπή είναι το αίσθηµα του υποκειµένου ότι καταστρατήγησε κάποιες αξίες και ιδεώδη. Πρόκειται για ναρκισσιστικές απαιτήσεις που σχετίζονται µε το ιδεώδες Εγώ (διάφορο του Υπερεγώ). Το λειτουργικό Υπερεγώ γενικά λέει : «µην κάνεις». Το συχνότερο αυτοί οι ασθενείς όταν µιλάνε για «ενοχές» εννοούν «ντροπή» για πράγµατα που έκαναν. Πρόκειται για πράξεις οι οποίες δεν υπερβαίνουν ένα εσωτερικευµένο Υπερεγώ (οι αξίες µου), αλλά καταστρατηγούν ιδεώδη κοινωνικά τα οποία έχουν εξωτερική διάσταση και εµφορούνται από αξίες άλλων. 1 Η Θεµελιακή Κατάθλιψη και η Χρηστική Σκέψη αποτελούν τις δύο όψεις του φαινοµένου της Ψυχικής Αποδιοργάνωσης. Όταν το άτοµο αποδιοργανώνεται παρουσιάζει σε διαφορετικούς βαθµούς θεµελιακή κατάθλιψη και χρηστική σκέψη (σκέψη φτωχή η οποία δεν εµπεριέχει αναπαραστάσεις. Το άτοµο µιλά για το πράγµα καθ αυτό χωρίς να παραπέµπει σε συνειρµούς και αναπαραστάσεις. Εδώ χωλαίνει η συµβολική σκέψη). 2

3 Εδώ ο προεξάρχων αµυντικός µηχανισµός του Εγώ είναι η καταστολή. Πρόκειται για αµυντικό µηχανισµό κατά την πρώιµη σχέση του παιδιού µε τη µητέρα του. Εδώ το παιδί συµπιέζει τις αγωνίες του και τις συγκινήσεις του γιατί αυτές θα αποτελούσαν µια απειλή για τη ζωή της µαµάς του (π.χ. όταν αυτή είναι σε κατάθλιψη). Αυτή η µητέρα επιβάλλει µια σιωπή στην εκφραστικότητα των συγκινήσεων του παιδιού. Επίσης -για «παιδαγωγικούς» σκοπούς- σε ορισµένες οικογένειες τα παιδιά δεν έχουν δικαίωµα να παραπονιούνται. Τότε σιγά σιγά το παιδί εσωτερικεύει αυτή τη σιωπή, την καταστολή 1 των συγκινήσεων του. Πρόκειται για την αρνητικοποίηση των συγκινήσεων µε τη µορφή ενός ιδεώδους Εγώ. Το παιδί αποκόπτεται από τις δικές του ενορµητικές πηγές, δηλαδή χάνει τη δική του λιβιδινική τροφοδοσία, χάνει την ατοµική του, τη µοναδική του ιδιαιτερότητα. Συµµορφώνεται στο όνοµα µιας υπερπροσαρµογής του στο οµαδικό, στην κοινωνική πραγµατικότητα, στις κοινωνικές (εξωτερικές) νόρµες και αξίες. Εύκολα θα αισθάνεται ντροπή κάθε φορά που θα «παρακάµπτει» τις έξωθεν αξίες προς όφελος των ατοµικών του επιθυµιών. Κλινικό Παράδειγµα: Νεαρή ασθενής σε θεραπεία µε συστηµατικό ερυθηµατώδη λύκο (αυτοάνοση νόσος, ασθένεια του ανοσοποιητικού συστήµατος). Το ανοσοποιητικό σύστηµα θεωρείται ως η προεξάρχουσα οργανική άµυνα. 1 Σε ορισµένες περιπτώσεις η καταστολή µπορεί να φτάσει τα πράγµατα µέχρι το πάγωµα, τη συρρίκνωση, τον µαρασµό της σκέψης. Μπορεί να εξαφανίσει, να σβήσει την επιθυµία και την ίδια τη σκέψη. Τα πράγµατα είναι «παγοποιηµένα». Πρόκειται για µια κατάσταση απάθειας. Εδώ το συναίσθηµα δεν τροφοδοτεί τη σκέψη. Είναι µια προσπάθεια συνειδητή να εγκυστώσω το συναίσθηµα µου, δηλ. να µη νοιώσω. Έτσι η καταστολή µπορεί να γίνει στοιχείο του χαρακτήρα (χαρακτηρολογικό) Πρόκειται για ένα µπλοκάρισµα της επένδυσης της λιβιδούς στο αντικείµενο ώστε να µην αναδύεται η ενόρµηση. Ένα «τσιµεντάρισµα», δεν ανασαίνει το πράγµα, δεν επιστρέφει στο συνειδητό τίποτα από την επιθυµία Είναι η καταστολή ως νεύρωση χαρακτήρα. Kατά την Mc Dougall η καταστολή ως µηχανισµός άµυνας προστατεύει το ΕΓΩ από την ανάδυση των αρχαϊκών (πρωτογενών) φαντασιών ψυχωσικής τάξης. Καταστολή: άµυνα κατά της ψύχωσης. Κατ αυτήν την άποψη η χρηστική σκέψη δεν οφείλεται στην έλλειψη φανασιωτικού υλικού, αλλά στην προσπάθεια καταστολής αυτών των πρωτογενών φαντασιών 3

4 Η υπόθεση εργασίας εδώ είναι ότι το ανοσοποιητικό σύστηµα ως οργανική άµυνα υπερλειτουργεί όταν άλλα συστήµατα αµυνών τα οποία δρουν σε άλλα επίπεδα (ψυχικές άµυνες) αποδεικνύονται ανεπαρκή. Η υπερλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήµατος έχει σαν αποτέλεσµα αυτό να αναγνωρίζει ως «εχθρούς» εσωτερικά όργανα και να τους επιτίθεται (αυτοανοσία). Έχουµε τότε βλάβη του οργάνου µέσω επίθεσης εναντίον εαυτού. Ασθενής: «Ένα όνειρο είδα είµαστε µια παρέα σε ένα λόφο σε µια εκδροµή και κατεβαίναµε προς τα κάτω και, κάποια στιγµή, είδαµε ένα µονοπάτι που καιγόταν και φοβηθήκαµε. Αυτό προχώρησε και µετά έκανε έκρηξη. Και αρχίσαµε να τρέχουµε. Και κάτω ήταν ο Σπύρος που όµως εκείνος δεν µπορούσε να τρέξει». ( ιάβασε το όνειρο από ένα χαρτί στο οποίο το είχε γράψει). Από το υλικό των συνεδριών γνωρίζουµε (όπως µας έχει µεταδώσει άλλη φορά), ότι βλέποντας όνειρα φωνάζει «µαµά» Στην ίδια συνεδρία η ασθενής είπε ότι όταν η µητέρα της πάει να της πιάσει το χέρι εκείνη το τραβάει. Η ασθενής µέσω του ονείρου δείχνει ν αναφέρεται στην επιθυµία- αυτή έρχεται τη στιγµή που µιλά- για έκρηξη (φωτιά) και για κάτι που καίγεται («καυτές» ενστικτώδεις διεγέρσεις, µη ψυχικοποιηµένες). Φωνάζει τη µαµά ώστε αυτή να δράσει προστατευτικά (µαµά ως αλεξιερεθιστικό αντικείµενο- σύστηµα) 1 απέναντι σε αυτό που έσωθεν την καίει και το οποίο εκρήγνυται. Πρόκειται για τους έσωθεν ερεθισµούς τους οποίους δεν µπορεί να χειριστεί ψυχικά (να φιλτράρει) οπότε αµύνεται σε αυτούς «σβήνοντας» τους µέσω καταστολής οπότε δε θυµάται το όνειρο (το σβήνει). Τότε χρειάζεται να το γράψει για να µην το «χάσει». εν µπορεί να κάνει τίποτα παρά µόνο αν µέσω του γραπτού-µέσω της αντίληψης- το ανακαλέσει (το γραπτό είναι ένα οπτικό αντιληπτικό ερέθισµα). Χρειάζεται να έχει το αντιληπτικό για να το ανακαλέσει, να γραπωθεί πάνω από το εξωτερικό. Έχουµε εδώ υπερεπένδυση των εξωτερικών ερεθισµάτων. εν υπάρχει εδώ η διαστρωµάτωση της απώθησης 2. 1 Το αλεξιερεθιστικό σύστηµα του παιδιού αναπτύσσεται µε τη βοήθεια του αντικειµένου (µάνα). 2 Σε αντιδιαστολή µε τον µηχανισµό της καταστολής µέσω του οποίου σβήνει η λιβιδώς (πτώση του τόνου της ζωής), µε την απώθηση η λιβιδώς διατηρείται οπότε τροφοδοτεί διαρκώς τη σκέψη του υποκειµένου( φαντασία, συγκινήσεις, επιθυµίες κ.λ.π). 4

5 Η ασθενής-όπως µετέδωσε- τραβάει το χέρι της όταν ( βλέποντας τηλεόραση ) της το πιάνει η µητέρα της. Ιδού ο φόβος της έκρηξης. Είναι ο φόβος να καταστρέψει (να κάψει) το αντικείµενο όπως το σώµα της. Η ίδια ασθενής σε µεταγενέστερη συνεδρία µετέδωσε: «Νοµίζω ότι η ιδανική γυναίκα για έναν άντρα είναι η πεθαµένη γυναίκα, αυτή που λείπει, αυτή που δεν υπάρχει, είναι κάπου...» ενώ σχετικά µε µια φίλη της είπε: «θα ήθελα να έχω µια φίλη που να έχει την ίδια ηθική µαζί µου. Πόσες φορές της λέω να µη συνεχίσει αυτή τη (παράνοµη) σχέση, να χωρίσει». Η ασθενής εδώ µπαίνει στο ιδεώδες. Η πεθαµένη γυναίκα, αυτή που λείπει, είναι αυτή η οποία, εφόσον λείπει, δεν ικανοποιεί ποτέ. Είναι η διαρκής αναζήτηση του ιδεώδους, κάτι άπιαστο. Επίσης, αν η φίλη της χωρίσει και µείνει µόνη θα µπορούσε να γίνει η ιδεώδης γυναίκα σαν την (ιδεώδη) µάνα των αναζητήσεών της, δηλαδή µια µάνα την οποία αέναα θα ψάχνει σαν την νεκρή, την πεθαµένη (αυτή που δεν υπάρχει).. Προεξάρχει ένα ιδεώδες Εγώ (µέσω ταυτίσεων µε τα ιδεώδη αντικείµενα). Το ιδεώδες Εγώ παραπέµπει στον ναρκισσισµό. Κατά τον Freud το ιδεώδες Εγώ είναι ο απότοκος του ναρκισσισµού του µικρού παιδιού. Σηµείωση: Όταν υπάρχει το ιδεώδες Εγώ είναι πιο καλά τα πράγµατα, γιατί «παίζονται» σε ψυχικό επίπεδο ακόµα. Αναφερόµαστε εδώ σε ναρκισσιστικές εύθραυστες προσωπικότητες που εύκολα καταρρέουν, απογοητεύονται, όταν αποεξιδανικεύσουν το αντικείµενο. Μπορούν τότε να οργανώσουν µια ναρκισσιστική κατάθλιψη (µελαγχολία). Πρόκειται για ψυχική καθήλωση. Το πρόβληµα υφίσταται, όταν δεν υπάρχει ούτε το ιδεώδες Εγώ. Από τη στιγµή που δεν «κρατάει» το ιδεώδες φεύγω από την ψυχική σφαίρα και πάω στο σώµα (σωµατοποίηση), δηλαδή προς την εγκατάσταση σωµατικής καθήλωσης. Τα όρια, το πέρασµα από τον ναρκισσισµό προς την εγκατάσταση ψυχοσωµατικού συµπτώµατος είναι µικρά. εύτερη κατηγορία αρνητικής σηµειολογίας 3 των ασθενών µε βίωµα θεµελιακής κατάθλιψης 3 Πρόκειται για ένα σύνολο στοιχείων που βρίσκουµε σε άλλες καταθλίψεις µε θετική συµπτωµατολογία, αλλά που απουσιάζουν στη θεµελιακή κατάθλιψη. 5

6 - εν έχουν αληθινή συνειρµική ικανότητα, «δεµένη» µε το ασυνείδητο. εν έχουν υλικό ενορµητικό απωθηµένο που επιστρέφει από το ασυνείδητο λεκτικά π.χ παραδροµές ή παραπραξίες κ.λ.π) 4. Ο ασθενής εδώ µπορεί να δείχνει ότι έχει ελεύθερους συνειρµούς, στην πραγµατικότητα όµως πρόκειται για µια σειρά συνειδητών ή προσυνειδητών ιδεών (ψευδοσυνειρµοί). - εν εκφράζουν αγωνία. - εν έχουν νευρωτικά συµπτώµατα (υστερίες, ψυχαναγκασµούς, οργανωµένες φοβίες). -Απουσία διαστροφικών συµπτωµάτων. -Απουσία αναγνωρίσιµων µετουσιωσικών καναλιών. -Απουσία ψυχοκινητικής επιβράδυνσης. Πρόκειται για ασθενείς που συνεχίζουν τις δραστηριότητες τους, κάνουν δηλαδή αυτό που έχουν να κάνουν στα διάφορα επίπεδα της επιβίωσης τους, στο κοινωνικό, επαγγελµατικό, σεξουαλικό, διατροφικό. Ο ασθενής συνεχίζει µηχανικά να επιτελεί τις δραστηριότητές του. -Αντιµεταβίβαση. Είναι ιδιαίτερη η εντύπωση, η αντίληψη, η αίσθηση που δοκιµάζει ο ψυχαναλυτής ακούγοντας έναν τέτοιο ασθενή. Ζει το αίσθηµα µιας απόστασης ανάµεσα στη δική του ψυχική λειτουργία και σε αυτήν του ασθενούς. Υπάρχει εκφραστική φτώχεια (κάτι που σοκάρει τον ψυχαναλυτή) αντί για κυκλοφορία συγκινήσεων και αναπαραστάσεων. Η αντιµεταβίβαση του αναλυτή είναι ένα κλινικό σηµείο που ανήκει στην συµπτωµατολογία της θεµελιακής κατάθλιψης και γενικότερα της ψυχοσωµατικής. Πριν την εγκατάσταση της θεµελιακής κατάθλιψης παρατηρούµε στον ασθενή καταστάσεις διάχυτης αγωνίας 5. Πρόκειται για µια γενικευµένη αγωνία η οποία εκδηλώνεται µε τη µορφή µιας αθόρυβης γενικευµένης κατάπτωσης χωρίς να µπορούµε να τη συνδέσουµε µε κάποιο αντικείµενο (anobjectal). Συχνά σε αυτήν την περίοδο ο ασθενής βρίσκεται σε µια κατάσταση βαθιάς απόγνωσης παντού και για τα πάντα. Μόλις εγκαθίσταται το βίωµα της θεµελιακής κατάθλιψης οι διάχυτες αγωνίες εξαφανίζονται 6 (παραδοξότητα φαινοµένου). 4 Στο µέτρο κατά το οποίο δυσλειτουργεί η απώθηση. 5 Αντιδιαστέλλουµε τις διάχυτες αγωνίες µε τις νευρωτικές (φοβικές) καθώς οι τελευταίες έχουν αντικείµενο επένδυσης ( το φοβικό αντικείµενο) το οποίο απουσιάζει στις πρώτες 6 Στις νευρωτικές καταθλίψεις η αγωνία είναι πάντα παρούσα όπως και η αναζήτηση βοήθειας από την πλευρά των ασθενών που υποφέρουν από αυτές. 6

7 Ο P. Marty συνέδεσε τη θεµελιακή κατάθλιψη µε την ανακλιτική κατάθλιψη. Ανιχνεύουµε συχνά στο ιστορικό ενηλίκων µε θεµελιακή κατάθλιψη το βίωµα µιας κατάθλιψης καθ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Η ανακλιτική κατάθλιψη ( του βρέφους) περιγράφηκε από τον R. Spitz 7 και αποτελεί το θεωρητικό µοντέλο της θεµελιακής κατάθλιψης. Ο Spitz αναφέρθηκε σε νήπια ηλικίας µερικών εβδοµάδων (3 4 µηνών) σε ειδικές συνθήκες. Eπρόκειτο για νήπια που είχαν καλές εµπειρίες (εµπειρίες ικανοποίησης) µε τη µητέρα τους (ή το υποκατάστατο πρόσωπο). Όµως, µετά από µια περίοδο ικανοποίησης µε το µητρικό αντικείµενο υπήρξε αποχωρισµός (απώλεια του µητρικού αντικειµένου). Κάτω από αυτές τις συνθήκες εγκαθίσταται η ανακλητική κατάθλιψη. Αφορά στην απώλεια του λιβιδινικού αντικειµένου (µητρικό αντικείµενο) µετά από ένα βίωµα ικανοποίησης µε αυτό το αντικείµενο 8. Στην ηλικία κατά την οποία εγκαθίσταται η ανακλητική κατάθλιψη (3 4 πρώτοι µήνες της ζωής) το αντικείµενο δεν είναι ακόµα σταθερό. Το µωρό είτε δεν έχει ακόµα αναγνωρίσει (νοηµατοδοτήσει) το αντικείµενο στο ψυχικό όργανο είτε αυτό τελεί υπό αναγνώριση, η οποία όµως βρίσκεται ακόµα τις αρχικές φάσεις. Σε αυτήν την περίοδο εγγράφεται η σηµασία της οργανωτικής λειτουργίας της µητέρας για να γεφυρώσει την -µέχρι εκείνη τη στιγµή-έλλειψη της εσωτερικής οργάνωσης του παιδιού. Στο µοντέλο της ανακλιτικής κατάθλιψης (στο οποίο βασίζεται η θεµελιακή κατάθλιψη) το αντικείµενο δεν έχει ακόµα συγκροτηθεί (αναπαρασταθεί) στο ψυχικό όργανο του παιδιού. Κατά τον P. Marty η Θεµελιακή Κατάθλιψη αποτελεί µια παλινδροµική κατάσταση (διαδροµή) σε αυτό το εξαιρετικά πρώιµο βίωµα της ανακλιτικής κατάθλιψης (την οποία το υποκείµενο απωθεί) όπου απουσιάζει η συγκρότηση του ψυχικού (εσωτερικευµένου) αντικειµένου. Ο Freud ορίζει την έννοια του πόνου ως την αντίδραση του Εγώ στην απώλεια του αντικειµένου. Πρόκειται για µια λιβιδινική υπερεπένδυση του απολεσθέντος 7 Rene Spitz (Βιέννη Κολοράντο 1974): Ούγγρος γιατρός (ψυχίατρος) ψυχαναλυτής. Γνωστός για τις έρευνες του σχετικά µε τον ιδρυµατισµό των βρεφών και νηπίων. 8 Τα παιδιά τα οποία ευθύς εξαρχής στη ζωή τους έχουν βιώµατα εξαιρετικά αρνητικά µε το λιβιδινικό αντικείµενο δεν µπαίνουν σε ανακλιτική κατάθλιψη. 7

8 αντικειµένου (το Εγώ διατηρεί µια νοσταλγική σχέση µαζί του, το υποκείµενο το θυµάται, το σκέπτεται κ.λ.π.). Για να υπάρχει η έκφραση (βίωµα) του πόνου πρέπει να υπάρχει ένα αντικείµενο (εσωτερικευµένο, ψυχικό) το οποίο υπερεπενδύεται λιβιδινικά. Ο ασθενής µε βίωµα θεµελιακής κατάθλιψης δεν συγκροτεί ψυχικά αντικείµενα, δεν κάνει τις αναπαράστασεις τους, εποµένως δεν µπορεί να έχει ένα βίωµα έκφρασης πόνου. εν δύναται να πενθεί αλλά µόνο πέφτει σε µια κατάσταση φτώχειας και όχι βιώµατος οδύνης. Εν κατακλείδι η θεµελιακή κατάθλιψη είναι µια κατάσταση φτωχή σε αναπαραστάσεις (φτώχεια στο αντικειµενοτρόπο επίπεδο) η οποία οδηγεί σε απόγνωση. Από τη στιγµή που εγκαθίσταται η θεµελιακή κατάθλιψη στη ζωή του υποκειµένου ανοίγονται δύο πιθανοί δρόµοι: -Ο ασθενής εγκαθίσταται σε µια χρηστική ζωή. -Αναπτύσσει µια σωµατοποίηση. Α)Εγκατάσταση µιας χρηστικής ζωής. Πρόκειται για την σχετική χρονιότητα της θεµελιακής κατάθλιψης στη ζωή του ασθενούς µε προεξάρχον χαρακτηριστικό αυτό που ονοµάζουµε χρηστική συµπεριφορά. Η χρηστική σκέψη χαρακτηρίζεται από απόσυρση των φαντασιακών σχηµατισµών του Εγώ (χωλαίνει η φαντασία του υποκειµένου). Ο λόγος του χρηστικού ασθενούς λόγω καταστολής στερείται συναισθηµατικής ζωντάνιας (σαν το αγρό που δεν αρδεύεται). Είναι λόγος πρωτίστως περιγραφικός. Το υποκείµενο δυσκολεύεται να κάνει συνειρµικές αλυσίδες, να ικανοποιείται ψευδαισθητικά (συµβολικά) µε αποτέλεσµα να γραπώνεται πάντα από το εξωτερικό πραγµατικό αντικείµενο. Πρόκειται για τον ασθενή ο οποίος αδυνατώντας να ενδοσκοπεί, να κοιτά µέσα του(στροφή επί εαυτού) 9 ζητά από τον αναλυτή του «συνταγές» και «οδηγίες χρήσεως». Χρηστική Σκέψη: Πρόκειται για σκέψη φτωχή που δεν εµπεριέχει αναπαραστάσεις. Το υποκείµενο µας µιλά για το πράγµα καθαυτό χωρίς να παραπέµπει σε συνειρµούς και αναπαραστάσεις (σύµβολα). Στην χρηστική σκέψη δεν βρίσκουµε συµβολισµό. H 9 Λέµε ότι χωλαίνουν οι αυτοερωτισµοί δηλαδή η δυνατότητα του υποκειµένου ψάχνοντας µέσα του (ναρκισσιστική αναδίπλωση) να µπορεί να βρίσκει ψευδαισθητικά το αντικείµενο (µαστός) το οποίο χάνεται. 8

9 Segull 10 µας δίνει το γνωστό παράδειγµα του βιολιστή που σταµάτησε να παίζει βιολί. Όταν τον ρώτησε «γιατί σταµατήσατε;» εκείνος απάντησε «θα παίζω το πουλί µου µπροστά στον κόσµο»; Τα πράγµατα θα ήταν καλά αν το βιολί συµβόλιζε το πέος, την αυνανιστική (σεξουαλική) λειτουργία. Το βιολί τότε θα έµπαινε σε αναπαράσταση. Αντίθετα ο βιολιστής σταµάτησε να παίζει επειδή στη χρηστική του σκέψη βιολί και πέος («πουλί») γίνονται ένα. Παύει η απόσταση ανάµεσα στο συµβολικό και το συµβολιζόµενο. εν είναι το βιολί σαν το «πουλί» (αναπαράσταση) αλλά το βιολί είναι το «πουλί». Τα δύο είναι πολύ κοντά γίνονται το ένα και το αυτό. Λέµε εδώ ότι «βραχυκυκλώνει» το προσυνειδητό. Είναι το πεδίο, ο χώρος του ψυχικού οργάνου όπου επισυµβαίνουν πολλά πράγµατα: -Η συµβολοποίηση -Η αναπαραστατική λειτουργία -Η ψυχικοποίηση. Οι «χρηστικοί» ασθενείς (όπως και οι ψυχωσικοί) δεν έχουν λειτουργικό προσυνειδητό. Για αυτούς η λέξη είναι πολύ κοντά στο πράγµα. Έτσι καταργείται ο συµβολισµός. Το συµβολικό είναι και πραγµατικό, το υποκείµενο παίρνει τα πράγµατα «ως έχουν» Χωλαίνει τότε η αφαιρετική σκέψη, π.χ τι σηµαίνει, τι νοήµατα έχει και µεταφέρει το γνωµικό φερ ειπείν «φασούλι το φασούλι γεµίζει το σακούλι»; Ποιος ο συµβολισµός του; Το προσυνειδητό είναι βασικό για τον συµβολισµό και την ψυχική λειτουργία εν τέλει, για να µπορώ να πάρω απόσταση από αυτό που έρχεται µέσα µου, δηλαδή από τις έσωθεν διεγέρσεις. Όταν το προσυνειδητό δεν λειτουργεί καλά έχουµε τις ποικίλες εκδηλώσεις, τις συνέπειες της µη ψυχικοποίησης. Τότε η ενστικτώδης διέγερση εκφορτίζεται αντί να ψυχικοποιείται. Τεχνική α) Στις νευρωτικές οργανώσεις ο αναλυτής ερµηνεύει ώστε να ευαισθητοποιήσει τον αναλυόµενο στο απεριόριστο των δικτύων του νοήµατος. Έτσι δίνει πολλά «νοήµατα» σε κάτι που συµβαίνει στον ψυχισµό. Για παράδειγµα η λέξη «πόρος» µπορεί να σηµαίνει τη διάνοιξη, αλλά και την πηγή. Μέσω της ερµηνείας ανοίγουµε δρόµους προς τα πολλαπλά νοήµατα. Κλινικό Παράδειγµα: Γυναίκα µε σκλήρυνση κατά πλάκας σε θεραπεία. Παραπονείται για τις απιστίες του συζύγου της : «φαίνεται ότι οι άλλες του κάνουν 10 Βρεττανή ψυχαναλύτρια, µέλος της βρετανικής ψυχαναλυτικής εταιρείας. 9

10 κόλπα». Ιδού ένα πιθανό λανθάνον νόηµα. Είναι σα να µας πληροφορεί η ασθενής, σαν να µας µιλά για τις καθηλώσεις στην ψυχοσεξουαλική της εξέλιξη «Εγώ δεν έχω κόλπο, όπως οι άλλες, δηλ. δεν είµαι ακόµα γυναίκα, δεν έχω κατακτήσει τη γυναικεία παθητική σεξουαλικότητα ώστε να µπορώ να δέχοµαι και να γονιµοποιούµαι». Πιθανές παρεµβάσεις: Αναλυτής: «Κόλπα; Τι εννοείτε;» ή- άµεση, «κλαϊνική» παρέµβαση-«γιατί εσείς δεν έχετε κόλπο;». β) Στις µη νευρωτικές οργανώσεις ( χρηστική σκέψη) έχουµε θεµελιακές ανεπάρκειες, κενό, οπότε µια λέξη µοιάζει να µην έχει το ασυνείδητο νόηµα της π.χ η λέξη «σπίτι» δεν οδηγεί παρά µόνο στην έννοια του σπιτιού, της κατοικίας. Εδώ δεν µπορούµε να δώσουµε ερµηνεία σε ένα συµβολικό επίπεδο αφού το ασυνείδητο υλικό του ασθενούς δεν είναι διαθέσιµο. Χρειάζεται εδώ να χτίσουµε τον ψυχικό τους χώρο. Παρεµβάσεις Κάνουµε σε αυτές τις περιπτώσεις κατασκευές δηλ. υποθέσεις οι οποίες δεν σχετίζονται (δε συµπίπτουν) µε τους µη διαθέσιµους συνειρµούς του αναλυόµενου. Κλινικό Παράδειγµα: Νεαρή γυναίκα σε θεραπεία, εγκαταλειµµένη από τη νηπιακή της ηλικία από τον πατέρα ο οποίος έχει φτιάξει άλλη οικογένεια στο εξωτερικό. Τον συναντά µόνο µερικά καλοκαίρια, για λίγο, όταν αυτός έρχεται στην Ελλάδα. Ασθενής: «Ο πατέρας µου έφυγε. Ίδιος και απαράλλαχτος. Νοµίζω πως είναι καλύτερα έτσι» Στη συνέχεια της ίδιας συνεδρίας η ασθενής για πολλοστή φορά, θα παραπονεθεί για τις βουλιµικές της τάσεις, χωρίς να τις συνδέει, έστω λανθανόντως, µε την απουσία του πατέρα (υποκατάστατες υπεραναπληρωµατικές τάσεις). Αναλυτής: πιθανή παρέµβαση(κατασκευή): «Αυτό που µου λέτε µε κάνει να σκέπτοµαι ότι αντιδράτε έτσι στην αναχώρηση του πατέρα σας». Ο P. Marty ονοµάζει χρηστική ζωή τη χρηστική σκέψη όταν αυτή παγιώνεται σε µια χρηστική συµπεριφορά µε αποτέλεσµα την εκφραστική φτώχεια σε όλους τους τοµείς (ενορµητικούς και κοινωνικούς) της ζωής. Εδώ το άτοµο αποκόπτεται από τις ενορµητικές του πηγές. Β) Εξέλιξη της θεµελιακής κατάθλιψης προς τη Σωµατοποίηση(σωµατική αποδιοργάνωση) : Πρόκειται για τη δεύτερη πιθανή εξέλιξη των ασθενών µε 10

11 θεµελιακή κατάθλιψη. Όταν η σωµατοποιήση εγκατασταθεί σβήνει η θεµελιακή κατάθλιψη (παραδοξότητα φαινοµένου). Η σωµατοποίηση ως πιθανή εξέλιξη της θεµελιακής κατάθλιψης αφορά σε µια έσχατη καταφυγή της λιβιδούς στο αντικείµενο, στο άρρωστο όργανο ελλείψει ψυχικών εσωτερικευµένων αντικειµένων 11. O P. Marty µιλά για Σωµατικές Καθηλώσεις. Ο Freud µίλησε για καθηλώσεις της λιβιδούς σε ψυχικό επίπεδο στα διάφορα στάδια της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης: στο οιδιπόδειο στο πρωκτικό, στο στοµατικό στάδιο(όρια του ψυχισµού). Ο ίδιος όµως είχε θεωρήσει ότι θα µπορούσαµε να βρούµε και άλλους τύπους καθήλωσης πέραν των προηγούµενων. Μίλησε για καθηλώσεις της λιβιδούς µέχρι την πηγή της ενόρµησης 12, δηλ. µέχρι το σώµα, τα όργανα. Πρόκειται για παλινδρόµηση 13 της λιβιδούς µέχρι τις σωµατικές πηγές. Κατά τους Ψυχοσωµατιστές της Σχολής των Παρισίων, στον ψυχοσωµατικό ασθενή υπάρχει λειτουργική αδυναµία παλινδρόµησης οπότε δεν υπάρχουν στάδια ψυχικής 11 Κάνω αντικείµενο το σώµα. Έχουµε εδώ την έννοια της βλάβης του οργάνου. Ενώ στην υποχονδρία και το υστερικό σύµπτωµα δεν έχουµε βλάβη του οργάνου. Στο ψυχοσωµατικό σύµπτωµα υπάρχει βλάβη. Στο υποχονδριακό σύµπτωµα υπάρχει ναρκισσιστική σχέση, διαµεσολαβεί το Εγώ. Το ψυχοσωµατικό σύµπτωµα είναι ακόµα πιο πίσω: δεν υπάρχει καν ούτε ναρκισσσιστική σχέση που έχουµε στον υποχονδριακό. Στο ψυχοσωµατικό σύµπτωµα υπάρχει απευθείας εκφόρτιση της ενστικτώδους διέγερσης στο σώµα χωρίς τη διαµεσολάβηση του Εγώ : καλύτερα υποχονδρία παρά βλάβη στο σώµα. 12 Η ενόρµηση έχει µια πηγή, δηλ το σώµα, ένα σκοπό, την ικανοποίηση ( κατευνασµός της έντασης ) και ένα αντικείµενο µέσω του οποίου ικανοποιεί τον σκοπό της. 13 Παλινδρόµηση: Όταν το υποκείµενο δεν µπορεί να τα βγάλει πέρα σε µία παρούσα φάση παλινδροµεί (παλινδρόµηση της λιβιδούς, δηλ. των ψυχικών επενδύσεων). Αυτό είναι η αρρώστια. Όταν το Εγώ βρίσκει τα πράγµατα αδιέξοδα στην πραγµατική ζωή παλινδροµεί, δηλ. ξαναγυρίζει πίσω εκεί όπου σε ανάλογες συνθήκες στο παρελθόν το υποκείµενο είχε νοιώσει καλύτερα ή τα είχε βγάλει πέρα (προηγούµενα στάδια της ψυχοσεξουαλικής εξέλιξης). Μπροστά στον κίνδυνο να µην τα βγάλει πέρα το Εγώ γυρίζει εκεί που του είναι οικεία τα πράγµατα. Οι ψυχωσικοί έχουν την τάση να παίρνουν, συχνά, εµβρυϊκές θέσεις. Όταν το Εγώ παλινδροµεί αποφεύγει το τώρα και πάει εκεί όπου τα πράγµατα ήταν καλύτερα από το τώρα. Η λιβιδώς καθηλώνεται εκεί («κολλάω» καθήλωση της λιβιδούς). Χωρίς την έννοια της καθήλωσης δεν νοείται διάγνωση. Κατά τους Ψυχοσωµατιστές της Σχολής των Παρισίων η οποιαδήποτε παλινδρόµηση η οποία αφορά ψυχικό περιεχόµενο και του παραληρήµατος συµπεριλαµβανοµένου σώζει το σώµα. Τότε δεν υπάρχει φόβος µήπως τα πράγµατα σκαλώσουν, σταµατήσουν στο σώµα, το τελευταίο καταφύγιο, ελλείψει άλλων ψυχικών σηµείων καθήλωσης. 11

12 καθήλωσης. Εδώ το ύστατο σηµείο στο οποίο φτάνει η λιβιδώς του υποκειµένου είναι το σώµα. Την στιγµή όµως κατά την οποία η σωµατική καθήλωση σηµαίνει τη βλάβη του οργάνου δε µπορεί παρά να έχει ταυτόχρονα και µία κάποια ποιότητα λιβιδινικής επένδυσής του (ερωτικοποίηση-σεξουαλικοποίηση του οργάνου). Αυτός θα µπορούσε να είναι ο λόγος για τον οποίο παύει η θεµελιακή κατάθλιψη, επειδή ακριβώς το ενορµητικό «ξέσπασµα» ( «άδειασµα») πάνω στο όργανο αποτελεί την ίδια στιγµή (οξύµωρο!) και το δέσιµο (επένδυση) µε ένα αντικείµενο όργανο. Ό,τι δεν κατέστη δυνατό σε ψυχικό επίπεδο (δέσιµο µε ψυχικά αντικείµενα) πραγµατοποιείται στο σωµατικό επίπεδο. Η ερωτικοποίηση του άρρωστου οργάνου (µέσω της αρρώστιας ο ασθενής αρχίζει να ενδιαφέρεται για αυτό) αποτελεί για τον ασθενή µια ευκαιρία εξελικτικής επανάκαµψης. Έτσι εξηγείται και το εξής παράδοξο κλινικό φαινόµενο : αφορά στην περίπτωση ασθενών βυθισµένων στη θεµελιακή κατάθλιψη οι οποίοι, από τη στιγµή που η σωµατοποίηση εγκαθίσταται στη ζωή τους, «ξαναζωντανεύουν», αποκτούν ενδιαφέροντα, αλλάζει η διάθεσή τους προς την υποµανιακή κατεύθυνση, ξαναβρίσκουν ενδιαφέρον για τον κόσµο. Άλλωστε οι Ψυχοσωµατιστές της Σχολής των Παρισίων αρχής γενοµένης από τον P. Marty διακρίνουν δύο ειδών παλινδροµήσεις: -Κινήσεις επαναδιοργανωτικές ( ή ασθένειες κρίσης). -Κινήσεις αποδιοργανωτικές ( αποδιοργανωτικές παλινδροµήσεις). Α) Ασθένειες Κρίσης. Το σώµα των ατόµων σε θεµελιακή κατάθλιψη δεν είναι επαρκώς λιβιδινοποιηµένο, ερωτικοποιηµένο (δεν είναι «κορµί»). Όταν τους χαϊδεύουν δεν καταλαβαίνουν τίποτα (είναι σαν να χαϊδεύουν «µουσαµά»). Αντίθετα το λιβιδινικό σώµα µπορεί να παίρνει ευχαρίστηση. Πρόκειται για την ερωτικοποίηση του σώµατος κατά την οποία υπάρχει σύνδεση µε την ευχαρίστηση. Πράγµατι, το λιβιδινικό υποκείµενο π.χ. χαϊδεύεται και ευχαριστιέται, τρώει και ευχαριστιέται. Έχει σώµα που παίρνει ευχαρίστηση φερ ειπείν από την ούρηση, την αφόδευση, τη δροσιά της θάλασσας, γενικά από τις λειτουργίες του σώµατος. Αγαπά εκτιµά το σώµα του λόγου χάριν χτυπά το χέρι του και πάει στο γιατρό, δείχνει ενδιαφέρον για αυτό το µέρος του σώµατός του, έχει επενδύσει στο σώµα του. Ας πούµε ότι τραυµατίστηκε ή ότι πονάει σωµατικά. Θα µπορούσε π.χ. να σκεφτεί : 12

13 «αυτό µου θυµίζει εκείνο το σωµατικό πρόβληµα της γιαγιάς» (το συνδέει µε κάτι) ή αν τον πονάει το στοµάχι του θα µπορούσε να κάνει συνειρµούς π.χ. «µε πονάει, άρα θέλει φαγητό, για αυτό διαµαρτύρεται» κ.λ.π Στον ασθενή µε θεµελιακή κατάθλιψη το σώµα δεν είναι λιβιδινοποιηµένο. Αν αυτός τελικά νοσήσει στο σώµα τότε η βλάβη του οργάνου µπορεί να γίνει η απαρχή ενός σωµατικού ενδιαφέροντος : θα αρχίσω να ενδιαφέροµαι για αυτό (πάω στο γιατρό, το φροντίζω ). Τότε αυτό αρχίζει να αποκτά νοήµατα. : έναρξη εσωτερίκευσης του σώµατος. Η σωµατική παλινδρόµηση εδώ γίνεται αντικείµενο εξελικτικής πορείας στο µέτρο κατά το οποίο η λιβιδώς βρίσκει µονοπάτια πιο ψυχικοποιηµένα (αναζήτηση νοήµατος για την αρρώστια του οργάνου το οποίο νοσεί ). Ελλείψει ψυχικού αντικείµενου είναι το σώµα το οποίο µέσω της νόσου λιβιδινοποιείται (σεξουαλικοποίηση) και τότε αρχίζει ν αποκτά σηµασία, νόηµα. Πρόκειται για την απαρχή µιας επαναδιοργάνωσης του οργανισµού κατά την οποία είναι αυτή η ίδια η αρρώστια η οποία γίνεται κίνητρο. Έχει σηµασία για την ψυχοθεραπεία το ενδιαφέρον του αναλυτή για το σώµα του ψυχοσωµατικού ασθενή. Είναι σηµαντικό ο αναλυτής βοηθήσει τον ασθενή να ενδιαφερθεί για το σώµα του το οποίο νοσεί. Β) Αποδιοργανωτικές Παλινδροµήσεις Φτάνουν απευθείας στο σώµα, δεν λειτουργούν καθόλου άλλα σηµεία ψυχικής καθήλωσης. Πρόκειται για σωµατοποιήσεις µε κάκιστη (µοιραία) πρόγνωση. Σάββας Μπακιρτζόγλου Κλινικός Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής 13

14 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνική-Μεταφρασµένη EVANS D.: Εισαγωγικό Λεξικό της Λακανικής ψυχανάλυσης (Εκδόσεις Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα 2005 ). ΜΑ ΙΑΝΟΣ M.: Κλινική ψυχιατρική, Εκδόσεις Καστανιώτης, ΜΑΝΟΣ N. : Βασικά στοιχεία κλινικής Ψυχιατρικής, University Studio Press, Θεσσαλονίκη ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ N.: Λεξικό της ψυχολογίας,σύγχρονη Εκδοτική, Αθήνα ΦΙΛΙΠΠΟΠΟΥΛΟΣ Γ.Σ. : υναµική Ψυχιατρική, Α.Καραβία, Αθήνα ΧΑΡΤΟΚΟΛΛΗΣ Π.: Εισαγωγή στην Ψυχιατρική, Θεµέλιο, Αθήνα ΧΟΥΝΤΟΥΜΑ Η Α.-ΠΑΤΕΡΑΚΗ Λ., Σύντοµο Λεξικό Ψυχολογικών Όρων «ωδώνη», Αθήνα-Γιάννενα WINDGASSEN TOLLE: Ψυχιατρική, Εκδόσεις Παρισιάνος Ξενόγλωσση CHEMANA R, VANDERMERSCH B: Dictionnaire de la Psychanalyse,Larousse, Paris Ey H. BERNARD, P.,.BRISSET. CH : Mannuel de Psychiatrie, Masson, Paris 1989.FENICHEL O. : The Psychoanalytic theory of Neurosis, Rutledge and Kegan Paul, London DE MIJOLA A.: Dictionnaire de la Psychanalyse, Calmann Levy, FINE A: Jacob,ou le processus analytique. Au risque du desordre somatique, Presses Universitaires De France, Paris 1999 FREUD S: la technique psychosomatique, Presses Universitaires De France, Paris 1953 FREUD S: The essential of psychoanalysis, Penguin Books,1991 GREEN A.: Idees directrices pour une psychanalyse contemporaine, Presses Universitaires De France Paris 2002 GREENSON R: The Technique and Practice of Psycho -Analysis, the Hogarth Press, London KAUFMANN P: L apport freudien,larousse, Paris

15 KERNBERG O : Borderline conditions and Pathological Narcissism, Jason Aronson, Inc KRISTEVA J.: les nouvelles maladies de l ame, Fayard 1993 LAPLANCHE J PONTALIS J.-B.: Vocabulaire de la Psychanalyse, P.U.F., Paris 1967 MARTY P. :L'Ordre psychosomatique, 1998 Bibliothèque Scientifique Payot MICHEL A. : Dictionnaire de la Psychanalyse, Encyclopedia Universalis, Paris 2001 PIERON H. : Vocabulaire de la Psychologie, P.U.F., Paris POROT A.: Manuel Alphabetique de Psychiatrie, Puf, REICH W., Character Analysis. Ed.Noonday, New York ROUDINESCO E., PLON M. :Dictionnaire de la Psychanalyse, Fayard, 1997 RYCROFT CH.:A critical Dictionary of Psychoanalysis,Penguin,1972. SONTAG S: Illness as a metaphor, Penguin books 1991 ZALTZMAN N: De la guerison psychanalytique. Presses Universitaires De France, Paris

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec

Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εµφάνιση ασθένειας στην αρχή µιας ψυχοθεραπείας. Gerard Szwec Εκτεταµένη περίληψη της εισήγησης στο 3 ο Συµπόσιο της ΕΨΣΕ «Εκδήλωση σωµατικής νόσου κατά την ψυχαναλυτική διαδικασία» Πριν µερικά χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

εντάσεις οι οποίες αενάως γυρεύουν αυτό το οποίο θα µπορέσει να τις κατευνάζει (προστασία του Εγώ από τις εσωτερικές «τρικυµίες»).

εντάσεις οι οποίες αενάως γυρεύουν αυτό το οποίο θα µπορέσει να τις κατευνάζει (προστασία του Εγώ από τις εσωτερικές «τρικυµίες»). «Ο κόσµος των διαπροσωπικών µας σχέσεων. Η λειτουργία τους ως αστείρευτη πηγή ζωής, η παθολογία τους ως βασανιστικό αδιέξοδο». Σειρά βιωµατικών διαλέξεων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» Εισηγητής: Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος

Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Διαδικασία συµβολοποίησης κατά την ψυχαναλυτική εργασία Φώτης Μπόµπος Για τους ευνόητους λόγους της διαφύλαξης του προσωπικού απορρήτου, η κλινική περίπτωση που παρουσιάστηκε στο συνέδριο σχετικά µε την

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας)

Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Άννα Ποταµιάνου Η ψυχοσωµατική οπτική, η ψυχικοποίηση, οι κάµψεις της και η αναλυτική στάση Συνέντευξη (Δελτίο 48 της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας) Δελτίο : Κυρία Ποταµιάνου, ευχαριστούµε που δεχθήκατε

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου.

Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου. Ο ενορµητικός άξονας της επιθετικότητας: περί της ενορµήσεως του θανάτου. Νοέµβριος 2013 Σάββας Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος-ψυχαναλυτής 1 Π ΕΡΙ Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α 1. Γενικά 2. Οι ψυχικές εντάσεις (διεγέρσεις) 3.

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Σειρά βιωματικών διαλέξεων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» Εισηγητής: Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

Σειρά βιωματικών διαλέξεων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» Εισηγητής: Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής «Ο κόσμος των διαπροσωπικών μας σχέσεων. Η λειτουργία τους ως αστείρευτη πηγή ζωής, η παθολογία τους ως βασανιστικό αδιέξοδο». Σειρά βιωματικών διαλέξεων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» Εισηγητής: Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

«Bλέπω τα δάκρυά σου»

«Bλέπω τα δάκρυά σου» «Bλέπω τα δάκρυά σου» θλίβομαι, μπορώ να ζήσω Παρασκευή 17 έως Κυριακή 19 Ιανουαρίου 2014 Τριήμερο Βιωματικό Εκπαιδευτικό Σεμινάριο επί του πένθους Έναστρη Νύχτα, του Vincent Van Gogh Σάββας Μπακιρτζόγλου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Η ΨΥΧΙΚΗ ΜΟΡΦΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Από τον Οκτώβριο του 2005, στo πλαίσιo της Ε.Ψ.Ε., µια οµάδα συναδέλφων, αποτελούµενη αυτή την περίοδο από τις κυρίες Aσσέρ, Ζέη, Κατσαρού, Τατέου, Παπανδρέου και τους

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD. Εισαγωγή

Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD. Εισαγωγή Σημειώσεις Ψυχοσωματικής Η προσέγγιση της Γαλλικής Ψυχοσωματικής Σχολής. Ιάκωβος Κλεώπας, PhD Εισαγωγή Η κλινική και θεωρητική προσέγγιση της γαλλικής ψυχοσωματικής σχολής αναπτύχθηκε στην βάση του έργου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Περὶ νεύρωσης, ψύχωσης καὶ διαστροφῆς 15 ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ Πρόλογος 23 Α. Συμπτωματολογία καὶ ψυχοπαθολογικὰ χαρακτηριστικά 33 Ι. Σημειολογία τῶν νευρώσεων 33 Τὸ ἄγχος καὶ οἱ μορφές του 34 Σωματικὲς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty

2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 2o µετασυµπόσιο της εψσε - ipso p. marty 15 Νοεµβρίου 2014 Συζήτηση της οµιλίας των Marilia Aisenstein & Claude Smadja, "Ψυχικές ανακατατάξεις διαµέσου µίας σωµατοποίησης" Μαρία Κισσανδράκη Η Μαργαρίτα,

Διαβάστε περισσότερα

Η οικουµενικότητα των βιωµάτων απώλειας στη ζωή µας και η διαχείρησή τους: το φυσιολογικό-παθολογικό πένθος.(7/3/2010)

Η οικουµενικότητα των βιωµάτων απώλειας στη ζωή µας και η διαχείρησή τους: το φυσιολογικό-παθολογικό πένθος.(7/3/2010) Η οικουµενικότητα των βιωµάτων απώλειας στη ζωή µας και η διαχείρησή τους: το φυσιολογικό-παθολογικό πένθος.(7/3/2010) Σάββας Μπακιρτζόγλου, ψυχολόγος-ψυχαναλυτής Το βίωµα της απώλειας είναι ευρύτατο και

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ

OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ OI ΠΡΟΚΑΤΑΡΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΕΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ: ΜΕΡΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ Σάββας Μπακιρτζόγλου ψυχολόγος ψυχαναλυτής 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά τον Winniccott, όπως αναφέρεται από την Ι. Lasvergnas (1994), ο κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑ Ν. Χαµπέρης Προσφωνήσεις Χαιρετισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ

ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ αυτό που αποκαλούµε «προσωπικότητα» αναδεικνύεται µέσα από έναν εσωτερικό «χάρτη» που φτιάχνει ο καθένας µας και σύµφωνα µε τον οποίο οργανώνονται οι πληροφορίες για τον εαυτό µας και για τους άλλους,

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48

Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48 Ιάκωβος Κλεώπας Ιστορία και βασικά γνωρίσµατα της ψυχοσωµατικής σκέψης Συνέντευξη, Δελτίο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας, τεύχος 48 Δελτίο : Κύριε Κλεώπα, σας ευχαριστούµε που δεχθήκατε να έχετε

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ 3o ΨΥΧΟΣΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ, ΜΑΙΟΣ 2014 ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΜΙΑΣ ΣΩΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ MARILIA AISENSTEIN, CLAUDE SMADJA 1ο μέρος, Marilia Aisenstein Το κείμενο του Claude Smadja, το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΕΥ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης».

Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης». Σημειώσεις επί του έργου του D.W. Winnicott, με αφορμή το επιθανάτιο κείμενό του «Φόβος κατάρρευσης». Σάββας Μπακιρτζόγλου ψυχολόγος ψυχαναλυτής O Winnicott σε ένα δικό του ποίημα, δείχνει να αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης. Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002

Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης. Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002 Ψυχαναλυτική Προσέγγιση της Σχιζοφρενικής Ψύχωσης Θ. Υφαντής Μάθηµα στην Εποπτεία-Επίβλεψη, 12 Νοεµβρίου 2002 Ο όρος Σχιζοφρένεια (από το ελληνικό σχίζω και φρήν) εισήχθη στην ψυχιατρική ορολογία από τον

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ ΕΠΟ41 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20 Ό ΑΙΩΝΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ 3000 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η καμηλοπαρδαλη. τρωει τα φυλλα. η ψυχανάλυση ενός μικρού αγοριού με φοβίες

Η καμηλοπαρδαλη. τρωει τα φυλλα. η ψυχανάλυση ενός μικρού αγοριού με φοβίες ΜαρΙα ΡουμελιΩτου-ΚαλεΩδη Η καμηλοπαρδαλη τρωει τα φυλλα η ψυχανάλυση ενός μικρού αγοριού με φοβίες με 36 ΕΙΚΟΝΕΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Μαρία Ρουμελιώτου-Καλεώδη Η καμηλοπάρδαλη τρώει τα φύλλα. Η ψυχανάλυση ενός

Διαβάστε περισσότερα

Το Όνειρο ως η γνησιότερη «οδός» κατανόησης του εαυτού µας:

Το Όνειρο ως η γνησιότερη «οδός» κατανόησης του εαυτού µας: Το Όνειρο ως η γνησιότερη «οδός» κατανόησης του εαυτού µας: Η ψυχοθεραπευτική λειτουργία των συµβολικών ονείρων και η διαφοροποίησή τους από τους εφιάλτες. Σειρά εκπαιδευτικών διαλέξεων «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» Εισηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΕΞΙΟΤΗ- ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 7-8 Μαΐου 2014, Πάτρα ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ Διοργάνωση: ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Τρόποι θετικής προσαρμογής Ελένη Τσαχαγέα Κλινική Ψυχολόγος Επιστ. Συνεργάτης Νευρολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Γιώργος Γεννηματάς» Σκοπός Ομιλίας Να παρουσιάσει το

Διαβάστε περισσότερα

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο

Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα στον καρκίνο Η σεξουαλικότητα είναι ένα πολύ προσωπικό ζήτηµα για όλους µας. Η σεξουαλική συµπεριφορά και η στάση απέναντι σε αυτή διαφέρει σηµαντικά από άτοµο σε άτοµο και διαµορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Το σύμπλεγμα ευνουχισμού

Το σύμπλεγμα ευνουχισμού Το σύμπλεγμα ευνουχισμού Ιωάννης Βαρτζόπουλος 9ο Συνέδριο της ΕΨΕ Η έννοια του ευνουχισμού έχει κεντρική θέση στην ψυχαναλυτική ιεράρχηση των εννοιών. Η πλήρης του μορφή αναδεικνύεται στη σχέση του με

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ BALINT KAI H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ 1 Οι ομάδες Balint δημιουργήθηκαν από τον γιατρό και ψυχαναλυτή Michael Balint (1896-1970) και την σύζυγό του Enid στη Μεγάλη Βρετανία στη δεκαετία

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχανάλυση και Λογοτεχνία

Ψυχανάλυση και Λογοτεχνία Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος-Ψυχαναλυτής Ψυχανάλυση και Λογοτεχνία 1.Περί της σχέσης της ψυχανάλυσης με την τέχνη. Ο Freud πρέσβευε ότι η ψυχανάλυση δύναται να γίνει απαραίτητη σε όλες τις σπουδές οι

Διαβάστε περισσότερα

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί;

Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Γονείς και Έφηβοι Λίγο Πριν τις Πανελλαδικές: Τρόποι Αποδοτικής Μελέτης και Διαχείρισης του Άγχους Τι είναι το Άγχος και τι το Προκαλεί; Τι είναι το άγχος; Άγχος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα

Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Τι είναι η Χοροθεραπεία Έλλη Κήτα Εισήγηση- Παρουσίαση της Χοροθεραπείας στα πλαίσια των Συνεδριακών εκδηλώσεων «Οι δρόμοι της Ψυχοθεραπείας» Διοργάνωση : κοινοπραξία ΕΥΕΞΙΑ Μάιος 2002, Αθήνα Συνήθως,

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στη ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία

Η αντίσταση στη ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία Η αντίσταση στη ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία Αν. Τσαμπαρλή Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ένας κοινός παρανομαστής στο νου των νέων θεραπευτών όταν εισέρχονται στο επάγγελμα τους είναι

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σωµατόµορφες διαταραχές: οµάδα ψυχικών παθήσεων που παρουσιάζονται µε τη µορφή σωµατικών συµπτωµάτων, για τα οποία δεν µπορεί να δοθεί επαρκής παθοφυσιολογική ερµηνεία. Κοινή

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νευρώσεις μας: Από τη θεωρία στην κλινική πράξη

Οι Νευρώσεις μας: Από τη θεωρία στην κλινική πράξη Οι Νευρώσεις μας: Από τη θεωρία στην κλινική πράξη Σεπτέμβριος 2014 Σάββας Μπακιρτζόγλου Ψυχολόγος- ψυχαναλυτής 1 Περιεχόμενα 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Η ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη κατά Freud (σύνοψις) 1.1.1. Σαδιστικό/Στοματικό

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικά Σεμινάρια «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» ΣΑΒΒΑΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΟΓΛΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΗΣ

Βιωματικά Σεμινάρια «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» ΣΑΒΒΑΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΟΓΛΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΗΣ 1 Βιωματικά Σεμινάρια «ΕΠΕΚΕΙΝΑ» ΣΑΒΒΑΣ ΜΠΑΚΙΡΤΖΟΓΛΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΗΣ ὂ ν α ρ ὂνειρον ὂνοιρος 2 Περιεχόμενα: Σελ. 1. Γενικά.3 2. Ιστορικό.6 3. Το όνειρο και ομύθος 10 4. Το όνειρο και ο λόγος της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί

AYTOKTONIA. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί AYTOKTONIA Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου που αυτοκτονεί Η αυτοκτονία αγαπημένου προσώπου είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

27-29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ: 100 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ. XIV o ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

27-29 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ: 100 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ. XIV o ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ XIV o ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΝΑΡΚΙΣΣΙΣΜΟΣ: 100 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ www.psychoanalysis-psychotherapy.gr Προσκεκλημένοι ομιλητές Franco De Masi Jay Greenberg Αιγίδα Διεθνής Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ Παραληρητική ιαταραχή Παραληρητικές ιδέες όχι παράδοξες ή αλλόκοτες (όπως στη Σχιζοφρένεια), αλλά ευλογοφανείς. Οι ακουστικές ή οπτικές ψευδαισθήσεις, αν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά µε την Ψυχανάλυση

Σχετικά µε την Ψυχανάλυση Σχετικά µε την Ψυχανάλυση Τι είναι η Ψυχανάλυση; Σε ποιους απευθύνεται η Ψυχαναλυτική Θεραπεία; Οι πιο σηµαντικές ανακαλύψεις και καινοτοµίες του Freud Το Ασυνείδητο Τα Πρώιµα Παιδικά Βιώµατα Η Ψυχοσεξουαλική

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint

Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ TO 1 ο ΣΑΒΒΑΤΟΚΥΡΙΑΚΟ BALINΤ ΑΘΗΝΩΝ 1 Δυσκολίες και προκλήσεις στην εργασία Balint Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος για το εκπαιδευτικό μας σαββατοκύριακο ίσως να μοιάζει κάπως παράξενη σε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου O θάνατος αγαπημένου προσώπου από μια εσκεμμένη πράξη βίας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Ψαθάς Δημήτρης Παιδαγωγός MSc (6-9-08) Η ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η χρησιμοποίηση ψυχαναλυτικών εννοιών για την ανάλυση των μηχανισμών της παιδαγωγικής επικοινωνίας, πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Μια σύντομη παρουσίαση. της ζωής και του έργου του Masud Khan

Μια σύντομη παρουσίαση. της ζωής και του έργου του Masud Khan Μια σύντομη παρουσίαση της ζωής και του έργου του Masud Khan Κώστας Ταλφανίδης Ψυχαναλυτής-Ψυχοθεραπευτής Μέλος της ΕΕΨΨ και της Επιτροπής Βιβλιοθήκης Εισαγωγή Ο Masud Khan (MK) συγκαταλέγεται ανάμεσα

Διαβάστε περισσότερα

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια.

Στίγμα. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί το στίγμα σχετικά με την ψυχική ασθένεια. Στίγμα Τρελός. Ψυχοπαθής. Σχιζοφρενής. Παρανοϊκός. Όχι καλά. Αυτοί οι όροι χρησιμοποιούνται συχνά με ένα υποτιμητικό τρόπο για να περιγράφουν

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος

Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας. Β Μέρος Ενσωματωμένες υπηρεσίες Συμπεριφορικής Υγείας στις δομές υγείας Β Μέρος Κατάθλιψη Αξιολόγηση Χρήση ψυχομετρικών εργαλείων Ερωτήσειςγια: Συναίσθημα Ύπνο Ενδιαφέροντα Ενοχή Ενέργεια Συγκέντρωση Όρεξη Ψυχοκοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από

Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους. Οργανώνεται από Διετές εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Η Θεραπεία Συμπεριφοράς στις Διαταραχές Άγχους Οργανώνεται από Το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (Ε.Π.Ι.Ψ.Υ.) Την Α Ψυχιατρική Κλινική του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Ψαθάς Δημήτρης Παιδαγωγός MSc (16-6-08) Η παιδαγωγική σχέση είναι μια σχέση πολυδιάστατη: α) μεταξύ παιδαγωγού και παιδιού, μαθητή, επιμορφουμένου, β) μεταξύ παιδαγωγού και ομάδας,

Διαβάστε περισσότερα

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας

NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ. Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας NHS - ΕΣΥ ΠΑΝ ΗΜΙΑ ΓΡΙΠΗΣ Σηµαντικές πληροφορίες για εσάς και την οικογένειά σας Πανδηµία γρίπης προβλέπεται τώρα από τους ειδικούς στον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας. Αυτό το φυλλάδιο περιγράφει την πανδηµική

Διαβάστε περισσότερα

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Οι ψυχολογικές επιπτώσεις των σεισμών στα παιδιά Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντονίστρια Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών και Εφήβων Σισμανόγλειο ΓΝΑ Καταστροφές Συντριπτικά γεγονότα που περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχική Υγεία. Για την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας έχουν αναφερθεί τα εξής βασικά κριτήρια:

Ψυχική Υγεία. Για την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας έχουν αναφερθεί τα εξής βασικά κριτήρια: Ψυχική Υγεία Η έννοια της Ψυχικής Υγείας δεν είναι εύκολο να oρισθεί µε σαφήνεια. εν υπάρχουν απόλυτα διαχωριστικά και διαγνωστικά κριτήρια µεταξύ ψυχικής υγείας και ασθένειας. Ανάµεσα στην υγεία και την

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 19, 20, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΑΘΗΝΑ

ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 19, 20, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΑΘΗΝΑ 3 o ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗΣ Η Ασίγαστη Δράση του Οιδιποδείου Συμπλέγματος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 19, 20, 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 ΑΘΗΝΑ «Η ΑΣΙΓΑΣΤΗ ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΟΙΔΙΠΟΔΕΙΟΥ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑΤΟΣ» ΕSPERIA PALACE

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα