ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΕ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα: Νέες Προοπτικές στην Μουσειακή Πολιτική Τάσεις της πρόσφατης πολιτισµικής πολιτικής για την πολιτισµική κληρονοµιά και οι επιπτώσεις τους σε πολιτισµικού θεσµούς όπως αυτούς των µουσείων (ιδιωτικών και δηµόσιων). Επιβλέπων: ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΠΟΧΩΤΗΣ Σπουδάστρια: ΚΟΛΙΠΕΤΣΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΑΘΗΝΑ

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...4 SUMMARY...6 ΠΡΟΛΟΓΟΣ...8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ...17 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΑΣ...17 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...18 Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...19 ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ...20 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...23 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ...30 Η ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - Η ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ Ε.Ε Η ΤΑΣΗ ΑΠΟΚΡΑΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ...33 Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ - ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ...44 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ...44 Η ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ...46 ΟΙ ΥΛΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...48 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ...49 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ...55 ΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ...58 ΜΙΑ ΠΕΡΙΠΤΩΣΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ :...60 Η ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ PABLO PICASSO...60 ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΠΑΜΠΛΟ ΠΙΚΑΣΟ...61 Η ΈΚΘΕΣΗ ΤΟΥ SALVADOR DALI...62 ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΈΚΘΕΣΗ ΤΟΥ SALVADOR DALI...63 ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ...65 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ...65 Η ΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...67 ΟΙ ΥΛΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΤΟΥ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...68 Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

3 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΝΙΜΗ ΈΚΘΕΣΗ ΟΙ ΠΕΡΙΟ ΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ...72 ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΛΙΘΟΙ ΦΘΕΓΓΟΜΕΝΟΙ»...74 ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΑ ΙΚΤΥΟ...75 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...76 ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΥΚΛΑ ΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ...76 ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ...78 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 Νέες Προοπτικές στην Μουσειακή Πολιτική Τάσεις της πρόσφατης πολιτισµικής πολιτικής για την πολιτισµική κληρονοµιά και οι επιπτώσεις τους σε πολιτισµικού θεσµούς όπως αυτούς των µουσείων (ιδιωτικών και δηµόσιων). Περίληψη Οι γρήγορες αλλαγές που έχουν πραγµατοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στον τοµέα της οικονοµίας, της πολιτικής και της τεχνολογίας έχουν επηρεάσει την διαδικασία ανάπτυξης και την δοµή των ευρωπαϊκών µουσείων. Η συνεχής ανάγκη «εκδηµοκρατισµού» και οι νέες εναλλακτικές για την ανεύρεση νέων χρηµατοδοτικών πόρων οδήγησαν τα µουσεία στην µελέτη και τον αναπροσδιορισµό της «σχέσης» τους µε το κοινό και την συνεπαγόµενη προσαρµογή τους στην διεθνή και ανταγωνιστική «αγορά».αυτές οι αλλαγές έχουν δηµιουργήσει και συνεχίζουν να δηµιουργούν- εντάσεις στον χώρο των µουσείων, αφού οδηγούµαστε στην επανεξέταση του ρόλου και της αξίας τους σε σχέση µε τη σύγχρονη κοινωνία. Όµως, η κυριότερη αναπροσαρµογή, η οποία προκαλείται από τις νέες επικρατούσες συνθήκες, έλαβε χώρα στην φιλοσοφία των µουσείων, στις νέες αρχές και µεθόδους της επιστήµης της µουσειολογίας και την επικοινωνιακή τους πολιτική µε το κοινό. Η επίδραση αυτή όχι µόνο επιβάλει τη ριζική αναδιάταξη του πλαισίου των µουσείων και των υπηρεσιών που παρέχονται από αυτά αλλά, επίσης, προκαλεί τη συνεργασία µε οµάδες ειδικών δίδοντας έµφαση στον εκπαιδευτικό και κοινωνικό ρόλο των µουσείων. Επιπροσθέτως, επιβάλει την συνειδητοποίηση του πολυδιάστατου ρόλου του σύγχρονου µουσείου όπως και τη προσαρµογή τους στην εκπλήρωση αυτού του ουσιαστικού αντικειµενικού στόχου. Η παρούσα εργασία θα επιχειρήσει να εξετάσει εάν αυτή η προβληµατική εφαρµόζεται στη Ελλάδα και πιο συγκεκριµένα στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και στο Επιγραφικό Μουσείο, επίσης. 4

5 Όσον αναφορά, τη µεθοδολογία της εργασίας οι πληροφορίες συλλέχθηκαν µέσα από τη µελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας και από τις συνεντεύξεις που πραγµατοποιήθηκαν από το διοικητικό και επιστηµονικό προσωπικό των εν λόγω µουσείων. Σχετικά µε τα συµπεράσµατα της παρούσας εργασίας, οι νέες τάσεις της µουσειολογίας εφαρµόζονται στο µουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και εφαρµόζονται και στο Επιγραφικό Μουσείο σε ορισµένους τοµείς, όσο το επιτρέπουν οι οικονοµικοί, γραφειοκρατικοί περιορισµοί. Λέξεις-Κλειδιά Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Επιγραφικό Μουσείο Μουσειολογία Το «σύγχρονο» µουσείο Μουσείο-Κοινωνική ιάσταση Μουσείο-Εκπαιδευτική ιάσταση Μουσείο-Επικοινωνία Μουσείο-Πολιτική ιάσταση Μουσεία-Ευρωπαϊκή Ένωση Αποκρατικοποίηση Μουσείων Μουσεία-Ελλάδα. 5

6 New Perspectives in the Policy of the Museums. Tendencies of the recent Cultural Policy regarding the Cultural Heritage and their impact on cultural institutions like important (private and public) Museums. Summary The rapid changes in the economy, politics and technology of our century have influenced the course of development and the structure of the European museums. The continuous need for democratization and new alternatives in financing have led museums to study and re-define their relationship with the public and to adjust to a new, international and competitive market. These changes have created and continue to create- tensions in the museums, since they stress the need for a reexamination of their value and role in modern society. However, the main change, that took place due to the new circumstances, has been realized in the philosophy of the museums, in the new principles and methods ruling their communication with the public. This impact not only imposes the radical reconstruction of the museum s mechanisms and services but it also provokes the collaboration of groups of experts by giving emphasis on the educational and social role of the museums. It also elaborates the awareness of the multidimensional role of contemporary museums as well as the efforts of adjustment to an essential objective. This essay attempts to examine if these considerations have been put into practice in Greece and more specifically, in the case of the Museum of Cycladic Arts and in the Epigraphic Museum as well. The methodology of this essay included the gathering information by the study of the corresponding bibliography and by the interviews given by the personnel and archaeologists of the museums under examination. 6

7 After the examination of these museums it has been concluded that the new principles of museology are applied in the case of the Museum of Cycladic Arts and there is the tendance to be applied and in the case of Epigraphic Museum as well, in spite of the economic and bureaucratic constraints of the last one. Κey-words Museum of Cycladic Arts Epigraphic Museum The modern museum Museum-social dimension Museum-educational dimension Museum-political dimension Museum-communication Museum-European Union Museums-Greece 7

8 Νέες Προοπτικές στην Μουσειακή Πολιτική: Τάσεις της πρόσφατης πολιτισµικής πολιτικής για την πολιτισµική κληρονοµιά και οι επιπτώσεις τους σε πολιτισµικούς θεσµούς όπως αυτούς των µουσείων (ιδιωτικών και δηµόσιων). Πρόλογος Το αντικείµενο του έργου είναι η εξέταση σε αδρές γραµµές της αναδιαµόρφωσης των µεγάλων µουσείων και των νεοδηµιουργούµενων µουσείων, γεγονός στο οποίο ωθεί η πρόσφατη πολιτική σχετικά µε το πολιτισµικό παρελθόν. Αφορά καταρχάς την αναµόρφωση των ίδιων των µόνιµων συλλογών και των νέων εκθέσεων των µουσείων µε στόχο τη µεγαλύτερη προσέλευση του κοινού και τη µεγαλύτερη οικονοµική αποδοτικότητα των µουσείων. Η αναµόρφωση αυτή συνοδεύεται από µία µεγαλύτερη αναδιοργάνωση των µουσείων, που µε τη σειρά της προϋποθέτει θεσµικές και διοικητικές µεταρρυθµίσεις των µουσείων, ενώ οδηγεί σε διαφορετική σχέση µουσείου και κοινού, όπως και σε διοικητική αναδιάρθρωση στο εσωτερικό των µουσείων. Η συγκεκριµένη εργασία αποβλέπει στο να εξετάσει κατά πόσο οι προαναφερόµενες αλλαγές εφαρµόστηκαν ή εφαρµόζονται ήδη στον ελληνικό χώρο των µουσείων και πιο συγκεκριµένα στο µουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (ιδιωτικό) και στο Επιγραφικό µουσείο (κρατικό) προκειµένου να επιτευχθούν οι αντικειµενικοί στόχοι που ήδη προαναφέρθηκαν. Όσον αναφορά την µεθοδολογία υλοποίησης της εργασίας οι πληροφορίες συλλέχθηκαν από την αντίστοιχη βιβλιογραφία και κατά βάση από τις συνεντεύξεις που πραγµατοποιήθηκαν µε τους υπευθύνους και το ειδικό προσωπικό του µουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και του Επιγραφικού µουσείου αντίστοιχα. Στο πρώτο κεφάλαιο της εργασίας θα γίνει µία σύντοµη παρουσίαση του θεωρητικού πλαισίου σχετικά µε τον ρόλο της επιστήµης της Μουσειολογίας και της έννοιας του «σύγχρονου» µουσείου, όπως αυτή διαµορφώνεται από τις επιταγές της σύγχρονης µουσειακής πραγµατικότητας. 8

9 Στην συνέχεια του κεφαλαίου θα αναλυθούν σε αδρές γραµµές οι διάφορες διαστάσεις που εµπεριέχονται στην έννοια και στον ρόλο του µουσείου ως θεσµού µε µακραίωνη ιστορία και ιδιαίτερα στην εποχή µας. ηλαδή, η κοινωνική και η επικοινωνιακή του διάσταση, η εκπαιδευτική, όπως και η πολιτική διάσταση του µουσείου. Στο δεύτερο κεφάλαιο θα παρουσιασθεί η διαφορετική οικονοµική διαχειριστική πολιτική των µουσείων, και θα προσπαθήσουµε να δούµε πως η εφαρµογή της πολιτικής «management» και των νόµων της «Αγοράς» µπορούν να εφαρµοστούν στα µουσεία, χωρίς ταυτόχρονα να υπάρξει διαστρέβλωση της αποστολής και του ρόλου τους προς την κοινωνία και τον πολιτισµό. Στο τρίτο κεφάλαιο θα παρουσιασθεί σε αδρές γραµµές η µουσειακή πολιτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κυρίως όσον αναφορά την τάση αποκρατικοποίησης των κρατικών µουσείων και στην συνέχεια αυτού του κεφαλαίου θα επισηµανθεί η περίπτωση της Ελλάδας. Στο τέταρτο κεφάλαιο θα αναλυθεί το µουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Θα ξεκινήσουµε στο πρώτο υποκεφάλαιο µε µία ιστορική αναδροµή του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, η οποία θα εξετάσει τον σκοπό δηµιουργίας και σύστασης του Μουσείου και τις καταβολές του, ποια είναι η νοµική του µορφή, καθώς µία παρουσίαση της διοικητικής του συγκρότησης, δηλαδή µε ποιο τρόπο διοικείται από την αρχή σύστασης του µέχρι και σήµερα και αν παρατηρούνται κάποιες διαφοροποιήσεις αναφορικά µε αυτό το ζήτηµα µε την πάροδο του χρόνου λόγω της µετεξέλιξης της ίδιας της έννοιας του µουσείου. Ποιες είναι οι ειδικότητες που εργάζονται κατά βάση σε αυτό; Ποιες είναι οι σπουδές τους; Επίσης, θα παρουσιασθούν οι υλικές προδιαγραφές του Μουσείου, εάν δηλαδή υπάρχουν συγκεκριµένα συστήµατα συντήρησης και ασφάλειας των αντικειµένων, πυρασφάλεια, εργαστήριο, αίθουσα διαλέξεων, αίθουσες για περιοδικές εκθέσεις κ.α. ηλαδή, µε άλλα λόγια, θα αναλυθεί κατά πόσο «χωρικά» υπάρχει πιο συγκεκριµένη διαµόρφωση του µουσείου προκειµένου να φιλοξενήσει τις µόνιµες εκθέσεις του ή είναι ο πυρήνας µιας ευρύτερης πολιτιστικής δραστηριότητας, σύµφωνα µε την 9

10 ισχύουσα πολιτική του µουσείου όπου πέραν από τις κύριες και µόνιµες αίθουσες του ή µπορεί να εξοικονοµήσει χώρο έστω και συγκυριακά και άλλου τύπου πολιτιστικές δραστηριότητες και εκδηλώσεις; Στο δεύτερο υποκεφάλαιο θα γίνει µία γενική επισκόπηση των οικονοµικών του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, κυρίως όσον αναφορά την οικονοµική του διαχείριση. Με άλλα λόγια θα προσπαθήσουµε να απαντήσουµε στο ερώτηµα για το πως το Μουσείο αποβλέπει στο να αυξήσει τα έσοδα του και εάν υπάρχουν οικονοµικές αλλαγές στην διαχείριση των εσόδων του. Εάν αποτελεί µία πολυδύναµη µονάδα ψυχαγωγίας και παιδείας και όχι µουσείο µε την παραδοσιακή αντίληψη του 19 ου αιώνα Επιπροσθέτως, θα εξετασθεί εάν οι νέου τύπου δραστηριότητες είναι ποσοτικές και εάν αντικατοπτρίζονται στα έσοδα από τα εισιτήρια και ποιες είναι οι πηγές των εσόδων του από άλλες δραστηριότητες. Υπάρχει πολιτική ή είναι αυτή «επιφανειακή». Θα γίνει αναφορά σε συγκεκριµένες περιπτώσεις κατά τις οποίες τα έσοδα του Μουσείου ήταν αυξηµένα και εάν συνδέεται αυτή η αύξηση των εσόδων µε κάποιες συγκεκριµένες δράσεις και πρωτοβουλίες του Μουσείου; Τέλος, θα γίνει αναφορά στις δαπάνες του Μουσείου. Στο τρίτο υποκεφάλαιο θα αναλυθεί το ερώτηµα για το ποια είναι η αντίληψη και η γενικότερη «πολιτική» του Μουσείου όσον αναφορά τις εκθέσεις. Θα επιχειρήσουµε να απαντήσουµε στο ερώτηµα για το ποιος ο ρόλος των εκθέσεων και των διαλέξεων σε σχέση µε τη γενικότερη πολιτιστική πολιτική και εξέλιξη του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και εάν υπάρχουν κάποιες αξίες και ιδέες που προβάλλονται µέσα από αυτές. Εποµένως, υπό αυτό το πρίσµα θα εξεταστεί εάν το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης είναι ο πυρήνας ενός ευρύτερου συνόλου, καθώς και η δυναµική που αυτό µπορεί να αναπτύξει προς διάφορες κατευθύνσεις. Τι τύπου επαφή έχει το Μουσείο µε τον επισκέπτη του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης; Ποιοι παράγοντες «παίζουν» καθοριστικό ρόλο στην «συντήρηση» και «επιβίωση» του Μουσείου; Επίσης, σε αυτό το υποκεφάλαιο θα παρουσιασθεί ποιοι «παίζουν» ρόλο στο στήσιµο των εκθέσεων; Υπάρχει πρόβλεψη για την πρόσληψη ειδικού και εξειδικευµένου 10

11 προσωπικού; Υπάρχουν ειδικοί π.χ. για τις δηµόσιες σχέσεις, επικοινωνιολόγοι, µουσειολόγοι, υπεύθυνοι χορηγιών; Αφήνονται περιθώρια πρωτοβουλίας ή απλώς εκτελούν τις ιδέες κάποιου που είναι επικεφαλής; Ποιος ή ποιοι «παίζουν» καθοριστικό ρόλο στην επιλογή των εκθέσεων και µε ποια κριτήρια γίνεται αυτή η απόφαση; Στο τέταρτο υποκεφάλαιο θα παρουσιασθεί το θέµα των εκπαιδευτικών προγραµµάτων, και ποια η αντίληψη που επικρατεί σε σχέση µε αυτά και σε τι αποβλέπει µεσοπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα µέσω αυτών. Πόσο το Μουσείο φροντίζει για το µελλοντικό κοινό του; Στη συνέχεια θα αναφερθούµε σε δύο περιπτωσιακές µελέτες έκθεσης που οργάνωσε το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης µε θέµα αρχικά τον ζωγράφο Picasso και στην συνέχεια, τον σουρεαλιστή ζωγράφο Salvador Dali. Στο τελευταίο υποκεφάλαιο θα αναφερθούµε στην σχέση του Μουσείου µε το ιαδίκτυο Κατά τον ίδιο τρόπο και την ίδια λογική θα γίνει και η ανάλυση του Επιγραφικού Μουσείου µε βάση τα στοιχεία που µπόρεσα να συλλέξω, αντιστοίχως, για το πέµπτο κεφάλαιο της εργασίας. Στο τέλος της παρούσας εργασίας θα καταλήξουµε σε ορισµένα συµπεράσµατα υπό το φως της εµπειρίας των δύο µουσείων που παρουσιάσθηκαν στα προγενέστερα κεφάλαια. 11

12 Εισαγωγή Τι θεωρείται πολιτιστική παράδοση και πολιτιστική κληρονοµιά. Πρόκειται για υλικά αγαθά - τοπία, κτίρια, µνηµεία, και αντικείµενα καθώς και για άυλα αγαθά όπως η γλώσσα, η λογοτεχνία καθώς και η χορευτική και µουσική παράδοση κάθε τόπου. Υπό αυτή την έννοια η πολιτιστική συνέχεια αποτελείται εξίσου από την υλική και από την άυλη κληρονοµιά και αντιπροσωπεύει την συλλογική και ιστορική µνήµη που δίνει υπόσταση σε όλες τις κοινωνίες. Ο πολιτιστικός αυτός πλούτος µεταβιβάζεται από γενιά σε γενιά και συνιστά ένα ενιαίο σύνολο που βοηθά τους ανθρώπους να συνδέσουν το παρόν µε το παρελθόν τους. Αποτελεί, επίσης, και το ζωτικό σηµείο που συνδέει την ανθρωπότητα µε το παρελθόν της και µας βοηθά να χαράξουµε την µελλοντική µας πορεία, καθώς τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά κάθε οµάδας, κάθε έθνους, δίδει «σχήµα» στην πολιτιστική πολυµορφία ολόκληρου του κόσµου, και η διαµορφωθείσα αυτή «σχέση» µεταξύ δηλαδή, πολιτιστικής ταυτότητας και πολιτιστικής πολυµορφίας αποτελεί δυναµικό παράγοντα του «παγκόσµιου πολιτισµού». 1 Όλη αυτή η προσπάθεια αποσκοπεί στην διάσωση της πολιτιστικής κληρονοµιάς για τις γενιές που θα έρθουν, για τον τόπο και για την ανθρωπότητα. Στοχεύει, επίσης, στην διαµόρφωση πολιτών σε εθνικό και παράλληλα και σε υπερεθνικό επίπεδο, που συνδιαλέγονται ουσιαστικά και γόνιµα µε το παρελθόν τους. 2 Η αµφισβήτηση ξεπερασµένων θεσµών, τις δύο τελευταίες δεκαετίες, δεν άφησε ανέγγιχτο και το θεσµό του Μουσείου, που, από την εποχή της καθιέρωσης του - τον 18 ο αιώνα- µέχρι σήµερα, δεν γνώρισε και πολλές αλλαγές. Οι παραδοσιακές δραστηριότητες του της συλλογής, διατήρησης και έκθεσης αντικειµένων του έδωσε δίκαια τον χαρακτηρισµό «νεκροταφείο» ή «µαυσωλείο» της Τέχνης. Η κρίση του ίδιου του θεσµού και οι οικονοµικές και τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων 1 ιεθνές ίκτυο για την Πολιτιστική Πολιτική, 3 η Ετήσια Υπουργική ιάσκεψη, Σαντορίνη Σεπτεµβρίου 2000, Αθήνα 2001,σελ.13-17, όπου αναφέρεται ότι η πολιτιστική ταυτότητα κάθε έθνους, κάθε οµάδας µε ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά, δίνει σχήµα στην πολιτιστική πολυµορφία ολόκληρου του κόσµου, και η σχέση αυτή µεταξύ πολιτιστικής ταυτότητας και πολιτιστικής πολυµορφίας αποτελεί δυναµικό παράγοντα του παγκόσµιου πολιτισµού. Ο παράγων αυτός είναι αναγκαίος, «εκ των ών ουκ άνευ», η εξαφάνιση του οποίου θα επέφερε πνευµατική και πολιτιστική αποτελµάτωση. Παράλληλα οι κυβερνήσεις έρχονται αντιµέτωπες κατά την κατάρτιση των πολιτικών τους σε θέµατα πολιτισµού. Η στρατηγική τους αφορά την προστασία, την προαγωγή και την προώθηση της πολιτιστικής πολυµορφίας, ταυτότητας και κληρονοµιάς (σελ.30). 2 Χρυσάνθη Μαυροπούλου-Τσιούµη, Φωτεινή Παπαντωνίου, Μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι και κοινό, σελ

13 δεκαετιών, άρχισαν να προωθούν νέες αντιλήψεις για τη σηµασία και τον ρόλο του Μουσείου σε µία συνεχώς µεταβαλλόµενη κοινωνία, όπου η πληροφόρηση παίρνει µία από τις πρώτες θέσεις ανάµεσα στους συντελεστές της οικονοµικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάπτυξης ενός λαού. 3 Λέγεται, επίσης, συχνά ότι τα µουσεία συνδέουν το παρελθόν µε το µέλλον, ότι ερµηνεύουν όσα προηγήθηκαν για να κατανοήσουµε καλύτερα όσα θα επακολουθήσουν. Όµως, τα µουσεία στην εποχή µας, αντιµετωπίζουν εντελώς νέου τύπου προβλήµατα: πρώτα από όλα, οικονοµικούς περιορισµούς, κατόπιν ένα µεγαλύτερο κοινό που ενδιαφέρεται να τα επισκεφθεί, και τέλος, γίνονται de facto κοµµάτι της εκπαιδευτικής διαδικασίας σε κάθε χώρα. 4 Είναι γεγονός ότι στην εποχή µας παρατηρείται µία χαρακτηριστική µεταβολή όσον αναφορά την ίδια την έννοια του µουσείου, της χρησιµότητας και λειτουργικότητας του, στοιχεία τα οποία οδήγησαν και στην γένεση της µουσειολογίας, «παρακλάδι» της επιστήµης της αρχαιολογίας. Χαρακτηριστικό της µεταβολής των αντιλήψεων αυτών, είναι η τάση µετατόπισης του κέντρου βάρους από τα αντικείµενα στους ανθρώπους, γεγονός το οποίο αποδεικνύεται και στον ορισµό του ICOM, κατά αντιδιαστολή προς τον αρχικό, η έννοια του µουσείου δεν προσδιορίζεται µε βάση τις συλλογές του, οι οποίες στην εποχή µας γίνεται αποδεκτό ότι δεν αποτελούν το µόνο λόγο ύπαρξης (raison d etre) του µουσείου, αλλά µε βάση τις λειτουργίες του και µε έµφαση στον απώτερο σκοπό του, που είναι η εξυπηρέτηση της κοινωνίας και η ανάπτυξη της. Το µουσείο δεν νοείται πλέον ως απλός θεµατοφύλακας συλλογών, αλλά ως σύνθετος θεσµός µε επιστηµονικό, εκπαιδευτικό, πολιτιστικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό κυρίως ρόλο. 5 Μέσα στο νέο αυτό πλαίσιο οι ποικίλες δραστηριότητες ενός µουσείου υποστηρίζεται ότι συνοψίζονται στις εξής βασικές: στη διαφύλαξη ή συντήρηση των αντικειµένων των συλλογών και στην επικοινωνία ή διάδοση, δηλαδή στο να καταστούν προσιτά 3 Πιστοφίδης Αλέξανδρος, 1986, Αρχαιολογία, τεύχος 20, σελ Άρτεµις Ζενέτου, Μουσεία, προβλήµατα προκλήσεις και προοπτικές, σελ Βουδούρη 2003, σελ

14 στο κοινό (που περιλαµβάνει ιδίως την έκθεση, ερµηνεία και εκπαίδευση). Το ζητούµενο είναι η εξεύρεση µιας ισορροπίας µεταξύ των αλληλένδετων αλλά και αλληλοσυγκρουόµενων αυτών λειτουργιών, ειδικότερα ανάµεσα στην διαφύλαξη και την επικοινωνία, ισορροπία η οποία δεν είναι πάντα εύκολη στην πράξη 6. Υπό το πρίσµα των αλλαγών που πραγµατοποιούνται σχετικά µε την έννοια του µουσείου, από τη δεκαετία του 1980 εµφανίζεται στις ανεπτυγµένες χώρες, και λόγω της µείωσης των προερχόµενων από τις δηµόσιες και ιδιωτικές πηγές πόρων των µουσείων, ένας τύπος µουσείων προσανατολισµένων στην αγορά (market-oriented). Τα µουσεία αυτά, αξιοποιώντας τις τεχνικές διοίκησης και διαχείρισης επιχειρήσεων, επικοινωνίας και marketing, αναπτύσσουν τις εµπορικές τους δραστηριότητες, προωθούν θεαµατικές, εφήµερες εκδηλώσεις, αντιµετωπίζουν τον επισκέπτη ως καταναλωτή και τείνουν να µεταβληθούν σε επιχειρήσεις ψυχαγωγίας, στην οποία και δίνουν έµφαση. Αν και ο µη κερδοσκοπικός χαρακτήρας ως εννοιολογικό στοιχείο του µουσείου καθόλου δεν αποκλείει την πραγµατοποίηση εσόδων για την εξυπηρέτηση της αποστολής του, είναι αµφισβητήσιµο το κατά πόσον κάποιοι τουλάχιστον από τους οργανισµούς αυτού του τύπου εµπίπτουν στον ορισµό του µουσείου. 7 Παρά το γεγονός ότι τα µουσεία είναι «ανοιχτά» στο κοινό εδώ και πάνω από τριακόσια χρόνια, µόνο κατά τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια προσπάθησαν να κατανοήσουν πως να επικοινωνούν µε το κοινό καλύτερα. Τα πρώτα µουσεία προήλθαν από τις ακαδηµαϊκές «συλλογές αξιοπερίεργων αντικειµένων» και από τα πριγκηπικά θησαυροφυλάκια, όπου εθεωρείτο δεδοµένο ότι οι επισκέπτες διέθεταν το ίδιο επίπεδο γνώσεων και εκτιµούσαν τις συλλογές όσο και οι ίδιοι οι συλλέκτες. Το µουσείο αρχικά ήταν προσιτό µόνο σε λίγους εκλεκτούς, και χρησίµευε στο διαχωρισµό των µορφωµένων (επισκεπτών) από τους αµόρφωτους (µη-επισκέπτες). Το αποτέλεσµα ήταν να αποκτήσει το µουσείο τη δηµόσια εικόνα 6 Βουδούρη 2003, σελ Βουδούρη 2003, σελ Επισηµαίνεται ότι σήµερα συνυπάρχουν στο πλαίσιο και στο περιθώριο των κατευθύνσεων του ICOM, διάφορα µοντέλα µουσείου, ανάλογα µε το κέντρο βάρος τους: ναός, σχολείο, ερευνητικό ινστιτούτο, πολιτιστικό κέντρο ή επιχείρηση ψυχαγωγίας. 14

15 ενός σκονισµένου και νεκρού ιδρύµατος, εικόνα που διαδόθηκε µέσω εικονογραφήσεων, βιβλίων και ταινιών. 8 Μολονότι η ανάγκη των ανθρώπων να συλλέγουν και να επιδεικνύουν τους θησαυρούς τους είναι πολύ παλιά, το µουσείο, ως σύγχρονος θεσµός, για να εξυπηρετήσει πολλαπλές ανάγκες µιας κοινωνίας εθνικές και πολιτικές-είναι δηµιούργηµα του 18 ου αιώνα. Τα µουσεία όπου εκτίθενται τέχνεργα, και σε αυτήν κυρίως την κατηγορία αναφερόµαστε προσφέρονται για µία «συνοµιλία» µε τα υλικά κατάλοιπα ενός πολιτισµού. Η σχέση εκθέµατος και επισκέπτη από τη µια µεριά και η διαµόρφωση (ο σχεδιασµός) των χώρων από την άλλη είναι τα ζητούµενα για το πως µπορεί κανείς να οραµατισθεί το µουσείο του αύριο. Στην εποχή µας το µουσείο καλείται να γίνει ουσιαστικός «Οίκος Μουσών», δηλαδή χώρος γνώσης, διαπαιδαγώγησης, έµπνευσης, τέρψης και αναψυχής. 9 Όπως επισηµαίνουν και οι σύγχρονοι µελετητές, τα µουσεία στην εποχή µας ανεξαρτήτως της θεµατικής τους κατάταξης, θα πρέπει να δρουν ως «ζωντανοί οργανισµοί». Οι καιροί απαιτούν τα µουσεία να επινοήσουν δραστικότερους τρόπους προσέγγισης του κοινού, να επιδείξουν εξωστρέφεια, ευρύνοια, ελκυστικότητα και συνεργασία και µε άλλους τύπου πολιτιστικούς φορείς. Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η κατά τον καλύτερο τρόπο αρχιτεκτονική διευθέτηση του χώρου των µουσείων, όπου ο εκθεσιακός χώρος αποτελεί µεν τον πυρήνα, πολύπλευροι όµως χώροι θα πρέπει να διαµορφωθούν µε τέτοιο τρόπο, ώστε να λειτουργήσουν ως: Χώροι για εκπαιδευτικά προγράµµατα και συναντήσεις Χώροι περιοδικών εκθέσεων Χώροι για εικαστικά και δηµιουργικά δρώµενα Auditoria για οµιλίες και διαλέξεις κτλ. Χώροι παραδοσιακής και ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης Χώροι πωλητηρίων για τις εκδόσεις του µουσείου, για εκµαγεία και άλλα συναφή προϊόντα και 8 Dr. N. Merriman 1999, σελ Το ότι τα µουσεία ενθαρρύνουν ή επιτρέπουν ακόµη, ως ένα βαθµό, κοινωνικούς διαχωρισµούς αποδεικνύεται από τις έρευνες των επισκεπτών τους οι οποίες δείχνουν σταθερά ότι το κοινό των περισσοτέρων (αλλά όχι όλων) αποτελείται από µορφωµένους και εύπορους, σε ποσοστό πολύ υψηλότερο από εκείνο που αναλογεί στο γενικό πληθυσµό. 9 Σταµπολίδης 1997, σελ

16 Χώρος αναψυχής 10 Άλλη παράµετρος που απασχολούν τους ειδικούς για το µουσείο του αύριο είναι φυσικά και οι δυνατότητες που προσφέρονται από τα ηλεκτρονικά µέσα και τα διαδίκτυο για ευρεία πρόσβαση στο µουσειακό υλικό. Το περιεχόµενο του µουσείου µε τις νέου τύπου προσεγγίσεις που παρέχουν τα πολυµέσα (εικόνα, ήχο, ολογράµµατα, εικονική πραγµατικότητα) να µπορεί να φθάσει σε οποιοδήποτε δέκτηεπισκέπτη, χαρίζοντας του τη δυνατότητα παρουσίας σε µέρος που του είναι αδύνατο να ταξιδέψει, και τοιουτοτρόπως να προκληθούν ερεθίσµατα για µία δυνατότητα επίσκεψης του πραγµατικού µουσείου στο µέλλον. Βασικός παράγων, λοιπόν, για την εικόνα που θα προσλάβει το µουσείο στον επόµενο αιώνα είτε στην ζωντανή, πραγµατική, είτε στην ηλεκτρονική του µορφήείναι η διάρθρωση της δοµής του µε συστήµατα που θα εξυπηρετούν τη διαχείριση, την εκπαίδευση, την έρευνα και βέβαια την καλύτερη και αποτελεσµατικότερη για τον δέκτη παρουσίαση των συλλογών. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός απαιτείται η συνδροµή ανθρώπων από διάφορες ειδικότητες, επιστηµόνων που διαθέτουν γνώσεις, φαντασία, διορατικότητα και έχουν αποκτήσει νέες δεξιότητες από την τεχνολογία και τα πολυµέσα. 11 Σε γενικές γραµµές παρατηρείται µία τάση ανεξαρτοποίησης των κρατικών µουσείων υπό το φως της ευρωπαϊκής εµπειρίας, στοιχείο το οποίο επηρεάζει την ίδια την οργάνωση και την λειτουργία των αρχαιολογικών µουσείων, καθώς και την ίδια την οικονοµική αποδοτικότητα τους, και τον προϋπολογισµό τους. Μέσα, λοιπόν, από αυτό το πλαίσιο θα εξεταστεί αν τα τελευταία χρόνια υπάρχει µία «πολιτική» - όσον αναφορά το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης και το Επιγραφικό Μουσείο - για οικονοµική αποδοτικότητα και αν ο επισκέπτης αντιµετωπίζεται ως «πελάτης». 10 Σταµπολίδης 1997, σελ Σταµπολίδης 1997, σελ

17 1 ο Κεφάλαιο Ο Ρόλος της Μουσειολογίας Το πεδίο άσκησης της µουσειολογίας είναι αρκετά ευρύ και αναφέρεται τόσο σε ειδικά θέµατα (όπως π.χ.: µέθοδοι και συνθήκες αποθήκευσης, φωτισµού, ανάρτησης ή σήµανσης, έκταση των κειµένων και µέγεθος γραµµάτων στους υπότιτλους των εκθεµάτων) όσο και σε γενικότερα θέµατα, (όπως: ο ρόλος των µουσείων σήµερα, οι µηχανισµοί και οι διαδικασίες συµµετοχής τους στην κοινωνική πραγµατικότητα, η ύπαρξη ή η ισόρροπη συνύπαρξη διαφορετικών λειτουργιών σε ένα µουσείο και οι απόψεις εκθεσιακής πολιτικής και πρακτικής) 12, αλλά και σε ευρύτερα θέµατα φιλοσοφίας πολιτισµού, χάραξης πολιτιστικής στρατηγικής, µηχανισµών λειτουργίας θεσµικών πολιτιστικών οργάνων, κυβερνητικών νοµικών πλαισίων, διοικητικών σχηµάτων κ.ά. 13 Παράλληλα, οι αλµατώδεις εξελίξεις στον τοµέα της Πληροφορικής και της τεχνολογίας, η διεύρυνση των ορίων της έρευνας σηµατοδοτούν νέες συνθήκες και πρoοπτικές για τη µουσειακή πρακτική, της οποίας αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κοµµάτι. 14 Η Μουσειολογία αποτελεί ένα διεπιστηµονικό, πολυσυλλεκτικό επιστηµονικό πεδίο που χρειάζεται την συνδροµή και άλλων επιστηµών. 12 Τέτη Χατζηνικολάου, Το ICOM και οι «επαγγελµατίες» των Μουσείων. Μια πρώτη προσέγγιση, Αρχαιολογία και Τέχνες, τεύχος 71, Ιούνιος 1999, σελ Αξίζει να γίνει αναφορά στην ύπαρξη του ICOM (International Council of Museums), ο οποίος αυτοπροσδιορίζεται ως ένας επιστηµονικόςεπαγγγελµατικός οργανισµός στην υπηρεσία των µουσείων. Ιδρύθηκε το Νοέµβριο του 1946 στο Μουσείο του Λούβρου από εργαζόµενους στα µουσεία, τα οποία είχαν απειληθεί από τις καταστροφές του εύτερου Παγκοσµίου πολέµου. Ως επαγγελµατικός επιστηµονικός οργανισµός, δεν θα µπορούσε παρά να έχει ως κύριο µέληµά του την επισήµανση των προβληµάτων των µουσείων και των εργαζοµένων σε αυτά, καθώς και την ανάπτυξη του επιστηµονικού τοµέα της µουσειολογίας. Προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλλαν πολλά σεµινάρια, διεθνείς συναντήσεις, εργαστήρια και άλλες πρωτοβουλίες σε πολλές χώρες του κόσµου, που οδήγησαν σταδιακά στη εξειδίκευση του προσωπικού των µουσείων και στην δηµιουργία από το ICOM οµάδων εργασίας και επιτροπών µε ειδικό αντικείµενο. 13 Ματούλα Σκαλτσά, 1997, Η παρανόηση, σελ Κ. άλλας, Μουσειακή Πρακτική στην Εποχή της Πληροφορίας, 1993, IcofomStudy Series 22,σελ

18 Η έννοια του σύγχρονου Μουσείου Η έννοια του σύγχρονου µουσείου σηµατοδοτεί στην εποχή µας, ένα πολυδύναµο πολιτιστικό κέντρο που αναπτύσσει πλήθος δραστηριοτήτων, γεγονός που επηρεάζει και το κτιριολογικό πρόγραµµα των µουσείων, τη χωροταξική τους κατανοµή, το χαρακτήρα τους και τη στελέχωσή τους. Αυτό προϋποθέτει ότι σε ένα σύγχρονο µουσείο θα πρέπει να υπάρχουν αίθουσες για τις περιοδικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες του, αίθουσες οι οποίες να στεγάζουν τα εκπαιδευτικά προγράµµατα, χώροι αναψυχής του µουσείου που πρέπει να υποδέχεται το κοινό, πωλητήριο, δηλαδή το βιβλιοπωλείο και την αίθουσα µικροαντικειµένων που πρέπει να υπάρχει σε κάθε µουσείο. Στην ίδια λογική θα πρέπει να κινούνται και οι µόνιµες εκθέσεις. Οι µόνιµες εκθέσεις έχουν αποµακρυνθεί από την αντίληψη της γερµανικής γλυπτοθήκης. Η επίδειξη µεµονωµένων αντικειµένων δεν µπορεί να εξοικειώσει τον επισκέπτη µε αυτό που λέγεται πολιτιστική κληρονοµιά. Χρειάζονται ευρύτερες συνθέσεις οι οποίες να έχουν έντονο παιδαγωγικό χαρακτήρα, χωρίς όµως να καταφεύγουν στον στείρο διδακτισµό. Οι µόνιµες εκθέσεις συνδέονται µε την αναλογία µεταξύ των αποθεµάτων των αποθηκών των µουσείων και των εκτεθειµένων αντικειµένων από την άλλη. Οι αποθήκες χρειάζονται τις δικές τους συστηµατικές ανασκαφές προκειµένου να δείξουν τον πλούτο τους, ενώ η «εναλλαγή, η αξιοποίηση όλου αυτού του δυναµικού, επιτρέπει στο µουσείο να είναι πάντα στην πρώτη γραµµή της επικαιρότητας. ιότι όταν επαφιόµεθα σε µόνιµες εκθέσεις µακρότατης διάρκειας, περιορίζουµε και τις επικοινωνιακές δυνατότητες του µουσείου και το ενδιαφέρον του κοινού για τις µόνιµες συλλογές του. Παράλληλα, οι περιοδικές εκθέσεις ενός µουσείου θα πρέπει να έχουν τον δικό τους χώρο και να ξεπερνούν τα όρια της χρονικής ταυτότητας του µουσείου. Τα νέα µουσεία πρέπει κατά κάποιο τρόπο να είναι διαχρονικά. Άλλη παράµετρος είναι οι παράπλευρες εκδηλώσεις ενός µουσείου ώστε να καταστεί ένας ευχάριστος και λειτουργικός χώρος υποδοχής για πολιτιστικές εκδηλώσεις, πέρα από τον εκθεσιακό χαρακτήρα και τα χρονικά του όρια. ηλαδή διαλέξεις, µικρές µουσικές εκδηλώσεις, σύνθετα οπτικοακουστικά θεάµατα και ακροάµατα Βενιζέλος, 1997 σελ

19 Η Κοινωνική ιάσταση του Μουσείου Ο ρόλος του µουσειακού ιδρύµατος είναι ένας ρόλος απόλυτα κοινωνικός. Τα µουσεία ιδρύονται και υπάρχουν εξ ονόµατος της κοινότητας τόσο στην πιο περιορισµένη όσο και στην πιο πλατιά της έννοια. 16 Το µουσείο είναι ένας µη-επικερδής θεσµός µε διάρκεια, ο οποίος τίθεται στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξης της, και «ανοιχτό» προς το κοινό. Σκοπός του µουσείου είναι η απόκτηση, συντήρηση, η έρευνα, η επικοινωνία και η «έκθεση» των υλικών κατάλοιπων του ανθρώπινου είδους και της εξέλιξης αυτού. Τα µουσεία ως «καθρέφτης» των κοινωνιών του παρελθόντος και του παρόντος, δείχνουν την πρόοδο και ανάπτυξη αυτών, όπως και τον δεσµό τους µε τις άλλες κοινωνίες επηρεάζοντας την εξέλιξη του πολιτισµού και προσφέροντας νέα πολιτισµικά αγαθά. ιότι τα µουσεία λειτουργούν µε τον ένα ή τον άλλο τρόπο ως «reservoir» της φυσικής και της πολιτιστικής κληρονοµιάς, και πάντα διασώζουν µέρος της ταυτότητας των κοινωνιών, όχι µόνο παρουσιάζοντας την ιστορία τους αλλά και τρέχοντα γεγονότα, όπως και επικοινωνούν µέσω των αρχαιολογικών αντικειµένων του παρελθόντος, σχεδίων και άλλων δραστηριοτήτων. 17 Για όλους τους προαναφερθέντες λόγους τα µουσεία θα πρέπει να γίνουν όσο το δυνατόν πιο «ζωντανοί» τόποι κοινωνικής συναναστροφής και ανταλλαγής απόψεων. Στον 20 ο αιώνα ένα στοιχείο που απείλησε και ταυτόχρονα έδωσε ώθηση στα µουσεία ήταν η εµφάνιση της «κοινωνίας του ελεύθερου χρόνου». Ιδιαίτερα σε κοινωνίες όπως αυτές των Η.Π.Α. όπου υπάρχει πληθώρα ιδιωτικών µουσείων που ανταγωνίζονται όχι µόνο µεταξύ τους αλλά και µε πληθώρα άλλων µορφών διασκέδασης, έγινε κατανοητό ότι τα µουσεία για να επιβιώσουν θα πρέπει να δώσουν έµφαση στη επικοινωνιακή τους διάσταση, υπηρετώντας παράλληλα, την επιστηµονική και παιδευτική τους αποστολή. 16 A. εληβορριάς, Symposium Museums, Space and Power, Αθήνα-Θεσσαλονίκη, Mαίου 1993, IcofomStudy Series 22, σελ Museums 2000, Politics, people, professionals and profit, edited by Patrick J. Boylan, σελ

20 Η σηµαντική τοµή που συντελέσθηκε κατά την διάρκεια του 20 ου αιώνα, στο χώρο των µουσείων ήταν το σταδιακό τους άνοιγµα από τους λίγους και εκλεκτούς επισκέπτες στους οποίους απευθύνονταν αρχικά, σε όλο και περισσότερες κοινωνικές κατηγορίες επισκεπτών. Ο εκδηµοκρατισµός αυτός συνοδεύθηκε και διευκολύνθηκε από την ανάπτυξη της µουσειακής επικοινωνίας: Πρόκειται για έναν σχετικά καινούργιο κλάδο της επιστήµης της Μουσειολογίας, που ξεκίνησε από µικρής κλίµακας δηµογραφικές έρευνες για να εξελιχθεί σε έναν σύνθετο κλάδο, που περιλαµβάνει µελέτες τόσο πρακτικές όσο και θεωρητικές. Μουσείο και Επικοινωνία Η επικοινωνία είναι µια από τις πιο θεµελιώδεις λειτουργίες των µουσείων και των πινακοθηκών. Συνίσταται στην µετάδοση πληροφοριών, µηνυµάτων και εµπειριών, µε σαφή και αποτελεσµατικό τρόπο, σε διαφορετικές κοινωνικές οµάδες και άτοµα, µε ποικίλες προσδοκίες και αναζητήσεις και ενδιαφέροντα. Συνδέεται άµεσα µε τις υπόλοιπες λειτουργίες του µουσείου (συλλογή, έρευνα, διαχείριση αντικειµένων και συλλογών, κ.λ.π.), ορίζει και καθορίζει τη δηµόσια εικόνα του µουσείου, επηρεάζει τις αντιλήψεις και τη στάση των ανθρώπων προς αυτό, και συνεπώς την απόφαση τους να το επισκεφθούν ή όχι. 18 Η επικοινωνιακή στρατηγική ενός µουσείου περιλαµβάνει δραστηριότητες που πραγµατοποιούνται εντός και εκτός του φυσικού του χώρου. 19 Στην πρώτη περίπτωση περιλαµβάνονται: εκθέσεις, εκπαιδευτικά προγράµµατα, διαλέξεις και ξεναγήσεις, δραµατοποίηση, 20 οργάνωση ποικίλλων πολιτιστικών εκδηλώσεων, εργαστήρια που 18 Μάρλεν Μούλιου, Αλεξάνδρα Μπούνια, Μουσείο και Επικοινωνία, Αρχαιολογία και Τέχνες, τεύχος, 72, Σεπτέµβριος 1999, σελ Πιστοφίδης Αλέξανδρος, Το Οικοµουσείο, Αρχαιολογία, τεύχος 20, Αύγουστος 1986, σελ Αξίζει να αναφερθούµε στην περίπτωση του οικοµουσείου και τη συµβολή του στην πολιτιστική, κοινωνική και οικονοµική ανάπτυξη. Ο τίτλος Οικοµουσείο δόθηκε το 1975 και συµβολίζει την αρµονική συµβίωση Μουσείου και Περιβάλλοντος. Με το οικοµουσείο εκφράζεται η ιδέα του υπαίθριου µουσείου, που ενσωµατώνει παλιά βιοµηχανικά κτίρια και άλλα υλικά κατάλοιπα και παρουσιάζει την τοπική κληρονοµιά. 20 Μερικά µουσεία έχουν εισάγει «ζωντανές ερµηνείες» ή δραµατοποιήσεις στους εκθεσιακούς χώρους του µουσείου, µε στόχο να ζωντανέψουν το παρελθόν. Π.χ. το Καναδικό Μουσείο Πολιτισµού (Canadian Museum of Civilization) χρησιµοποιεί τακτικά θεατρικά προγράµµατα ως µία από τις κύριες µεθόδους ερµηνείας, ενώ το Μουσείο Μεταφορών του Λονδίνου (London Transport Museum) απασχολεί ηθοποιούς σε µόνιµη βάση για να ενσαρκώνουν ορισµένους ιστορικούς ρόλους στις αίθουσές του. 20

21 επιτρέπουν στους επισκέπτες να «πιάσουν» 21 και να «χρησιµοποιήσουν» αντικείµενα από τις µουσειακές συλλογές ή κυρίως αντίγραφα αυτών, ή που ενθαρρύνουν την ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται µε το θέµα και τα αντικείµενα του µουσείου (π.χ. χρήση κεραµικού πηλού), περιήγηση στις συλλογές µε τη βοήθεια της σύγχρονης τεχνολογίας (εικονική πραγµατικότητα, πολυµέσα κ.ά.), επίσκεψη στους µέχρι στο παρελθόν χώρους του µουσείου (αποθήκες, εργαστήρια συντήρησης). Εξίσου σηµαντικές είναι οι δράσεις που µπορεί να αναπτύξει ένα µουσείο εκτός του φυσικού του χώρου, προκειµένου να επικοινωνήσει µε ανθρώπους που δεν µπορούν να επισκεθούν το µουσείο (π.χ. άτοµα τρίτης ηλικίας, µειονότητες κ.λ.π.). Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται: η οργάνωση εκθέσεων και εργαστηρίων/εκπαιδευτικών προγραµµάτων σε εναλλακτικούς µουσειακούς χώρους (εµπορικά κέντρα, σχολεία, νοσοκοµεία, φυλακές κ.ά.), οι µουσειοσκευές, τα µουσειολεωφορεία, η επαφή µε τοπικά και εθνικά µέσα ενηµέρωσης και η συνεργασία µε διάφορες κοινωνικές οµάδες για τη οργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων. 22 Επίσης, η επικοινωνία µπορεί να λάβει χώρα και µε την «στενή» έννοια όπως η διαφήµιση του µουσείου, η τοιχοκόλληση αφισών για τις εκδηλώσεις που το µουσείο µπορεί ενίοτε να πραγµατοποιήσει. Η έννοια της µουσειακής επικοινωνίας όµως δεν περιορίζεται µόνο από τις δραστηριότητες που ένα µουσείο µπορεί να οργανώσει. Αντίθετα η σωστή επικοινωνία θα πρέπει να αποτελεί τη βάση της ιδεολογίας που µουσείου, και εποµένως να επηρεάζει όλες τις αποφάσεις που λαµβάνονται σε όλα τα επίπεδα 21 Nick Merriman, Ανοίγοντας τα Μουσεία στο Κοινό, Αρχαιολογία και Τέχνες, τεύχος 72, Σεπτέµβριος 1999, σελ Από τις µεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων ετών ήταν η αποδοχή του αιτήµατος των επισκεπτών να ακουµπούν / χρησιµοποιούν οι επισκέπτες ορισµένες κατηγορίες αντικειµένων. Πολλά µουσεία, ιδιαίτερα εκείνα που έχουν ανθεκτικά, αρχαιολογικά υλικά, όπως τα κεραµικά, διαθέτουν ειδικούς χώρους, όπου δίδεται στους επισκέπτες η δυνατότητα άµεσης επαφής µε τέτοιου είδους αντικείµενα µέσω της αφής και της χρήσης, ή γενικότερα «Κέντρα Ανακάλυψης». Π.χ. στο Κέντρο Αρχαιολογικών Πόρων (Archaeological Resource Centre) του Γιορκ, στην Μεγάλη Βρετανία, οι επισκέπτες έχουν τη δυνατότητα να κάνουν διαλογή αρχαιολογικού υλικού και να το κατατάξουν. Στο Κέντρο Φυσικής Ιστορίας του µουσείου του Λίβερπουλ, οι επισκέπτες πιάνουν βοτανικά και ζωικά δείγµατα τα εξετάζουν σε βίντεο-µικροσκόπια, ενώ «ερµηνευτές» κυκλοφορούν στις αίθουσες σε µόνιµη βάση για την εξυπηρέτηση του κοινού. 22 Στα Μουσεία της Γλασκόβης, στη Σκοτία, σχεδιάσθηκε ένα πρόγραµµα που ονοµάζεται το «Ανοιχτό Μουσείο», όπου οι εκθέσεις και οι συλλογές διαµορφώνονται σε συνεργασία µε τις οµάδες της κοινότητας που περιοδεύουν στις διάφορες τοπικές εκδηλώσεις. Επιπλέον, το µουσείο προσκαλεί τους δηµότες να συµµετάσχουν στον σχεδιασµό εκθέσεων. 21

22 διαχείρισης και διοίκησης του µουσείου. Ο στόχος είναι «να εδραιωθεί βαθιά µέσα στην κοινωνική συνείδηση η σηµασία του µουσείου ως φορέα αξιών και ποιότητας» 23. Για να επιτύχει το µουσείο του στόχους του δεν είναι πάντα απαραίτητο να καταφεύγει σε πολυδάπανες λύσεις: Κείµενα απλά, που εξηγούν τους ειδικούς όρους και τους χρησιµοποιούν µόνο όταν είναι απαραίτητοι. Χρήση χαρτών, εικόνων, γραφικών σχεδίων. Χρήση µοντέλων αναπαράστασης και ερµηνείας της αρχικής χρησιµοποίησης των αντικειµένων. Φροντίδα και για τη φυσική διάσταση της επίσκεψης (µε σχεδιασµό χώρων ξεκούρασης ή άνετης παρατήρησης των εκθεµάτων), µελέτη του τρόπου κυκλοφορίας των επισκεπτών και καλής οργάνωσης του χώρου. Με άλλα λόγια, σωστή φροντίδα των συλλογών, οργανωµένη καταγραφή των πληροφοριών για αυτές και δηµιουργική χρήση διαφορετικών τρόπων επικοινωνίας είναι απαραίτητα βήµατα για ένα µουσείο που θέλει να είναι «ζωντανός οργανισµός». 24 Η µουσειακή επικοινωνία παράλληλα, έκανε κατανοητό το γεγονός ότι το κοινό δεν είναι µια αδιαφοροποίητη µάζα αλλά, αντιθέτως, απαρτίζεται από διαφορετικές επιµέρους κατηγορίες επισκεπτών και «εν δυνάµει» µελλοντικών επισκεπτών, µε διαφορετικές ανάγκες, τάσεις ζωής, αντιλήψεις, προσδοκίες και απαιτήσεις απέναντι στα µουσεία. Υπό το πρίσµα, λοιπόν, των σύγχρονων µουσειολογικών αντιλήψεων, το µουσείο εφόσον τίθεται στην υπηρεσία της κοινωνίας, οι επισκέπτες του θα πρέπει να έχουν λόγο στην λειτουργία τους. Αποτέλεσµα, στις µέρες µας να συναντάµε αρκετά παραδείγµατα ενηµέρωσης και ενεργού συµµετοχής του κοινού (empowered visitors), στους οποίους δίδεται η δυνατότητα να διεισδύουν ακόµα και στα παραδοσιακά «άδυτα» των µουσείων. Για παράδειγµα, το Μουσείο του Λούβρου συντήρησε ενώπιον επισκεπτών τον πίνακα «Ο εν Κανά Γάµος», ενώ το µουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Σικάγο µπαίνει στο 23 Μάρλεν Μούλιου, Αλεξάνδρα Μπούνια, σελ Μαρία Οικονόµου, Μουσεία για τους Ανθρώπους ή για τα αντικείµενα, Αρχαιολογία και Τέχνες, τεύχος 72, Σεπτέµβριος 1999, σελ

23 κόπο να εξηγήσει στους επισκέπτες του και τη χρήση εξειδικευµένων συσκευών όπως οι υδροθερµογράφοι. 25 Όλα αυτά τα στοιχεία προϋποθέτουν οργανωµένη φροντίδα και µέριµνα για τον επισκέπτη, καθώς και σωστή επικοινωνιακή πολιτική του µουσείου, η οποία ξεκινάει ήδη από τη σωστή παρουσίαση των εκθεµάτων, τη διευκόλυνση της προσπέλασης, την ικανοποίηση των προσδοκιών του. ιότι ένας επισκέπτης, πέρα από το να δει αξιόλογα εκθέµατα, περιµένει επίσης να νιώσει καλοδεχούµενος στον χώρο του µουσείου και ότι το µουσείο τον σέβεται και λαµβάνει υπόψη του τις ανάγκες του. Επίσης, σηµαίνει την οργάνωση των βοηθητικών χώρων κατά τρόπο ώστε να κάνουν άνετη και ευχάριστη την επίσκεψη στον χώρο του µουσείου. ηλαδή: Να υπάρχουν καθίσµατα και χώροι ανάπαυσης για τους κουρασµένους επισκέπτες, οι οποίοι διαφορετικά έχουν την τάση να στηρίζονται στις προθήκες Να υπάρχει τουλάχιστον ένας ψύκτης µε νερό, αν όχι ολόκληρο αναψυκτήριο ή εστιατόριο Σηµαίνει ακόµα εύκολη πρόσβαση στο µουσείο και στις υπηρεσίες του Να υπάρχουν πινακίδες που να οδηγούν µε σαφήνεια στο µουσείο Να υπάρχει πρόβλεψη για τους επισκέπτες µε ειδικές ανάγκες, όπως ράµπες για την οµαλή πρόσβαση των αναπήρων και αρκετός χώρος για την κίνηση τους µέσα στους διαδρόµους των µουσείων. Σύµφωνα µε την αρχαιολόγο-µουσειολόγο Ε. Βλάχου, «µόνο αν αρχίσουµε να δίνουµε σηµασία σε τέτοιες µικρολεπτοµέρειες θα βελτιώσουµε και την επικοινωνία σε όλα τα επίπεδα». 26 Η Εκπαιδευτική ιάσταση του Μουσείου Την τελευταία δεκαετία σηµαντικές αλλαγές -όπως αναφέρθηκε και στην εισαγωγή της παρούσας εργασίας- έχουν σηµειωθεί στον χώρο της Μουσειολογικής 25 Ελια Βλάχου, Επικοινωνώντας µε τους επισκέπτες: ύσκολη δουλειά, αλλά κάποιος πρέπει να την κάνει (και στην Ελλάδα), Πρακτικά ιεθνούς Συµποσίου, Θεσσαλονίκη, Νοέµβριου 1997, Η Μουσειολογία στον 21 ο αιώνα. Θεωρία και πράξη, σελ Ο.π., σελ

24 πραγµατικότητας. Είναι γεγονός ότι υπάρχει µία τάση αναδιαµόρφωσης και ανανέωσης στον χώρο των µουσείων. Γίνεται µια προσπάθεια σε όλον τον κόσµο τα Μουσεία να πάψουν να αποτελούν απλές εκθέσεις αντικειµένων και να πλησιάσουν περισσότερο τον επισκέπτη, το ευρύ κοινό. Με διάφορες εκδηλώσεις που οργανώνονται µέσα σε αυτά µετατρέπονται σε ένα χώρο ζωντανό, γεµάτο ερεθίσµατα για όλους. Ιδιαίτερα γίνεται προσπάθεια να ξυπνήσει το ενδιαφέρον των παιδιών για την ιστορία του πολιτισµού και της τέχνης. Τα µουσεία µετατρέπονται από στατικές «αποθήκες» αρχαιολογικών ευρηµάτων σε ένα δραστικό «περιβάλλον» προς µάθηση για τους επισκέπτες του. Με άλλα λόγια στην εποχή µας, δίδεται ιδιαίτερη έµφαση στον εκπαιδευτικό ρόλο που το µουσείο µπορεί να διαδραµατίσει. Η τάση αυτή συνεπάγεται νέες ιδέες και νέες προσεγγίσεις ώστε το µουσείο να ανταποκριθεί µε επιτυχία στην πραγµάτωση του στόχου που έχει τεθεί. Οι επισκέπτες των µουσείων αποτελούν το «κέντρο» βάρους στην νέα υπό διαµορφωθείσα µουσειολογική πραγµατικότητα. Αυτή η ριζικά νέα αντίληψη των πραγµάτων εµπεριέχει και µία σειρά από προκλήσεις. Σηµαίνει αναδιαµόρφωση και διατήρηση της παραδοσιακής αντίληψης για τον ρόλο του µουσείου, ανάµεσα δηλαδή στην έκθεση και την συντήρηση των αρχαιολογικών ευρηµάτων και την εποικοδοµητική «χρήση» τους για παιδευτικούς στόχους. 27 Η συλλογή αντικειµένων δεν αποτελεί πλέον αυτοσκοπό αλλά το µέσο προς ένα «τέλος» που είναι η δηµιουργία σχέσεων µε του ανθρώπους, όπως και δεσµών µε την εµπειρία τους. Η εκπαιδευτική διάσταση του ρόλου των µουσείων αποτελεί συνεπώς µία από τις πρωταρχικές λειτουργίες του ταυτόχρονα αποτελεί και τον λόγο ύπαρξης του ίδιου του µουσείου ( raison d être). Όπως αναφέρει και ο Nigel Pittman ο οποίος διετέλεσε ως υπεύθυνος του τµήµατος Μουσείων και Συλλογών της ιεύθυνσης Τεχνών της Αγγλίας «Η εκπαιδευτική 27 Eilean Hooper-Greenhill, Museums and their visitors, Routledge, (1994), σελ

25 διάσταση του µουσείου είναι τόσο σηµαντική ώστε να αφήνεται στα χέρια των διδασκόντων. Απαιτείται η συµβολή καθενός που εργάζεται στον χώρο των µουσείων...η πολιτική του κάθε µουσείου θα έπρεπε να είναι µία πολιτική εκπαίδευσης...η εκπαίδευση είναι συστατικό στοιχείο που καθορίζει και τον λόγο ύπαρξης αυτού». 28 Σύµφωνα, λοιπόν, µε τα προαναφερθέντα ο εκπαιδευτικός ρόλος του µουσείου νοείται ως η κινητήρια δύναµη η οποία καθορίζει την ίδια την γενικότερη πολιτική του µουσείου και διαµορφώνει και τους αντικειµενικούς στόχους του. ιότι η εκπαιδευτική διάσταση του µουσείου συνίσταται κυρίως στο να διδαχθεί κανείς από και να µάθει από τα αρχαιολογικά ευρήµατα και κατάλοιπα του παρελθόντος. Παράλληλα, τα µουσεία είναι υπεύθυνα για την εκπαίδευση που µπορούν να προσφέρουν όχι µόνο στο κοινό αλλά και για τη συνεχή µόρφωση και κατάρτιση του επιστηµονικού προσωπικού τους. 29 Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα των Μουσείων αποβλέπουν στη δηµιουργική επαφή των παιδιών µε τον αρχαίο πολιτισµό, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να συµµετέχουν ενεργά κατά την επίσκεψη τους στο µουσείο. Κατά αυτό τον τρόπο το Μουσείο µετατρέπεται σε χώρο φιλικό και οικείο, σε ένα χώρο µάθησης µέσα από το παιχνίδι. Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα αποκωδικοποιούν και στη συνέχεια ανασυνθέτουν την ιστορική πληροφορία µέσα από οργανωµένες δράσεις διαµεσολάβησης που αναδεικνύουν την αξία και το νόηµα του εκθέµατος σε γνώση κατανοητή για τον καθένα. Η ερµηνευτική αυτή του υλικού και του άυλου παρελθόντος µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως αφετηρία γνωριµίας µε την πολιτιστική κληρονοµιά στο µέτρο που µε την βοήθεια των εποπτικών µέσων πετύχει να ανασυνθέσει την ανθρώπινη δραστηριότητα που εµπεριέχεται στα εκθέµατα. Το Μουσείο ως «εκπαιδευτικός θεσµός» είναι σε θέση να προσφέρει πολύπλευρη γνώση των πολιτισµού σε όλα τα µήκη και τα πλάτη του κόσµου µας. 28 Pittman 1991:43 29 Eilean Hooper-Greenhill, The educational role of the Museum, Routledge,

26 Βασική προϋπόθεση για τον σχεδιασµό του εκπαιδευτικού προγράµµατος είναι η επιστηµονική τεκµηρίωση και η ένταξη του αρχαιολογικού ευρήµατος στον ιστορικό κύκλο στον οποίο ανήκει. Οι θεµατικά οργανωµένες παρουσιάσεις που περιορίζουν τον όγκο της πληροφορίας και την οµογενοποιούν, προσφέρουν ένα κατευθυντήριο «νήµα» που βοηθάει τον επισκέπτη να προσανατολισθεί και του επιτρέπει να κατανοήσει το θέµα, προτρέποντας τον να επιστρέψει και πάλι στο µουσείο. Τα εκπαιδευτικά προγράµµατα στηρίζονται στη συµµετοχή, την καθοδηγούµενη ενεργοποίηση του επισκέπτη, η οποία παροτρύνει την κριτική σκέψη και «ερεθίζει» την φαντασία. Μαθαίνουµε να «διαβάζουµε» τα αντικείµενα, να αναπτύσσουµε δεξιότητες (παρατηρητικότητα, περιγραφή, καταγραφή, ταξινόµηση, συσχέτιση της δοµής και της λειτουργίας ενός ευρήµατος ή/ και συνδυασµό αυτών µε τον συγκεκριµένο αρχαιολογικό χώρο) 30 Στην κατεύθυνση της συµµετοχής, τα εκπαιδευτικά προγράµµατα προσφέρουν ενίοτε εργαστήρια δραστηριοτήτων προκειµένου να προωθήσουν την εµπέδωση των αποκτηµένων γνώσεων και να ελέγξουν κατά αυτό τον τρόπο τον βαθµό επιτυχίας των στόχων που το πρόγραµµα έχει θέσει. Ο συνδυασµός γνώσης και συναισθηµατικής συµµετοχής που επιχειρείται στα εκπαιδευτικά προγράµµατα για τα παιδιά που συµµετέχουν σε αυτά θεωρείται ότι συντελεί στην ολοκλήρωση της προσωπικότητας τους. Από την άλλη πλευρά διαπιστώνεται πόσο ελκυστική είναι για τα παιδιά η συµµετοχή τους, στο πλαίσιο αυτών των προγραµµάτων, σε καλλιτεχνικής φύσεως δραστηριότητες που δίνουν διέξοδο στην δηµιουργικότητά τους. Η διαµεσολάβηση των εκπαιδευτικών προγραµµάτων ανάµεσα στα αρχαιολογικά ευρήµατα και τον επισκέπτη πραγµατοποιείται, είτε µε τη µορφή γραπτού λόγου (εκπαιδευτικού φάκελοι, έντυπο και ηλεκτρονικό υλικό, εποπτικοί πίνακες, προβολές), είτε µε την φυσική παρουσία του επιστήµονα δηλαδή τη χρήση του προφορικού λόγου. Ο συνδυασµός των δύο- η παροχή υλικού προετοιµασίας της επίσκεψης και εµπέδωσης 30 G. Durbin, Susan Morris-Sue Wilkinson, A Teacher Guide to Learning from objects, 1990, English Heritage 26

27 των γνώσεων και η αµεσότητα του διαµεσολαβητή φέρουν το επιθυµητό αποτέλεσµα. 31 Υπό αυτό το πρίσµα αφού τονίσθηκε η σηµαντική διάσταση του εκπαιδευτικού ρόλου του µουσείου- προτείνεται σύµφωνα µε τις νέες µουσειολογικές αντιλήψεις ότι τα µουσεία θα πρέπει: να εντείνουν τις δραστηριότητες τους προς αυτή την κατεύθυνση Η διεπιστηµονική συνεργασία και κατάρτιση κρίνεται αναγκαία Τα µουσεία θα πρέπει να πραγµατοποιούν συγκριτικές µελέτες όταν αναλαµβάνουν προγράµµατα για το κοινό Η εκπαιδευτική έρευνα και αξιολόγηση θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για το επιστηµονικό προσωπικό των µουσείων. Καθώς, η εκπαιδευτική τους διάσταση πηγάζει «έσωθεν» από την ίδια την φύση τους και µπορεί να προσφέρει ουσιαστική παιδεία προς όφελος της ίδιας της κοινωνίας, γενικότερα. 32 Αξίζει να αναφερθεί η προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισµού προς αυτή την κατεύθυνση µε τα εκπαιδευτικά προγράµµατα του που αναπτύσσονται στο πλαίσιο του προγράµµατος «Μελίνα», και πιο συγκεκριµένα από το κέντρο Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων της ιεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, αυτά που αναπτύσσονται από τη ιεύθυνση Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνηµείων, αυτά που αναπτύσσονται από τη ιεύθυνση Λαϊκού Πολιτισµού, καθώς και από µη κρατικά µουσεία όπως το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης του Ιδρύµατος Γουλανδρή, το οποίο θα παρουσιασθεί σε επόµενο κεφάλαιο της εργασίας µας. 31 Στέλλα Χρυσουλάκη, Ερµηνεύοντας το παρελθόν: Εκπαιδευτικά Προγράµµατα της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, Παιδεία και Αρχαιολογία σελ Μuseums and Learning in the United Kingdom, A report to the Department of National Heritage, January 1997,

28 Η Πολιτική ιάσταση του Μουσείου Τα µουσεία δεν είναι ουδέτερο έδαφος, δηλαδή χώρος απαλλαγµένος από πολιτιστικές, κοινωνικές και πολιτικές επιρροές. Αντιθέτως, εντάσσονται σε αυτό που ο Αλτούσερ ονοµάζει «εργαλεία κρατικής ιδεολογίας», δηλαδή ιδρύµατα που εκπροσωπούν την κυρίαρχη ιδεολογία. Κατά τον ίδιο τρόπο οι εκθέσεις δεν είναι «απλές αναπαραστάσεις δεδοµένων». Οι εκθέσεις αποτελούν µια µορφή ερµηνείας, η οποία µπορεί να επιχειρεί συνειδητά να διαδώσει ένα ιδεολογικό µήνυµα ή µπορεί έµµεσα να αντικατοπτρίζει ένα ιδεολογικό σύστηµα µέσω συγκεκριµένων εκθεσιακών στοιχείων ή κατασκευών. Είναι το συγκεκριµένο ιστορικό, κοινωνικό/πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο, µέσα στο οποίο δηµιουργείται κάθε έκθεση, εκείνο το οποίο καθορίζει όχι µόνο τη µορφή αλλά κυρίως και το είδος των µηνυµάτων-ηθεληµένων και αθέλητων- που αυτή προωθεί. Η έκθεση µε άλλα λόγια, είναι ένα «πολιτιστικό τεχνούργηµα», η ανάλυση του οποίου µπορεί να ανακαλύψει περισσότερα στοιχεία για την εποχή του, παρά για την εποχή την οποία παρουσιάζει, ενδεχοµένως. 33 Η ύπαρξη του µουσείου βρίσκεται σε αλληλόδραση µε τον χώρο και τον χρόνο. Ταυτόχρονα τα αντικείµενα που εκτίθενται αντιπροσωπεύουν και κάποιες, ενδεχοµένως, δοµές εξουσίας. 34 Παράλληλα, ο εθνικισµός και ο τοπικισµός άσκησαν επιρροή στην ανάπτυξη και διαµόρφωση των µουσείων. Για παράδειγµα η ελληνική αρχαιολογία του 19 ου αιώνα ήταν ταγµένη στον ιδεολογικό και πολιτικό στόχο του να αποδείξει τη διαχρονική συνέχεια του ελληνισµού. Για αυτό τον λόγο και η έκθεση των αρχαιοτήτων ήταν αντικείµενο-κεντρική, γραµµική, ταξινοµική, µη-πληροφοριακή, και γενικά αισθητικού χαρακτήρα προκειµένου µέσω των αρχαιολογικών ευρηµάτων να ισχυροποιήσει τη νοµιµοποίηση της απέναντι στα ευρωπαϊκά κράτη. 33 Ανδροµάχη Γκαζή, Η Έκθεση των Αρχαιοτήτων στην Ελλάδα ( ). Ιδεολογικές αφετηρίες- Πρακτικές προσεγγίσεις, Αρχαιολογία και Τέχνες 73, εκέµβριος 1999, σελ Martin R. Scharer, Μουσεία, χώρος και εξουσία, IcofomStudy Series 22, Αθήνα-Θεσσαλονίκη Μαίου 1993, σελ.8. 28

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής

ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ. Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής ΟΙΚΟΜΟΥΣΕΙΑ - ΜΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ Το παράδειγμα του προτεινόμενου Οικομουσείου στα Μαντεμοχώρια της Χαλκιδικής Υπαίθρια μουσεία, Οικομουσεία, Στόχος τους open air, site museums η διάσωση - διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Φωτεινή Αραβανή Βιβλιοθήκη Αρχείο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία

Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Τίτλος Μαθήματος: Σχεδιασμός εκπαιδευτικών δράσεων για μουσεία Κωδικός Μαθήματος: ΚΤ1390 Διδάσκων: Νίκη Νικονάνου, niknik@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 5ο Μονάδες ECTS: 5 Περιγραφή του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ

Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ Μουσειολογία και Εκπαίδευση Ενότητα 3η: Επιστημονική Μουσειολογία και Μουσεία ΦΕΤ Δημήτρης Κολιόπουλος Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Μουσειοπαιδαγωγική αξιοποίηση Βιοµηχανικών Μουσείων. Η ανάγκη τεκµηρίωσης και διαφύλαξης της σύγχρονης λαογραφικής και εθνογραφικής

Μουσειοπαιδαγωγική αξιοποίηση Βιοµηχανικών Μουσείων. Η ανάγκη τεκµηρίωσης και διαφύλαξης της σύγχρονης λαογραφικής και εθνογραφικής Μουσειοπαιδαγωγική αξιοποίηση Βιοµηχανικών Μουσείων ρ. Αναστασία Π. Βαλαβανίδου αρχιτέκτων µηχ.-µουσειολόγος Εφορεία Νεωτέρων Μνηµείων Κεντρικής Μακεδονίας, ΥΠΠΟΤ Ελένη Χρ. Οικονοµοπούλου αρχιτέκτων µηχ.,

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η πολυπολιτισµική βιβλιοθήκη - µια πύλη σε µία πολιτιστικά ποικιλόµορφη κοινωνία ανοιχτή στο διάλογο Translation in Greek: Antonia Arahova Librarian

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ»

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ» ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Βασ. Αλεξάνδρου 1 211 00 ΝΑΥΠΛΙΟ Τηλ.: 27520 28947 Fax: 27520 27960 e-mail education@pli.gr ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων ΥΠ.ΠΟ.Τ. Ψηφιακός πολιτισμός και επιμέλεια

Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος Διεύθυνση Εθνικού Αρχείου Μνημείων ΥΠ.ΠΟ.Τ. Ψηφιακός πολιτισμός και επιμέλεια Μουσειολογία και ψηφιακή επιμέλεια: το ευρωπαϊκό δίκτυο προβολής ATHENA-EUROPEANA στο πλαίσιο διεπιστημονικής συνεργασίας για την ανάδειξη του ψηφιακού πολιτισμού. Έφη Πατσατζή, Αρχαιολόγος-Μουσειολόγος

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ»

«ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ» Εισηγήτρια: Έφη Γουνελά Στέλεχος της ΕΕΤΑΑ ΑΠΟΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ & ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ Η υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Το Κυπριακό Σηµείο Επαφήσ «Ευρώπη για τουσ Πολίτεσ» συγχρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Παιδείασ και Πολιτισµού τησ Κυπριακήσ ηµοκρατίασ (50%) και από την Ευρωπα)κή Επιτροπή (50%) 27 χώρες 495 εκατοµµύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΗ-ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ- ΣΥΝΕΧΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ H αντίληψή μας για τον εθελοντισμό Τι προσφέρουν οι εθελοντές Δούναι και λαβείν Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ»

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ» Έχοντας υπόψη: ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ «ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ» 1. Το άρθρο 7 του Ν. 1268/1982 «Για τη δομή και λειτουργία των ΑΕΙ», όπως ισχύει σήμερα, 2. Το άρθρο 28, παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας

Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Τι είναι το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Vagonetto είναι ένα θεματικό πάρκο, μοναδικό στον ελληνικό χώρο, που δίνει στον επισκέπτη τη δυνατότητα να γνωρίσει βήμα βήμα τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία

Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστική και Δημιουργική Βιομηχανία Πολιτιστικές βιομηχανίες, ως όρος εισάγεται στις αρχές του εικοστού αιώνα, Αρχικά εμφανίστηκε από τους Μαξ Χορκ-χάιμερ και Τίοντορ Αντόρνο (Μax Horkheimer, Theodor

Διαβάστε περισσότερα

Ίσως ο ρόλος του µουσειολόγου να µην έχει γίνει πλατύτερα. γνωρίζει καλά αυτό που η κυρία Σκαλτσά χαρακτηρίζει ως θεωρία του

Ίσως ο ρόλος του µουσειολόγου να µην έχει γίνει πλατύτερα. γνωρίζει καλά αυτό που η κυρία Σκαλτσά χαρακτηρίζει ως θεωρία του Τριήµερο συµπόσιο: Τα µουσεία και ο ρόλος τους στη σύγχρονη κοινωνία Για να µπορεί κάποιος να διαβάσει το µουσείο, πρέπει να έχει προηγηθεί η παρέµβαση του ειδικού µουσειολόγου, ο οποίος θα έχει σκεφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συµβούλων Μάνατζµεντ (FEACO-European Federation of Management Consultancies

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού

Πρόγραμμα Εκδηλώσεων. Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού ΠΜΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Τόποι/ταυτότητες/ φυσική και πολιτιστική κληρονομιά: κρίσι-μα θέματα στρατηγικού σχεδιασμού Εορτασμός Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς «Κρίσεις: συνέχειες

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός

Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δημιουργικός Τουρισμός - Πολιτισμός Προτεραιότητες Εθνικής και Περιφερειακής Στρατηγικής Έξυπνης Εξειδίκευσης Βούλγαρης Αριστείδης Αυτόνομο Γραφείο RIS 3 Τρίκαλα, 19 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Σκοπός και περιεχόµενο του ολοήµερου δηµοτικού σχολείου Το ολοήµερο σχολείο έχει έντονο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιεχόµενο. Σχεδιάστηκε για να εξυπηρετήσει υψηλούς παιδαγωγικούς στόχους,

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ = O ΚΛΑ ΟΣ ΤΟΥ MANAGEMENT ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 26 Ιανουαρίου 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ /ΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΙΜΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

Αθήνα, 26 Ιανουαρίου 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ /ΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΙΜΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ /ΝΣΗ /ΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΙΜΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Αθήνα, 26 Ιανουαρίου 2011 ΥΠΠΟΤ/ ΙΟΙΚ/Α1/8104 Ταχ. /νση : Μπουµπουλίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας

Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Ο Πολιτισμός ως στρατηγικός παράγοντας ανάπτυξης στην Προγραμματική Περίοδο 2014 2020 Δρ Λίνα Μενδώνη Γενική Γραμματέας Περιφερειακό Αναπτυξιακό Συνέδριο Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για την προγραμματική

Διαβάστε περισσότερα

Θεματικές ενότητες εκθεμάτων

Θεματικές ενότητες εκθεμάτων Δημοτικό Συμβούλιο 17.3.2014 Τι είναι; 2 Είναι ένας χώρος εκπαίδευσης & ψυχαγωγίας προσανατολισμένος στις φυσικές επιστήμες και την νέα τεχνολογία. Στόχος του είναι η κατανόηση από τον επισκέπτη των επιστημονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία

Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία Τι είναι περιβάλλον; Το περιβάλλον προσεγγίζεται... ως «πρόβλημα»... ως φυσικός πόρος... ως φύση... ως ο χώρος της καθημερινής μας ζωής... ως ο χώρος της συλλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Άντρη Σάββα Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Αλεθρικού Σχ. χρονιά: 2012-2013 Γενική περιγραφή Περιφερειακό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ Μαρία Οικονόμου (Πανεπιστήμιο Γλασκώβης & Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Λευκωσία, 14 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

«Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου»

«Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου» «Ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος του μουσείου. Το έργο του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου» Ζαμπέλ Μουρατιάν Εκπαιδευτικός Μουσειολόγος Πρόεδρος Σ Ελληνικού Παιδικού Μουσείου Το μουσείο Το μουσείοείναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ιαπολιτισµικά Εκπαιδευτικά Προγράµµατα του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος

ιαπολιτισµικά Εκπαιδευτικά Προγράµµατα του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος ιαπολιτισµικά Εκπαιδευτικά Προγράµµατα του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος Το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος µετράει 33 χρόνια ύπαρξης. Είναι ιδιωτικό µουσείο και ιδρύθηκε το 1977 για να συλλέξει, να διατηρήσει, να

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Μαθήματος - Διάγραμμα Μαθημάτων

Περιεχόμενα Μαθήματος - Διάγραμμα Μαθημάτων Μουσειολογία Ι 1ΜΟ 209 Μάθημα Υποχρεωτικό 3 ου έτους, 5 ου εξαμήνου, κατεύθυνσης Μουσειολογίας Ιστοσελίδα μαθήματος: http://www.aegean.gr/culturaltec/meconomou/ Διδάσκουσα: Μαρία Οικονόμου E-mail: m.economou@aegean.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 Εκπαιδευτικά προγράμματα μουσειακής αγωγής για σχολικές ομάδες Σχολικό έτος 2015 2016 Οι εξειδικευμένες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι.

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ. Κυρίτση Ι. «Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ & ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΙΚΤΥΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΩΝ» ίκτυο Υπηρεσιών Πρόληψης & Έγκαιρης Παρέµβασης ΚΕΘΕΑ Αισώπου Β., Αλαµπάνου Ε., Κυρίτση Ι., Τσιώτρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς;

Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; Ζωγραφιά: Β. Χατζηβαρσάνης 2014, ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Γ φάση: Γιατί έτσι κι όχι αλλιώς; 95 Οδηγίες για τις δραστηριότητες της Γ φάσης Έχοντας συζητήσει για την κατάσταση της γειτονιάς μας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτή Πρόσβαση και αρχαιολογικά Δεδομένα.

Ανοικτή Πρόσβαση και αρχαιολογικά Δεδομένα. Ανοικτή Πρόσβαση και αρχαιολογικά Δεδομένα. Εισηγήτριες: Κανελλοπούλου Μπότη Μαρία, Δικηγόρος, Επίκουρη Καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου Βουλιγέα Ελένη, Αρχαιολόγος της Η Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης

Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Επιτροπή Συντονισμού της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Σχέδιο Κειμένου Βασικών Αρχών και Κατευθύνσεων Εθνική Στρατηγική για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση 22 Μαΐου 2013 1 "Δεν μπορεί να υπάρξει διοικητική μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Επιχορήγησης Πολιτιστικών/Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων μέσω Προγράμματος Ενίσχυσης Ησσονος Σημασίας (de minimis)

Σχέδιο Επιχορήγησης Πολιτιστικών/Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων μέσω Προγράμματος Ενίσχυσης Ησσονος Σημασίας (de minimis) Σχέδιο Επιχορήγησης Πολιτιστικών/Καλλιτεχνικών Εκδηλώσεων μέσω Προγράμματος Ενίσχυσης Ησσονος Σημασίας (de minimis) Α. ΓΕΝΙΚΑ Οι πολιτιστικές/καλλιτεχνικές εκδηλώσεις συμβάλλουν στη δημιουργία θετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

Το Cedefop με λίγα λόγια. Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων

Το Cedefop με λίγα λόγια. Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων Το Cedefop με λίγα λόγια Ο οργανισμός που στηρίζει την ευρωπαϊκή πολιτική για την ανάπτυξη των επαγγελματικών δεξιοτήτων Περισσότερες πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να αναζητηθούν στο διαδίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Η πρώτη παρέμβαση αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. τουρισμό ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΑΡΧΑΙΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ Συμβολή του ΔΙΑΖΩΜΑΤΟΣ στον πολιτιστικό τουρισμό Η πολιτιστική διαδρομή, ως επώνυμο τουριστικό προϊόν Η πολιτιστική διαδρομή είναι ένα εξειδικευμένο

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης

ποδράσηη Το Βυζαντινό Κάστρο Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού 9ο ΕΠΑΛ Θεσσαλονίκης Το Βυζαντινό Κάστρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ

ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΑΡΧΕΣ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ 31/01/2014 ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΕΡΟΥΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Α/ΘΜΙΑΣ 4 Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΧΑΝΙΩΝ Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ & ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Εισαγωγή Σχολείο και Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr

ΑΔΑ: ΒΙΦΓ9-ΟΔ1. e-mail:kitsios@epeaek.gr ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΙ ΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ Μονάδα Α2 ιεύθυνση:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!»

1. Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα «Χαίρε και Πίει ή αλλιώς στην υγειά μας!» ΑΘΗΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται Εκπαιδευτικά Προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Νίκης 33, 105 57, Αθήνα Τηλ.: 210 3314837, Fax: 210 3212785, E-mail: mail@ipem-doe.gr

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Νίκης 33, 105 57, Αθήνα Τηλ.: 210 3314837, Fax: 210 3212785, E-mail: mail@ipem-doe.gr Αθήνα, 24.03.2015 Αριθ. Πρωτ.:894 Πληροφορίες: Γ. Γιούρντας, Ν. Υφαντόπουλος Τηλ. 210 3314837 e-mail: mail@ipem-doe.gr Πρόσκληση Εκδήλωσης Ενδιαφέροντος Συμμετοχής στις Επιμορφωτικές Πρωτοβουλίες του ΙΠΕΜ/ΔΟΕ

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών

Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών 1 ΒΑΣΙΚΑ - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ, ΟΜΕΣ, &

Διαβάστε περισσότερα

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 9

Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 9 Ι.Ε.Κ. ΧΑΝΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΑ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2012-2013 ΜΑΘΗΜΑ 9 ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΕΚΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Μουσειακή αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα