Η διαλεκτική μεταξύ Ιατρικής και θαυμάτων στην Ανατολική Χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η διαλεκτική μεταξύ Ιατρικής και θαυμάτων στην Ανατολική Χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία"

Transcript

1 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ HISTORY OF MEDICINE ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(4): Η διαλεκτική μεταξύ Ιατρικής και θαυμάτων στην Ανατολική Χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία Τα θαύματα στην ιστορική βιβλιογραφία συχνά τοποθετούνται απέναντι στη συμβατική Ιατρική και συνεξετάζονται στο πλαίσιο της λαϊκής ιατρικής θυμοσοφίας. Παρ ότι τα τελευταία χρόνια η μελέτη του βίου των αγίων και των σύστοιχων θαυμάτων έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των ιστορικών, παραμένει ασαφές αν τα θαύματα πρέπει να θεωρηθούν μια ιδιαίτερη θεραπευτική πρακτική, εμφανώς διακριτή από τη λαϊκή ιατροφιλοσοφία. Στο παρόν άρθρο, επιχειρείται αδρά να δειχθεί ότι η εφαρμοζόμενη από την εκκλησία ιατρική πρακτική αναγνωρίζει πλήρως την κλασική ιατρική επιστήμη της εποχής και υπό ένα πρίσμα προσφέρει αυτό που σήμερα αποκαλείται «ολιστική Ιατρική». Στη συνέχεια, αναφέρονται στοιχεία από διάφορες κατηγορίες θαυμάτων και κυρίως σε ιδιαίτερες κατηγορίες ηλικιών, όπως οι γυναίκες, τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι, καθώς και σε ιδιαίτερες κατηγορίες νοσημάτων, όπως ψυχιατρικά, νευρολογικά, καθώς και τα οφθαλμιατρικά θαύματα και οι μεταμοσχεύσεις. Τέλος, αναφέρεται ότι η ύπαρξη των θαυμάτων ταυτόχρονα με την πρόοδο της Ιατρικής κατά το Βυζάντιο αποδεικνύει ότι οι Βυζαντινοί, τουλάχιστον στο κοσμικό πλαίσιο, απέδιδαν ιδιαίτερη σημασία στο σώμα και τη θεραπεία του. ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(4): Α.Φ. Μεντής, 1 Ε. Καραρίζου Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2 Νευρολογική Κλινική, Νοσοκομείο «Αιγινήτειο», Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα The dialectic relationship between medicine and miracles in the Eastern Christian Roman Empire Λέξεις ευρετηρίου Άγιοι Βυζάντιο Διαλεκτική Θαύμα Ιατρική Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε OΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Οι δύο φράσεις «ασθενεί το σώμα, ασθενεί και η ψυχή» και «το πνεύμα εστί πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής» απηχούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη χριστιανική αντίληψη για το σύνολο σώματος-ψυχής. Είναι ενδιαφέρουσα η αντιπαραβολή των λέξεων σώμα-σάρκα και ψυχή-πνεύμα, καθώς στη χριστιανοσύνη, πολύ εντονότερα από την αρχαιότητα, το σώμα και η σάρκα θα αποκτήσουν διαφορετικές έννοιες, ενώ η ψυχή θα προταχθεί ως η κατ εξοχήν μέριμνα των χριστιανών. Οι ευαγγελικές αυτές φράσεις αναγνωρίζουν ότι η ασθένεια του σώματος επιφέρει την ασθένεια της ψυχής και είναι διανοητικά ανώτερες από το «νους υγιής εν σώματι υγιή», ενώ, παράλληλα, αποκαλύπτουν την ευμετάβλητη δράση του σώματος παρά την προθυμία του πνεύματος. Οι εν λόγω αντιλήψεις, σε συνδυασμό με την αίσθηση του Προπατορικού Αμαρτήματος, είναι διάχυτες στην ασκητική ζωή. Όπως συνάγεται από τη μελέτη της ασκητικής γραμματείας, η ασθένεια συχνά προσλαμβάνεται ως θεία δωρεά που βοηθάει τον άνθρωπο στην ακηδεία του σώματος. 1 Η ύπαρξη της συγκεκριμένης δοκιμασίας μπορεί να θεωρηθεί τρόπος προσέγγισης της κατανόησης της σταυρικής θυσίας και της δοκιμασίας, ως συνέχεια του Προπατορικού Αμαρτήματος, προσβλέποντας τελικά στη λύτρωση. 2 Παρ όλα αυτά, όπως φαίνεται από τα θαύματα του Αγίου Αρτεμίου, ο λαός δεν ακολουθούσε ακριβώς την ασκητικότητα αυτής της προσέγγισης. 1 Τα θαύματα στην ιστορική βιβλιογραφία συχνά τοποθετούνται απέναντι στη συμβατική Ιατρική και συνεξετάζονται στο πλαίσιο της λαϊκής ιατρικής θυμοσοφίας. Παρ ότι τα τελευταία χρόνια η μελέτη του βίου των αγίων και των θαυμάτων τους έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των ιστορικών, παραμένει ασαφές αν τα θαύματα πρέπει να θεωρηθούν μια ιδιαίτερη θεραπευτική πρακτική, εμφανώς διακριτή από τη λαϊκή ιατροφιλοσοφία. 3,4 Για την ανάλυση του συγκεκριμένου ερωτήματος, πρέπει να αναλυθεί πρώτον η σχέση της Ιατρικής και της πίστης μέσω και μέσα από την οποία πηγάζουν και εξηγούνται τα θαύματα και δεύτερον η συσχέτιση των θαυμάτων με τη λαϊκή Ιατρική κατά τα χρόνια της Ανατολικής Χριστιανικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. 5 Ως προς το πρώτο ερώτημα, σε αντίθεση ενδεχομένως με άλλες επιστήμες, η σχέση μεταξύ της πίστης και της

2 562 Α.Φ. ΜΕΝΤΗΣ και Ε. ΚΑΡΑΡΙΖΟΥ Ιατρικής ανιχνεύεται συχνά κατά τη βυζαντινή περίοδο και έχει ανασκοπηθεί προηγουμένως. 6 Αναλυτικότερα, οι γιατροί που επιχειρούν να κατανοήσουν την παθοφυσιολογία και να θεραπεύσουν τα νοσήματα παραλληλίζονται από το Συμεών το Θεολόγο με τους ιερείς και τους αγίους που θεραπεύουν τα ψυχικά νοσήματα. Επιπλέον, η άσκηση της Ιατρικής στο νοσοκομείο είναι μια δοκιμασία της αγάπης απέναντι στους ασθενείς («ενταύθα, νόσος φιλοσοφείται και συμφορά μακαρίζεται και το συμπαθές δοκιμάζεται»). Παράλληλα, η φροντίδα για τους ασθενείς αποτελεί για τους ίδιους τους πατέρες της Εκκλησίας ύψιστη προσφορά αλληλεγγύης και φιλανθρωπίας, η οποία ως ιδέα και πράξη-δράση συνιστά πτυχή του μοντερνισμού του Βυζαντίου απέναντι στην αρχαιότητα. 5 Η πρόνοια του Θεού εκδηλώνεται ταυτόχρονα στα θαύματα και την άσκηση της Ιατρικής, ενώ οι απόψεις του Ωριγένη ότι τα γήινα φάρμακα είναι δώρο του Θεού εκφράζουν το περιεχόμενο της Σοφίας Σειράχ: «Κύριος έκτισεν εκ γης φάρμακα» κατά την Παλαιά Διαθήκη (Σοφία Σειράχ, κεφ. Λη). 6 Παρ ότι το Βυζάντιο έχει δεχθεί έντονη κριτική για την ανάπτυξη των επιστημών, στην Ιατρική, ωστόσο, διετέλεσε σημαίνοντα ρόλο, όπως μαρτυρά η συγγραφή κορυφαίων ιατρικών συγγραμμάτων, π.χ. η «Τετράβιβλος» του Αετίου και τα θέματα Μαιευτικής-Παιδιατρικής του Παύλου του Αιγινήτη, ενώ η κριτική αμφισβήτησε έργα αρχαιότερων σπουδαίων γιατρών, όπως του Γαληνού από το Συμεών Σηθ. 6 Η ύπαρξη του θρησκευτικού στοιχείου είναι εμφανής στα έργα του Αετίου Αμιδηνού και χαρακτηριστικά στην παραγωγή φαρμάκων, καθώς και σε εκείνα του Θεόφιλου Πρωτοσπαθάριου, που ερμηνεύει με θρησκευτικό πρίσμα τις δομολειτουργικές ιδιότητες του σώματος. 6 Ως προς το δεύτερο ερώτημα, μολονότι συχνά προβάλλεται ως συγκρουσιακή η σχέση της τυπικής Ιατρικής με τη λαϊκή Ιατρική, στην οποία, μη ορθά, εντάσσονται τα θαύματα, μια περαιτέρω ανάγνωση ενδεχομένως να σημειώσει ότι πρόκειται μάλλον για ένα «συνεχές». Καθώς ο ίδιος ο Χριστός τρεις φορές χρησιμοποίησε τον όρο «ιατρός» αυτοαναφορικά, οι άγιοι ως μιμητές Χριστού μεσολαβούν για τη θεραπεία των πιστών, αντίληψη πλήρως συνυφασμένη με τη δογματική της Εκκλησίας και όχι με λαϊκές θυμοσοφίες. 7 Το θαύμα στο Βυζάντιο δεν έχει σαφή όρια. 8 Η βυζαντινή αγιογραφία βρίθει από εικόνες αγώνων μεταξύ αγίων και μάγων. Τα θαύματα, σε πολλές περιπτώσεις, επιτελούνται ως αποτέλεσμα βαθιάς και διαρκούς προσευχής μελέτες πάνω στις παρακλήσεις σε άγιο για ένα θαύμα σε άρρωστο παιδί θα αποτελούσαν πηγές για τις αντιλήψεις των Βυζαντινών για την αιτία των παιδικών ψυχοσωματικών νοσημάτων και, επομένως, για τη βυζαντινή κοσμοθεωρία πρέπει να ενταχθούν στην επίσημη εκκλησιαστική ζωή και όχι στη λαϊκή-μαγική Ιατρική, όπως συχνά κατατάσσεται από την ιστοριογραφία. 8 Παράλληλα, οι Άγιοι Θεραπευτές έχουν όλοι ιατρικές γνώσεις, ενώ η αγιότητά τους συχνά αναφέρεται και σε άλλες παραμέτρους εκτός από την αμιγή άσκηση Ιατρικής, όπως η απουσία λήψης χρημάτων από τους Αγίους Αναργύρους. Επίσης, η ύπαρξη θαυματουργικών πράξεων συχνά έχει καταστεί αντικείμενο έντονης κριτικής και συσχέτισης με φαινόμενα αυθυποβολής. Ωστόσο, μια περισσότερο ενδελεχής ανασκόπηση των παραδειγμάτων των αγίων που θαυματουργούν υποδεικνύει ότι οι Βυζαντινοί όχι σπάνια επικαλούνται αγίους για νοσήματα που είναι συναφή και με το βίο των αγίων ή αγίους που ήταν εν ζωή ιατροί. Επομένως, η παρουσία της ιατρικής γνώσης ή της «συμπάθειας» με την κυριολεκτική έννοια του αγίου ως προς τη συγκεκριμένη νόσο για την οποία γίνεται η επίκληση δηλώνει έναν ιδιαίτερο συγκερασμό πίστης και επιστήμης, πέραν των παραπάνω κριτικών. Η επίκληση άλλων αγίων για θαύματα συχνά έχει σχέση με το βίο των ίδιων των αγίων, όπως στην περίπτωση της Αγίας Παρασκευής, και σε άλλες περιπτώσεις με την επίκλησή τους για συγκεκριμένο νόσημα ως συνέχεια μιας προφορικής παράδοσης, όπως στην περίπτωση της Αγίας Μαρίνας. Επιπλέον, ήδη από τις πράξεις των Αποστόλων αλλά και στη συνέχεια στο Βυζάντιο, οι θεραπευτικές ενέργειες των αγίων θα διαφοροποιηθούν από τη μαγεία και τους φορείς της. Τέτοιες περιπτώσεις μαρτυρούνται σε βυζαντινά κείμενα, όπως στο Βίο της Μαρίας της Νέας και του Βασιλείου του Νέου. 4 Συνεπώς, οι Βυζαντινοί αναφορικά με τα θαύματα φαίνεται να ακολουθούν πλήρως το πλαίσιο της εκκλησιαστικής ζωής, δίνουν έμφαση στην ιατρική γνώση και, επομένως, η μελέτη των θαυμάτων στο πλαίσιο της λαϊκής-μαγικής Ιατρικής μάλλον υποεκτιμά αισθητά τα παραπάνω. Ο χαρακτήρας του «συνεχούς», η πορεία προς την παράκληση για θαύμα με τη μεσολάβηση αγίου δεν οφείλεται μόνο στην απαισιοδοξία από τις ιατρικές πρακτικές, αλλά φαίνεται να σχετίζεται με γενικότερο αναστοχασμό για ολιστική, δηλαδή ψυχοσωματική προσέγγιση, που υπό μια έννοια είναι εντονότερη στο Βυζάντιο παρά στην αρχαιότητα, και η οποία ενδεχομένως να κατέχει πρόδρομη θέση στη σημερινή ολιστική Ιατρική. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΓΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΩΝ ΑΠΟ ΔΙΑΦΟΡΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Είναι σημαντικό ότι μόνο αποκλειστικά εκπαιδευμένοι ιατροί, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί να θεραπεύουν, να επουλώνουν και να χορηγούν φάρμακα, θεωρούνται ως Άγιοι Θεραπευτές, με την προϋπόθεση να υπάρχουν και άλλα κριτήρια αγιότητας. Οι άγιοι αυτοί προήλθαν κυρίως

3 ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 563 κατά τον 1ο 4ο αιώνα και ανάμεσά τους διακρίνονται οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός, ο Άγιος Παντελεήμονας και ο Ευαγγελιστής Λουκάς. 9 Η συγκεκριμένη παρουσίαση των αγίων-ιατρών να θεραπεύουν τους ασθενείς-πιστούς βρίσκεται σε μορφολογική ομοιότητα με το γενικότερο πρότυπο της απεικόνισης των θαυμάτων του Χριστού. 10 Ο Άγιος Λουκάς, συγγραφέας του τρίτου Ευαγγελίου και των Πράξεων των Αποστόλων, υπήρξε ο ίδιος γιατρός, ενώ στο Ευαγγέλιό του περιγράφει με ιατρική ακρίβεια και χρήση παραδοσιακών ιπποκρατικών όρων τα θαύματα του Χριστού, αναδεικνύοντας με τον τρόπο αυτόν τη σύμφυση πίστης και Ιατρικής στο πρόσωπο ενός μορφωμένου ιατρού και αγίου. Υπό το πρίσμα αυτό, το Βυζάντιο ή η Ανατολική Χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία φαίνεται να διατηρεί σταθερή την αρχαιοελληνική μορφή (ιπποκρατικοί όροι) και να σηματοδοτεί εκ νέου το περιεχόμενο του λόγου της (θαύματα του Χριστού). Η Αγία Μαρίνα κυρίως θεωρείται η προστάτιδα των νεφροπαθών και των εγκύων γυναικών. Η θαυματουργική της δράση επί των νεφρών συμβολίζεται κατά ορισμένους στη ζώνη που έχει τοποθετήσει στη ράχη της και βρίσκεται στο επίπεδο των νεφρών. Η τελική της νίκη επί του σατανά και της χρόνιας ταλαιπωρίας πιθανόν υποσυνείδητα να αντιστοιχεί στη χρονιότητα των νεφρικών προβλημάτων. 11 Ο Άγιος Τρόφιμος είναι ο προστάτης όσων πάσχουν από ποδάγρα και η μνήμη του εορτάστηκε ιδιαίτερα κατά το 17ο και 18ο αιώνα στη Ρώμη, ενώ ο Άγιος Βλάσιος είναι ο προστάτης όσων πάσχουν από ωτορινολαρυγγολογικά προβλήματα, ενώ η μνήμη του τιμάται ιδιαίτερα στην Κροατία. 12,13 ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ Ο ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Οι γυναίκες του Βυζαντίου που αναζητούν και δέχονται τη θαυματουργική επίδραση των αγίων αφορούν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, όπως άλλωστε προσιδιάζει στις χριστιανικές αντιλήψεις, και περιλαμβάνουν τις γυναίκες της μέσης και ανώτερης κοινωνικής τάξης, τις δούλες, τις πόρνες, τις μοναχές, τις παρθένους και τις κόρες. Ιδιαίτερες κατηγορίες γυναικών είναι, επίσης, οι χήρες και οι στείρες γυναίκες. Παρά τις μεταξύ τους διαφορές, κυρίως ως προς την ύπαρξη συνοδείας κατά την παράκληση για θαύμα, η θαυματουργική επενέργεια του αγίου επιτρεπόταν να προβληθεί κοινωνικά από τη δεχόμενη το θαύμα, για να φανεί η χάρη του αγίου («πάθους απαλλαγήν απαγγέλουσα»). Ο καρκίνος, τα νοσήματα των οφθαλμών, όπως το γλαύκωμα και η φλεγμονή των οφθαλμών, η αιμορραγία από τα γεννητικά όργανα, οι παραλύσεις, οι δερματικές νόσοι ειδικότερα, η ύπαρξη δαιμονίου ήταν οι συχνότερες νόσοι για τις οποίες γινόταν επίκληση σε άγιο. Για την υστερία των γυναικών, αρχικά είχαν προτείνει νηστεία κόπωση του οργανισμού και καταβολή που ηρεμεί πιθανόν από την υπερδιέγερση και ακινησία. Ωστόσο, η ενδεχομένως συχνά αυξημένη έντασή τους και οι παράλογες νοητικές ενοχλήσεις, ακόμη και σε διάγουσες εν ασκήσει γυναίκες, χωρίς βέβαια να μαρτυράται η εμφάνιση σωματικών χαρακτηριστικών, π.χ. μορφασμοί, κραυγές, άφρισμα στόματος, εξηγεί την αδυναμία εντόπισης του φυσικού παράγοντα, την προβολή του δαιμονίου και του πειρασμού ως της αιτίας για τη νόσο και, επομένως, την παράκληση για θαύμα. 14 Ο χαρακτηρισμός τους ως φέρουσες δαιμόνιο δεν συνεπαγόταν όμως τον εγκλεισμό τους σε μοναστήρια, αν και αυτά, υπό ορισμένες καταστάσεις, διαδραμάτιζαν και το ρόλο της θεραπείας των ψυχικώς ασθενούντων. 15 Η καταφυγή των βυζαντινών γυναικών στην παράκληση για θαυματουργική θεραπεία στην περίπτωση της δαιμονικής καταβολής και άλλων μη ιάσιμων νόσων, όπως ο καρκίνος και η παράλυση, γινόταν κατ ευθείαν χωρίς την προσφυγή σε γιατρούς ή μπορεί να γινόταν αφού είχαν καταφύγει προηγουμένως σε γιατρούς, κυρίως σε δύσκολους τοκετούς και αιμορραγίες, σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα μπορεί να είχαν αναλώσει όλη τους την περιουσία («πολλοίς ιατροίς άπαντα αυτής αναλώσασα» ή «επιθυμούσα της ρώσεως τοις Ασκληπιάδαις εαυτήν ενεχείρισε») ή, σε μεμονωμένες περιπτώσεις, μπορεί να γινόταν με ανάστροφη αντίληψη, δηλαδή να αποζητούσαν το θαύμα προκειμένου να πιστέψουν. 4 Η αντίληψη της γυναικείας παρουσίας ως θεραπεύτριας του κοινωνικού χώρου αναδύεται σύμφωνα με απόψεις κατά και μετά την Εικονομαχία, λόγω των γυναικών αυτοκρατόρων-προστάτιδων της προσκύνησης των εικόνων, και μάλιστα ο αριθμός των αγίων-γυναικών φαίνεται να αυξάνει κατά την Εικονομαχία σε σχέση με τους δύο προηγούμενους αιώνες. 3 Επιπρόσθετα, ο μοναχισμός προβάλλεται ως ορθότερος τρόπος ζωής, ενώ οι φορείς του παραβάλλονται με τους «λαμπρούς θεραπευτές αγίους». 16 Σύμφωνα με τα παραπάνω πρότυπα, η κοίμηση του ανθρώπου είναι καθορισμένη από το Θεό, χωρίς την αιτία της σωματικής νόσου, η οποία μάλιστα από την Ειρήνη Χρυσοβαλάντου προβάλλεται ως μεγάλη πνευματική ωφέλεια, ενώ μόνο η ψυχική ασθένεια αξιολογείται ως νοσηρή, για την οποία μάλιστα η μοναχή θα δράσει ως θεραπεύτρια. 16 Ως προς τις Άγιες Θεραπεύτριες, η Αγία Θεοδώρα της Θεσσαλονίκης, η Αγία Μαρία η Νεοτέρα, η Αγία Ελισάβετ και η Αγία Θωμαΐς αποτελούν πέντε χαρακτηριστικές περιπτώσεις Αγίων Θεραπευτριών, ο βίος των οποίων έχει περιγραφεί αναλυτικά. 3 Συχνά, οι γυναίκες αναζητούν

4 564 Α.Φ. ΜΕΝΤΗΣ και Ε. ΚΑΡΑΡΙΖΟΥ θεραπεία από γυναίκες-θεραπεύτριες, κυρίως για ιδιαίτερα γυναικολογικά προβλήματα όπως ο καρκίνος του μαστού, οι διαταραχές της έμμηνης ρύσης, η απουσία θηλασμού, αλλά παρ όλα αυτά επικαλούνται και αγίους για αντίστοιχα προβλήματα. Επίσης, και άνδρες βυζαντινοί προσφεύγουν σε Άγιες Θεραπεύτριες. ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ Ο ΓΗΡΙΑΤΡΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Για τους ηλικιωμένους του Βυζαντίου, δεν υπάρχει συγκεκριμένη συλλογή πληροφοριών για θαυματουργικές επιδράσεις. Ωστόσο, η σημασία των Βυζαντινών επί του θέματος φαίνεται από τη χρήση του όρου «γερόντων ιατρός» και το σύνολο των ιατρικών συγγραμμάτων που συμβουλεύουν για την ψυχική υγεία των ηλικιωμένων, προτείνοντας περιπάτους, τρίψεις και λουτρά, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνουν, κυρίως ο Αέτιος, σε νοσήματα τα οποία είναι συχνά σε ηλικιωμένους, όπως η ουρική (ποδάγρα) και η ρευματοειδής αρθρίτιδα ή η νεφρολιθίαση, ή για την ομαλή διούρηση, καθώς και για τα εγκεφαλικά επεισόδια, τη βρογχίτιδα ή τη δυσκοιλιότητα. 17,18 Άλλωστε, για πρώτη φορά στην ιστορία της Ιατρικής παρατηρείται επί Βυζαντίου η εμφάνιση των πρώτων γηροκομείων. 19 Αν και αναφέρεται ότι αρκετές ασθενείς ταλαιπωρούνταν πολλά χρόνια από δαιμόνια ή/και είχαν καρκίνο, οπότε ενδεχομένως ορισμένες από αυτές να ήταν ηλικιωμένες, ωστόσο, υπάρχουν και ορισμένες σαφείς αναφορές θαυμάτων σε ηλικιωμένες και μάλιστα, συνήθως, σημειώνεται η ύπαρξη χηρείας: Ο όσιος Ευστράτιος θεράπευσε μια ογδοντάχρονη. Χήρες παρακαλούσαν για θαύμα επί της ανίατης ασθένειας του παιδιού τους, για να μη μείνουν μόνες, όπως στην περίπτωση του θαύματος του Αγίου Ηλία του Νέου («αποβαλούσα γαρ ως έλεγον τον υιόν από της άγαν λύπης και της αμετρίας των οδυρμών ήλθεν εις έκτασιν των κατά φύσιν φρενών») ή της χήρας μητέρας, η ετοιμοθάνατη κόρη της οποίας σώθηκε από τον όσιο Νικόλαο. Επίσης, ηλικιωμένη γυναίκα από τη Βοιωτία με οφθαλμολογικό πρόβλημα έκανε παράκληση στον Όσιο Λουκά. 4 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ: ΠΩΣ ΦΘΑΝΟΥΜΕ ΕΩΣ ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ Το μόνο ψυχιατρικό ίδρυμα του Βυζαντίου υπήρξε το «καταγώγιον της Αγίας Αναστασίας», αν και τα μοναστήρια διαδραματίζουν επίσης κάποιο ρόλο, κυρίως για τους ανίατους, η παραφροσύνη των οποίων είχε συνδεθεί με την κατάρα Για τα ψυχικά νοσήματα και κυρίως τη μανία και τη μελαγχολία είχαν προταθεί αιώρα, λουτροθεραπεία, δίαιτα ή υπνωτικά φάρμακα από γιατρούς όπως ο Αέτιος Αμιδηνός, ο Παύλος Αιγινήτης και ο Ιωάννης Ακτουάριος. 22 Όσον αφορά στην επιληψία, ήδη από την εποχή του Ιπποκράτη και του Γαληνού έως και τον Ακτουάριο, που θεωρούσε τον εγκέφαλο πηγή των κινήσεων και των συναισθημάτων, καθώς και έδρα της ψυχής, η εν λόγω νόσος θεωρείται οργανικής αιτιολογίας και ειδικότερα συσσώρευσης του φλέγματος γύρω από τον εγκέφαλο και, μεταγενέστερα, απόφραξης των κοιλιών του εγκεφάλου. Παρ όλα αυτά, ο Αλέξανδρος Τραλλειανός, εκφράζοντας με σύγχρονους όρους την έννοια του placebo, επέτρεπε τη χρήση μαγικών σκευασμάτων αν ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονταν καλύτερα. Επίσης, όπως φαίνεται από κείμενα του Λέοντα του ιατροσοφιστή, οι απλοί άνθρωποι του Βυζαντίου την αντιλαμβάνονταν ως δαιμονική ασθένεια. 23 Ως προς αυτό, η περίπτωση του Μιχαήλ IV αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό, γιατί αποδεικνύει ότι παρά τις καλά ιατρικά καθιερωμένες αντιλήψεις η επιληψία έχει φυσικά αιτία στην περίπτωσή του θεωρήθηκε ως αιτία η δαιμονική κατάληψη, εξ αιτίας των πράξεων δολοφονίας που έκανε. 24 Για τις παραπάνω πεποιθήσεις και κυρίως το ρόλο της Εκκλησίας έχει ακολουθηθεί κριτική στάση. 23,25 Όμως, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η έννοια του δαιμονίου συνιστά ιδιαίτερο εννοιολογικό πλαίσιο και καλύπτει ένα ευρύτερο φάσμα ψυχικών νοσημάτων σε μια εποχή όπου οι γνώσεις για τον εγκέφαλο ήταν ελάχιστες και όπου, επομένως, θεωρούνταν μη εύκολα ιάσιμα. Επίσης, σε κάθε εποχή, η απόσταση μεταξύ της γνώσης των επιστημόνων και του λαϊκού κόσμου δεν έχει μεταβληθεί αισθητά, τηρουμένων των αναλογιών. Ίσης σημασίας είναι το γεγονός ότι, ως προς τη θεραπεία, οι ιατροί εστιάζουν στην πρόληψη και στην πτωχή σε πολλά λιπαρά δίαιτα, καθώς και στην επάλειψη με θεραπευτικό έλαιο, πράξεις που επισημαίνονται ωστόσο και από την ίδια την Εκκλησία για την εν γένει ζωή. 23 Τέλος, δεδομένου ότι, όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι Βυζαντινοί συγγραφείς, οι ρίζες της επιληψίας βρίσκονται στην παιδική ηλικία, η αιτία της εμφάνισης επιληψίας σε παιδί θα αποδοθεί ενδεχομένως στην ύπαρξη δαιμονίου και θα προσλάβει μεγαλύτερη σημασία λόγω της κατά τ άλλα αγνότητας της παιδικής ηλικίας. 23 Ωστόσο, εκ του αποτελέσματος, το παράδειγμα της εκκλησιαστικής ολιστικής θεραπευτικής όπου εντάσσεται η ύπαρξη θαυμάτων πρέπει να αναγνωριστεί τουλάχιστον όσον αφορά στην αυξημένη φροντίδα με την οποία είχε περιλάβει το θέμα. Ο Χριστός, ο Απόστολος Ανδρέας, ο Άγιος Τύχωνας και άλλοι λέγεται ότι θεράπευσαν άτομα από την επιληψία. Ο Άγιος Τύχωνας λέγεται ότι καταράστηκε κάποιον με επιληψία και τα ερείπια της εκκλησίας του θεράπευαν τη νόσο. Ωστόσο, κατά τη χριστιανική παράδοση, επιληψία δεν είχαν

5 ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 565 μόνο δαιμονισμένοι αλλά και άγιοι. Υποστηρίχθηκε επίσης ότι η επιληψία κροταφικού λοβού ερμηνευόταν ως θαύμα και συνοδευόταν από θρησκευτική πίστη. Θεωρείται ότι υπάρχουν μόνο δύο σαφείς αναφορές στη Βίβλο για την επιληψία, η περίπτωση του επιληπτικού αγοριού στο Μάρκο και η αναφορά στο Ματθαίο. Και στις δύο περιπτώσεις, το νόσημα παρουσιάζεται να είναι αποτέλεσμα της επιρροής ενός ακάθαρτου πνεύματος, άποψη που αντανακλούσε τις τότε κοινωνικές αντιλήψεις στο Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο (θ, 14 29), όπου ο Ιησούς θεραπεύει ένα αγόρι με επιληψία. Η κεφαλαλγία, ως συχνότερη νευρολογική πάθηση αλλά και σύμπτωμα πολλών συστηματικών νοσημάτων, αντιμετωπιζόταν επίσης συχνά ως ψυχοσωματικό νόσημα ενώ οι πάσχοντες ως δαιμονισμένοι. Η θεραπεία των κεφαλαλγιών ήταν συχνά απόδειξη ενός θαύματος. Ο Άγιος Φιλόθεος θέτει πρώτο στα «μετά θάνατον» θαύματα του Αγίου Γρηγορίου Ιερού Παλαμά τη θεραπεία ενός Ιερομονάχου Μονής της Θεσσαλονίκης, ο οποίος έπασχε από δεινή κεφαλαλγία. Το πρόβλημα στη σύγχρονη ιατρική γλώσσα ήταν νευρολογικό ή ογκολογικό, επειδή ο πόνος ήταν οξύς και ενώ στην αρχή της νόσου η οποία διήρκεσε 7 χρόνια! εμφανιζόταν 2 3 φορές το μήνα, στην πορεία έγινε καθημερινός. Άλλα θαύματα του Αγίου Γρηγορίου, που αφορούν σε νευρολογικά νοσήματα, αναφέρονται σε θεραπείες παραλυτικών. Μια περίπτωση αφορά στο Δομέστιχο, που έμεινε παράλυτος από άγνωστη αιτία, αλλά με την ψυχρά δίαιτα και με τις άλλες επιμέλειες των ιατρών περιορίστηκε η νόσος μόνο στον αντίχειρα, το δείκτη και το μέσο δάκτυλο του δεξιού χεριού. Σε άλλη περίπτωση θεραπείας παράλυτου χεριού μιας γυναίκας «ευγενούς καί κοσμίας», ο Άγιος θεράπευσε προηγουμένως την απιστία της ασθενούς. Αναφέρεται ότι στη βάση του περίφημου «Ιδρών Κίων», της Αγίας Σοφίας, που είναι ο κίονας του Αγίου Γρηγορίου του Θαυματουργού, υπάρχει θαυματουργή πηγή νερού που στάζει από την τρύπα του κίονα, η οποία σχηματίστηκε από τα χέρια των πιστών. Φημολογείται, επίσης, ότι ακουμπώντας το κεφάλι του εκεί ο ασθενής που είχε πονοκέφαλο, ανακουφιζόταν. Δίπλα στην προβατική πύλη του τείχους της Ιερουσαλήμ βρισκόταν η Βηθεσδά, η κολυμβήθρα του ελέους. Γύρω της είχε πέντε στοές πλημμυρισμένες από λογής-λογής αρρώστους, ήταν ένα νοσοκομείο του Θεού, επειδή όλοι αυτοί, τυφλοί, ανάπηροι, παράλυτοι, περίμεναν με αγωνία και ελπίδα να κατέβει κάθε τόσο ο άγγελος, ο απεσταλμένος του Θεού, να ταράξει τα νερά της δεξαμενής. Την Κυριακή του Παραλύτου, ο ασθενής που έπασχε από παράλυση στα άκρα γινόταν αμέσως καλά! Για τα ψυχοσωματικά νοσήματα, επομένως, που αντιμετωπίζονται ολιστικά στο Βυζάντιο, Αγία Προστάτιδα θεωρείται η Αγία Ερμιόνη, γυναίκα ιατρός που έζησε μεταξύ του 1ου και του 2ου αιώνα μ.χ. 26 ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΑΓΙΩΝ Τα θαύματα σε τυφλούς αποτελούν για τη χριστιανοσύνη ιδιαίτερη κατηγορία θαυμάτων, κυρίως λόγω του ιδιαίτερου συμβολισμού που έχει η όραση όχι μόνο για τη σωματική λειτουργία αλλά και ως σύμβολο της όψης του φωτός, το οποίο ταυτίζεται με την αλήθεια του Χριστού. Οι θεραπείες τυφλών κατέχουν δεσπόζουσα θέση στα κείμενα του Ευαγγελίου. Η τύφλωση του Σαούλ και η μετατροπή του σε απόστολο των Εθνών αποτελεί το πλέον συγκλονιστικό παράδειγμα που καταδεικνύει το συμβολισμό της όρασης ως εύρεσης της χριστιανικής αλήθειας, ενώ το πνεύμα αυτό είναι διάχυτο και στα βυζαντινά χρόνια. 27 Οι Άγιοι Θεραπευτές των οφθαλμών είναι ο Άγιος Λουκάς, που ονομάστηκε πραγματικός θεραπευτής, ο Άγιος Παντελεήμονας, μεγαλομάρτυρας και ιατρός, ο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκης, η Αγία Πρωτομάρτυς και Ισαπόστολος Θέκλα, οι θαυματουργικές θεραπείες της οποίας, μάλιστα, απέτρεψαν την πανδημία οφθαλμίτιδας και προκάλεσαν την οργή των γιατρών της περιοχής, ο Άγιος Συμεών ο Νεότερος, η Αγία Νίνα, της οποίας ο βασιλιάς τυφλώθηκε από κεραυνό πριν προλάβει να δράσει εναντίον της και θεραπεύτηκε στη συνέχεια μετά από παράκλησή της, και ιδιαίτερα οι Άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός, καθώς και οι Άγιοι Ανάργυροι Κύρος και Ιωάννης. Η Αγία Παρασκευή θεωρείται η προστάτιδα των οφθαλμών, η οποία συχνά απεικονίζεται να κρατά ένα δίσκο με τα μάτια της. Η θεραπευτική της χάρη έγκειται στο γεγονός ότι θεράπευσε το βασανιστή της αυτοκράτορα Αντωνίνο, ο οποίος τυφλώθηκε ως επακόλουθο της αλαζονείας του και των βασανιστηρίων στα οποία υπέβαλε την Αγία. Για τα νοσήματα των οφθαλμών κατά τα Βυζαντινά χρόνια υπήρχαν και ιαματικές πηγές, όπως η πηγή της Αγίας Ελισάβετ για τα πονεμένα μάτια, του Αγίου Μηνά, και προεξέχουσα η Ζωοδόχος Πηγή στην Κωνσταντινούπολη («χαίροις η ζωοδόχος πηγή... τυφλών η ανάβλεψις»). 27 Εκτός από τις θαυματουργικές επιδράσεις των αγίων, η Εκκλησία είχε προνοήσει και για την ύπαρξη κατάλληλων ξενώνων αναφορικά με τη θεραπεία ασθενών με οφθαλμολογικά προβλήματα. Γίνεται πλέον αποδεκτό ότι σε αυτούς τους ξενώνες επιτελούνταν χειρουργικές επεμβάσεις συνοδευόμενες από την ευλογία των αγίων και ότι οι γιατροί του μοναστηριού εκτελούσαν εγχειρήσεις καταρράκτη, το σύνολο των οποίων έχει ανασκοπηθεί προηγουμένως. 28 Από το σύνολο αυτών, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες είναι οι δύο ακόλουθες περιπτώσεις. H πρώτη αφορά στη θεραπεία ενός

6 566 Α.Φ. ΜΕΝΤΗΣ και Ε. ΚΑΡΑΡΙΖΟΥ πλούσιου και ενός πτωχού, η οποία επήλθε μόνον όταν ο πτωχός υπέφερε και ο πλούσιος δάκρυσε για τους πόνους του πτωχού, εκφράζοντας την αγάπη ως προϋπόθεση για τη θεραπεία μαζί με την πίστη. Η δεύτερη αφορά στη θεραπεία λευκώματος, όπου ο ασθενής λαμβάνει εντολή από τους Αγίους Αναργύρους να πλύνει τους οφθαλμούς του με ένα ειδικό υγρό, που έχει έντονη καυστικότητα και μπορεί να προκαλέσει την τύφλωση. 28 Δεδομένου ότι οι θεραπείες αυτές και οι εμφανίσεις των αγίων συμβαίνουν ως επί το πλείστον κατά την παραμονή τους στους ξενώνες, είναι ενδιαφέρον να τονιστεί ότι οι θεραπείες των αγίων υπερβαίνουν ή αντιδιαστέλλονται στην κοινή λογική, ενώ τα θεραπευτικά τους μέσα δεν μπορούν να υπαχθούν σε πλήρη κριτική, π.χ. επειδή μόνο η αλόη από το σύνολο των μέσων έχει σήμερα γνωστή θεραπευτική δράση, όπως προβάλλεται αλλού. 28 Τέλος, η σχέση μεταξύ της τύφλωσης ή, αντίθετα, της θεραπείας των οφθαλμών και της αγιογραφικής εικόνας είναι σημαντική όχι μόνο κατά την περίοδο της Εικονομαχίας. Ο ρόλος της αγιογραφικής εικόνας είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς η βλασφημία επί των εικόνων μπορεί να προκαλέσει την τύφλωση, αλλά και η επί το πρωτότυπο προσκύνησή της τη θεραπεία ως δείγμα της ενέργειας του Θεού, όπως στην περίπτωση του Αγίου Θεοδώρου Συκεώνος και τη ροή θεραπευτικού ελαίου από την εικόνα. Επίσης, η αγιογράφηση είναι πλούσια στην απεικόνιση των θαυμάτων του Χριστού επί των τυφλών. 27 ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ Ο Άγιος Παντελεήμονας, ο Άγιος Βλάσιος και ο όσιος Παυσίκακος αποτελούν τους τρεις αγίους που κατέχουν ιατρικές γνώσεις και θεραπεύουν αποκλειστικά παιδιά, κυρίως με συγγενείς διαμαρτίες, ενώ από την κατηγορία των αγίων που συν τοις άλλοις θεραπεύουν παιδιά, η μνήμη, πρωτίστως, του Αγίου Στυλιανού του Παμφλαγόνος έχει διατηρηθεί έως τις ημέρες μας. 29 Τα νοσήματα της παιδικής ηλικίας κατά τη βυζαντινή περίοδο είναι όμοια με τα σημερινά (ωτίτιδα, παρωτίτιδα, κρυολογήματα, λοιμώξεις ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού, άσθμα, βρογχίτιδα, παιδικός διαβήτης, υδροκεφαλία), ενώ άλλα έχουν πλέον ελαττωθεί λόγω των συνθηκών υγιεινής (άφθες, δυσεντερίες, ελμινθιάσεις). Ειδικότερα, για τη θεραπεία των καρκίνων των παιδιών, όπου οι Βυζαντινοί έθεσαν ορισμένα στάδια για την περαιτέρω πρόοδο και εισήγαγαν όρους που χρησιμοποιούνται έως σήμερα, είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι οι άνθρωποι της εποχής δεν πίστευαν σε κάποια προκατειλημμένη αιτία της νόσου. 30 Από την άλλη πλευρά, οι γραπτές αναφορές στα ψυχικά νοσήματα είναι σπανιότερες και μεμονωμένες και αφορούν κυρίως στη θεραπεία δαιμονίου από τα παιδιά μέσω της προσευχής, του νερού, του ελαίου και των μύρων. 29 Επίσης, οι Βυζαντινοί απέδωσαν ιδιαίτερη μέριμνα στην περιγεννητική Ιατρική. Δεδομένης της μεγάλης σημασίας του θηλασμού, που παραλληλιζόταν με το χριστιανικό κήρυγμα από τον Κλήμη Αλεξανδρέα, η ύπαρξη αγίωνπροστατριών του θηλασμού ήταν εμφανής, προκειμένου να προσφέρουν γάλα σε όσες μητέρες αδυνατούσαν να το παράγουν. Η Αγία Ωραιοζήλη και η Αγία Τρύφαινα ήταν οι κατ εξοχήν προστάτιδες του θηλασμού, ενώ μαρτυρούμενα θαύματα αποδίδονται επίσης στον Άγιο Ιγνάτιο και τον Άγιο Παντελεήμονα. 29 ΘΑΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΕΙΣ Οι θαυματουργικές περιπτώσεις μεταμοσχεύσεων με την έννοια της (επανα)τοποθέτησης μέλους του σώματος συνιστούν ιδιαίτερη κατηγορία θαυμάτων. Η πρώτη αφορά στη θαυματουργό θεραπεία της Παναγίας της Θεοτόκου, η οποία επανατοποθέτησε στο σώμα του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού το χέρι του, το οποίο είχε αφαιρεθεί προηγουμένως από το χαλίφη της Δαμασκού, έπειτα από συκοφάντηση του εικονομάχου αυτοκράτορα Λέοντα του Γ. Το θαύμα πραγματοποιήθηκε ύστερα από τη θερμή προσευχή του Αγίου και με την υπόσχεση να γράφει ύμνους για τον Υιό της και την Παναγία. Ως δείγμα ευγνωμοσύνης, τοποθέτησε στην εικόνα της Παναγίας ένα τρίτο χέρι και έκτοτε η εικόνα της, που βρίσκεται στο Άγιο Όρος, έχει ονομαστεί Παναγία η Τριχερούσα. 31 Η δεύτερη περίπτωση αφορά στο θαύμα των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού, που μεταμόσχευσαν σε λευκό πόδι από μαύρο δότη. 32,33 Ωστόσο, μολονότι το αφαιρεθέν λευκό πόδι απεικονίζεται συχνά στο έδαφος του χειρουργείου, έχει διατυπωθεί και η άποψη ότι το πόδι ενδεχομένως να ήταν το ισχαιμικό πόδι ενός νεκρού. Παράλληλα, η ύπαρξη των αγγέλων και η συμπαρουσία τους στο χειρουργείο προσδίδει έναν ιδιαίτερο συγκερασμό πίστης-επιστήμης. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Υπό το πρίσμα των παραπάνω, η φράση του Malraux ότι «το Βυζάντιο έβαλε τόσους αιώνες για να ξεχάσει το σώμα, όσους η αρχαιότητα για να το ανακαλύψει», ανεξάρτητα της ορθότητάς της για τις κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής, δεν απηχεί επακριβώς την όλη θεματική περί της φροντίδας και της θεραπείας του ασθενικού σώματος και της ψυχής που αναπτύχθηκε στο Βυζάντιο, όπως αυτή φαίνεται μέσα από τη μελέτη των θαυμάτων.

7 ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 567 ABSTRACT The dialectic relationship between medicine and miracles in the Eastern Christian Roman Empire A.F. MENTIS, 1 E. KARARIZOU 2 1 Medical School, University of Athens, Athens, 2 Department of Neurology, Eginitio Hospital, University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(4): In the literature, miracles are often placed in a position antagonistic to conventional medicine, and are co-examined in the context of folklore medical wisdom. Despite the fact that in later years the study of the lives of saints and of their miracles has attracted the interest of historians, it is debatable whether their miracles could be considered as a specific therapeutic practice, entirely discrete from traditional folklore medical wisdom. This article aims to show that the medical practice as exercised by the Church fully recognizes the classical medical science of that era, which in this light can be seen to offer what has been described as holistic medicine. Elements of different categories of miracles are reported, with a special emphasis on miracles in specific groups, such as women, children and elderly people, along with examples from various different nosological entities, such as psychiatric, neurological and ophthalmological miracles and transplantations. The reports of miracles, in combination with the progress of medicine in Byzantium provide evidence that lay people in the Byzantine epoch had a very deep concern for the body and its cure from pathological conditions and diseases. Key words: Byzantium, Dialectic, Medicine, Miracles Βιβλιογραφία 1. ΚΑΛΟΦΩΝΟΣ ΓΘ. Ασθένεια και σωματικότητα στο πρώιμο Βυζάντιο. Τα θαύματα του Αγίου Αρτεμίου. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: DELKESKAMP-HAYES C. Why patients should give thanks for their disease: Traditional Christianity on the joy of suffering. Christ Bioeth 2006, 12: TALBOT AM (ed). Holy women of Byzantium: Ten saints lives in English translation. Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington, DC, ΝΙΚΟΛΑΟΥ Κ. Η γυναίκα στη μέση βυζαντινή εποχή. Κοινωνικά πρότυπα και καθημερινός βίος στα αγιολογικά κείμενα. Ινστιτούτο Βυζαντινών Ερευνών-Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Μονογραφίες 6, Αθήνα, ΑΡΒΕΛΕΡ Ε. Μοντερνισμός και Βυζάντιο. Εκδόσεις Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, Αθήνα, ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ ΙΓ. Ιστορία της Ιατρικής. Ιατρικές Εκδόσεις Πασχαλίδης, Αθήνα, CHIRBAN JT. Holistic healing in Byzantium. Epistemologies and methodologies. The Healing Initiative, Brookline, USA, ΤΡΑΚΑ Ν. Η βυζαντινή Ιατρική. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: MITROVIĆ Z, MARKOVIĆ L, NENADOVIĆ M. St. Luke and his cult as holy healer of the Serbs. Srp Arh Celok Lek 2004, 132: VIKAN G. Art, medicine, and magic in early Byzantium. In: Scarborough J (ed) Symposium on Byzantine medicine. Dumbarton Oaks Papers, Washington, DC, 1984: EFTYCHIADIS AC, MARKETOS SG. Saint Marina: The protectress of nephrology. Am J Nephrol 1999, 19: MARSON P. Saint Trophymus of Arles, the patron of sufferers from podagra. Reumatismo 2001, 53: SKROBONJA A, MUZUR A, JURDANA S. Cult of St. Blasius, patron saint of throat sufferers and of otolaryngologists, in Croatia. Int J Pediatr Otorhinolaryngol 2005, 69: ΝΙΚΟΛΑΟΥ Κ. Ασθένειες και θεραπείες των γυναικών στο Βυζάντιο. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: ΚΑΡΑΜΑΝΩΛΑΚΗΣ Β. Από τα μοναστήρια στο φρενοκομείο: Η αντιμετώπιση των τρελών στο ελληνικό βασίλειο κατά το 19ο αιώνα. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 104: ΚΟΛΑΚΗΣ Ι. Άγιες θεραπεύτριες στο Βυζάντιο. Κοινωνικό φύλο και θεραπεία. Το παράδειγμα της Ειρήνης Χρυσοβαλάντου στα αγιολογικά κείμενα. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: ΠΑΠΑΦΙΛΙΠΠΟΠΟΥΛΟΣ Ι. H φροντίδα των ηλικιωμένων στο Βυζάντιο. Διαθέσιμο στο: frontida_ilikiomenon_4.html 18. ΕΥΤΥΧΙΑΔΟΥ Α. Κεφάλαιο Ε Γηριατρική. Στο: Εισαγωγή εις την Βυζαντινήν Θεραπευτικήν. Εκδόσεις Παρισιάνος, Αθήνα, 1983: LASCARATOS J, KALANTZIS G, POULAKOU-REBELAKOU E. Nursing homes for the old (gerokomeia) in Byzantium ( AD). Gerontology 2004, 50: ΑΓΓΕΛΙΔΗ ΧΓ. Καταγώγια, νοσοκομεία και ξενώνες. Η διαδρομή της περίθαλψης στο Βυζάντιο. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: ΜΟΥΤΖΑΛΗ ΑΓ. Περίθαλψη ασθενών στο Βυζάντιο. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: ECONOMOU NT, LASCARATOS J. The Byzantine physicians on epilepsy. J Hist Neurosci 2005, 14: LASCARATOS J, ZIS PV. The epilepsy of Emperor Michael IV, Paphlagon ( AD): Accounts of Byzantine historians and physicians. Epilepsia 2000, 41: ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ Η. Μωρός ειμί και ανούστατος ή όταν οι γιατροί

8 568 Α.Φ. ΜΕΝΤΗΣ και Ε. ΚΑΡΑΡΙΖΟΥ δεν χρειάζονται. Αρχαιολογία & Τέχνες 2007, 103: EFTYCHIADIS AC. Byzantine psychosomatic medicine (10th 15th century). Med Secoli 1999, 11: ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ-DRUMMOND X, ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Θ. Κοινωνία και οπτικά βοηθήματα. Μια ιστορία ετών (Φως ιλαρόν). Ιατρική Εταιρεία Αθηνών, Αθήνα, LASCARATOS J. Miraculous ophthalmological therapies in Byzantium. Doc Opthalmol 1992, 81: ΠΟΥΛΑΚΟΥ-ΡΕΜΠΕΛΑΚΟΥ E. Η Παιδιατρική στο Βυζάντιο. Αδημοσίευτη Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα, RAMOUTSAKI IA, DIMITRIOU H, GALANAKIS E, STIAKAKI E, KAL- MANTI M. Aspects of childhood cancer during the Byzantine period. Pediatr Hematol Oncol 2001, 18: ΑΝΩΝΥΜΟΣ. Βίοι Αγίων: Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός Παναγία η Τριχερούσα. Διαθέσιμο στο: htttp://www.matia. gr/7/72/7203/7203_1_2.html 31. SANTONI-RUGIU P, SYKES P. A history of plastic surgery. 2nd ed. Springer-Verlag, Heidelberg, SANTONI-RUGIU P, SYKES P. History of medicine: Ageing of plastic surgery. Nature 2007, 450:796 Corresponding author: E. Kararizou, Neurologic Clinic, Aeginition Hospital, Vasilissis Sofias Ave., GR Athens, Greece xxxxxxxxxxxxx

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία

Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη. Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Μακαρίτη Χ. Παναγιώτα Τσάρτα Ν. Δάφνη Επιβλέπουσα καθ/τρια: Αβραμίκα Μαρία Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η διερεύνηση της ποιότητας ζωής των ασθενών με αναπνευστικά νοσήματα και ιδιαίτερα με χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή.

Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή και ο ρόλος του νοσηλευτή. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Εργασία Καρκίνος του Μαστού: Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη ψυχοσωματική υγεία των γυναικών που υποβλήθηκαν σε μαστεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΟΥ ΑΣΚΛΗΠΙΟΥ ΕΙΔΙΚΟ ΑΡΘΡΟ Αθήνα του 19 ου αιώνα, Θερμά λουτρά ιαματικές πηγές ψυχιατρεία Αλεξανδρή Ελένη Δρ. Καθηγήτρια Εφαρμογών του ΤΕΙ Αθήνας ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το άρθρο αυτό ασχολείται με την Αθήνα του 19 ου αιώνα αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ενότητα για την απασχόληση ατόµων µε ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΤΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ Μαρτυρία της νεαρής Σοφίας από την Αθήνα για το θαύμα που έζησε, στο οποίο ξαφνικά βρέθηκε να τρώει χώμα στο περιστατικό που περιγράφει αναλυτικά η ίδια, επιβεβαιβεώνοντας τα προφητικά

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα

H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα H πρώτη Ακαδημία Κλινικής Αρωματοθεραπείας στην Ελλάδα Αποκτήστε πιστοποιημένο δίπλωμα με το πιο έγκυρο πρόγραμμα σπουδών Satelitte School of Penny Price Academy IFPA CERTIFIED H πρώτη Ακαδημία Κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός

Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός. Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Η ΡΕΑ και ο Μητρικός Θηλασμός Τι είναι ο Μητρικός Θηλασμός Ο Μητρικός Θηλασμός αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα για κάθε νεογνό και μητέρα, είναι η συνέχεια της φυσικής τους σχέσης, που έχει αναπτυχθεί από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος

πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος "Η χρόνια νόσος μέσα από το πρίσμα της παραγωγικότητας Ολιστική προσέγγιση" Κρικέλλα Αλκινόη-Ιατρός Εργασίας Πετροχείλου Αικατερίνη-Κλινική Ψυχολόγος ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η ιατρική ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

Η επιλογή να είμαστε ευγνώμονες

Η επιλογή να είμαστε ευγνώμονες ΜΉΝΥΜΑ ΤΗΣ ΠΡΏΤΗΣ ΠΡΟΕΔΡΊΑΣ, ΔΕΚΈΜΒΡΙΟΣ 2011 Από τον Πρόεδρο Χένρυ Άιρινγκ Πρώτο σύμβουλο στην Πρώτη Προεδρία Η επιλογή να είμαστε ευγνώμονες Ο Πατέρας μας στους Ουρανούς μας προσέταξε να είμαστε ευγνώμονες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 7 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Παναγία, η μητέρα του Θεού Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.16) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΜΠΤΗ 11 Απριλίου 2013

ΠΕΜΠΤΗ 11 Απριλίου 2013 ΠΕΜΠΤΗ 11 Απριλίου 2013 08.00-08.30 Εγγραφές 08.30-09.30 Ελεύθερες Ανακοινώσεις (ταυτόχρονα σε 3 αίθουσες) 09.30-10.30 Κλινικό Φροντιστήριο (3 Φροντιστήρια ταυτόχρονα σε 3 αίθουσες) ΘΕΜΑ: «Κατακλίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει < Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Συγγραφή παραμυθιού: Εύα Στεφανάτου, εκπ/κός, υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Π.Ε. Ν. Ηρακλείου Επιμέλεια εικονογράφησης & ηλεκτρονική επεξεργασία: Εύα Στεφανάτου

Διαβάστε περισσότερα

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία»

«Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» «Μεσογειακή δίαιτα και υγεία» Μερόπη Κοντογιάννη Επίκουρη Καθηγήτρια Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ρ ήμ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Μεσογειακή δίαιτα

Διαβάστε περισσότερα

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά

Αγιουρβέδα. Αγιουρβέδα. Συμβουλές και μυστικά Άλλα βιβλία της σειράς Συμβουλές και μυστικά των Εκδόσεων Κλειδάριθμος: Αρωματοθεραπεία Γιόγκα Όνειρα Ρέικι Σιάτσου Τσι Γκονγκ Το βιβλίο Αγιουρβέδα Συμβουλές και μυστικά: I I I Εξετάζει το ολοκληρωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΙΛΙΟΥ, ΑΧΑΡΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΕΩΣ Η αλήθεια για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά Ιστορία της Εταιρείας Η οργάνωση των «Μαρτύρων του Ιεχωβά», των γνωστών χιλιαστών, είναι μια πολυεθνική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα

Ώριμη Ηλικία. Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Ώριμη Ηλικία Ενημέρωση και Πρόληψη για τα συχνότερα νοσήματα Οστεοπόρωση Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών. Τα κύρια χαρακτηριστικά της είναι η προοδευτική απώλεια

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια»

«Ενημερωθείτε για την Υγεία σας, Ζήστε καλύτερα! Άνοια Νευροπαθητικός Πόνος λόγω Σακχαρώδη Διαβήτη Σεξουαλική Ζωή στην Τρίτη Ηλικία - Ακράτεια» Το Εθνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων Προαγωγής Υγείας και οι Δήμος Νεάπολης-Συκεών, στα πλαίσια της συνεργασίας τους για την έγκυρη ενημέρωση των πολιτών σε θέματα Υγείας και Πρόληψης, διοργάνωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή 3Δ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ DICOM ΚΑΙ ΕΣΤΙΩΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΣΕ ΕΙΚΟΝΕΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ Νικολάου Φοίβια

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ. Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος;

ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ. Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος; ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ Γιατί πονά όλο το κορμί μου και νιώθω συχνά κουρασμένος; ΙΝΟΜΥΑΛΓΙΑ 3 Η ινομυαλγία είναι συχνό, επώδυνο σύνδρομο των μυών, των συνδέσμων και των αρθρώσεων. Συχνά, υπάρχουν συμπτώματα κόπωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ Συνοπτική περιγραφή των καλύψεων του ΤΕΑ ΕΕΚΕ και του Ομαδικού Ασφαλιστηρίου. ΕΙΔΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ TEA-EEKE μέχρι 70 ετών ΟΜΑΔΙΚΟ ΑΣΦ. Τα ημερήσια έξοδα για

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη

Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη Ζητήματα συμμόρφωσης στη θεραπευτικη αγωγη 3 η Πανελλήνια Συνάντηση Συλλόγων Ατόμων και Γονέων Παιδιών με Ρευματικές παθήσεις Αθήνα 3-4 Οκτωβρίου 2014 Κατερίνα Κουτσογιάννη Πρόεδρος Σ Ρ Κ Ορισμός Ως "συμμόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΜΕΤΑΔΙΔΟΜΕΝΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ - ΧΛΑΜΥΔΙΑ - ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑ - ΕΡΠΗΣ - ΚΟΝΔΥΛΩΜΑΤΑ - ΣΥΦΙΛΗ - HIV - ΓΟΝΟΡΡΟΙΑ Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες ή αφροδίσια νοσήματα ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας

ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ. Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ Επιμέλεια: Στέργιος Νότας ΜΥΘΟΣ: Ο αυτισμός είναι μια σπάνια διαταραχή. ΑΛΗΘΕΙΑ: Παλαιότερες επιδημιολογικές έρευνες έδειχναν ότι στον γενικό

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Κερατόκωνος?

Τι είναι ο Κερατόκωνος? Τι είναι ο Κερατόκωνος? Ο Κερατόκωνος είναι µια διαταραχή του κερατοειδούς - του διαφανούς προσθίου τµήµατος του οφθαλµού Ο κερατοειδής είναι εκείνος που εστιάζει το φως στο πίσω µέρος του µατιού. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΟΣ 50όν 4 Αυγούστου 2002 ΑΡΙΘ.ΦΥΛ.31(2566)

ΕΤΟΣ 50όν 4 Αυγούστου 2002 ΑΡΙΘ.ΦΥΛ.31(2566) ΕΤΟΣ 50όν 4 Αυγούστου 2002 ΑΡΙΘ.ΦΥΛ.31(2566) ΕΝΑ ΣΗΜΕΙΟ ΚΙ ΕΝΑ ΘΑΥΜΑ «Προσέφεραν αύτω παραλυτικόν» Ένα σηµείο κι ένα θαύµα έκανε σήµερα ό Κύριος µας στο Ευαγγέλιο, σηµειώνει ο αοίδιµος µητροπολίτης Κοζάνης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ 2012

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ 2012 Ελληνική Εταιρεία Στρατηγικών Μελετών Διαβήτη (ΕΛ.ΕΣ.ΜΕ.Δ) ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ 2012 17-19 Μαΐου 2012 Ξενοδοχείο Poseidon Resort Λουτράκι Κορινθίας Πέµπτη 17 Μαΐου 15.30 18.30 Χ. Μανές Επιδηµιολογία

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4/9/2014 Αρ. πρωτ.: 25/31

Αθήνα, 4/9/2014 Αρ. πρωτ.: 25/31 Αθήνα, 4/9/2014 Αρ. πρωτ.: 25/31 Προς: α) Υγειονομικές Περιφέρειες της χώρας (για ενημέρωση Μονάδων Υγείας του ΠΕΔΥ ευθύνης τους) β) Όλα τα Νοσοκομεία του ΕΣΥ της χώρας (για ενημέρωση Οφθαλμολογικών, Παιδιατρικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ!

ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! > της Νεκταρίας Καρακώστα ΟΛΓΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΡΑΤΗΣΤΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ ΣΑΣ ΣΕ ΦΟΡΜΑ! 16 Άνοια/Alzheimer: Γιατί λαμβάνουν επιδημικές διαστάσεις; Η άνοια και το Alzheimer είναι δύο όροι αλληλένδετοι, αλλά όχι ταυτόσημοι,

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα