ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙΕ' ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΘΕΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΗΜΟΣΙΑ ΙΟΙΚΗΣΗ Μελέτη Περίπτωσης: Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ανατολικής Αττικής Επιβλέπων: ρ. Ν. Μιχαλόπουλος Σπουδαστής: Νικόλας Μάντζαρης ΤΑΥΡΟΣ, 10/2004

2 Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω για τη βοήθειά τους, τους Προϊσταµένους των Τµηµάτων και ιευθύνσεων που δέχτηκαν να διαθέσουν τον απαραίτητο χρόνο για τη συµπλήρωση των ερωτηµατολογίων καθώς και τον Επιστηµονικό Συνεργάτη του Νοµάρχη Αν. Αττικής κ. ηµήτρη Ζεγγίνη για την διευκόλυνση που παρείχε. Επίσης, τον επιβλέποντα κ. Νίκο Μιχαλόπουλο, ρ. ιοικητικής Επιστήµης, για την καθοδήγησή του κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής αυτής της εργασίας. ii

3 Περίληψη Αντικείµενο της εργασίας αυτής είναι η µελέτη δύο καίριων διοικητικών ζητηµάτων, της οργανωσιακής µάθησης και της ποιότητας, στο χώρο της δηµόσιας διοίκησης. Στα πρώτα δύο κεφάλαια της εργασίας γίνεται αναφορά στα δύο αυτά ζητήµατα και στο πως έχουν προσεγγιστεί από θεωρητικούς και πρακτικούς της διοίκησης µέσα από διάφορες δευτερογενείς πηγές (βιβλία, επιστηµονικά περιοδικά και σχετικούς διαδικτυακούς χώρους). Αναλύονται διάφορες προσεγγίσεις της οργανωσιακής µάθησης (ως προϊόν ή ως διαδικασία, ως κοινωνικό φαινόµενο και οργανωσιακό φαινόµενο) και παρουσιάζονται οι κυρίαρχες "µορφές" µάθησης σε συσχέτιση µε την ικανότητα της οργάνωσης να λειτουργήσει ως κοιτίδα µάθησης. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο έργο των Chris Argyris και Donald Schön και τον διαχωρισµό µεταξύ µάθησης απλού και διπλού βρόχου καθώς και στον Peter Senge και την προσέγγιση της "πέµπτης πειθαρχίας". Επίσης, παρουσιάζεται η εξέλιξη της έννοιας της ποιότητας µε το πέρασµα του χρόνου και οι µορφές που αυτή πήρε, αρχικά στον ιδιωτικό τοµέα, για να επηρεάσει στη συνέχεια και τον δηµόσιο. Η διοίκηση (ολικής) ποιότητας που θεωρείται πλέον από πολλούς η τελική απόληξη, από διοικητικής πλευράς, στην προσπάθεια επίτευξης της ποιότητας ενσωµατώνει πληθώρα άλλων επιµέρους µεθόδων. Αναλύεται η έννοια και παρουσιάζονται οι βασικές παράµετροι που πρέπει να λάβει υπ' όψιν ένας οργανισµός προκειµένου να επιδοθεί στο κυνήγι της ποιότητας. Μεταξύ άλλων παρουσιάζονται σύγχρονες διοικητικές προσεγγίσεις και εργαλεία που χρησιµοποιούνται προς αυτόν το σκοπό, καθώς και κάποιες επιπλέον κρίσιµες προεκτάσεις που έχουν σχέση µε τα πιθανά κόστη και οφέλη από την εφαρµογή ενός συστήµατος διοίκησης βασισµένου στην ποιότητα. Παρουσιάζονται τα ιεθνή Πρότυπα που χρησιµοποιούνται για να προάγουν τη φιλοσοφία της ποιότητας µέσω της πιστοποίησης των βασικών χαρακτηριστικών της σε ένα διοικητικό σύστηµα. Το θεωρητικό µέρος καταλήγει σε µια σύγκλιση των δύο πρώτων κεφαλαίων όπου αναπτύσσονται κάποιες σκέψεις γύρω από τα κοινά χαρακτηριστικά ποιότητας και οργανωσιακής µάθησης. Το Κεφάλαιο 3 της εργασίας είναι αφιερωµένο στην παρουσίαση των αποτελεσµάτων µιας έρευνας µε ερωτηµατολόγιο που έγινε στην Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ανατολικής Αττικής και στην οποία διερευνώνται οι απόψεις των στελεχών αυτού του οργανισµού γύρω από τα δύο προαναφερθέντα ζητήµατα. Εξετάζονται πιθανές συσχετίσεις των απαντήσεων µε τη διοικητική θεωρία και διερευνώνται πιθανές iii

4 προεκτάσεις των αντιλήψεων στη λειτουργία του οργανισµού αυτού. Τα συµπεράσµατα που εξάγονται αφορούν τόσο στις αντιλήψεις των στελεχών του συγκεκριµένου οργανισµού όσο και σε παράγοντες που πιθανώς να επηρέασαν αυτές τις αντιλήψεις. Η προσέγγισή τους ως προς την οργανωσιακή µάθηση και την ποιότητα φαίνεται εν πολλοίς να είναι αποτέλεσµα των ατοµικών θεωρήσεων του καθενός και όχι αποτέλεσµα κάποιας ενεργητικής πολιτικής πάνω σε αυτές τις έννοιες. Αυτό "αποδεικνύεται" από το είδος και την πληθώρα των διαφορετικών απαντήσεων σε κρίσιµες ερωτήσεις. ιαπιστώνεται δηλ. µια απόσταση που χωρίζει την ελληνική διοίκηση, όπως παρουσιάζεται σε αυτό το µικρό δείγµα, από σύγχρονους διοικητικούς προβληµατισµούς, τουλάχιστον σε υπηρεσιακό επίπεδο. Λέξεις - κλειδιά: Οργανωσιακή µάθηση, µάθηση, Argyris, Schön, Senge, οργάνωση που µαθαίνει, ποιότητα, διοίκηση ολικής ποιότητας, πρότυπα ποιότητας, συνεχής βελτίωση, ορισµός της µάθησης, κοινότητα εργασίας, εντοπισµός και διόρθωση σφάλµατος, αντίληψη, µάθηση απλού βρόχου, µάθηση διπλού βρόχου, γενεσιουργός µάθηση, προσαρµοστική µάθηση, οµαδική προσέγγιση, προγράµµατα υποδείξεων, κύκλοι ποιότητας, οφέλη και κόστη ποιότητας, αλυσίδα ποιότητας, ενδυνάµωση, Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ανατολικής Αττικής, ΟΠ, Βραβεία ποιότητας, αντιλήψεις, δηµόσιος τοµέας, δηµόσια διοίκηση. iv

5 Abstract The object of this paper is the study of two crucial managerial issues, those of organizational learning and quality, in the field of public administration. The first two chapters make reference to these two issues and the different approaches that have been developed by theorists and practitioners in the field through secondary sources (books, journals and relevant websites). We analyze different approaches to organizational learning (as a product or a procedure, as a social and organizational phenomenon) and we present the main types of learning in relation to the organization's ability to act as a cradle of learning. We make special reference to the work of Chris Argyris and Donald Schön and the differentiation between single- and double-loop learning as well as to Peter Senge and his "Fifth Discipline" approach. We also present the evolution of the concept of quality in the passage of time and the forms it has taken, initially in the private sector, in order to later on affect the public sector as well. Total Quality Management, which is regarded by many as the culmination, from a managerial point of view, of the effort to achieve quality, engulfs a plethora of partial methods. We analyze the concept and present the basic parameters an organization has to take into account in order to embark on the quest for quality. Among others, we present current administrative methods and techniques used to this end, as well as some further crucial aspects having to do with the potential costs and benefits of establishing a quality management system. We present international standards used to advance the principles of quality through the certification of its basic features in an administrative setting. The theoretical part ends with a convergence of the two chapters where we present some thoughts about the common features of organizational learning and quality. Chapter 3 is dedicated to the presentation of the results of a questionnaire-based research carried out at the Prefecture of East Attica. The research explores the views of the managers of this organization on the two topics discussed above. It examines possible links between answers and theory and seeks for possible impacts of these views on the organization's operation. The conclusions reached have to do with the views themselves but also with factors that might have influenced them. Their approach towards organizational learning and quality seems to be largely influenced by each one's personal beliefs and not to be a result of a concerted policy effort on these topics. This can be substantiated by the type and the variety of answers in several crucial questions. Therefore, we discover a distance separating the Greek public administration, as v

6 represented in this small sample, from current administrative thinking at least at the official setting. Keywords: Organizational learning, learning, Argyris, Schön, Senge, learning organization, quality, total quality management, TQM, quality standards, continuous improvement, kaizen, definition of learning, community of practice, identification and correction of error, cognition, single-loop learning, double-loop learning, generative learning, adaptive learning, team approach, suggestions programs, quality circles, costs and benefits of quality, chain of quality, empowerment, Prefecture of East Attica, quality awards, views, public sector, public administration. vi

7 Πίνακας Περιεχοµένων Σελίδα Ευχαριστίες... ii Περίληψη... iii Abstract... v Πίνακας Περιεχοµένων... 1 Εισαγωγή... 2 Κεφάλαιο 1 - Οργανωσιακή Μάθηση... 4 Η µάθηση ως κοινωνικό φαινόµενο... 5 Η µάθηση ως οργανωσιακό φαινόµενο... 6 Είδη οργανωσιακής µάθησης... 7 Η οργάνωση που µαθαίνει Κεφάλαιο 2 - Ποιότητα Εισαγωγικά - Ορισµοί - Προσεγγίσεις ιοίκηση Ολικής Ποιότητας ( ΟΠ) Ανάλυση της ΟΠ Α) Αλλαγή φιλοσοφίας - Ο πελάτης στο επίκεντρο Β) Ο Ρόλος της ηγεσίας Γ) Ενδυνάµωση του εργαζόµενου ) Η αλυσίδα της ποιότητας Ε) Τεχνικές της ΟΠ & Εσωτερικές ιοικητικές Μεταβολές ΣΤ) Συνεχής βελτίωση Οφέλη και κόστη από τη ιοίκηση Ποιότητας Πρότυπα & Βραβεία Συστηµάτων ιοίκησης Ποιότητας Η ΟΠ στο ηµόσιο Τοµέα Σχέση Οργανωσιακής Μάθησης και ιοίκησης Ολικής Ποιότητας Κεφάλαιο 3 - Έρευνα µε Ερωτηµατολόγιο στη Νοµαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ανατολικής Αττικής Παρουσίαση - Ανάλυση των Απαντήσεων Συµπεράσµατα Πηγές Παράρτηµα Α Οργανόγραµµα Ν.Α. Αν. Αττικής Παράρτηµα Β Ερωτηµατολόγιο... 69

8 Εισαγωγή "Ικανοποιούµαι εύκολα µε ότι το καλύτερο" (Winston Churchill) Η παροχή υπηρεσιών υψηλής ποιότητας είναι στόχος κάθε σύγχρονης πολιτείας. Με δεδοµένη τη µετάβαση που σταδιακά έχει επέλθει και στην ελληνική κοινωνία και οικονοµία, η οποία από µια αγροτική οικονοµία πριν λίγες µόνο δεκαετίες έχει πλέον µετατραπεί σε µια οικονοµία υπηρεσιών, είναι φυσικό το θέµα της ποιότητας των υπηρεσιών να αποτελεί σηµαντικότατο ζήτηµα για την πρόοδο της χώρας. Στο σηµερινό παγκοσµιοποιηµένο, ανταγωνιστικό περιβάλλον, η ικανότητα τόσο του ιδιωτικού όσο και του δηµόσιου τοµέα να παρέχουν υπηρεσίες υψηλού επιπέδου είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ευόδωση οποιασδήποτε προσπάθειας. Ιδίως για τη δηµόσια διοίκηση, η ανάπτυξη και παροχή υπηρεσιών ποιότητας αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσµατική προαγωγή του δηµοσίου συµφέροντος µε την ευρεία έννοια του όρου καθώς οι αποφάσεις και πράξεις της διοίκησης είναι αυτές που δίνουν και τον ρυθµό στον οποίο κινείται ο ιδιωτικός τοµέας. Ωστόσο, αν και η θέση αυτή εύκολα θα εύρισκε απήχηση, θεωρητικώς, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η έννοια της ποιότητας δείχνει να παραµένει ένα είδος δύσκολα προσεγγίσιµου αινίγµατος. Κάποιες από τις πτυχές του αινίγµατος αυτού αποσκοπεί να διερευνήσει η παρούσα εργασία. Η ικανότητα όµως µιας οργάνωσης να παρέχει ποιοτικές υπηρεσίες δεν είναι, όπως θα φανεί, αποκοµµένη από την ικανότητά της να απορροφά και να επεξεργάζεται τη γνώση. Όπως αναφέρουν οι Francis Gouillart και James Kelly 1 (ανώτατα στελέχη µιας εκ των µεγαλυτέρων εταιριών παροχής συµβουλευτικών υπηρεσιών του κόσµου) "η ουσία της ανθρώπινης προόδου είναι η εφαρµογή νέας γνώσης µε νέους τρόπους, συνεχώς καθιστώντας τον παλαιό τρόπο εργασίας παρωχηµένο. εν προοδεύουν οι οργανώσεις αλλά οι άνθρωποι. Η οργάνωση είναι απλά ένα όχηµα για ανθρώπινη συνεργασία. Η µορφή της προσαρµόζεται όσο προσαρµόζονται και οι ανθρώπινες ανάγκες και οι ανάγκες των ανθρώπων αλλάζουν µε την προοδευτική απόκτηση και εφαρµογή νέας γνώσης." Άρα, είναι λογική και η ταυτόχρονη µελέτη του ζητήµατος της οργανωσιακής µάθησης µε αυτό της ποιότητας και αποτελεί σίγουρα ενδιαφέρον θέµα ο ακριβέστερος προσδιορισµός πιθανών κοινών παραµέτρων τους. 1 Cortada, J. and Woods, J. (2000) 2

9 Τέλος, θεωρήσαµε χρήσιµη τη γνώση των απόψεων και αντιλήψεων που φέρουν οι άνθρωποι της διοίκησης, καθώς κάθε πιθανή προσπάθεια εφαρµογής σχετικών διοικητικών µεταρρυθµίσεων και ανάδειξης της αναγκαιότητας της ποιότητας θα περάσει µέσα από το δικό τους φίλτρο σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό. Έτσι, το τρίτο κεφάλαιο της παρούσας εργασίας αφιερώνεται στη διερεύνηση και παρουσίαση των απόψεων των διοικητικών στελεχών µίας οργάνωσης του ελληνικού δηµοσίου τοµέα, της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ανατολικής Αττικής. Παρότι δεν είναι παρά ένα µικρό δείγµα του ευρύτερου δηµόσιου τοµέα είναι ενδιαφέρουσα η ανάλυση των απαντήσεων που πήραµε στη σχετική έρευνα καθότι δίνει µια ιδέα των προκλήσεων και δυνατοτήτων που είναι πιθανόν να συναντήσει µια προσπάθεια εφαρµογής διοίκησης που θα στοχεύει στην ποιότητα. 3

10 Κεφάλαιο 1 - Οργανωσιακή Μάθηση Η έννοια της οργανωσιακής µάθησης (organizational learning) αν και ήταν παρούσα στη διεθνή βιβλιογραφία περί της διοίκησης εδώ και δεκαετίες κατά τρόπο διάχυτο και µη σαφώς προσδιορισµένο, κέντρισε το ενδιαφέρον µεγάλης µερίδας ερευνητών και κατέστη αναγνωρίσιµος από το πλατύ κοινό όρος γύρω στα Απαντάται δε πρώτη φορά στην εργασία των Cyert και March το Όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία δεν υπάρχει ένας, καθολικά αποδεκτός, ορισµός του όρου αλλά µία πληθώρα διαφορετικών προσεγγίσεων της έννοιας, συχνά αναγόµενων σε διαφορετικές επιστηµονικές προελεύσεις. Μία βασική διάκριση συνίσταται στη θεώρηση της µάθησης ως προϊόντος ή ως διαδικασίας. Με την πρώτη, εννοούµε την αλλαγή που προκύπτει στη συµπεριφορά ή την νοητική κατάσταση ενός ατόµου. Με τη δεύτερη οδηγούµαστε σε διαφορετικές θεωρίες περί µάθησης που συνοψίζονται από τον Smith 4 σε 4 γενικές κατευθύνσεις. Επισηµαίνεται ότι η κατωτέρω κατηγοριοποίηση δεν είναι παρά µία από πολλές προτεινόµενες, αν και φαίνεται να αντικατοπτρίζει σε σηµαντικό βαθµό τις υπάρχουσες απόψεις (βλ. Forrester, 1998 και Τάσιος, 2003): Συµπεριφοριστική: Το περιβάλλον παρέχει ερεθίσµατα στα οποία τα άτοµα ανταποκρίνονται ανάλογα. Η µάθηση σχετίζεται µε την ενθάρρυνση / αποθάρρυνση διαφόρων συµπεριφορών (ανταµοιβή τιµωρία) 5 Αντιληπτική / Γνωστικιστική: Η έµφαση δίνεται στις συνολικές εσωτερικές νοητικές δοµές και διαδικασίες που χαρακτηρίζουν το άτοµο και όχι απλώς στην ανταπόκριση σε µεµονωµένα ερεθίσµατα. Η µάθηση σχετίζεται όχι µε την υιοθέτηση συµπεριφορών αλλά µε τη σύνδεση νοητικών διαδικασιών και στρατηγικών µε τη διδασκαλία. 6 Ανθρωπιστική: Κεντρική είναι η έννοια της «αυτό-εκπλήρωσης» την οποία επιδιώκουν να επιτύχουν οι άνθρωποι µέσω της µάθησης, αφού σύµφωνα µε 2 Easterby-Smith et al. (1999) 3 Στην εργασία των Richard M. Cyert και James G. March «A Behavioral Theory of the Firm» στο The American Economic Review, Vol.54, No.2, Part 1 (Mar. 1964), pp Smith, M. K. (2001a) 5 Smith, M. K. (1999a) 6 Smith, M. K. (1999b) 4

11 ορισµένες προσεγγίσεις έχουν πρώτα εκπληρώσει βασικότερες ανάγκες τους. Το άτοµο µετέχει συνειδητά και ελεύθερα στη µαθησιακή διαδικασία 7. Κοινωνική / κοινωνιοπολιτισµική 8 : Η µάθηση προέρχεται µέσα από την παρατήρηση / συµµετοχή σε οµάδες / κοινωνικά σχήµατα και όχι µε την υιοθέτηση νοητικών δοµών και προτύπων. Το άτοµο «µαθαίνει» παρατηρώντας τις συµπεριφορές άλλων, τις συνέπειές τους και αναλογιζόµενο τις πιθανές συνέπειες που θα είχε στο ίδιο η µία ή άλλη συµπεριφορά. Το περιβάλλον επηρεάζει µε την παροχή ή µη των κατάλληλων πόρων. Παράλληλα, αναγνωρίζεται έτσι ότι η γνώση είναι διάσπαρτη και δεν περιορίζεται εντός του εγκεφάλου. Η µάθηση ως κοινωνικό φαινόµενο Σύµφωνα µε την ανάλυση της Gherardi, στο ατοµικό επίπεδο η µάθηση θα µπορούσε να προσεγγιστεί ως "µία διαδικασία καθρεπτισµού που λαµβάνει χώρα ανάµεσα στο εσωτερικό, ψυχικό επίπεδο και το επίπεδο της κοινωνικής αντίληψης 9 (social cognition)", η οποία κοινωνική αντίληψη µπορεί να οριστεί ως το προϊόν της κοινωνικής διάδρασης. Πότε όµως ο καθρεπτισµός αυτός µεταφέρεται και σε διαπροσωπικό επίπεδο; Σε συνθήκες κρίσης ή άρσης της ρουτίνας τα µέλη µιας οργάνωσης έχουν µεγαλύτερη πιθανότητα να αρχίσουν να προβληµατίζονται όχι απλώς πάνω σε συγκεκριµένες λύσεις αλλά πάνω στον ίδιο τον τρόπο σκέψης τους 10. Τότε η µάθηση παύει να είναι απλώς η υιοθέτηση συµπεριφορών που απαντώνται στον περίγυρο του ατόµου και επεκτείνεται στο να συµπεριλάβει την ανάπτυξη και καλλιέργεια προσόντων. Μέσα σε µια κοινότητα εργασίας (community of practice, σύµφωνα µε τους Brown και Duguid) τα άτοµα έχουν συνεπώς αυξηµένη δυνατότητα να µάθουν, µε την ευρεία έννοια του όρου. Είναι δηλ. µέσω της δράσης, της πράξης, που τα άτοµα αποκτούν νέα, ή εµβαθύνουν τα υπάρχοντα, προσόντα τους. Επακόλουθο είναι ότι όσο πιο κατάλληλες είναι οι συνθήκες δράσης τόσο πιο πολύ διευκολύνεται και η διαδικασία της µάθησης. Το γεγονός ότι ένα σύνολο ατόµων µπορεί να µαθαίνει εντός µίας οργάνωσης, δεν καθιστά αυτόµατα την µάθηση αυτή οργανωσιακή. εν διασφαλίζει δηλ. την παραµονή 7 Smith, M. K. (1999c) 8 Κοδέλλας, Σ. Ν. (2003), Smith, M.K. (1999d) 9 Gherardi S.(1996) 5

12 της δηµιουργούµενης γνώσης εντός της οργάνωσης και την αξιοποίησή της από αυτήν. Αυτό που καθιστά την µάθηση οργανωσιακή υπό το παραπάνω πρίσµα είναι "η ύπαρξη ενός συλλογικού τρόπου σκέπτεσθαι, υπό τη µορφή µιας αντιληπτικής αλληλεξάρτησης εστιασµένης σε διαδικασίες µνήµης... Η κοινωνική µάθηση είναι έτσι ένα δίκτυο συλλογικών συµπεριφορών βασισµένο σε διανεµηµένη γνώση. 11 " Η µάθηση ως οργανωσιακό φαινόµενο Με βάση αυτή τη θεώρηση, η µάθηση και η αντίληψη αναγνωρίζονται κατ' αρχάς ως ανθρώπινες δραστηριότητες οι οποίες όµως εντός της οργάνωσης αντιµετωπίζουν µια σειρά από οργανωσιακές διαδικασίες οι οποίες λειτουργούν είτε υποστηρικτικά είτε αποτρεπτικά ως προς αυτές και οι οποίες επηρεάζουν τον τρόπο µε τον οποίο η γνώση αφοµοιώνεται εντός της οργάνωσης. Η γνώση θεωρείται ως πόρος της οργάνωσης και εµφανίζεται να παίρνει διάφορες µορφές, να εντάσσεται σε διάφορες κατηγορίες. Ως προς τον τρόπο κτήσης της από την οργάνωση: Εξ' αρχής διαθέσιµη, αποκτώµενη µέσω της εµπειρίας, αποκτώµενη µέσω της εµπειρίας άλλων οργανώσεων, µέσω πρόσληψη φορέων εξειδικευµένης γνώσης, κτλ., Ως προς την ευκολία πρόσβασης σε αυτήν: δηµόσια προσβάσιµη, "κλειστή" / προστατευόµενη, "υπονοούµενη" (οργανωσιακή κουλτούρα), ως προς το τρόπο αφοµοίωσης της από την οργάνωση: σε επίπεδο οργανωσιακών διαδικασιών ή σε επίπεδο συλλογικής επαγγελµατικής εµπειρίας Η κωδικοποίηση της γνώσης σε οργανωσιακές διαδικασίες είναι ο κύριος τρόπος αφοµοίωσής της από την οργάνωση. Αυτό όµως είτε δεν είναι πάντα εφικτό είτε δεν είναι πάντοτε κατάλληλο, ιδίως για οργανώσεις που βρίσκονται σε ένα ταχέως µεταβαλλόµενο περιβάλλον. Επιπλέον, η κωδικοποιηµένη σε διαδικασίες γνώση δεν αντιµετωπίζεται πάντα στην πράξη κατά τον τρόπο που επεδίωκαν οι ενεργούντες την κωδικοποίηση. Εµφανίζεται δηλ. διάσταση µεταξύ θεωρίας και εφαρµογής η οποία πρέπει να γίνεται προσπάθεια να γεφυρωθεί µέσω της εφεύρεσης νέων ρουτινών. Άρα, το φαινόµενο της οργανωσιακής µάθησης εµφανίζεται τόσο όταν η οργάνωση αυξάνει την διαθέσιµη σε αυτή γνώση όσο και όταν επανα-κωδικοποιεί την υπάρχουσα γνώση σε µια νέα διαδικασία Ibid. 11 Ibid. 12 Hedberg B. (1981) 6

13 Με βάση τα παραπάνω, η Gherardi θεωρεί ότι υπάρχουν µια σειρά προαπαιτούµενων προκειµένου µια οργάνωση να επιδοθεί σε οργανωσιακή µάθηση. Αυτά είναι "η ύπαρξη αντανακλαστικών, η διάθεση παρακολούθησης των ενεργειών, η ύπαρξη κινήτρων για µεταφορά γνώσης και η ικανότητα µετατροπής της εµπειρικής γνώσης σε οργανωσιακή αλλαγή." H Gherardi αντιπαραβάλλει την "οργάνωση που µαθαίνει" (learning organization) µε την "ορθολογική οργάνωση" (rational organization), που ενεργεί αποκλειστικά βάσει ορθολογικών σκέψεων. Η οργάνωση που µαθαίνει βασίζεται γι' αυτό στη διαδικασία δοκιµής και σφάλµατος (trial and error) και επιπλέον καθορίζει τη στάση της όχι µόνο µέσω της σκέψης αλλά και µέσω του πρίσµατος εµπειριών, ερµηνευτικών διαδικασιών, συσχετισµών ισχύος και συγκρούσεων. Επίσης, κάτι το οποίο είναι άξιο προσοχής, ιδιαίτερα σε σχέση µε την ελληνική περίπτωση, είναι πως αντιπαραβάλλει το µοντέλο της γραφειοκρατίας µε το µοντέλο της οργάνωσης που µαθαίνει, παρατηρώντας ότι στην πρώτη απαιτείται διαχωρισµός της σκέψης από την δράση ενώ στη δεύτερη η εργασία, η µάθηση και η καινοτοµία παρουσιάζονται µαζί. Αναλογιζόµενος κανείς ότι ακόµα και αυτή η εκπλήρωση των προϋποθέσεων / απαιτήσεων του γραφειοκρατικού µοντέλου εξακολουθεί να παραµένει ένας στόχος για την ελληνική δηµόσια διοίκηση, συνειδητοποιεί ταυτόχρονα και το πόσο δύσκολη είναι η προσέγγιση του µοντέλου της οργάνωσης που µαθαίνει για την εγχώρια πραγµατικότητα. Από την άλλη πλευρά, το γεγονός ότι ζούµε πλέον σε έναν κόσµο συνεχώς και γρήγορα µεταβαλλόµενο (στον οποίο η απλή τήρηση προκαθορισµένων διαδικασιών δεν αρκεί για να δώσει λύση σε προβλήµατα) καθιστά αναγκαία την προσπάθεια προσέγγισης του ιδεώδους αυτού. Είδη οργανωσιακής µάθησης Μία βασική διάκριση στα είδη οργανωσιακής µάθησης που απαντάται συχνά στη βιβλιογραφία, µε διάφορα ονόµατα, είναι αυτή µεταξύ µάθησης απλού και διπλού βρόχου κατά τον ορισµό των Chris Argyris και Donald Schön. Οι Fiol και Lyles χρησιµοποιούν µε αντίστοιχο τρόπο τους όρους Κατώτερη και Ανώτερη Μάθηση, ο 7

14 Dodgson Τακτική και Στρατηγική Μάθηση και ο Senge Προσαρµοστική Γενεσιουργός Μάθηση 13. Για τους Argyris και Schön η µάθηση συνεπάγεται τον εντοπισµό και τη διόρθωση λαθών 14. Με βάση αυτή την παραδοχή η µάθηση απλού βρόχου συνίσταται στην επινόηση µιας νέας τεχνικής προκειµένου η οργάνωση να µπορέσει να ανταποκριθεί στους ήδη καθορισµένους στόχους, µε βάση τις κυρίαρχες εντός της αξίες, πολιτικές και κανόνες. Αντίθετα, η µάθηση διπλού βρόχου συνίσταται στην ικανότητα της οργάνωσης να υπερβαίνει τα όριά που η ίδια έχει θέσει στον εαυτό της και να µπορεί να προβληµατίζεται πάνω και στις ίδιες τις αξίες, τους στόχους και τις πολιτικές της. H συλλογιστική των Argyris και Schön είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα στις λεπτοµέρειές της καθώς αγγίζει κατά τρόπο άµεσο τις νοητικές διαδικασίες που ακολουθούν οι άνθρωποι όταν αναγκάζονται να ανταποκριθούν στις αυξηµένες απαιτήσεις που τίθενται από την εµφάνιση νέων, σύνθετων προβληµάτων που δεν είναι δυνατόν να επιλυθούν µέσα στα πλαίσια της καθηµερινής πρακτικής. Στη συνέχεια θα περιγραφούν εν συντοµία τα βασικά στοιχεία της θεωρίας, όπως διατυπώνονται από τους δύο συγγραφείς 15 : Κατ' αρχάς διατυπώνεται η υπόθεση ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν µέσα στο µυαλό τους "θεωρίες" σχετικά µε τον τρόπο που πρέπει να δράσουν για να ανταποκριθούν σε διάφορες καταστάσεις. Οι θεωρίες αυτές είναι ουσιαστικά θεωρίες περί της ανθρώπινης αποτελεσµατικότητας. Η υπόθεση εδώ είναι ότι µια (ή η πλέον) κρίσιµη δραστηριότητα στη ζωή είναι το να ενεργείς έτσι ώστε να επιτυγχάνεις τα επιθυµητά αποτελέσµατα. Ωστόσο, οι θεωρίες αυτές διαχωρίζονται ανάλογα µε το αν το άτοµο καλείται να σκεφτεί θεωρητικά, χωρίς πίεση, για ένα θέµα ή αν καλείται να δράσει στην πράξη προκειµένου να αντιµετωπίσει µία κατάσταση. Γίνεται δηλ. ένας διαχωρισµός σε "υιοθετηµένες θεωρίες" ('espoused theories') και "χρησιµοποιούµενες θεωρίες" ('theories-in-use'). Από εκτεταµένα πειραµατικά δεδοµένα κατέστη σαφές πως όταν οι άνθρωποι καλούνται να αντιµετωπίσουν ζητήµατα δύσκολα, απειλητικά και έξω από τα συνηθισµένα δεν ενεργούν µε βάση τις 'υιοθετηµένες θεωρίες' τους και κατά συνέπεια 13 Beck (1997). 14 Smith (2004 / V) 15 Argyris, C. (1982) 8

15 δεν έχουν τα αποτελέσµατα που θα επιθυµούσαν. Με άλλα λόγια, γίνονται µη αποτελεσµατικοί. Ωστόσο, υποτέθηκε ότι πρέπει να συµπεριφέρονται σύµφωνα µε τις 'χρησιµοποιούµενες θεωρίες' τους και επιπλέον να έχουν άγνοια αυτού του γεγονότος. Το αξίωµα ότι οι άνθρωποι σχεδιάζουν όλες τις ενέργειές τους, έστω και υποσυνείδητα, οδηγεί στο συµπέρασµα ότι και η άγνοια (µια "ενέργεια" και αυτή) πρέπει να είναι σχεδιασµένη. ιατυπώνεται συνεπώς η πρόταση ότι κάποια στοιχεία στις 'χρησιµοποιούµενες θεωρίες' εµποδίζουν τους ανθρώπους να δουν την άγνοια τους και επιπλέον τους επιβάλλουν να έχουν άγνοια αυτής τους της άγνοιας. Κατά συνέπεια, τους απαγορεύουν να δράσουν κατά τρόπο αποτελεσµατικό όταν αντιµετωπίζουν ζητήµατα σαν αυτά που προαναφέρθηκαν. Προτείνεται το εξής µοντέλο χρησιµοποιούµενης θεωρίας µε τίτλο Μοντέλο Ι : Τα ανθρώπινα όντα ενεργούν µε βάση 4 κυβερνώσες µεταβλητές. Αυτές είναι α) να επιτύχουν τον στόχο τους όπως τον αντιλαµβάνονται, β) να νικήσουν και να µην χάσουν, γ) να περιορίσουν τα αρνητικά συναισθήµατα και δ) να δώσουν έµφαση στην λογική. Η έρευνα έδειξε ότι οι άνθρωποι αναπτύσσουν στρατηγικές συµπεριφοράς συµβατές µε αυτές τις µεταβλητές. Οι στρατηγικές συνίστανται στο να σχεδιάσουν το περιβάλλον τους έτσι ώστε να έχουν τον έλεγχο των παραγόντων που τους αφορούν και του ζητήµατος που τίθεται καθώς και να προστατεύουν µονοµερώς τον εαυτό τους αλλά και τους άλλους από το να αισθανθούν άσχηµα. Οι στρατηγικές αυτές όµως έχουν συνέπειες πάνω στη συµπεριφορά τόσο των ίδιων των φορέων τους όσο και των άλλων µερών αλλά και του ευρύτερου περιβάλλοντος. Π.χ. τα άτοµα αναπτύσσουν αµυντικές συµπεριφορές, δεν παίρνουν ρίσκα, και έχουν µειωµένη ελευθερία επιλογών. Οι συνέπειες αυτές µε τη σειρά τους οδηγούν σε συγκεκριµένης ποιότητας µαθησιακά περιβάλλοντα στα οποία οι ιδέες δεν εκφέρονται ανοιχτά και άρα δεν τίθενται στον δηµόσιο έλεγχο, δεν αναζητείται ανάδραση και οι "λύσεις" που προτείνονται περιορίζονται στα όρια αυτού που ο προτείνων θεωρεί ότι µπορεί να γίνει ανεκτό στο δεδοµένο περιβάλλον. Άρα., προκύπτει µάθηση απλού βρόχου, µάθηση δηλ. που περιορίζεται εντός των ορίων της χρησιµοποιούµενης θεωρίας των συµµετεχόντων. Επιπλέον, αν οι άνθρωποι στην συντριπτική πλειοψηφία (ή και στο σύνολό) τους διακρίνονται από χρησιµοποιούµενες θεωρίες Μοντέλου Ι (αποτέλεσµα της 9

16 κοινωνικοποίησής τους από την παιδική ηλικία) είναι φυσικό ότι και τα µαθησιακά περιβάλλοντα που προκύπτουν θα αντανακλούν αντίστοιχους περιορισµούς. Αυτά αποκαλούνται Μαθησιακά Συστήµατα Ο-Ι (το "Ο" από την "Οργάνωση"). Μέσα σε τέτοια µαθησιακά συστήµατα οι άνθρωποι σκέφτονται αντιπαραγωγικά: ηµιουργούν εσφαλµένες βάσεις πάνω στις οποίες στηρίζουν τους συλλογισµούς τους (γιατί δεν τις έχουν υποβάλλει στην βάσανο του κοινού ελέγχου από φόβο ότι θα δηµιουργήσουν αρνητικά συναισθήµατα) και µετά, µέσα από σωστή συλλογιστική διαδικασία µοιραία οδηγούνται σε λάθος συµπεράσµατα. Αποφεύγουν κατά συνέπεια τον έλεγχο των πεποιθήσεών και αξιολογήσεών τους και τείνουν να θεωρούν τις ιδέες τους δεδοµένες έως και οφθαλµοφανείς, αφού δεν έχουν αντιληφθεί ότι σε σηµαντικό βαθµό είναι προϊόντα επαγωγικών συλλογισµών. Σε αντιπαραβολή προς το Μοντέλο Ι προτείνεται το Μοντέλο ΙΙ των χρησιµοποιούµενων θεωριών το οποίο συχνά αντανακλά και τις 'υιοθετηµένες θεωρίες' των ανθρώπων. Η δοµή του είναι ίδια µε αυτή του Μοντέλου Ι αλλά το περιεχόµενό του διαφέρει. Στο Μοντέλο ΙΙ οι κυβερνώσες µεταβλητές ή αξίες που κατευθύνουν τη συµπεριφορά είναι η αξιόπιστη πληροφορία, η ελεύθερη και πληροφορηµένη επιλογή και η εσωτερική δέσµευση στην επιλογή. Οι στρατηγικές συµπεριφοράς που προκύπτουν είναι ο σχεδιασµός ενός τέτοιου περιβάλλοντος που να διευκολύνει την ελεύθερη έκφραση των ανθρώπων, ο από κοινού έλεγχος του ζητήµατος και η από κοινού προστασία των ενεχόµενων µερών από τον κίνδυνο να δηµιουργηθούν αρνητικά συναισθήµατα. Οι συνέπειες στη συµπεριφορά είναι η απουσία 'αµυντικών" συµπεριφορών, η δηµιουργία συνηθειών που ευνοούν τη µάθηση και αυξηµένη δυνατότητα επιλογών και ανάληψης ρίσκου. Οι ακολουθούµενες διαδικασίες υπακούουν στο κριτήριο της διαψευσιµότητας 16 έτσι ώστε να µπορούν να ελεγχθούν, δηµιουργούνται συνθήκες µάθησης όχι µόνου απλού αλλά και διπλού βρόχου και οι θεωρίες ελέγχονται συχνά και ανοιχτά. Η αποτελεσµατικότητα αυξάνεται. Σκοπός λοιπόν είναι η µετάβαση από Μαθησιακά Συστήµατα Ο-Ι σε Μαθησιακά Συστήµατα Ο- ΙΙ στα οποία σκοπός δεν είναι απλώς η συνηγορία-νίκη αλλά και η διερεύνηση, τα απειλητικά ζητήµατα αναδεικνύονται και δεν αποφεύγονται, οι βάσεις των συλλογισµών και οι υποθέσεις ελέγχονται ανοιχτά. 16 Κατά Popper. 10

17 Για τη µετάβαση αυτή κρίσιµη είναι η διευκόλυνση των ανθρώπων να έρθουν αντιµέτωποι µε την 'χρησιµοποιούµενη θεωρία' τους και να προσπαθήσουν µε τη βοήθεια του κατάλληλου περιβάλλοντος να την τροποποιήσουν. Μία διευκρίνιση που πρέπει να γίνει είναι ότι ο Argyris δεν υποτιµά τη σηµασία της µάθησης απλού βρόχου (την οποία και αναγνωρίζει ως καταλληλότερη για την επίλυση της πλειοψηφία των απλών, καθηµερινών ζητηµάτων) αλλά απλώς αναδεικνύει τη σηµασία της ικανότητας µάθησης διπλού βρόχου σε στιγµές κρίσιµες για την οργάνωση. Ο λεγόµενος "µαθησιακός κύκλος" είναι ένα σχήµα ευρείας αποδοχής, συναντώµενο στη βιβλιογραφία µε διάφορες παραλλαγές 17, µε το οποίο αποπειράται να αποτυπωθεί η µαθησιακή διαδικασία από πολλούς θεωρητικούς. Οι Argyris και Schön αποκαλούν τα 4 στάδιά του ως "Ανακάλυψη", "Εφεύρεση", "Παραγωγή", "Αξιολόγηση και Γενίκευση" η οποία οδηγεί και πάλι σε µια νέα "ανακάλυψη" έτσι ώστε να ξεκινήσει ένας καινούριος κύκλος µάθησης. Σε µια τέτοια διαδικασία επιδιώκουν να "υποβάλλουν" τους "µαθητές" που θέλουν να καλλιεργήσουν την ικανότητα µάθησης διπλού βρόχου και παρέχουν γι' αυτό σχετικές πρακτικές συµβουλές. Η οργάνωση που µαθαίνει Η ευρύτερη αναγνώριση του ρόλου της οργανωσιακής µάθησης γύρω στα 1990 είχε ως αποτέλεσµα την ανάπτυξη εκτενούς βιβλιογραφίας γύρω από την ιδέα της «οργάνωσης που µαθαίνει». Η διαφορά µεταξύ των δύο εννοιών έγκειται στο ότι στην περίπτωση της «οργάνωσης που µαθαίνει» η έµφαση δίδεται στην προσπάθεια δόµησης κάποιου προτύπου που θα µπορεί να λειτουργήσει ως µοντέλο προς υιοθέτηση από πληθώρα οργανώσεων, του ιδιωτικού ή του δηµοσίου τοµέα. εν είναι τυχαίο το ότι σε αντίθεση µε την συζήτηση περί µάθησης όπου κυρίαρχος ήταν ο ρόλος των ψυχολόγων, η συζήτηση περί της «οργάνωσης που µαθαίνει» κυριαρχείται από ανθρώπους της διοίκησης επιχειρήσεων, µε εµφανή τον πρακτικότερο προσανατολισµό της 18. Έργο σταθµός σε αυτό το σηµείο θεωρείται το βιβλίο του Peter Senge The Fifth Discipline. Σε αυτό ο Senge προτείνει πέντε βασικές ικανότητες (πειθαρχίες) τις 17 Greenaway, R. (2004) 18 Easterby-Smith κ.α. (1999) 11

18 οποίες οφείλει να κτίσει µια οργάνωση για να προοδεύσει στον σηµερινό κόσµο. Οι πέντε αυτές πειθαρχίες είναι: Α) Η χρήση της τεχνικής των νοητικών µοντέλων. Η τεχνική αυτή βοηθά στην ανάπτυξη της δηµιουργικότητας και προετοιµάζει τους ανθρώπους να δέχονται την αλλαγή και το διαφορετικό. Β) Το κτίσιµο ενός κοινού οράµατος που θα εµπνέει όλη την οργάνωση παρά τις διαφορετικές σε επί µέρους σηµεία αντιλήψεις. Γ) Μάθηση κατά οµάδες, έτσι ώστε να µην δηµιουργούνται στεγανά γνώσης αλλά η γνώση να περνά από τα άτοµα στην οργάνωση. ) Προσωπική αφοσίωση στη συνεχή απόκτηση εξειδικευµένης γνώσης από τα άτοµα της οργάνωσης Ε) Η απόληξη όλων των παραπάνω µε την ικανότητα της οργάνωσης (και των µελών της) να αποκτήσει συστηµική σκέψη. Να βλέπει δηλ. τον εαυτό της ως αναπόσπαστο τµήµα του περιβάλλοντός της. Αυτή είναι και η "πέµπτη πειθαρχία" που σύµφωνα µε τον Senge "δένει" όλες τις υπόλοιπες ικανότητες µαζί. Αν µια οργάνωση καταφέρει να ανταποκριθεί σε όλες αυτές τις πειθαρχίες, υποστηρίζεται, θα καταφέρει πλέον να γίνει οργάνωση που µαθαίνει, ικανή για συνεχή εξέλιξη και πρόοδο. Συγκεκριµένα, ο ορισµός που δίνεται από τον Senge είναι ο εξής: «Οι οργανώσεις που µαθαίνουν είναι οργανώσεις όπου οι άνθρωποι συνεχώς διευρύνουν την ικανότητά τους να δηµιουργήσουν τα αποτελέσµατα που αληθινά επιθυµούν, όπου νέα και όλο και ευρύτερα πρότυπα σκέψης καλλιεργούνται, όπου η συλλογική φιλοδοξία αφήνεται ελεύθερη και όπου οι άνθρωποι συνεχώς µαθαίνουν να βλέπουν τη συνολική εικόνα µαζί» 19. Άλλοι ασχολούµενοι µε το ζήτηµα διανοητές έχουν προτείνει εναλλακτικούς ορισµούς. Σύµφωνα µε τους Watkins και Marsick «οι οργανώσεις που µαθαίνουν χαρακτηρίζονται από πλήρη εµπλοκή των εργαζοµένων σε µια διαδικασία συλλογικά διενεργούµενης αλλαγής για την οποία όλοι αναλαµβάνουν την ευθύνη, κατευθυνόµενη σε κοινές αξίες ή αρχές» Senge, P. (1990) 20 Watkins, K. and Marsick, V. (1992). 12

19 Κεφάλαιο 2 - Ποιότητα Εισαγωγικά - Ορισµοί - Προσεγγίσεις Η συζήτηση περί ποιότητας στη ιοίκηση, αν και έχει ξεκινήσει συστηµατικά από τα τέλη του Β Παγκοσµίου Πολέµου, εντάθηκε ιδιαίτερα κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες παγκοσµίως. Κεντρική σε αυτή την συζήτηση είναι η έννοια της ιοίκησης Ολικής Ποιότητας (.Ο.Π.) η οποία απέκτησε ιδιαίτερο νόηµα και για τη ηµόσια ιοίκηση µέσα στα πλαίσια του διοικητικού παραδείγµατος του New Public Management. Αν εξετάσει κανείς την έννοια της ποιότητας στην ιστορική της εξέλιξη διαφαίνεται ότι από την αρχαιότητα ακόµη η έννοια είναι παρούσα στη σκέψη των αρχαίων στοχαστών / φιλοσόφων µε τον όρο «αρετή» 21. Στα σύγχρονα διοικητικά συστήµατα, κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα, η αντίληψη περί ποιότητας έχει περάσει από διαφορετικά στάδια. Από µια στατική εν πολλοίς έννοια, συνδεδεµένη κυρίως µε την παραγωγή αγαθών που θα είχαν προκαθορισµένα (από τον παραγωγό) χαρακτηριστικά έχει σήµερα συνδεθεί µε την παραγωγή / παροχή υπηρεσιών που θα ικανοποιούν τις σηµερινές αλλά και τις αναµενόµενες απαιτήσεις του υποψήφιου αγοραστή, σε µια ανοιχτή, παγκοσµιοποιηµένη αγορά όπου οι όροι της ποιότητας συνεχώς µεταβάλλονται ανάλογα τόσο µε τις απαιτήσεις των καταναλωτών όσο και µε την παρουσία ενός αυξανόµενου ανταγωνισµού. Ο Price 22 παρέχει ορισµένους από τους ορισµούς που χρησιµοποιήθηκαν κατά καιρούς για να προσδιορίσουν την έννοια της ποιότητας: [Ποιότητα είναι] _ "...η συµφωνία (ενός προϊόντος ή µιας υπηρεσίας) µε τις προδιαγραφές που έχουν τεθεί" _" η ανταπόκριση στις απαιτήσεις των πελατών" _"...η προσφορά αγαθών που δεν επιστρέφονται σε πελάτες που επιστρέφουν". 21 Kondo (1997) 22 Price, Frank. The Quality Concept and Objectives, στο Seaver (2003). 13

20 Η ανάδειξη του ζητήµατος της ποιότητας σε µείζων θέµα για ιδιωτικούς και δηµόσιους οργανισµούς τις τελευταίες δεκαετίες έχει οδηγήσει στην προσπάθεια κατοχύρωσης και πιστοποίησης της ποιότητας µέσω ανεξάρτητων, εξωτερικών ελεγκτικών µηχανισµών. Τα συστήµατα διαχείρισης και διασφάλισης της ποιότητας ωστόσο δεν πρέπει να συγχέονται µε την ποιότητα αυτή καθεαυτή. Το σύστηµα (διαχείρισης ποιότητας) είναι απλώς το µέσο δια του οποίου θα επιτευχθεί ο σκοπός της ποιότητας. Με βάση την παραδοσιακή αντίληψη περί ποιότητας ο σκοπός αυτός επιτυγχάνετο µέσω των πολλών εσωτερικών ελέγχων και επιθεωρήσεων στο τέλος µιας διαδικασίας, πριν το προς πώληση προϊόν κατευθυνθεί προς τους υποψήφιους πελάτες. Ωστόσο, η αντίληψη αυτή θεωρείται πλέον παρωχηµένη και αντιοικονοµική. Η αναποτελεσµατικότητα αυτής της διαδικασίας έγκειται στο ότι οδηγούσε στην "ανίχνευση" της έλλειψης ποιότητας και όχι στην πρόληψή της. Οδηγεί δε σε αυτό που ο John Oakland αναφέρει ως "πολλαπλασιαστή της αποτυχίας" 23 : "Αποτυχίες, µε τη µορφή χαµηλής ποιότητας και λαθών, έχουν τον τρόπο να πολλαπλασιάζονται έτσι ώστε µια αποτυχία να οδηγεί σε περισσότερα σφάλµατα και προβλήµατα αλλού στο σύστηµα. Οι άνθρωποι στις επιχειρήσεις ξοδεύουν πολύ απ' το χρόνο τους διορθώνοντας λάθη, ψάχνοντας πράγµατα, ελέγχοντας γιατί κάτι έχει καθυστερήσει, διορθώνοντας, κυνηγώντας, τροποποιώντας, απολογούµενοι σε πελάτες κ.ο.κ. Εκτιµάται ότι περίπου το ένα τρίτο της συνολικής προσπάθειας που καταβάλλεται στις επιχειρήσεις σπαταλάται λόγω αυτού του φαινοµένου του πολλαπλασιαστή της αποτυχίας, γεγονός που σηµαίνει ότι το συνολικό κόστος για µια εθνική οικονοµία είναι τεράστιο... Η ανταγωνιστικότητα υποβαθµίζεται σοβαρά από κόστη που σχετίζονται µε την αποτυχία στο συνολικό εύρος της οργάνωσης." 23 Oakland, John. Total Quality Management, στο Seaver (2003). 14

21 Μία πολύ ενδιαφέρουσα, συνοπτική παράθεση της εξέλιξης της έννοιας της ποιότητας γίνεται στον παρακάτω πίνακα: Χρονική περίοδος Ορισµός Ποιότητας ιοικητικό Σύστηµα Ποιότητας Παράµετρος διοικητικού συστήµατος Ποιότητας ιοικητικά εργαλεία Εποχή Τεχνολογικές Αλλαγές Είδη αγορών Είδη αγαθών Θεώρηση της ποιότητας Μέτρηση Ποιότητας Αξιολόγηση Ποιότητας Χρονική διάσταση Πίνακας 1: Η Εξέλιξη των Αντιλήψεων Ποιότητας στον Ιδιωτικό Τοµέα τέλη δεκ.1960 Συµµόρφωση σε Συµµόρφωση σε Καταλληλότητα τεχνικά τεχνικά για χρήση καθορισµένα καθορισµένα πρότυπα και πρότυπα και κριτήρια κριτήρια Επιθεώρηση ποιότητας Στατιστικός έλεγχος ποιότητας Συστηµικά προσανατολισµέ νη διασφάλιση ποιότητας Τελικό προϊόν Τελικό προϊόν Παραγωγική διαδικασία Προτυποποίηση Εποχή βασικών αναγκών Μαζική παραγωγή Αγορές πωλητών Αγαθά αναζήτησης Προσανατολισµ ένη στον παραγωγό (εσωτερική) Αντικειµενική έννοια Εξωτερική Αξιολόγηση Στατιστικές µέθοδοι Εποχή βασικών αναγκών Μαζική παραγωγή Αγορές πωλητών Αγαθά αναζήτησης Προσανατολισµ ένη στον παραγωγό (εσωτερική) Αντικειµενική έννοια Εξωτερική Αξιολόγηση Ανάλυση πηγαίων αιτίων Εποχή ανάπτυξης Μικροί κύκλοι ζωής προϊόντων Αγορές αγοραστών Τέλη δεκ δεκ.1980 Συµµόρφωση στις απαιτήσεις των πελατών Έλεγχος ποιότητας σε όλη την εταιρία Ανάγκες πελάτη Ανάπτυξη λειτουργιών ποιότητας Εποχή ποιότητας Οικονοµία υπηρεσιών Ώριµες και παγκοσµιοποιηµ ένες αγορές δεκ σήµερα Επίτευξη της µέγιστης ικανοποίησης του πελάτη ιοίκηση ολικής ποιότητας Προσδοκίες πελάτη Συνεχής βελτίωση Εποχή ποιότητας Οικονοµία υπηρεσιών Ώριµες και παγκοσµιοποιηµέν ες αγορές Αγαθά εµπειρίας Αγαθά εµπειρίας Αγαθά εµπειρίας Προσανατολισµ ένη στον καταναλωτή (εξωτερική) Υποκειµενική έννοια Εξωτερική Αξιολόγηση Προσανατολισµ ένη στον παραγωγό & τον καταναλωτή (εξωτ. & εσωτ.) Υποκειµενική έννοια Αυτοαξιολόγηση Προσανατολισµέν η στον παραγωγό, τον προµηθευτή, τον πελάτη και τον ανταγωνιστή Υποκειµενικές & αντικειµενικές έννοιες Αυτο-αξιολόγηση Στατική Στατική Στατική υναµική υναµική Πηγή: Löffler, 2001 (βλέπε πηγή για αναλυτικές επεξηγήσεις) 15

22 ιοίκηση Ολικής Ποιότητας ( ΟΠ) Βλέπουµε δηλαδή ότι η κατάληξη αυτής της πορείας µε την υιοθέτηση όλο και πιο σύνθετων διοικητικών συστηµάτων ποιότητας είναι η ιοίκηση Ολικής Ποιότητας. Το Υπουργείο Αµύνης των ΗΠΑ (οργανισµός υπεύθυνος για 5,3 εκατοµµύρια ανθρώπους εκ των οποίων τα 2,03 εκατοµµύρια άµεσα εργαζόµενοι και µε ετήσιο προϋπολογισµό ύψους 371 δισεκατοµµυρίων δολαρίων 24 ) ορίζει την ιοίκηση Ολικής Ποιότητας ως εξής 25 : "Η ΟΠ είναι τόσο µία φιλοσοφία όσο και ένα σύνολο καθοδηγητικών αρχών που αντιπροσωπεύουν τα θεµέλια ενός συνεχώς βελτιούµενου οργανισµού. Η ΟΠ είναι η εφαρµογή ποσοτικών µεθόδων και ανθρωπίνων πόρων για τη βελτίωση των υλικών και των υπηρεσιών που παρέχονται σε έναν οργανισµό, για τη βελτίωση όλων των διαδικασιών εντός του οργανισµού και για τη βελτίωση του βαθµού στον οποίο οι ανάγκες του πελάτη ικανοποιούνται, τώρα και στο µέλλον. Η ΟΠ ενσωµατώνει θεµελιώδεις διοικητικές τεχνικές, υπάρχουσες προσπάθειες βελτίωσης και τεχνικά εργαλεία σε µία πειθαρχηµένη προσέγγιση εστιασµένη στη συνεχή βελτίωση". Τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα διάφορα συστήµατα ιοίκησης Ολικής Ποιότητας µπορούν να συνοψισθούν ως εξής 26 : α) Ο πελάτης καθίσταται το επίκεντρο της λειτουργίας όλης της επιχείρησης, β) υπάρχει δέσµευση της ηγετικής οµάδας στην προώθηση της.ο.π., γ) δίνεται έµφαση στον ρόλο του κάθε εργαζόµενου και επιδιώκεται η ενδυνάµωσή του έτσι ώστε να αισθάνεται ότι ανήκει ψυχικά στην οργάνωση και δεν εργάζεται απλώς για αυτήν, δ) δίνεται έµφαση στην όλη αλυσίδα πελάτη-προµηθευτή καθότι ο προµηθευτής δεν λογίζεται ως εξωτερικό µέρος της εταιρείας αλλά τµήµα αυτής, ε) Εσωτερικές διοικητικές µεταβολές και ανασχεδιασµός της οργάνωσης µε βάση το κριτήριο του σκοπού προκειµένου να βελτιστοποιηθεί η συνολική απόδοσή της, στ) Προσπάθεια συνεχούς βελτίωσης. 24 U.S. Department of Defense (2003) 25 U.S. Department of Defense (1990) 26 Μιχαλόπουλος, Ν. (1999) 16

23 Ανάλυση της ΟΠ Α) Αλλαγή φιλοσοφίας - Ο πελάτης στο επίκεντρο Η ΟΠ δεν είναι ορθό να αντιµετωπίζεται απλά ως µία τεχνική και δεν αποσκοπεί απλώς στη µείωση του κόστους. Αφορά τη συνολική αλλαγή του τρόπου σκέψης της οργάνωσης ώστε να προλαµβάνεται η αποτυχία και να επιτυγχάνεται σωστή λειτουργία µε την πρώτη φορά. Ενίοτε δε, µπορεί να µην οδηγήσει καν σε µείωση του κόστους αλλά να έχει ωστόσο ως συνέπεια τη διεύρυνση του µεριδίου µιας εταιρείας στην αγορά ή / και τη αύξηση της τιµής πώλησης του προϊόντος / υπηρεσίας. Εξάλλου, "η διατήρηση των υπαρχόντων πελατών είναι πολύ λιγότερο κοστοβόρα από την προσέλκυση ενός νέου και η ποιότητα είναι η βασική συνιστώσα γι' αυτό. Η µη τήρηση των αναµενόµενων από τον πελάτη ποιοτικών χαρακτηριστικών οδηγεί µε βεβαιότητα στην απώλειά του". 27 Με βάση έρευνες της εταιρείας Technical Assistance Research Programs, Inc.: "_Το 96% των δυσαρεστηµένων πελατών δεν επικοινωνεί µε την εταιρεία που παρείχε την υπηρεσία. Με άλλα λόγια, για κάθε παράπονο που φθάνει στην εταιρεία υπάρχουν 24 ακόµη, εκ των οποίων τα 6 είναι σοβαρά. _Από τους πελάτες εκείνους που υποβάλλουν παράπονο, πάνω από τους µισούς θα έχουν και πάλι συναλλαγές µε τη συγκεκριµένη οργάνωση αν το παράπονό τους επιλυθεί. Αν ο πελάτης αισθανθεί ότι το παράπονο επιλύθηκε γρήγορα το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 95%. _Ένας πελάτης που είχε πρόβληµα θα µιλήσει γι' αυτό σε 9-10 άλλα άτοµα κατά µέσο όρο. Πελάτες των οποίων τα παράπονα αντιµετωπίστηκαν ικανοποιητικά θα µιλήσουν γι' αυτό µόνο σε 5 άλλα άτοµα κατά µέσο όρο." 28 Τα παραπάνω στοιχεία είναι επαρκή για να εξηγήσουν την αναγκαιότητα της σύγχρονης οργάνωσης να θέσει τον πελάτη στο επίκεντρο της λειτουργίας της. Εξηγείται έτσι και γιατί αυτή καθίσταται η βασικότερη, κατευθυντήρια παράµετρος της ιοίκησης Ολικής Ποιότητας. Είναι δε µια παράµετρος που όλο και περισσότερο αρχίζει να λαµβάνεται υπ' όψιν και από οργανώσεις του ηµοσίου Τοµέα, ακόµη και αν 27 Seville, Timothy. Benefits of Quality, στο Lock (1994). 28 Evans (2004). 17

24 οι υπηρεσίες που παρέχουν αυτές είναι µονοπωλιακού χαρακτήρα. Η ικανοποίηση, ή µη, των πολιτών µε τις υπηρεσίες που τους προσφέρονται είναι φυσικά δύσκολο - αλλά σαφώς όχι ανέφικτο - να µετρηθεί. Μπορεί δε, αν η µέτρηση γίνεται σωστά, να είναι µία από τις παραµέτρους που θα καθορίζουν τη χρηµατοδότηση των διαφόρων υπηρεσιών. Ήδη, σε χώρες όπως ο Καναδάς και το Ηνωµένο Βασίλειο είναι αντικείµενο σοβαρού προβληµατισµού σε κυβερνητικό επίπεδο. Η κυβέρνηση του Καναδά έχει από το 2001 θέσει ως στόχο την αύξηση του επιπέδου ικανοποίησης των πολιτών µε κρίσιµες δηµόσιες υπηρεσίες κατά 10% ως το 2005 στα πλαίσια ενός εκτεταµένου προγράµµατος µέτρησης της ικανοποίησης των πολιτών µε τις δηµόσιες υπηρεσίες 29. Πέρα από τις συνέπειες για τον κάθε ένα πολίτη ξεχωριστά, η ικανοποίηση ή µη µε τις δηµόσιες υπηρεσίες µιας χώρας έχει και ευρύτερες συνέπειες. Η ύπαρξη ή µη ποιότητας σε κρίσιµες υπηρεσίες µπορεί να επηρεάσει την ελκυστικότητα ενός τόπου σε διάφορα επίπεδα. Είτε αναφερόµαστε στην ικανότητα προσέλκυσης επενδύσεων είτε ακόµη και στην ικανότητα προσέλκυσης νέων κατοίκων (π.χ. στις ΗΠΑ ένας από τους κύριους παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση µιας οικογένειας για τον τόπο εγκατάστασής της είναι η ποιότητα των τοπικών σχολείων 30 ). Ο νέος αυτός "πελατο-κεντρικός" τρόπος σκέψης θα πρέπει να διαπνέει κάθε άτοµο και κάθε τµήµα εντός του οργανισµού γεγονός που θα απαιτήσει την καταβολή σηµαντικών προσπαθειών σε ότι έχει να κάνει µε την εκπαίδευση του προσωπικού. Β) Ο Ρόλος της ηγεσίας Στο ερώτηµα ποιος είναι υπεύθυνος για την ποιότητα µέσα σε ένα οργανωσιακό σχήµα ο Price 31 απαντά µε τον εξής συλλογισµό: Η διαδικασία είναι αυτή που καθορίζει την ποιότητα. Άρα, αυτοί που είναι υπεύθυνοι για την όλη διαδικασία µέσα σε έναν οργανισµό είναι και οι τελικοί υπεύθυνοι για την ποιότητα. Ουσιαστικά δηλ. συσχετίζει την ποιότητα µε την ηγεσία µίας οργάνωσης. Η αντίληψη αυτή φαίνεται να είναι κυρίαρχη ανάµεσα στους ειδικούς της ποιότητας. Ο Oakland αναφέρει χαρακτηριστικά ότι προκειµένου να η αντίληψη περί ποιότητας να 29 Donovan, N. et al. (2001) 30 Nechyba, T. (2002) 31 Price, Frank. The Quality Concept and Objectives, στο Seaver (2003). 18

25 µεταδοθεί σε ολόκληρο τον οργανισµό η δέσµευση της διοίκησης (του πρώτου στην στην ιεραρχία όσο και των ανώτερων διευθυντών) πρέπει να είναι "µανιώδης, όχι απλά στα λόγια" και πρέπει να εκφράζεται κατ' αρχάς µε την διατύπωση ξεκάθαρων στόχων ποιότητας σε µία σχετική δήλωση πολιτικής. Αυτή η δέσµευση της ανώτατης ιεραρχίας δίνει την ώθηση στα µεσαία στελέχη να εργαστούν προς αυτόν το σκοπό και τη δύναµη να σπάσουν τα στεγανά που συχνά υφίστανται µεταξύ των διαφόρων τµηµάτων καθώς, όπως προαναφέρθηκε, ως προµηθευτές και πελάτες υπηρεσιών θεωρούνται όχι µόνο όσοι βρίσκονται εκτός αλλά και εντός του οργανισµού. Μόνο έτσι µπορεί η νέα αντίληψη να µεταδοθεί και στο ευρύτερο προσωπικό και να αναπτυχθεί µια κουλτούρα ποιότητας σε όλη τη διοίκηση. Γ) Ενδυνάµωση του εργαζόµενου Στη ΟΠ, ο ρόλος του εργαζόµενου αναδεικνύεται καθώς συνειδητοποιείται ότι προκειµένου η οργάνωση να επιτύχει την ποιότητα πρέπει όλο το προσωπικό να έχει ασπαστεί αυτή τη φιλοσοφία. Η ποιότητα δεν µπορεί να εφαρµοστεί µε διαταγές της διοίκησης αν ο κάθε εργαζόµενος δεν έχει εµποτιστεί µε τη φιλοσοφία της. Σκοπός είναι ο κάθε εργαζόµενος να καταστεί υπεύθυνος για το έργο και την απόδοσή του. "Οι υποθέσεις που πρέπει να κάνει ένας προϊστάµενος για να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση είναι απλά ότι οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να εξαναγκαστούν για να αποδώσουν καλά, αλλά ότι θέλουν να επιτύχουν και να επηρεάσουν τα όσα συµβαίνουν και απλά κάποιος πρέπει να προκαλέσει τις ικανότητές τους." 32 Όπως είχε αναφέρει ο αµερικανός στατιστικός W. Edwards Deming ο οποίος είχε αποφασιστική συµβολή στην ανόρθωση της ιαπωνικής βιοµηχανίας µετά τον Β' Παγκόσµιο Πόλεµο "οι χρηµατικές ανταµοιβές δεν αποτελούν υποκατάστατο της εσωτερικής κινητοποίησης" 33. Ο Prabhu Guptara 34 αναφέρει τα εξής σχετικά µε την εταιρική / οργανωσιακή κουλτούρα: "Εταιρική κουλτούρα είναι ο τρόπος που κάνουµε κάτι και η προδιάθεση του να ενεργούµε µε ένα συγκεκριµένο τρόπο Συνδέεται µε αυτό που παράγει ένας 32 Oakland, John. Total Quality Management, στο Seaver (2003). 33 Martin, J. (2004). 34 Guptara, Prabhu. Corporate Culture, στο Lock (1994). 19

26 οργανισµός και µε τον τρόπο µε τον οποίο το παράγει. ιαµορφώνεται από τα άτοµα και συγχρόνως τα διαµορφώνει. Ενθαρρύνει ή αποθαρρύνει συγκεκριµένες συµπεριφορές και αντανακλά τις αξίες, τις πεποιθήσεις, τον τρόπο σκέψης που είναι αποδεκτός" µέσα στον οργανισµό. Συνδέεται ακόµη και µε την τεχνολογία που έχει επιλεγεί να χρησιµοποιείται αλλά και µε το είδος της οργάνωσης που έχει υιοθετηθεί. Αυτό το τελευταίο είναι ιδιαίτερα κρίσιµο καθότι, "εάν οι διαδικασίες και οι δοµές αλλάξουν, οι συµπεριφορές που θα προκύψουν αναπόφευκτα θα αλλάξουν και αυτές". Πράγµατι, συγκεκριµένοι τρόποι ενδυνάµωσης των εργαζόµενων σχετίζονται άµεσα µε εσωτερικές διοικητικές µεταβολές οι οποίες και παρουσιάζονται στη συνέχεια, στην παράγραφο Ε). ) Η αλυσίδα της ποιότητας Η έννοια της "αλυσίδας της ποιότητας" έχει να κάνει µε αυτήν ακριβώς την αλλαγή φιλοσοφίας. Στην αλυσίδα της ποιότητας ο κάθε εργαζόµενος είναι πάροχος µιας υπηρεσίας, προϊόντος ή πληροφορίας σε "πελάτες" εντός ή εκτός του οργανισµού. Αποτυχία σε οποιοδήποτε σηµείο αυτής της αλυσίδας συχνά εµφανίζεται στην επαφή του οργανισµού µε τους "εξωτερικούς" πελάτες του, γεγονός που γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στους ανθρώπους που εργάζονται στη διεπιφάνεια µεταξύ των δύο επιπέδων. Από την άλλη πλευρά, καθότι ο (συνήθης) ορισµός της ποιότητας είναι η ανταπόκριση στις απαιτήσεις του πελάτη είναι απαραίτητο ο πάροχος της υπηρεσίας να γνωρίζει το ποιες ακριβώς είναι αυτές οι απαιτήσεις. Για να γίνει αυτό είναι απαραίτητη η παρουσία και λειτουργία ενός δικτύου επικοινωνίας που θα µεταφέρει µε ακρίβεια αυτές τις πληροφορίες, αξιολογώντας ταυτόχρονα και την ικανότητα του οργανισµού / παρόχου να ανταποκριθεί σε αυτές. Η ικανότητα του οργανισµού να χρησιµοποιεί τις κατάλληλες εισροές και να µετατρέπει, µέσω των κατάλληλων διαδικασιών, τις εισροές αυτές σε τελικά προϊόντα / υπηρεσίες είναι η ο στόχος / πρόκληση κάθε συστήµατος ιοίκησης Ολικής Ποιότητας Oakland, John. Total Quality Management, στο Seaver (2003). 20

27 Η ΟΠ επιδιώκει δηλ. να εστιάσει τις προσπάθειες του οργανισµού όχι στις εκροές (µέσω επιθεώρησης) αλλά στις εισροές και στον έλεγχο τον ακολουθούµενων διαδικασιών. Η δήλωση αυτή µπορεί φαινοµενικά να έρχεται σε αντίθεση µε τη σύγχρονη πελατο-κεντρική αντίληψη περί ποιότητας, κατά την οποία η ικανοποίηση του πελάτη καθίσταται ο βασικός στόχος, έως και λόγος ύπαρξης, ενός οργανισµού. Στην ουσία όµως, απλώς υποδηλώνει την ανάγκη ο οργανισµός να κοιτάξει στο εσωτερικό του, έτσι ώστε να µπορέσει τελικά να ικανοποιήσει τον πελάτη µε τρόπο που να είναι και οικονοµικά - διοικητικά επωφελής και για τον ίδιο τον οργανισµό. Ε) Τεχνικές της ΟΠ & Εσωτερικές ιοικητικές Μεταβολές Προκειµένου τα όσα αναφέρθησαν ανωτέρω να γίνουν εφικτά συχνά είναι απαραίτητες εσωτερικές διοικητικές µεταβολές καθώς και η χρήση συγκεκριµένων τεχνικών που θα δώσουν υπόσταση στα όσα η θεωρητική προσέγγιση υποδεικνύει. Σύµφωνα µε τον Oakland 36, πέρα από τη δέσµευση της διοίκησης, την επικοινωνία σε όλο το µήκος της αλυσίδας της ποιότητας και την κουλτούρα υπάρχουν τρία βασικά συστατικά κάθε συστήµατος ιοίκησης Ολικής Ποιότητας δίχως την ύπαρξη των οποίων η εφαρµογή του είναι αµφίβολη. Τα τρία αυτά συστατικά τα ορίζει ως εξής: "1. ένα τεκµηριωµένο σύστηµα διοίκησης ποιότητας, 2. εργαλεία και τεχνικές της διοίκησης ποιότητας, 3. οµαδική εργασία και άνθρωποι" Σχετικά µε τα συστήµατα διοίκησης ποιότητας και τα πρότυπα συστηµάτων διαχείρισης ποιότητας περισσότερα θα αναφερθούν στη συνέχεια. Τα εργαλεία και οι τεχνικές της διοίκησης ποιότητας προσαρµόζονται ανάλογα και µε το παραγόµενο προϊόν ή υπηρεσία αλλά κεντρικό ρόλο σε κάθε περίπτωση έχουν οι στατιστικές µέθοδοι ελέγχου των διαδικασιών. Καθότι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ποιότητας είναι η µείωση της µεταβλητότητας της προσφερόµενης υπηρεσίας ή προϊόντος η συλλογή και επεξεργασία στοιχείων πρέπει να είναι ένα από τα κυρίαρχα ενδιαφέροντα των ασχολούµενων µε την ποιότητα. 36 Ibid. 21

28 Ιδιαίτερα δε για τον δηµόσιο τοµέα όπου η µεταβλητότητα µπορεί άνετα να συσχετιστεί µε ζητήµατα ισονοµίας και ίσης µεταχείρισης των πολιτών από το κράτος η παράµετρος αυτή αποκτά ακόµη µεγαλύτερη σηµασία. Υπενθυµίζεται ότι η συλλογή και ανάλυση δεδοµένων δεν είναι αυτοσκοπός αλλά στα πλαίσια του συστήµατος ιοίκησης Ολικής Ποιότητας πρέπει να στοχεύει στην εξακρίβωση προβληµάτων στη διαδικασία που οδηγούν στην παροχή υπηρεσιών µεταβλητής ποιότητας. Η δε µεταβλητότητα µπορεί να συνίσταται όχι µόνο στις ιδιότητες του προϊόντος ή της υπηρεσία αυτής καθεαυτής αλλά και στον χρόνο παράδοσης, τα χρησιµοποιούµενα υλικά, τους ανθρώπους και τις συµπεριφορές τους ή και στην ίδια τη διαδικασία "παραγωγής". Συµπληρωµατικά, άλλα επιµέρους εργαλεία (κοστολογικά, σχεδιαστικά, µηχανικά και διοικητικά) υποβοηθούν στο έργο του στατιστικού ελέγχου. Η "οµαδική εργασία και οι άνθρωποι" είναι το τρίτο βασικό στοιχείο, σύµφωνα µε τον Oakland, σε ένα σύστηµα διοίκησης ποιότητας και εν πολλοίς ταυτίζονται µε την έννοια της ενδυνάµωσης του εργαζοµένου που προαναφέρθηκε. Παράλληλα όµως είναι µία από τις θεµελιώδεις εσωτερικές µεταβολές που οφείλει να εφαρµόσει ένας οργανισµός στο δρόµο για την ποιότητα καθώς απαιτεί τη µετάβαση από ένα ατοµοκεντρικό σύστηµα στο οποίο ο κάθε εργαζόµενος είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για ένα µικρό κοµµάτι εργασίας και κρίνεται αποκλειστικά µε βάση την επίδοσή του σ' αυτό σε ένα σύστηµα που δίνει τη δυνατότητα στον κάθε εργαζόµενο να συνεισφέρει ευρύτερα στην λειτουργία της οργάνωσης ξεπερνώντας τα στενά διοικητικά όρια ευθύνης. Κάθε οργανισµός εκτελεί µια σειρά από διαδικασίες οι οποίες σχεδιάζονται, εφαρµόζονται και καθηµερινά ελέγχονται (έστω και άτυπα) από το ανθρώπινο δυναµικό του οργανισµού. Αν η διοίκηση ποιότητας αποσκοπεί στον έλεγχο και τη βελτίωση των διαδικασιών είναι φυσικό να επιδιώκει την µέγιστη δυνατή εµπλοκή του ανθρώπινου δυναµικού που έρχεται σε άµεση και συνεχή επαφή µε τις διαδικασίες αυτές. Οι λόγοι που κάνουν την οµαδική προσέγγιση να προτιµάται της ατοµικής για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι ότι κατ' αυτόν τον τρόπο 37 : 37 Ibid. 22

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Α. Χατζοπούλου Υπεύθυνη Τμήματος Επιθεωρήσεων Πληροφορικής TÜV AUSTRIA HELLAS Οκτώβριος 2014 CLOSE YOUR EYES & THINK OF RISK Μήπως κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης

Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Ηγεσία και Ποιότητα σε Ιδιωτικά Σχολεία ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης (E x e c u t i v e S u m m a r y ) Λεωνίδας Χυτήρης, Καθηγητής ιοικητικής Επιστήµης Λουκάς Νικ. Άννινος, Υποψήφιος ιδάκτωρ ιοικητικής Επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Παρουσίαση 23.9.2014 Παυλίνα Φιλιπποπούλου Εθνικός Εκπρόσωπος στο δίκτυο EQAVET & Προϊσταμένη Τμήματος Εθνικού Συστήματος Ποιότητας-

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ

ΓΕΝΙΚ Ι Ο Κ Ο Ε ΠΙ Π Τ Ι Ε Τ Λ Ε ΕΙΟ Ι Ο Ε Θ Ε Ν Θ ΙΚ Ι Η Κ Σ Η Α Μ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Τεχνικές Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΖΗΡΙΔΗ ΠΡΟΣ ΤΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΟΡΟΣΗΜΑ 1998 - Πιστοποίηση κατά ISO 9001 2002 Εγκαίνια νέων «οικολογικών» εγκαταστάσεων στα Σπάτα Αττικής 2003 - Πιστοποίηση Committed to Excellence του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα:

ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: ΜΟΔΙΠ του Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός ανάπτυξης Κοινωνική λειτουργία, στοιχείο της κουλτούρας

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας

Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας Βασικές τεχνικές στατιστικού ελέγχου ποιότητας ειγµατοληψία αποδοχής, µε τη λήψη αντιπροσωπευτικών δειγµάτων σύµφωνα µε την στατιστική θεωρία της δειγµατοληψίας. ιαγράµµατα ελέγχου, όπου τα αποτελέσµατα

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

http://www.economics.edu.gr 7

http://www.economics.edu.gr 7 6 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1.3 Λειτουργίες της Επιχείρησης 1.3.1 Η αλυσίδα των Επιχειρησιακών Λειτουργιών Όπως κάθε οργανισµός, έτσι και η επιχείρηση, προκειµένου να ζήσει, ν ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ»

«ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» ΕΠΙΤΑΓΗ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ Α.Ε.Ι. ΚΑΙ Τ.Ε.Ι. «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΕΛΕΧΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ- ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΩΝ» Βασικός στόχος του προγράμματος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Τι είναι Μάρκετινγκ; Ηδιαδικασία σχεδιασµού

Διαβάστε περισσότερα

Executive Summary. Οι 44 εταιρείες ϖου συµµετείχαν στην έρευνα. IT Skills: The Business Gain 1

Executive Summary. Οι 44 εταιρείες ϖου συµµετείχαν στην έρευνα. IT Skills: The Business Gain 1 Executive Summary Είναι γεγονός ϖως τα τελευταία χρόνια η καλή γνώση ϖληροφορικής και γνώσης χειρισµού Η/Υ αϖοτελεί σηµαντικό εφόδιο στη ϖροσϖάθεια των εργαζοµένων να ανελιχθούν στον εϖαγγελµατικό στίβο.

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ

Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ATHENS UNIVERSITY OF ECONOMICS & BUSINESS Η ΑΛΛΑΓΗ ΩΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ Καθηγητής Δημήτρης Μπουραντάς Δ/ντής Executive MBA και M.Sc. in Human Resources Management ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ Ε ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΙE ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΜΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΕΛΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα: Εκπαίδευση: Μέσο ανάπτυξης του ανθρώπινου παράγοντα και εργαλείο διοικητικής µεταρρύθµισης Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ = O ΚΛΑ ΟΣ ΤΟΥ MANAGEMENT ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3

STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 STRATEGIC MANAGEMENT ΙI SESSION 3 ΕΞΥΠΝΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ/ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΥΦΥΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η «ΔΟΜΗΣΗ» ΤΗΣ ΟΙ 5 ΠΕΙΘΑΡΧΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ/ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΕΜΠΟΔΙΑ/ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA 30 Μαίου 2002, ΣΣ Π

ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA 30 Μαίου 2002, ΣΣ Π ρ. Όλγα Επιτροπάκη Eπίκουρος Καθηγήτρια Οργανωσιακής Συµπεριφοράς & ιοίκησης Ανθρωπίνων Πόρων, ALBA 30 Μαίου 2002, ΣΣ Π HR και οι σύγχρονες ακαδηµαϊκές τάσεις Οργανωτική µάθηση και διαχείριση της γνώσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΠΟΥ ΕΠΙ ΡΟΥΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με την ολοένα και ταχύτερη ανάπτυξη των τεχνολογιών και των επικοινωνιών και ιδίως τη ραγδαία, τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 01: «ΜΈΣΟ-ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΗ ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΏΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΎ ΠΟΥ ΥΦΊΣΤΑΤΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΑΠΡΌΒΛΕΠΤΩΝ ΤΟΠΙΚΏΝ Ή ΤΟΜΕΑΚΏΝ ΚΡΊΣΕΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΈΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Η προσέγγιση της TÜV AUSTRIA HELLAS Μαρία Αγαπητού Αναπληρώτρια Διευθύντρια Διεύθυνσης Πιστοποίησης Συστημάτων και Προϊόντων Οκτώβριος 2014 Θα μπορούσαμε να συγχαρούμε τους

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Certified Industrial Manager (CIM)

Certified Industrial Manager (CIM) (CIM) Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001;

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001; ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Το πρότυπο ISO 9001 είναι το πλέον διαδεδομένο πρότυπο διαχείρισης της ποιότητας, που θέτει τις απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΙ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΙ Ακ. έτος 2013-14 ΗΓΕΣΙΑ ΗΓΕΤΕΣ ΚΑΙ ΗΓΕΣΙΑ Ηγέτης: Το άτομο που στο πλαίσιο ενός συνόλου ασκεί την μεγαλύτερη επιρροή στα υπόλοιπα μέλη (δεν ταυτίζεται πάντα με την

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ EUROPEAN FOUNDATION FOR QUALITY MANAGEMENT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ Στόχος μας... Να δοθεί στον καθένα η ευκαιρία Να εξοικειωθεί με τις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΥΠΕΣ Α Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης & Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Γενική Γραµµατεία ηµόσιας ιοίκησης& Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Ο ΠΥΛΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΕΠΟΧΗ & ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΓΙΑ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ» ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΝΔΟ- ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ & ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους»

ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» ΤΙΤΛΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ψυχοκοινωνικές διαστάσεις των εργασιακών σχέσεων Ανάπτυξη δεξιοτήτων χειρισµού τους» Σύντοµη περιγραφή Μέσα στο τρέχον εργασιακό περιβάλλον, κάτω από συνθήκες διαρκούς

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργοδότες

Οδηγός για Εργοδότες EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Εταιρικό Βραβείο Οδηγός για Εργοδότες εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης (EIPIL)

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινοι πόροι ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ

Ανθρώπινοι πόροι ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ-ΠΘ-ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θα παρουσιαστούν Η σπουδαιότητα των ανθρώπινων πόρων Οι λειτουργίες της διοίκησης ανθρώπινων πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

ιοίκηση Ποιότητας (quality management)

ιοίκηση Ποιότητας (quality management) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ιοίκηση Ποιότητας (quality management) ρ. Ευάγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος της ιεύθυνσης Marketing σε Έναν Οργανισμό

Ο Ρόλος της ιεύθυνσης Marketing σε Έναν Οργανισμό Ο Ρόλος της ιεύθυνσης σε Έναν Οργανισμό Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα 1.Βασικές αρχές - Πώς επηρεάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα