Ψυχολογία και φύλο στην Eλλάδα: Tο απόν αντικείµενο της επιθυµίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ψυχολογία και φύλο στην Eλλάδα: Tο απόν αντικείµενο της επιθυµίας"

Transcript

1 1 Ψυχολογία και φύλο στην Eλλάδα: Tο απόν αντικείµενο της επιθυµίας Xρύση Iγγλέση Σε όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, τα κοινωνικά φαινόµενα, οι επιστηµονικές θεωρίες ή τα καλλιτεχνικά ρεύµατα της ύσης συναντούσαν στη χώρα µας αντιστάσεις και εµπόδια, από εκείνους τους φορείς που περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον θα περίµενε κανείς να θελήσουν να τα γνωρίσουν, πριν τα απορρίψουν ή τα ασπαστούν. Aναφέροµαι στη δύσκολη πορεία της επιστήµης της ψυχολογίας στην Eλλάδα, που µόλις το 1986 άρχισε να διδάσκεται σε αυτόνοµο Tµήµα στο πανεπιστήµιο, στην αντίστοιχη, αν και ιδιαίτερη, πορεία της µεγάλης ψυχολογικής θεωρίας και πρακτικής που ονοµάζεται ψυχανάλυση, και τέλος στο φεµινισµό ως θεωρία, κοινωνικό κίνηµα και πρακτική. Tα θέµατα είναι πολύπλοκα, τα πεδία εκτεταµένα και ετερογενή, θα µου επιτρέψετε όµως να παρακολουθήσω ένα συλλογισµό που διαµορφώθηκε στην προσπάθειά µου να µελετήσω τη βιβλιογραφία και να συγκροτήσω έναν ισχνό απολογισµό της σχέσης ψυχολογίας και φύλου στη χώρα µας. H επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Άµεσα συνδεδεµένη µε το θέµα µου, που αφορά την πρόσληψη και χρήση της έννοιας του φύλου (gender) στο χώρο της ψυχολογίας στην Eλλάδα, είναι και η εικόνα που αναδύθηκε βίων παράλληλων και στους τρεις αυτούς χώρους της ψυχολογίας, της ψυχανάλυσης και του φεµινισµού/γυναικείων σπουδών στις δυσκολίες που συναντούν, στις απορρίψεις που δέχονται, για να αποκτήσουν στις µέρες µας, µόνο, θεσµική και επιστηµονική οντότητα. Mια πρώτη λοιπόν διαπίστωση είναι ότι καθ όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα, η ψυχολογία, η ψυχανάλυση και ο φεµινισµός θεωρήθηκαν επικίνδυνα για τη δηµόσια υγεία, απορρίφθηκαν πριν ακόµα γίνουν ευρύτερα γνωστά, ενώ οι προσπάθειες διάδοσής τους από τους οπαδούς τους, συνάντησαν τείχη υψηλά και αξεπέραστα. Eπίσης, η ιστορία και των τριών αυτών χώρων παρουσιάζει κενά δεκαετιών, παλινδροµήσεις και αδιέξοδα, ώστε έχει κανείς την εντύπωση ότι οι εκάστοτε οπαδοί ξεκινούν από το µηδέν κάθε φορά για να αναλωθούν, χωρίς σηµαντικά αποτελέσµατα. Aυτή η κοινή µοίρα έχει βέβαια σχέση µε την ίδια τη φύση των αντικειµένων, αλλά και µε την ιδιαιτερότητα της ελληνικής πολιτισµικής πραγµατικότητας στην οποία εισάγονται, όπως αυτή ανθίσταται, µεταλάσσεται, και σταδιακά εκσυγχρονίζεται στο πέρασµα του αιώνα. Nοµίζω, δείγµα αυτού του εκσυγχρονισµού, τα τελευταία είκοσι χρόνια, είναι και η ανάγκη των ερευνητών από τους συγκεκριµένους χώρους να ανιχνεύσουν το παρελθόν για να βρούν τις απαρχές, να κατανοήσουν την ιστορία τους, προσδίδοντας εύρος στο αντικείµενό τους και υπόσταση στην ευάλωτη ακόµα παρουσία τους. Στους ιστοριογραφικούς απολογισµούς και στα τρία αυτά πεδία, αναφέρεται για ορισµένες δυνατότητες που προσφέρει η περίοδος του Mεσοπολέµου, το σύντοµο, πρώτο ήµισυ της δεκαετίας του 1960 και τέλος η Mεταπολίτευση, η οποία θεωρείται ότι σηµατοδοτεί την αρχή µιας συστηµατικής διαδικασίας εκδηµοκρατισµού και εκσυγχρονισµού των θεσµών στη χώρα µας.

2 2 Θα δανειστώ ορισµένα µόνο σηµεία από κείµενα που βρήκα διαφωτιστικά για την διαχρονική κατάσταση της ψυχολογίας, της ψυχανάλυσης και του φεµινισµού στην Eλλάδα, αλλά και τις ερµηνείες τους εξαιρετικά ενδιαφέρουσες για το θέµα µου που αντλεί και από τα τρία αυτά πεδία. Ξεκινώντας από την Ψυχανάλυση, θα αναφερθώ στο άρθρο της Eλένης Tζαβάρα (1984) που βρίσκεται στον τόµο Ψυχανάλυση και Eλλάδα, την πρώτη συλλογική προσπάθεια ιστορικής καταγραφής και αναστοχασµού σχετικά µε τις δυσκολίες εισαγωγής, διείσδυσης και εξάπλωσης της ψυχανάλυσης στη χώρα µας. ιαφορετική από άλλες προσεγγίσεις, που αποδίδουν την περιθωριακή θέση της ψυχανάλυσης στον τόπο µας σε παράγοντες εξωτερικούς, για παράδειγµα στη χρόνια ενσωµάτωση της ψυχολογίας στη φιλοσοφία και στις αντιστάσεις του ψυχιατρικού θεσµού, η Tζαβάρα εστιάζεται στο ρόλο των ελληνικών πολιτισµικών δοµών και της ίδιας της ψυχαναλυτικής θεωρίας για να ερµηνεύσει από µια άλλη οπτική το φαινόµενο. Για αυτήν, η ιστοριογραφία που θα αντλούσε αποκλειστικά τις ερµηνείες της από την εξωτερική πραγµατικότητα θα µπορούσε να είναι µια προβολή προς τα έξω αυτού που είναι δυσβάσταχτο σαν παραδοχή στο εσωτερικό (σ. 200, έµφαση δική µου). Eίναι γεγονός, ότι, η ψυχανάλυση από την πρώτη στιγµή της εµφάνισής της προκάλεσε µεγάλη αναταραχή, θυµό και απόρριψη, δηλαδή πλήθος αντιστάσεων που ο Freud είχε ήδη κατωνοµάσει σε µια σειρά κειµένων. H Tζαβάρα αντλεί από τα κείµενα αυτά που αναλύουν τη δυσκολία [αποδοχής] της ψυχανάλυσης από το ιατρικό και φιλοσοφικό κατεστηµένο στη Bιέννη, στο τέλος του 19ου αιώνα. Γίνεται σαφές ότι ότι η δυσκολία αφορά τις ασυνείδητες αντιστάσεις των θεσµών και ατόµων στις πολλαπλές ανατροπές που συγκροτούν την ιδιαιτερότητά της ψυχανάλυσης ως επιστήµης και πρακτικής. H Tζαβάρα προχωρεί στη δική της ανάλυση, εστιάζοντας στις κοινωνικοπολιτισµικές δοµές για να κατανοήσει τις αντιστάσεις που λειτούργησαν, καθιστώντας την ψυχανάλυση ξένο σώµα στον ελληνικό χώρο. Όπως γράφει: H ψυχανάλυση, ως ερµηνευτικό σχήµα των παθολογικών φαινοµένων και ως θεωρία συγκρότησης του ψυχισµού, ανατρέπει θεµελιακές παραδοχές της γενικότερης θεώρησης του κόσµου και της κοινωνίας, προτείνοντας έναν επαναπροσδιορισµό των κατηγοριών µέσα-έξω, ατόµου-κοινωνίας, επιθυµίας-νόµου. (σ. 204, έµφαση δική µου). H φρουδική θεωρία της σεξουαλικότητας και του ασυνείδητου προκαλεί φόβο, αφού διαταράσσει την κοινωνική οργάνωση που στηρίζεται στο έλεγχο των ενορµήσεων, και υπονοµεύει τον θεµελιώδη θεσµό της οικογένειας. Για την ψυχανάλυση η οικογένεια είναι το πεδίο των εσωτερικών συγκρούσεων και απωθήσεων, το πεδίο της πάλης ανάµεσα στην επιθυµία και το νόµο. Aλλά και για την ψυχική ασθένεια, η ψυχανάλυση είναι αντίθετη µε τις θέσεις της ψυχιατρικής, εφόσον η ψυχανάλυση θεωρεί την ψυχική ασθένεια ως αποτέλεσµα ενδοψυχικής σύγκρουσης και όχι ως αποτέλεσµα εξωτερικών ή οργανικών αιτίων. Tέλος, ανατρεπτική είναι και η σύµβαση της ψυχαναλυτικής θεραπείας, δηλαδή η ανορθόδοξη/παράξενη σχέση αναλυτού-αναλύοντος, αποκλειστική, στενή και αποκοµµένη από την οικογενειακή και εξωτερική πραγµατικότητα.

3 3 Σύµφωνα µε την προσέγγιση της Tζαβάρα, τα παραπάνω χαρακτηριστικά κάνουν την ψυχανάλυση τόσο ετερογενή για την ελληνική κοινωνία ώστε να είναι αδύνατη η θεσµοποίηση και διάδοση της για τόσες δεκαετίες. H συγγραφέας στηρίζεται στις πολιτισµικές σηµασίες που καταγράφει η λαογραφία και οι εθνολογικές έρευνες, οι οποίες δείχνουν πόσο η ελληνική κοινωνία δεν έχει αποκοπεί από τη µαγική σκέψη. Tο κακό έρχεται απ έξω και το άτοµο είναι αµέτοχο θύµα. H αιτία δεν βρίσκεται µέσα του, ούτε και στον ασφαλή οικογενειακό χώρο που θεωρείται χώρος του εκπολιτισµού και της τάξης. Όπως γράφει: Θα ήταν παρακινδυνευµένο αν λέγαµε ότι στην Eλλάδα η κοινωνική οργάνωση και η δυναµική, ακόµα και στον αστικό χώρο, καλύπτονται κατά βάση από τον οικογενειακό θεσµό; (σ. 208) Mε τέτοια πολιτισµικά δεδοµένα, η Tζαβάρα θεωρεί ότι η ερµηνεία της καθυστέρησης πρέπει να αναζητηθεί, πέρα από τις θεσµικές αντιστάσεις που καταγράφει η ιστορία, στο σηµείο συνάντησης της ασυµβατότητας του ψυχαναλυτικού λόγου και του σηµαίνοντος συστήµατος του ελληνικού πολιτιστικού µορφώµατος. (σ. 202) H αµφισβήτηση θεµελιωδών αξιών της κοινωνίας όπως αυτές που αφορούν την οικογένεια και την ιδεολογία που την περιβάλλει και η ανατροπή βασικών κατηγοριών (π.χ. µέσα-έξω) συνέβαλαν ώστε στην Eλλάδα η ψυχανάλυση δεν συνάντησε απλώς αντιστάσεις, αλλά προκάλεσε αισθήµατα ανοίκειου. Tο περιεχόµενό της κρίθηκε από τον επίσηµο ψυχιατρικό, ψυχολογικό και φιλοσοφικό λόγο ανοίκειο, ανάρµοστο. (σ. 210). Aξιοπρόσεκτος είναι ο ψυχαναλυτικός όρος που µεταχειρίζεται η συγγραφέας: στο οµότιτλο άρθρο του Freud (1919), Aνοίκειο είναι αυτό που µας προκαλεί τρόµο γιατί δεν είναι γνωστό και οικείο, αυτό που θα έπρεπε να µείνει κρυφό και ήρθε στο φως, αλλά και αυτό που µας πηγαίνει πίσω στο γνωστό και οικείο µέσα από ασυνείδητες διαδικασίες, ανεξέλεγκτες και τροµακτικές. H Tζαβάρα θεωρεί ότι το ανοίκειο της ψυχανάλυσης είναι που προκαλεί τη βίαιη και επαναλαµβανόµενη απόρριψη της στην ελληνική κοινωνία. Eίναι η αίσθηση του ανοίκειου που το κάνει δυσβάσταχτο σαν παραδοχή στο εσωτερικό και ευθύνεται για το ότι επί πολλές δεκαετίες η ψυχανάλυση καταδικάσθηκε στην περιθωριοποίηση και τη σιωπή. --Γραµµενο είκοσι χρόνια αργότερα, [από το άρθρο της Tζαβάρα] το άρθρο της Mαρίας Mητροσύλη (2001) στο ψυχαναλυτικό περιοδικό Eκ των Yστέρων, µε τίτλο Θεσµικά Όρια και Oριακοί θεσµοί αναπτύσσει από νοµική/κοινωνιολογική σκοπιά τους λόγους για τους οποίους άργησε τόσο πολύ η θεσµοποίηση της ψυχανάλυσης στην Eλλάδα. Kατ αρχάς, η συγγραφέας ορίζει την ψυχανάλυση ως παραδειγµατικό οριακό θεσµό (διαµεσολαβητικό) ανάµεσα στο κοινωνικό και το ψυχικό, το πολιτικό και το ψυχολογικό, το πλαίσιο/νόµο και το ασυνείδητο. Eύγλωτο παράδειγµα της οριακής αυτής υπόστασης είναι κατά την συγγραφέα το γεγονός ότι ακρογωνιαίος λίθος της επαγγελµατικής διαµόρφωσης του αναλυτή είναι η προσωπική του ανάλυση (σ. 154). Όπως παρουσιάζει στο άρθρο της, ένα σύνολο κανόνων, εσωτερικευµένων και µη, διέπει τη λειτουργία τόσο των εταιρειών ή οµάδων, όσο και των ατόµων που ασκούν την ψυχανάλυση, σε πολλά επίπεδα πραγµατικό, συµβολικό, φαντασιωσικό. Eξίσου σηµαντικό είναι ότι τα µέλη έχουν την αίσθηση του ανήκειν και µοιράζονται µιά συγκεκριµένη έννοια του θεµιτού. Mπορούµε λοιπόν να θεωρήσουµε, λέει η συγγραφέας, ότι ένας επιστηµονικός θεσµός που λειτουργεί µε τους όρους αυτούς, που οργανώνει την επικοινωνία των µελών µεταξύ τους όσο και τα πλαίσια µέσα στα οποία θα αναπτυχθούν οι πρακτικές του, ανήκει στην νεωτερικότητα.

4 4 H Mητροσύλη δείχνει πως, αντίθετα, απουσιάζουν από την ελληνική κοινωνία και τους θεσµούς της οι διαστάσεις εκείνες που γεννήθηκαν στη ύση και όρισαν την απαρχή της νεωτερικότητας. H Eλλάδα ως απόγονος της Oθωµανικής Aυτοκρατορίας κληρονοµεί τα χαρακτηριστικά απολυταρχικού κράτους, κοινωνίας και πολιτισµού, όπου απουσιάζει η εµπειρία της Aναγέννησης και του ιαφωτισµού. Aυτό έχει ως αποτέλεσµα ότι το κράτος δικαίου, µε κύρια χαρακτηριστικά την ισονοµία, την ελευθερία και την ορθολογική και απρόσωπη σχέση κράτους και υπηκόων, δεν υιοθετήθηκε από την ελληνική κοινωνία. Eλλείψει κοινωνικού συµβολαίου, οι σχέσεις κράτους και υπηκόων συνέχισαν να είναι πελατειακές και προσωπικές. Όσο για το πολιτισµικό πλαίσιο µέσα στο οποίο διαδραµατίζεται διαχρονικά η προσπάθεια διείσδυσης της ψυχανάλυσης, η συγγραφέας, όπως και η Tζαβάρα νωρίτερα, θεωρεί ότι η ελληνική κοινωνία µέχρι το 1974 ως κοινωνία ύστερης ανάπτυξης φαίνεται ότι δεν έκαν[ε] βαθειά ρήξη µε τη µαγική και θρησκευτική σκέψη, δεν αµφισβήτησ[ε] ουσιαστικά τους θρησκευτικούς ή άλλους φονταµενταλισµούς, τις παραδοσιακές δοµές και δεν παρήγαγ[ε] µια νεωτερική ερµηνεία του ανθρώπινου ψυχισµού, του υποκειµένου της τρέλλας και του δικαίου (σ ). H µελέτη της Mητροσύλη καταλήγει στη διαπίστωση ότι η εισαγωγή θεσµών και νόµων της νεωτερικότητας από τη ύση, για παράδειγµα η εγκαθίδρυση της ψυχιατρικής, ή της ψυχολογίας δεν συνοδεύεται ακόµα και σήµερα, µε µια ριζική αµφισβήτηση ορισµένων κοινωνικών σηµασιών, οι οποίες δίνουν δηµιουργικό νόηµα στους θεσµούς και τους νόµους. (σ. 156) O ψυχίατρος Θανάσης Kαράβατος, τέλος, στη σύντοµη και πυκνή, εισαγωγή µονογραφίας του µε τίτλο Tα πρώτα βήµατα της ψυχολογίας στην Eλλάδα (1991) αναφέρεται επίσης στις αντιστάσεις και την αρνητική υποδοχή της ψυχολογίας και της ψυχανάλυσης από το ψυχιατρικό και φιλοσοφικό κατεστηµένο. υσαρεστηµένος για την δυσµενή κατάσταση των ψυχιατρικών πραγµάτων στη χώρα µας, χαρακτηρίζοντας κρίσιµους τους καιρούς, ο Kαράβατος θεωρεί επιβεβληµένη την ιστορική µελέτη των επιστηµονικών αντιλήψεων που αφορούν στα ψυχικά φαινόµενα. Kαι αυτό γιατί εν τέλει, η παρουσία ή απουσία µιάς αντίληψης µπορεί να δρα καθοριστικά και στην ίδια τη συγκρότηση άλλων, είτε εδραιωµένων είτε νεοαναπτυσσόµενων, αντιλήψεων (σ. 12). Σύµφωνα µε τη συλλογιστική αυτή ο συγγραφέας µας καλεί να στοχαστούµε πάνω στα δυσµενή αποτελέσµατα της καθυστέρησης και της αποσπασµατικότητας στον τρόπο που προσλαµβάνονται τα ψυχικά φαινόµενα στην Eλλάδα, προσθέτοντας µια καινούρια διάσταση στα όσα ανέφερα ως τώρα: Mια απουσία, [γράφει] δεν πρέπει να προσµετράται µόνο ως ελλειµµατικότητα. Στα αρνητικά που επιφέρει η έλλειψη προστίθενται πάντοτε και όσα υπάρχοντα παραµορφώνονται από την απουσία. Aπό την αδυναµία δηλαδή να τεθούν οι πρώτες προυποθέσεις και οι αναγκαίοι όροι για ένα διάλογο που διαµορφώνει (σ. 18, υποσ. 11). Παίρνοντας για παράδειγµα την αντιψυχιατρική, που εισάγεται από ξένα προς εµάς ιστορικά, κοινωνικά και επιστηµονικά δεδοµένα, θεωρεί ότι στην Eλλάδα, µε ασυλική ακόµη ψυχιατρική, χωρίς εδραιωµένη ψυχανάλυση, η αντιψυχιατρική εισέβαλε µέσα από τα χάσµατα και τις χασµωδίες του επιστηµονικού λόγου για να γίνει κι αυτή µικροµεσαία, εισαγόµενο είδος (σ. 17, υποσ. 4). Στην περίπτωση αυτή, η απουσία της ψυχανάλυσης στη χώρα µας ήταν κάτι περισσότερο από µια έλλειψη. Tα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κοινωνίας καθώς και ο τρόπος εγκαθίδρυσης αλλά και ανάπτυξης

5 5 της επιστηµονικής σκέψης στην Eλλάδα, δεν πρέπει να είναι παράγοντες άσχετοι και µε ό,τι εντέλει αναδύθηκε για να καλύψει το χάσµα (σ. 18, υποσ. 11). Aπό το χώρο του φεµινισµού τα πράγµατα εµφανίζονται λίγο διαφορετικά, χωρίς κατά τη γνώµη µου να αναιρούν την αίσθηση των παράλληλων βίων, όπως είπα από την αρχή. Στο βιβλίο τους O Φεµινισµός στην Eλλάδα του Mεσοπολέµου (1985) η Eφη Aβδελά και η Aγγέλικα Ψαρρά υποστηρίζουν ότι Θα ήταν λάθος να θεωρηθεί ο φεµινισµός του Mεσοπολέµου ξενόφερτος, ξένο σώµα στην ελληνική κοινωνία, αντικείµενο ενασχόλησης µιας µικρής οµάδας διανοουµένων γυναικών. Kαι αυτό, γιατί παρά τα φαινόµενα οι φεµινίστριες του Mεσοπολέµου είναι γέννηµα της συγκεκριµένης ελληνικής πραγµατικότητας. Mε τις διεκδικήσεις τους εκφράζουν ένα νέο κοινωνικό αίτηµα της εποχής τους: τη χορήγηση πολιτικών και κοινωνικών δικαιωµάτων στις γυναίκες (σ ). Aναλύοντας φεµινιστικά κείµενα εκείνης της εποχής, οι συγγραφείς δείχνουν ότι το αίτηµα ήταν συνέπεια µιας ιστορικής εξέλιξης που έκανε φανερή την αναντιστοιχία ανάµεσα στην αυξηµένη συµµετοχή των γυναικών στην οικονοµική και κοινωνική ζωή και στην κατώτερη κοινωνική και πολιτική τους θέση. Παρά την διορθωτική αυτή ανάγνωση, νοµίζω, ότι εξακολουθεί να υφίσταται το γεγονός της απόρριψης του φεµινισµού στην Eλλάδα και των δυσκολιών που συνάντησε η διάδοση του καθ όλη τη διάρκεια του εικοστού αινώνα, όπως και το ότι δεν απέκτησε ιστορική συνέχεια, αφού λόγω της εκάστοτε συγκυρίας δεν µπόρεσε να αναπτυχθεί αριθµητικά, να αποκτήσει υποστηρικτές και να θεσµοθετηθεί µε τη µορφή οργανώσεων και αλλων αυτόνοµων φορέων, µέχρι τις µέρες µας. Oπως και νωρίτερα φάνηκε στο χώρο της ψυχολογίας και της ψυχανάλυσης, η αίσθηση που έχουν οι γυναίκες οπαδοί του φεµινισµού είναι ότι ξεκινούν κάθε φορά από την αρχή, ότι βρίσκονται υπό διωγµόν και ότι η κοινωνία προσλαµβάνει το φεµινισµό ως επικίνδυνον για την οικογένεια, για να χρησιµοποιήσω κάποιους από τους τίτλους των φεµινιστικών κειµένων του Mεσοπολέµου. Eξάλλου, οι Aβδελά και Ψαρρά τονίζουν το γεγονός ότι παρά τις οµοιότητες στη διατύπωση και στο περιεχόµενο ορισµένων αναλύσεων ανάµεσα στο Mεσοπόλεµο και τη µετά το 1974 περίοδο η σύµπτωση συντελείται µέσα στην άγνοια δηλαδή το σηµερινό γυναικείο κίνηµα έχει ελάχιστα συνειδητοποιήσει ότι σε πολλά σηµεία επαναλαµβάνει αυτά που άλλες γυναίκες έχουν πει και διεκδικήσει µισόν αιώνα νωρίτερα. Για τις συγγραφείς, αυτό αποδεικνύει [επίσης] την επικαιρότητα του ζητήµατος: πόσο λίγο, δηλαδή, έχει αλλάξει η θέση των γυναικών σε µια κοινωνία η οποία, κατά τα άλλα, παρουσιάζει µιά ιλιγγιώδη εξέλιξη στα πενήντα αυτά χρόνια ( σ.19). Ψυχολογία και Φύλο στη ύση Για να γίνει πιό κατανοητή η σοβαρότητα της απουσίας φεµινιστικού επιστηµονικού λόγου στο χώρο της ψυχολογίας στην Eλλάδα, θα επιχειρήσω να διατρέξω τροχάδην ορισµένα µόνο από τα επιτεύγµατα του, µε την επίγνωση ότι όσα επιλεκτικά καταθέτω κάνουν προβληµατική την αποσιώπηση όλων εκείνων των πεδίων και επεξεργασιών που διαχρονικά έχουν συµβεί, από τη δεκαετία του 1960 ως σήµερα. Παρ όλα αυτά, θα δώσω σύµβολικά το στίγµα του για δύο λόγους: πρώτον, γιατί για ένα µεγάλο κοινό είναι εντελώς άγνωστα, και δεύτερον, γιατί θεωρώ ότι έχουµε να

6 6 κάνουµε µε ένα επιστηµόνικό πεδίο βαθύτατα υπονοµευτικό της τάξης πραγµάτων, στη χώρα µας, γεγονός που το καθιστά εν πολλοίς ανοίκειο. Tο εύτερο Kύµα του φεµινιστικού κινήµατος στη ύση στις δεκαετίες και οι πρακτικές του επηρέασαν σηµαντικά την εξέλιξη της ψυχολογικής θεωρίας, της πρακτικής και της µεθόδου. Mε το πολιτικό αίτηµα της αλλαγής της θέσης των γυναικών, και την καταγγελία της ψυχολογίας ως επιστήµης µε αντικείµενο τον άνθρωπο γένους αρσενικού, οι γυναίκες ψυχολόγοι, οπαδοί του κινήµατος, εστιάζουν στις γυναίκες ως υποκείµενα της έρευνας και της πρακτικής, φαινόµενο πρωτοφανές στην ιστορία της ψυχολογίας. Ξεκινώντας από τη φεµινιστική αρχή/σύνθηµα το προσωπικό είναι πολιτικό, οι φεµινίστριες εµπνέονται από την εµπειρία των άλλων γυναικών αλλά και τη δική τους στα φυτώρια εκείνα που ονοµάστηκαν οµάδες συνειδητοποίησης (consciousness raising groups), κατά την πρώτη περίοδο του κινήµατος. Aυτές οι ετερογενείς, αυθόρµητες οµάδες γυναικών, αναδεικύονται σε αυτοσχέδια πειραµατικά εργαστήρια όπου το ατοµικό βίωµα πολλαπλασιάζεται δυναµικά αναδεικνύοντας την παθογένεια των ψυχοκοινωνικών και πολιτισµικών εξαναγκασµών που δρουν στο γυναικείο ψυχισµό. Tην εποχή εκείνη, η γενικευµένη σε µεγάλο µέρος του γυναικείου πληθυσµού εµπειρία επιτρέπει νέες προσεγγίσεις των ψυχολογικών συµπτωµάτων και δυσλειτουργιών που ταλαιπωρούν τις γυναίκες στην καθηµερινή τους ζωή, εφόσον αρχίζουν να αναγνωρίζονται όχι ως συµπτώµατα της ατοµικής, ιδιαίτερης παθολογίας τους, αλλά ως αποτέλεσµα της υποτελούς θέσης τους στην πατριαρχική κοινωνία. H µαζική εισροή νέων πληροφοριών προκαλεί επιστηµολογικές τοµές στο κατεστηµένο της Ψυχολογίας, δηµιουργώντας ένα νέο επιστηµονικό πεδίο, που µέχρι σήµερα ακόµη, βρίσκεται έξω από τον κύριο κορµό, αφού η Ψυχολογία υπηρετεί ακόµα αναχρονιστικά, ορθολογικά µοντέλα. Γίνεται φανερό ότι η αντιµετώπιση των αιτηµάτων των γυναικών, τα δυνάµει κοινά βιώµατα ψυχολόγου και πελάτιδας (όχι πλέον de facto ασθενούς), απαιτούν άλλα εννοιολογικά εργαλεία, απαιτούν µιά Nέα Ψυχολογία των Γυναικών (Jean Baker Miller, 1976), ψυχολογία γυναικοκεντρική που µελετά την ιδιαιτερότητα της εµπειρίας διαφορετικών γυναικών και της ψυχολογίας τους, δηλαδή των υποκειµένων (και όχι αντικειµένων) της θεραπευτικής πρακτικής και µαζί των ίδιων των ψυχολόγων. Στον ακαδηµαϊκό χώρο, στο χώρο της έρευνας και της πρακτικής, οι ονοµασίες φεµινιστική ψυχολογία ή ψυχολογία του φύλου ή ψυχολογία των γυναικών δηλώνουν αποκλίσεις επιστηµονικές και ιδεολογικές, εφόσον το επιστηµονικό αυτό πεδίο είναι συνυφασµένο διαχρονικά µε το πολιτικό αίτηµα της απελευθέρωσης. O κλάδος, λοιπόν, της φεµινιστικής ψυχολογίας, προχωρεί όπως γίνεται και στις άλλες ανθρωπιστικές επιστήµες της εποχής από την µελέτη του σεξ, του σεξουαλικού/βιολογικού, δηλαδή, ορισµού των φύλων και των ψυχολογικών διαφορών τους, στη µελέτη του κοινωνικού φύλου (gender) ανδρών και γυναικών και των µεταξύ τους σχέσεων. Aυτό σηµαίνει ότι το φύλο κατασκευάζεται κατά την κοινωνικοποίηση και την εσωτερίκευση των πολιτισµικών επιταγών. Tο φύλο ως κοινωνική κατηγορία, (και όχι βιολογική), γίνεται αντικείµενο πολλών και γόνιµων επεξεργασιών, µεταξύ άλλων και όσων αφορούν τις σηµασίες που προσλαµβάνουν οι όροι ανδρας - γυναίκα, αρσενικό - θηλυκό και τις ιεραρχίες που οι όροι αυτοί σηµατοδοτούν στις διάφορες κοινωνίες.

7 7 H έννοια της υποχρεωτικής ετεροφυλοφιλίας ως κοινωνικού θεσµού (Adrienne Rich, 1980) βρίσκεται γρήγορα στο επίκεντρο των ερευνών του φύλου και της σεξουαλικότητας, µέχρι και τις πιο πρόσφατες µεταµοντέρνες αµφισβητήσεις των ίδιων των κατηγοριών άνδρας/γυναίκα (Judith Butler, 1990). Oι τάσεις αυτές συναντούν από άλλο δρόµο τον Freud (1905), σύµφωνα µε τον οποίο και τα δύο φύλα έρχονται στον κόσµο ως αµφισεξουαλικά και στη συνέχεια µόνο διαµορφώνουν την σεξουαλική τους ταυτότητα. Tο παράδοξο του Freud: Aπόρριψη και Eνστερνισµός Eίναι ευρύτερα γνωστή η γενικευµένη επίθεση που δέχθηκε ο Freud, από τα πρώτα κιόλας χρόνια του δεύτερου φεµινιστικού κύµατος, όσον αφορά τη διαφορά των φύλων και στηρίζεται στο οιδιπόδειο σύµπλεγµα. O Φρόυδ κατηγορείται για την ουσιοκρατική διάσταση της θεωρίας του, σύµφωνα µε την οποία η διαµόρφωση της σεξουαλικής ταυτότητας του µικρού κοριτσιού προσκρούει πάντα στο βράχο της βιολογίας, ή αλλιώς στην εγγενή της κατωτερότητα, λόγω απουσίας του πέους. Ένθερµη υποστηρίκτριά του υπήρξε η ψυχαναλύτρια Juliet Mitchell (1974), η οποία κυριολεκτικά έσωσε από τη δυσµένεια την πολύτιµη αυτή επιστηµονική προσέγγιση, που, έκτοτε, προσφέρει πολλά στη γνώση του φύλου, αφού ερευνά την άλλη, την ασυνείδητη, πλευρά του ψυχισµού, τόπο των απωθήσεων και των εσωτερικεύσεων. Aν διάφορες θεωρίες της ψυχολογίας αµφισβήτησαν το ιατρικό κατεστηµένο και απο-παθολογικοποίησαν τα συµπτώµατα των γυναικών, δηµιουργώντας τις βάσεις για συνειδητοποίηση, ενδυνάµωση και θεραπεία, από τις πιό δηµιουργικές στην παραγωγή νέας γνώσης είναι τελικά η τόσο αµφισβητηµένη ψυχανάλυση. Παράδοξο, επίσης, αν αναλογιστεί κανείς τις καταγγελίες και την απόρριψη της από τις φεµινίστριες (δεν έχει κοπάσει εντελώς, π. χ. από τις αγγλίδες Mαρξιστικής επιρροής ψυχολόγους), είναι το γεγονός ότι, στη ύση, η ψυχανάλυση απέκτησε τόσα πολλά νέα µέλη από το φεµινιστικό χώρο ώστε να µοιάζει για κοινωνικό φαινόµενο. Λιγώτερο παράδοξο, αν σκεφτούµε ότι η υποδεέστερη θέση των γυναικών στην κοινωνία και η καταπίεσή τους γίνονται πιό κατανοητές αν εστιάσουµε στις πολύπλοκες και στενές σχέσεις µεταξύ ψυχικού και κοινωνικού, ατοµικού και συλλογικού. Σχέσεις, που µέσα από τις διαδικασίες των ταυτίσεων και της εσωτερίκευσης, καθορίζουν τον τρόπο που αντιλαµβανόµαστε τον κόσµο και τον εαυτό µας. Θα αναφέρω τα δύο µεγάλα ρεύµατα, µόνο, όπου η σύζευξη της ψυχανάλυσης µε το φύλο έχει αποδώσει πολύ σηµαντικά αποτελέσµατα. Kαι τα δύο εστιάζουν δηµιουργικά στο ανεξερεύνητο πεδίο της πρώιµης σχέσης µε τη µητέρα και της σεξουαλικότητας των γυναικών. Aπό τη µια οι ψυχαναλύτριες του Aγγλοσαξονικού χώρου (Juliet Mitchell, Jean Baker Miller, Nancy Chodorow κ.α., εδώ, θα πρόσθετα και το όνοµα της αναπτυξιακής ψυχολόγου Carol Gilligan, το έργο της οποίας στηρίζεται στα ευρήµατα της Baker Miller και συνεργατριών) υιοθετούν τη φρουδική θεωρία των σχέσεων µε το αντικείµενο (object-relations theory), και από την άλλη, οι Γαλλίδες αναλύτριες (Lucy Irigaray, Hélène Cixous, Julia Kristeva κ.α.) οι οποίες δέχονται επιδράσεις από τον Lacan και τη γλωσσολογία. Kαι στις δύο περιπτώσεις γίνεται υπέρβαση της κληρονοµιάς των Πατέρων, ενώ ανοίγονται νέα πεδία έρευνας και γνώσης. Oι αναλύτριες φέρνουν στο φως την πολιτισµική σηµασία της προοιδιπόδειας περιόδου για την ανάπτυξη του παιδιού, διαψεύδοντας την θεωρία της σκοτεινής, παθογόνου, συµβιωτικής σχέσης µε τη µητέρα, όπου ο πατέρας ως τρίτος όρος απουσιάζει εντελώς. Ως γνωστόν, σύµφωνα µε τη θεωρία του οιδιπόδειου

8 8 συµπλέγµατος, εκείνος εµφανίζεται αργότερα, ως αυστηρή µορφή που εκπροσωπεί το Nόµο, για να εισάγει το παιδί στη συµβολική τάξη, στον πολιτισµό. Oι νεώτερες έρευνες αναδεικνύουν αντίθετα την πρώιµη, και ευµενή παρουσία του πατέρα στη ψυχική ζωή του βρέφους, καθώς και την καθοριστική προσφορά της προοιδιπόδειας σχέσης µε τη µητέρα και στο συµβολικό επίπεδο. H αναβάθµιση της προοιδιπόδειας περιόδου ως τόπου πολιτισµικών σηµασιών, επιτρέπει µια άλλη αντίληψη της γυναίκας και της θηλυκότητας, η οποία δεν στηρίζεται στην έλλειψη (του πέους) και είναι ζωτικής σηµασίας για το φεµινισµό. Για παράδειγµα, οι κλινικές έρευνες της Kristeva και άλλων Γαλλίδων αναλυτριών καταδεικνύουν ότι το πέρασµα στη συµβολική τάξη γίνεται µε την απώθηση του µητρικού, και τον υποβιβασµό της µητέρας. H Kristeva ονοµάζει χώρα τον προοιδιπόδειο (προ-λεκτικό) σηµειωτικό τόπο, εκεί όπου οι αισθήσεις αφίνουν ίχνη/σηµεία, δηµιουργώντας έναν κώδικα σηµείων, µια πρωτο-γλώσσα, που την ανιχνεύουµε στις σιωπές, στο lapsus, στα λογοτεχνικά κείµενα. O µητρικός αυτός τόπος, τόπος µεταφορικός και όχι κυριολεκτικός, (ακόµα λιγώτερο φυσικός), είναι πλήρης νοηµάτων, απ όπου απορρέουν η δηµιουργικότητα, η φαντασία και η ευχαρίστηση (jouissance), εκφάνσεις της ψυχικής δραστηριότητας, οι οποίες απωθούνται, αφού προσλαµβάνονται ως επικίνδυνες για την κοινωνία των πατέρων. H Aπουσία Όσον αφορά το αντικείµενο φύλο και ψυχολογία στην Eλλάδα απουσιάζει. Oι γυναίκες ψυχολόγοι στη χώρα που δρουν συνειδητά στα όρια αυτού που θα ονοµάζαµε φεµινιστική/του φύλου/των γυναικών ψυχολογία δεν ξεπερνούν τα δάκτυλα του χεριού. Aκόµα λιγώτερες διδάσκουν εντάσσοντας στα µαθήµατά τους την κατηγορία φύλο και δύο µόνον δηµοσιεύουν (Tάνια Bοσνιάδου 1994, 2002, Xρύση Iγγλέση 1989, 2001). Όσο για τα νέα προγράµµατα Γυναικείων Σπουδών, βρισκόµαστε ακόµη µια φορά µπροστά σε ένα από τα διαστροφικά φαινόµενα (effets pervers) της καθυστέρησης. Έτσι ονοµάζει η Mητροσύλη τα φαινόµενα που προκύπτουν από την ετεροχρονισµένη εισαγωγή νεωτερικών θεσµών στην ελληνική πραγµατικότητα (ό.π., σ.160). Σχολιάζοντας την παρούσα συγκυρία και την εξάπλωση της ψυχανάλυσης και των ψυχαναλυτικών θεσµών στη χώρα, η Ελένη Τζαβάρα, µε τη σειρά της, αναρωτιέται αν ο ψυχαναλυτικός λόγος στην κοινωνία και στους θεσµούς (κρατικό, πανεπιστηµιακό) θα κατανοηθεί και θα διεισδύσει δηµιουργικά ή πριν προλάβει να λειτουργήσει σαν ετερογενής λόγος έχει ήδη παραµορφωθεί και αλλοιωθεί ( ό.π., σ.211). Στο τεύχος της ίνης (1993) ιστορία γυναίκες και φύλο δηµοσιεύεται ένα κείµενο της συντακτικής επιτροπής, γραµµένο το 1991 µε τίτλο: Θεσµοθέτηση των γυναικείων σπουδών ;. Tο κείµενο επισηµαίνει την εικοσαετή καθυστέρηση γυναικείων σπουδών, αναπτύσσοντας τις κύριες παραµέτρους της σηµαντικής και γόνιµης παρουσίας του θεσµού, διεθνώς. Θέτει ενδιαφέροντα και επίκαιρα, ακόµα και σήµερα, ερωτήµατα για το πεδίο των δυνατοτήτων γυναικείων σπουδών στις τότε κοινωνικές συνθήκες, όπως την απουσία φεµινιστικού κινήµατος και φεµινιστικής επιστηµονικής παραγωγής στην Eλλάδα, ενώ εκφράζει έντονες ανησυχίες για την πρόθεση

9 9 θεσµοθέτησης γυναικείων σπουδών από την κεντρική πολιτική εξουσία, µε ενιαίο σχήµα σε όλα τά AEI! Προφητική ανησυχία αν και πρόωρη. Xρειάστηκαν άλλα δώδεκα χρόνια πριν αρχίσει να γίνεται πραγµατικότητα. Φέτος θα λειτουργήσουν για πρώτη φορά τα προγράµµατα Γυναικείων Σπουδών στα Πανεπιστήµια, αν κρίνω από την ακαδηµαϊκή εµπειρία µου δώδεκα ετών και από την πρόσφατη συµµετοχή µου σε επιτροπή πρόγραµµατος σπουδών για θέµατα φύλου και ισότητας (sic) του Πανεπιστηµίου Aθηνών, µπορώ να βεβαιώσω ότι βρισκόµαστε εν πλήρη διαστροφή. Bιβλιογραφία Aβδελά, E., Ψαρρά, A. (1993). Θεσµοθέτηση των γυναικείων σπουδών ;. ίνη, φεµινιστικό περιοδικό, τ. 6. Baker Miller, J. (1976). Toward a New Psychology of Women. Bοστώνη, Beacon Press. Bοσνιάδου, T. (1994). Aπό µητέρα σε κόρη: H µητρότητα ως πεδίο διερεύνησης της γυναικείας ταυτότητας. ίνη, φεµινιστικό περιοδικό, τ. 7., (2001). Aπό τη θεραπευτική στην ερευνητική σχέση: αφετηρίες, προσανατολισµοί, αναζητήσεις. Στο Θανοπούλου M. και Mπουτζουβή A. (Eπιµ.), Όψεις της προφορικής ιστορίας στην Eλλάδα. Eιδικό τεύχος, Eπιθεώρηση Kοινωνικών Eρευνών, 107 A. Butler, J. (1990). Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. Nέα Yόρκη, Routledge. Freud, S. (1905). Three Essays on the Theory of Sexuality, Standard Edition, τόµ. VII., (1919). The Uncanny, Standard Edition, τόµ. XII. Gilligan, C. (1982). In a Different Voice: Psychological Theory and women s development. Kαίµπριτζ, Mασσαχουσέτη, Harvard University Press. Iγγλέση, X. (1989). Πρόσωπα Γυναικών, Προσωπεία της Συνείδησης. Aθήνα, Oδυσσέας., (Eπιµ.), (2001). O Aναστοχασµός στη Φεµινιστική Έρευνα. Σκιαγράφηση µιας Aµφίθυµης Σχέσης. Aθήνα, Oδυσσέας. Kαράβατος, Θ. (1991). Tα Πρώτα Bήµατα της Ψυχολογίας στην Eλλάδα. H Ψυχολογία του Γεωργίου Σερούϊου (1841). Aθήνα, Oδυσσέας/Tρίαψις Λόγος 4 Kristeva, J. (1969). Séméiotiké. Recherches Pour Une Sémanalyse. Παρίσι, Seuil., (1974). La Révolution du Langage Poétique. Παρίσι, Seuil.

10 10 Mητροσύλη, M. (2001). Θεσµικά Όρια Oριακοί Θεσµοί. Eκ των Yστέρων, Ψυχαναλυτικό περιοδικό, τ. 6. Mitchell, J. (1974). Psychoanalysis and Feminism. Nέα Yόρκη, Pantheon Books. Rich, A. (1980). Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence. Signs, τόµ. 5, τ. 4. Tζαβάρα, E. (1984). H ψυχανάλυση στην Eλλάδα ή Mια δυσκολία της ελληνικής ψυχανάλυσης. Στο Tζαβάρας, Θ. (Eπιµ.), Ψυχανάλυση και Eλλάδα. Aθήνα, Eταιρεία Σπουδών Nεοελληνικού Πολιτισµού και Γενικής Παιδείας.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα

Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Επ. fcoiv. Ερ., Gr. R. So. Re. 1983 Διεθνές συνέδριο για την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από τη γυναίκα Λάουρα Μαράτου-Αλιπράντη* Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την «Έρευνα και εκπαίδευση γύρω από τη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 7: Διοίκηση της ατομικής συμπεριφοράς στην εργασία Δρ. Σερδάρης Παναγιώτης Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση

Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας. των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Ανάπτυξη της Αυτογνωσίας και της ηµιουργικότητας των Μαθητών του Λυκείου: Μία έρευνα ράση Στόχοι και άξονες της έρευνας-δράσης Στόχος του προγράµµατος ήταν η επιµόρφωση εκπαιδευτικών ευτεροβάθ- µιας εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ.

Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. Kantzara, V. (2006) Patriarchy στο Fitzpatrick T., et al. (eds.) International Encyclopedia of Social Policy, London: Routledge (σελ. 6) Πατριαρχία 1 Η λέξη πατριαρχία, προέρχεται από την ελληνική γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά.

x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. 1 x ν+1 =ax ν (1-x ν ) ή αλλιώς η απλούστερη περίπτωση ακολουθίας αριθμών με χαοτική συμπεριφορά. Πριν λίγα χρόνια, όταν είχε έρθει στην Ελλάδα ο νομπελίστας χημικός Ilya Prigogine (πέθανε πρόσφατα), είχε

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001

Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001 Νεοελληνική Γλώσσα Γενικής Παιδείας Β Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Κείµενο Εργαζόµενοι από το σπίτι Στην εποχή της ταχύτητας που ζούµε οι αλλαγές είναι αναµενόµενες σε πολλούς τοµείς. Έτσι και στον εργασιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) 137 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ S.W.O.T. (STRENGTHS WEAKNESS - OPPORTUNITIES THREATS) Στα προηγούµενα κεφάλαια πραγµατοποιήθηκε αναλυτική παρουσίαση και ανάλυση του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ. Εκδόσεις Ψυχογιός ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΙΝΤΕΡΗΣ, Ph.D. ΑΛΛΑ ΘΕΛΩ ΚΙ ΑΛΛΑ ΚΑΝΩ Εκδόσεις Ψυχογιός Τον Γιώργο Πιντέρη, τον γνώρισα πολλά χρόνια πριν. Συγκεκριμένα σε μια εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Επιμελητήριο Ηρακλείου, όπου με

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας

Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας Από τη θεωρία στην πράξη: Η Εμπειρία της Ένταξης της Οπτικής του Φύλου στα Αναλυτικά Προγράμματα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Κυπριακής Εκπαίδευσης ΜΑΡΙΑ ΓΚΑΣΟΥΚΑ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Στόχος µας. η ουσιαστική. ισότητα των φύλων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Στόχος µας η ουσιαστική ισότητα των φύλων ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ 2010-2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων

Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων Μαίρη Κουτσελίνη Τµήµα Επιστηµών τη Αγωγή ιευθύντρια τη Έδρα ΟΥΝEΣΚO Για την Ισότητα και Ενδυνάµωση των Φύλων «Η Εκπαίδευση είναι ένα από τα πιο σηµαντικά µέσα για Ενδυνάµωση των γυναικών µε τη Γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Εγκαινιάζουµε µια νέα σελίδα που θα αφορά παρουσιάσεις βιβλίων - προτάσεις προς τα µέλη µας, µε ένα κοινό θέµα κάθε φορά. Η αναφορά δεν θα έχει βιβλιοκριτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων.

Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Ηαναζήτηση οικουµενικών διαστάσεων. Ορισµένες διαφορές των κοινωνικών φύλων. Σε διαφορετικούς πολιτισµούς παρατηρούνται σηµαντικές διαφορές στη συµπεριφορά των δύο φύλων. Στα αγγλικά υπάρχουν δύο διαφορετική

Διαβάστε περισσότερα

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου

414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου 414 Τουρκικών Σπουδών Κύπρου Σκοπός Eκτός από την αμιγή επιστημονική αποστολή του, το Tμήμα Tουρκικών Σπουδών καλείται να παίξει σημαίνοντα εθνικό ρόλο, προσδιοριζόμενο από τις ιδιαιτερότητες της Kυπριακής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου

Ιατρικός Σύλλογος. Ηρακλείου. Συνέντευξη τύπου Ιατρικός Σύλλογος Ηρακλείου Συνέντευξη τύπου 01.02.2010 Η πολιτεία τα τελευταία τριάντα χρόνια αδυνατεί ή δεν θέλει, να λάβει αποφάσεις, να κάνει τομές, να δώσει λύσεις σε θέματα που αφορούν την Υγεία.

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μαρία Μαλικιώση-Λοΐζου Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Επιμόρφωση στελεχών ΓΓΙΦ Αθήνα 30 Μαρτίου 2012 Συμβουλευτική γυναικών Η

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H

æ Y X A N A Y T I K H K E æ H 1 8 2 Y N A N T H E I M E T O M Y O, T H N T P A ø I A K A I T H N O I H H E P I E X O M E N A Πρόλογος: Κώστας Σολδάτος........................... 9 1. ΘΑΝAΣΗΣ ΤΖΑΒΑΡΑΣ: Αρχαιογνωσία, αρχαιολατρία και αντιστάσεις στην ψυχανάλυση.. 13 2. ΠΈΤΡΟΣ ΧΑΡΤΟΚΌΛΛΗΣ: Η προέλευση και η

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα