«Εὐπραξία μετ ἀρετῆς»

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Εὐπραξία μετ ἀρετῆς»"

Transcript

1 «Εὐπραξία μετ ἀρετῆς» Ο αρχαιοελληνικός φιλοσοφικός τρόπος του βίου Άννα Κελεσίδου, Πρ. Διευθύντρια του Κέντρου Ελληνικής Φιλοσοφίας της Ακαδημίας Αθηνών, Αντ. μέλος της Ακαδημίας Επιστημών της Μόσχας. Πρόλογος Αν δεχθούμε ότι στο επίπεδο του πνεύματος η διάκριση παρόντος-παρελθόντος-μέλλοντος, ειδικότερα εκείνη του δεύτερου και του τρίτου σκέλους των χρονικών διαστάσεων συχνά υπερβαίνεται ή ότι ισχύει ακόμη αυτό που λέγεται σε μια καυκασιανή παροιμία: «όποιος ρίχνει μια σφαίρα στο παρελθόν, θα xτυπηθεί από μια σφαίρα στο μέλλον», η επιστροφή στις ελληνικές φιλοσοφικές ρίζες με σκοπό την εύρεση ενός «μίτου» ή «μήχου» ( για να χρησιμοποιήσω τον όρο του ομηρικού αρματηλάτη Νέστορος, Ιλιάς Β 388), κάποιου προγράμματος ήθους και δράσης για τη σημερινή πραγματικότητα, θα μπορούσε να αποδειχθεί τελεσφόρος στην αντιμετώπιση ή και στην υπερνίκηση πολλών από τα δεινά που μας αφορούν. Η μελέτη μου αρθρώνεται σε τέσσερις ενότητες, α- ντίστοιχες σε ισάριθμες συγγενείς μεταξύ τους ή εναλλάξιμες συμπεριφορές που συνδυάζουν την ιδιωτική και την κοινή ζωή: -Η ελληνική «σοφίη» ή η αξιοκρατική θεώρηση των τρόπων του βίου, -Η «ευξύνετος οξυδερκείη» ή η γνώση ως ηθική πολιτική δύναμη, -«το κατά την ψυχήν ζην» ή η πλατωνική επιταγή «φιλονικείτω ημίν πας προς αρετήν αφθόνως (Νόμοι 731 ), Copyright Φιλοσοφεῖν 93

2 - το «ώς ευδαιμόνως βιούν» (Πλήθων, Νόμοι Γ). Χαρακτηριστικό των ποιοτικών αυτών τρόπων σύλληψης της ζωής ως «βίου», με την πλατωνική και αριστοτελική σημασία του όρου 1, είναι η δυνατότητα προβολής τους στη σύγχρονη πραγματικότητα, δυνατότητα που θα επέτρεπε, αν τηρηθούν οι αναλογίες, μια τροποποιημένη αναφορά στη ρήση του Μπρεχτ (Γαλιλαίος) «αλλοίμονο στη χώρα που έχει ανάγκη από ήρωες» με την απόφανση: «αλλοίμονο στη χώρα που δεν έχει στην ιστορία της παραδείγματα σοφών = ηρώων». Η ελληνική «σοφίη» ή η αξιοκρατική θεώρηση των τρόπων του βίου Η πρώτη φιλοσοφική, ρητά διατυπωμένη - αφού προηγουμένως εφαρμόστηκε στην πράξη της ζωής από τον εκφραστή της - μνεία μιας ηθικής φιλοσοφίας είναι η ά- ποψη του πρώτου Έλληνα διαφωτιστή 2 Ξενοφάνη: ο ποιητής-φιλόσοφος από τη μικρασιατική Κολοφώνα αναφέρθηκε τον έκτο αιώνα π. Χ. στην έννοια της ιστορικής προόδου ως δραστήριας συμμετοχής του ανθρώπου στο πραγματικό υπέρβασης των χρονικοχωρικών ορίων με τον κριτικό-ελεγκτικό στοχασμό, την ορθολογική θεώρηση της 1 Βλ.π.χ. Πλάτωνος Νόμοι Ε 733 d-e, πρβλ. 713 d, πρβλ. Α. Κελεσίδου, Η έννοια της σωτηρίας στην πλατωνική πολιτική φιλοσοφία, Πρόλογος Γ. Μιχαηλίδου-Νουάρου, Ακαδημία Αθηνών, Αθήναι, 1982, σσ Βλ. K. Ziegler, Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος, ένας επαναστάτης του πνεύματος, ΕΕΦΣΠ Θεσ/νίκης, τ. 9, Θεσ/νίκη 1965, σσ , Άννας Κελεσίδου, Η κάθαρση της θεότητας στη φιλοσοφία του Ξενοφάνη, Ακαδημία Αθηνών, Αθήναι 1969 και Μελετήματα Προσωκρατικής Ηθικής, Πρόλογος Γ. Βλάχου, Ακαδημία Αθηνών, Αθήναι 1994, σ. 1 επ. Copyright Φιλοσοφεῖν 94

3 ζωής, τον έλεγχο των «ημαρτημένων» της και τη δημιουργικότητα του ανθρώπου (απόσπασμα 18 και ελεγεία 2). Στην ελεγεία 2 3 Ο Ξενοφάνης εναντιώθηκε με επαναστατικό τρόπο και αποφασιστική μεταρρυθμιστική διάθεση στην αντιστροφή των αξιών που ίσχυε ως τρόπος ζωής στην παραδοσιακή και σύγχρονή του κοινωνική ηθική και δεν έπαυσε να ισχύει όχι μόνο στην μεταγενέστερή του εποχή, όπως αποδεικνύει η εναντίωση του Ευριπίδη στον Πρώτο Αυτόλυκο και του Ισοκράτη στον Πανηγυρικό, αλλά, ώς ένα βαθμό, και σήμερα: πρόκειται για την αντιπαράθεση «προτίμου» του αθλητικού κλέους έναντι της «σοφίης» (με την αριστοτελική σημασία της «αρετής τέχνης») 4 την αντιδιαστολή της αξίας της αθλητικής ρώμης, η οποία για τον κολοφώνιο φιλόσοφο θεωρείται αστόχαστα και άδικα αξιόλογη 5 και της ποιητικής τέχνης της η- θικής πνευματικής προσωπικότητας. Κριτήριο είναι εδώ η συμβολή της δεύτερης στην πολιτειακή ευνομία : «Αλλ ει μεν ταχυτήτι ποδών νίκην τις άροιτο/ ή πενταθλεύων ή και πυκτοσύνην αλγινόεσσαν έχων / α- στοίσι κ είη κυδρότερος προσοράν/ είτε και ίπποισιν, ταύτα κε πάντα λάχοι ουκ εών άξιος ώσπερ εγώ. ρώμης γαρ αμείνων /ανδρών ηδ ίππων ημετέρη σοφίη. /αλλ εικήι μάλα τούτο νομίζεται. ουδέ δίκαιον /προκρίνειν ρώμην της αγαθής σοφίης σμικρόν..αν τι πόλει χάρμα γένοιτ επί τωι, εί τις αεθλεύων νικώι Πίσαο παρ όχθας ου γαρ πιαίνει ταύτα μυχούς πόλεως» 6. 3 Βλ. και Α. Κελεσίδου, Μελετήματα Προσωκρατική Ηθικής, σ Βλ. Ηθικά Νικομάχεια Ζ Την ελεγεία 2 διέσωσε ο Αθήναιος (Χ 413 F), ο οποίος παρατήρησε ότι ο Ξενοφάνης εμφανίζεται εδώ «διαβάλλων ως άχρηστον και α- λυσιτελές το της αθλήσεως είδος, επαγωνιζόμενος κατά την εαυτού σοφίαν». 6 «Μα αν κάποιος με των ποδιών τη γρηγοράδα νίκη πάρει/ εί σε πένταθλο κερδίσει είτε κατέχοντας την αλγεινή τέχνη της πυγμαχί- Copyright Φιλοσοφεῖν 95

4 Η «ευξύνετος οξυδερκείη» ή η γνώση ως ηθικήπολιτική δύναμη Συνεχίζοντας την ξενοφάνεια δυναμικά αισιόδοξη ορθολογική παράδοση και στο ίδιο πνεύμα του ηθικού και δίκαιου τρόπου με τον οποίο η πνευματική προσωπικότητα «πιαίνει μυχούς πόλεως» ο «εν φιλοσοφία πένταθλος» Δημόκριτος υπερέβη την ιστορική στενότητα με τη διατύπωση διαχρονικών απόψεων, όπως: την απόρριψη της τύχης, ειδώλου που έπλασαν οι άνθρωποι και πρόφασης της δικής τους «αβουλίης» (119), ενώ «τα πλείστα εν βίωι ευξύνετος οξυδερκείη κατιθύνει» (όπου φρόνηση και βούληση στοιχειοθετούν την άρνηση της τυχαιότητας στον κοινωνικό τομέα) δεύτερον, τη διάκριση «ευλογίστων» - «ανοημόνων», ανίκανων να ζήσουν τη ζωή ως αξία, ποδηγετούμενοι από το κέρδος - το οποίο όμως «ζημίαν αρετής φέρει», ενώ το «έρδειν τα χρη εόντα» εξισώνεται με τη δικαιοσύνη (αποσπάσματα 197,199,200, 202, , 220,221) - ή την επιθυμία του άμετρου, της αταξίας που αντιμάχεται η φρόνηση η ευθυγραμμισμένη στο χρή. Στους «ευλογίστους» οφείλεται η πρόοδος της ανθρωπότητας στην επιστήμη, τέχνη, χειροτεχνία, πολιτική με πρυτανεύουσες στον τομέα αυτό τις πάντα επίκαιρες αρχές: της ανάδειξης στα αξιώματα σε ένα δημοκρατικό καθεστώς όλων των ε- λευθέρων ανθρώπων που διαθέτουν την ηθική κυρίως α- ας πιο τιμημένος θα ήταν μες στους συμπολίτες είτε με ίππους να του λάχαιναν ετούτα, άξιος δεν θα ήταν όσο εγώ γιατί ναι πιο μεγάλη από τη ρώμη/ και των ανδρών και των αλόγων η δική μου γνώση./ Αλόγιστα πολύ έτσι το νομίζουν, κι ούτε είναι δίκαιο/ να προκρίνουμε τη ρώμη αντί την άξια γνώση / Μικρή η χαρά που θα παιρνε μια πόλη /,αν κάποιος στις όχθες της Πίσας θα νικούσε,/ μια κιόλα τούτα των πολιτών δεν αυγατίζουν τα κελάρια» (μτφρ. Άννας Κελεσίδου, Η φιλοσοφία του Ξενοφάνη, Ακαδημία Αθηνών, Πρόλογος Ε. Μουτσοπούλου, Αθήναι 1996, σ. 149). Copyright Φιλοσοφεῖν 96

5 νεξαρτησία, αναγκαία για την άσκηση των καθηκόντων τους ως πολιτών της υπακοής τόσο στους κυβερνώντες (Β 47), βεβαίως τους άξιους που εκλέγονται όχι για να βλάψουν, αλλ «ως ευ» (Β 265), όσο και στον λόγο των σοφών (Β 51), της διάγνωσης του «καιρού», όχι με την έννοια που συχνά σήμερα υιοθετεί η καιροσκοπική ηθική, αλλ εκείνη του πρέποντος χρόνου της έκφρασης γνώμης ή κριτικής των θεσμών για την πραγμάτωση του βελτίονος ήθους. στη συλλογική ζωή. Ο Δημόκριτος, πιστεύοντας και στην κοινή τραγικότητα της ζωής (Β 107 α 285, 293 ), όχι μόνο καταδίκασε την ακόρεστη δίψα για πλουτισμό (Β 218, 219), την οποία θεώρησε «χαλεπωτέρη» από την έσχατη πενία (219), και τον ανέντιμο «από κακής εργασίης» πλουτισμό, που φέρει «όνειδος» (218 ), αλλά συνέλαβε - και σ αυτό θα τον ακολουθήσει ο μεταγενέστερός του ταραντίνος φιλόσοφος Αρχύτας 7 - ό,τι δεν τόλμησαν να προτείνουν στη σύγχρονη πραγματικότητα ή και να πράξουν σημερινοί πολιτικοί ή κυβερνώντες χωρών με μεγάλη οικονομική ανισότητα (π.χ. Βραζιλία): την άμβλυνση των κοινωνκο-οικονομικών διαφορών με την πρόκληση και πρόσκληση για αυτόβουλη ευεργεσία, τη συμπαράσταση των «δυναμένων» (πλουσίων) στους «μη έχοντας» -πτωχούς (η διάκριση σαρκάζει, θα έλεγα, σήμερα ιδιαίτερα την ελληνική και όχι μόνο κοινω- 7 Στο ίδιο πνεύμα μιας πολιτικής εξισορροπιστικής οικονομικής διαδικασίας και κατά συνέπεια εξομάλυνσης των σχέσεων σε μια δημοκρατική κοινωνία, ο Αρχύτας υποστηρίζει: «στάσιν μεν έπαυσεν, ομόνοιαν δε αύξησεν λογισμός ευρεθείς πλεονεξία τε γαρ ουκ έστι τούτου γενομένου και ισότας έστιν τούτωι γαρ περί των συναλλαγμάτων διαλλασσόμεθα, διά τούτον ουν οι πένητες λαμβάνοντι παρά των δυναμένων, οί τε πλούσιοι διδόντι τοις δεομένοις, πιστεύοντες διά τούτω το ίσον έξειν ( Β 3) περισσότερα βλ. Α. Κελεσίδου, Μελετήματα Προσωκρατικής Ηθικής, σσ Copyright Φιλοσοφεῖν 97

6 νική πραγματικότητα) και έτσι την επίτευξη της συναδέλφωσης και ομόνοιας (Β 255): «Όταν οι δυνάμενοι τοις μη έχουσι και προτελείν τολμέωσι και υπουργείν και χαρίζεσθαι, εν τούτωι ήδη και το οικτίρειν ένεστι και μη ερήμους είναι και το εταίρους γίγνεσθαι». Το «κατά την ψυχήν ζην» (Πλάτων, Λύσις) ή η σωκρατική-πλατωνική (Νόμοι) επιταγή «φιλονικείτω ημίν πας προς αρετήν αφθόνως» Αν ο «ατοπώτατος» Σωκράτης αποτελεί, σε όλες τις περιόδους της ιστορικής ζωής, ιδιαίτερα σήμερα, παράδειγμα γενναίου ηθικού αναμορφωτή, αυτό οφείλεται σε δυο λόγους: επειδή και όταν μπορούσε να σωθεί από την άδικη καταδίκη του σε θάνατο προτίμησε να μη δραπετεύσει από τη φυλακή. Πιστός στην αρχή ότι «ο ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω», αδυνατώντας να ζει «σιγών και ησυχίαν άγων» (Πλάτων, Απολογία 37 e-38 a) επέλεξε να ελέγχει με κριτικό έλεγχο (την «μεγίστην και κυριωτάτην των καθάρσεων», Πλάτων Σοφιστής 230 e), όλους τους άλλους, τους οποίους ανάγκαζε να αναζητούν: «όντινα χρή τρόπον ζην», και να χρησιμοποιούν τον χρόνο που τους μέλει να ζουν «ως άριστα», αγωνιζόμενοι «ως βέλτιστοι έσονται» και εξετάζοντας ποια πρέπει να είναι η πολιτική ζωή: «όντινα ποτέ τρόπον δειν πολιτεύεσθαι» (Πλάτων, Γοργίας 500 c, 512 e, 515 b, 521 a ). Δεύτερον, επειδή ο Σωκράτης αποποιείται το μαρτύριο του συμβιβασμού να γίνει σωτήρας των πολιτών σε ένα κράτος όπου «oυδέν υγιές» (Πλάτων, Πολιτεία ΣΤ 496 c), ή όπου «χαλεπόν το πάθος των επιεικεστάτων» (488 a) και αρκείται «εαυτώι πως» προσέχοντας «τον νουν (Συμπόσιον 174 d) να είναι «αυτός καθαρός αδικίας τε και ανοσίων έργων». Αυτό το «αλλοίον» σε σχέση με τους πολλούς Copyright Φιλοσοφεῖν 98

7 «πράγμα» (Απολογία 20 c) 8, το ήθος του σοφού είναι εδώ ό,τι και του συνετού γιατρού που δεν θεραπεύει, αν δεν του το ζητήσουν όσοι βιώνουν την ανάγκη της επέμβασής του και είναι ταυτόσημο με την επιλογή του ζην «κατά την ψυχήν ή κατά τι της ψυχής ήθος ή τρόπους ή είδος» (Λύσις 222 a), δηλαδή της φροντίδας της ψυχής «όπως αρίστη έσται» και της κλήσης στους συμπολίτες να αναζητήσουν «όντινα χρή τρόπον ζην», πώς «δει πολιτεύεσθαι» και «ώς βελτίστους έσονται» 9 (Γοργίας 500 c, 515 b, 521 c) 10. Το σημαντικότερο ίσως θέμα που παρέχει ακόμη μία δυνατότητα προβολής της αρχαίας ελληνικής ηθικής στη σύγχρονη πραγματικότητα είναι ό,τι αποτελεί και οντολογικό γνώρισμα του ανθρώπου: η επιθυμία της ευδαιμονίας. Ο φιλόσοφος του Μυστρά Πλήθων, στον οποίο θα δώσω τον λόγο στο τέταρτο και τελευταίο μέρος αυτής της ει- 8 Βλ. και Ά. Κελεσίδου, Η γνώση ως «πράγμα του υποκειμένου και η φιλοσοφία, Φιλοσοφία 7 (1977) σσ Πρβλ. Νόμοι Δ 707 d, όπου η πλατωνική πολιτειακή ανθρωπολογία ερείδεται στον νόμο του «βελτίστου». 10 Η αναφορά μου στη ρητορική συνδέεται και με τη διάκριση δύο τρόπων του ζην, του ποιοτικού και του ποσοτικού, που εκπροσωπούν ο πλατωνικός Σωκράτης και ο Καλλικλής στον διάλογο Γοργίας: ο πρώτος δεν προτάσσει την απλή χρονικά σωτηρία της ζωής οποία αφήνει έκθετη την ψυχή, ο δεύτερος εκτιμά τη ρητορική «την εν δικαστηρίοις διασώζουσαν». Εδώ το γενναίον στο οποίο αναφέρθηκα στην αρχή αυτής της ενότητας συνδέεται δια στόματος Σωκράτη με το αγαθόν, το ζην με την ποιότητα του βίου και αυτό φωτίζει πάλι τη σωκρατική συμπεριφορά πριν από την παύση της ζωής του σοφού στη φυλακή: «Αλλ ω μακάριε», όρα μη άλλο τι το γενναίον και το αγαθόν ή το σώζειν τε και σώζεσθαι. Μη γαρ τούτο μεν, το ζην οποσονδή χρόνον, τον γε ως αληθώς άνδρα εατέον εστίν και ου φιλοψυχητέον, αλλά σκεπτέον τίν αν τρόπον τούτον μέλλοι χρόνον βιώναι ως άριστα βιώη» (Γοργίας 512 e ). Πρβλ. Πλάτωνος Νόμοι 707 b-e : ο Αθηναίος αντί τη σωματική ατομική σωτηρία που εξασφάλισαν οι νίκες στη Σαλαμίνα, Μαραθώνα κλπ. θεωρεί «τιμιώτερον» το «ώς βελτίστους γίγνεσθαι». Copyright Φιλοσοφεῖν 99

8 σήγησης, αφού αναλύσω τον σωκρατικό για το ίδιο θέμα τρόπον, λέει στο Γ βιβλίο των Νόμων του: «πεφύκασι άπαντες άνθρωποι τούτου ό,τι μάλιστα και κυριώτατα εφίεσθαι, του ως ευδαιμόνως βιούν» 11. Ο πλατωνικός διάλογος Πρωταγόρας συγκεντρώνει τις βασικές σωκρατικές σταθερές για τη γνώση, η οποία δεν είναι μόνο νοητικής υφής, αλλά και δυνατότητα ηθικής εκλογής, απόφασης, για την πράξη, την ευδαιμονία, παράλληλα με την απόρριψη της ευδαιμονιστικής άποψης των πολλών για την ηδονή: συνδέουν έτσι την ουσία της γνώσης, που δεν είναι ευθυσμένη στην επιτυχία αλλά στην όρθωση της ψυχής, με την ουσία της αρετής, άρα, στοιχειοθετούν το αληθινό, πάντα επίκαιρο, νόημα της παιδείας Βλ. και Αννας Κελεσίδου Το «ως ευδαιμόνως βιούν» και οι Νόμοι του Πλήθωνος, Πρακτικά A Τοπικού Συνεδρίου Λακωνικών Μελετών, Αθήναι 1983, σ Ο Σωκράτης εδώ υποστηρίζει την τολμηρή άποψη ότι ανδρεία και σοφία είναι το ίδιο (349 d), και όταν αντικρούεται από τον Πρωταγόρα καταφεύγει σε πλάγιο τρόπο διερεύνησης, στη διάκριση ευτυχισμένου και δυστυχισμένου βίου, βίου πλήρους ηδονών και βίου πλήρους θλίψεων. Μετά την αντίρρηση του συνομιλητή του να δεχτεί τη διάκριση, ο σοφός προχωρεί στη σχέση λογικής και επιστήμης, (352 b) και διατυπώνει το ερώτημα, αν η γνώση βοηθά στην πράξη, αν η επίγνωση του καλού ενισχύει την αποφυγή της διάπραξης του κακού. Ο Σωκράτης δεν παραλείπει να αναφερθεί σε ό,τι συμβαίνει, θα έλεγα κάθε εποχή, στην πραγματικότητα, όπου πολλοί, αν και γνωρίζουν το καλό, δεν το πράττουν, νικώμενοι «υπό των ηδονών» (353 a), και στην ευδαιμονιστική άποψη της κοινής γνώμης. Η διερεύνηση της ηδονής από τους πολλούς με φαινομενικά ευδαιμονιστικά κριτήρια από άγνοια (357 c-d) οδηγεί στην έννοια του «τέλους», δηλαδή πάλι στην ηδονή, αυτό όμως από λάθος μέτρηση, με κριτήρια ποσοτικά, ενώ εδώ υπάρχει χρεία μιας μετρητικής τέχνης διακριτικής της μεγαλύτερης από τη μικρότερη ηδονή, ή γνώσης που οδηγεί στον άριστο βίο. Copyright Φιλοσοφεῖν 100

9 Το δίπολο ευδαιμονία-παιδεία απαντά και στον πλατωνικό Γοργία, όπου ο Σωκράτης, στην έκπληξη του Πώλου, επειδή ο δάσκαλος δεν θεωρεί αξιοζήλευτη τη δύναμη του τυράννου και στην ερώτησή του, αν νομίζει ότι ο βασιλιάς των Περσών δεν είναι ευτυχής («ου τον μέγαν βασιλέα γιγνώσκειν φήσεις ευδαίμονα όντα», 47O e), απαντά διαχωρίζοντας τη φιλοσοφία της δύναμης, της βίας, της α- δικίας από τη φιλοσοφία της αγωγής που σκοπεύει στην καλοκαγαθία του δίκαιου, ταυτόσημη με την ευδαιμονία: «και αληθή γε ερώ ου γαρ οίδα παιδείας όπως έχει και δικαιοσύνης» (αυτόθι). Εξ άλλου, στη συνομιλία του με τον Καλλικλή, στον λόγο εκείνου ότι η αλήθεια είναι «τρυφή και ακολασία και ελευθερία» και ότι αυτό είναι «αρετή τε και ευδαιμονία» (492 c), ενώ όλα τα άλλα είναι «καλλωπίσματα» και «φλυαρία», ο σοφός απαντά με παράκληση που είναι και προσταγή πάντα επίκαιρη: «Δέομαι ουν εγώ σου μηδενί τρόπωι ανείναι, ίνα τωι όντι κατάδηλον γένηται πώς βιωτέον» (492 d). Το ως ευδαιμόνως βιούν (Πλήθων) Οι τρεις τρόποι του βίου, η συγκομιδή μας από τον αδαπάνητο αρχαιοελληνικό φιλοσοφικό θησαυρό, πάντα με «τέλος» τη συμβολή τους στη σύγχρονή μας πραγματικότητα, θα ήταν ελλιπής, αν δεν έφθανε στον τέταρτο τρόπο, που ήδη αναφέραμε, την ευδαιμονία, η οποία, επειδή επίμονα αναζητείται στη ζωή, σταθερά παρουσιάζεται στην ιστορία της Φιλοσοφίας, δεσπόζουσα και εδώ είναι η ιδέα της αρετής, όπως κατηγορηματικά αποδίδεται στο α- ριστοτελικό χωρίο της Ρητορικής (Α 1360 b, 14) το οποίο ιεραρχεί και συνδέει τα ψυχικά και τα εξωτερικά και τα αγαθά: «έστι δη ευδαιμονία ευπραξία μετ αρετής, ή αυτάρκεια ζωής, ή ο βίος ο μετ ασφαλείας ήδιστος ή ευθήνια Copyright Φιλοσοφεῖν 101

10 κτημάτων και σωμάτων ει δη έστιν η ευδαιμονία τοιούτον, ανάγκη αυτής είναι μέρη ευγένειαν, πολυφιλίαν, χρηστοφιλίαν, πλούτον, ευτεκνίανb έτι τας σώματος αρετάς Ούτω γαρ αυταρκέστατος είη ει υπάρχοι αυτώι τα εν αυτώ και τα εκτός αγαθά». Ο Πλήθων 13 αναφέρεται στο θέμα της ευδαιμονίας, «το κοινόν» σε όλους τους ανθρώπους «επίθυμα» - με διάσταση και εδώ στους τρόπους επιδίωξής της 14, «την εποχή που το πρόβλημα δεν ήταν πώς να σωθεί η ζωή του ανθρώπου γενικά και πώς να δικαιώσει η Φιλοσοφία την ύ- παρξή της στη ζωή, αλλά πώς να σωθεί ο ελληνισμός» 15 και βεβαιώνει στους Νόμους του (Α 28): «Λέγουσι» συχνοί ποιηταί, νομοθέται, φιλόσοφοι». Ο ίδιος βρίσκεται στη γραμμή του Ξενοφάνη (Ελεγεία 2 και Β 34), όταν απορρίπτει το τυχαίο (εικήι, Νόμοι Α 26 και 34), του Πλάτωνος ο οποίος αρνείται την τυχαία εκλογή του βίου (3) και την ποσοτική θεώρηση του χρόνου ζωής (Γοργίας 512 e), και του Αριστοτέλη, όταν αναφέρεται στην ιδέα του «ασφαλώς» άριστου βίου (Α 22).Ο φιλόσοφος του Μυστρά υπερασπίζεται την επίμονη και ορθολογική αναζήτηση της ποιότητας της ζωής: «Ούτ αν τελέως τις ευδαίμων γένοιτο, λόγου τε εστερημένος και επιστήμης της περί τα μέγιστα, ός κάν αυτό τούτο αγνοοί, ειτ ευ έχει αυτώι τα πράγματα, είτε και μη. Ού γαρ αν εξαρκοί το ευ πράττειν οίεσθαι, ό καν τοις μαινομένοις συμβαίνοι, ην μη και όπη ποτέ ευ έχοι αν τωι τα πράγματα, τί τε ανθρώπωι δή που αγαθόν ή κακόν, και όπη, ικανώς ειδήι». 13 «Οι φιλόσοφοι την εν τοις ούσιν αλήθειαν κεφάλαιον ευδαιμονίας ποιούμενοι και ταύτην προ πάντων αν χρημάτων διώκοντες». 14 Οι τρόποι που στοιχειώνουν την ευδαιμονία είναι: η απόλαυση, ο πλούτος, η δόξα, η αρετή. 15 Άννα Κελεσίδου, Το «ως ευδαιμόνως βιούν» και οι Νόμοι του Πλήθωνος, Πρακτικά Α Τοπικού Συνεδρίου Λακωνικών Μελετών, 1983, σ Copyright Φιλοσοφεῖν 102

11 ΕΠΙΛΟΓΟΣ Στις μέρες μας είναι ενδεχόμενη η παρέμβαση ενός ρεαλιστή Καλλικλή που θα μπορούσε, με αφορμή την προβολή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, να ισχυρισθεί ό,τι και εκείνος του πλατωνικού Γοργία: η φιλοσοφική παιδεία, ειδικά η επιστροφική στις ρίζες μας, είναι «χαρίεν», εφόσον επιδοθεί κάποιος σ αυτήν στη νιότη του, αν όμως επιμένει να φιλοσοφεί έτσι και μετά, περαιτέρω του δέοντος, είναι «διαφθορά των ανθρώπων» (484 d). Η παιδεία όμως που επιτιμά και υποτιμά ο οποιοσδήποτε σημερινός Καλλικλής ο οποίος υπερασπίζεται ακόμη το δίκαιο του ισχυροτέρου και καταφεύγει στα κριτήρια του ευχάριστου, της ρητορικής και της αβασάνιστης πολιτικής πρακτικής, δεν είναι ποτέ περιττή για τον κάθε δίκαιο Σωκράτη αυτόν που θεωρεί τη φιλοσοφική μόρφωση συνώνυμη με την ολόπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου και υπακούει στην κατηγορική προσταγή «φιλονικείτω ημιν πας προς αρετήν αφθόνως», όπου το φιλονικείν δεν ταυτίζεται με το ερίζειν, τρόπον τόσο συνήθη σήμερα, αλλά συναρτάται με το ειδέναι το αληθές, και το αφθόνως δεν είναι ποσοτική αλλά ποιοτική έννοια. Η σύντομη περιήγησή μου στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία έγινε με γνώμονα τη σημασία βασικών θέσεών της που θα ήταν δυνατό να αποτελούν κατηγορικές προσταγές και για τη σημερινή πολιτικοοικονομική πραγματικότητα: ιεράρχηση των αξιών-προτεραιότητα της πνευματικότητας αλληλεγγύη από μέρους των οικονομικά ισχυρών ( πολιτών-σήμερα και κρατών) προς τους οικονομικά αδυνάτους καλλιέργεια της αρετής, προσωπικής και πολιτειακής επιδίωξη της ευδαιμονίας ως «ευπραξίας μετ αρετής». Copyright Φιλοσοφεῖν 103

12 Copyright Φιλοσοφεῖν 104

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 2. ΣΟΦΙΣΤΕΣ 4. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ 5. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 6. ΧΑΡΤΕΣ. Ανθολόγηση ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ 2. ΣΟΦΙΣΤΕΣ 4. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ 5. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 6. ΧΑΡΤΕΣ. Ανθολόγηση ΑΝΑΞΙΜΑΝ ΡΟΣ Περιοδικό RAM, Ιούνιος 2005 Αρχαία Ελληνική Γραμματεία 2 1. ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ 2. ΣΟΦΙΣΤΕΣ 3. ΣΩΚΡΑΤΗΣ-ΠΛΑΤΩΝ 4. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ 5. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 6. ΧΑΡΤΕΣ 7. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Επιμέλεια ύλης: Μαρία Αλεξίου, Άννα Βλαχοδήμου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν

Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν Η ΜΕΘΟΔΟΣ, Ο ΕΑΥΤΟΣ ΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΘΑΝΑΤΟΣ: Προς μία ερμηνεία του πλατωνικού εὖ πράττειν ΓΙΑΝΝΗ ΑΛΤΑΝΔΡΑΣΟ Α.Μ.: 10 ΒΕΡΟΛΙΝΟ 2012 1 ΕΤΦΑΡΙΣΙΕ ΚΑΙ ΜΝΕΙΕ Οφείλω να ευχαριστήσω τον γιατρό μου, Ανδρέα Πολυχρονόπουλο,

Διαβάστε περισσότερα

www.prooptikh.com www.prooptikh.comπολιτισμός www.prooptikh.comπολιτικάντης www.prooptikh.com www.prooptikh.com,

www.prooptikh.com www.prooptikh.comπολιτισμός www.prooptikh.comπολιτικάντης www.prooptikh.com www.prooptikh.com, 1 ΠΟΛΙΤΙΚΑ, ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 11 ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΟΜΟΡΡΙΖΑ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ πόλις: πόλη, κωμόπολη, πολιτεία, κοινοπολιτεία, πολίτης, συμπολίτης, πολιτικός, πολιτειακός, πολιτικάντης, πολιούχος, πολιτευτής,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τις βιολογικές προϋποθέσεις της ηθικής: επιθετικότητα, αλληλεγγύη και ανθρώπινη φύση

Σχετικά με τις βιολογικές προϋποθέσεις της ηθικής: επιθετικότητα, αλληλεγγύη και ανθρώπινη φύση Σχετικά με τις βιολογικές προϋποθέσεις της ηθικής: επιθετικότητα, αλληλεγγύη και ανθρώπινη φύση Λες και μέσα μας τ' αντίθετα τραβάν να ψηφίσουμε στο ίδιο παραβάν σαν αιώνιο Ιησούν ή Βαραβάν του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Τι ακριβώς υποστηρίζει ο φιλελευθερισµός Η µεγάλη παρεξήγηση εις ότι αφορά τις φιλελεύθερες ιδέες πρέπει να διαλυθεί εξ υπαρχής: Ο φιλελευθερισµός

Τι ακριβώς υποστηρίζει ο φιλελευθερισµός Η µεγάλη παρεξήγηση εις ότι αφορά τις φιλελεύθερες ιδέες πρέπει να διαλυθεί εξ υπαρχής: Ο φιλελευθερισµός Τι ακριβώς υποστηρίζει ο φιλελευθερισµός Η µεγάλη παρεξήγηση εις ότι αφορά τις φιλελεύθερες ιδέες πρέπει να διαλυθεί εξ υπαρχής: Ο φιλελευθερισµός δεν υποστηρίζει τον ατοµικισµό αλλά το άτοµο, δεν υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΛΗΨΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Επιστημονική Υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ε. Ρετσίλα Συντονίστρια Έργου: Κ.Χ. Παπατζανή Ερευνητική Ομάδα: Κ. Αρβανίτης Γλ. Βλαχογιάννη

Διαβάστε περισσότερα

Οι κύριες αρετές και η αριστοτελική ηθική

Οι κύριες αρετές και η αριστοτελική ηθική Έρκυνα, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Επιστημονικών Θεμάτων, Τεύχος 2ο, 76 86, 2014 Οι κύριες αρετές και η αριστοτελική ηθική Νικόλαος Π. Μητρόπουλος nmitro.pconstan@yahoo.gr Εκπαιδευτικός ΠΕ01 Περίληψη. Στο

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρµοσµένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο, 5-7 Οκτωβρίου 2012

Πρακτικά του Ελληνικού Ινστιτούτου Εφαρµοσµένης Παιδαγωγικής και Εκπαίδευσης (ΕΛΛ.Ι.Ε.Π.ΕΚ.), 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο, 5-7 Οκτωβρίου 2012 ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟ ΣΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ασταυρίδης Αναστάσιος, Εκπαιδευτικός Π.Ε.02 Περίληψη: Στα πλαίσια του µαθήµατος των αρχαίων ελληνικών της θεωρητικής κατεύθυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η ΤΝΣΑΞΗ ΣΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1 Άρης Ιωαννίδης Σχεδιασμός εξωφύλλου: schooltime.gr 2 3 4 Περίληψη γραπτού Λόγου Σι είναι η περίληψη; Είναι η συνοπτική και περιεκτική απόδοση, σε συνεχή λόγο, ενός κειμένου. Είναι ένα νέο κείμενο, που,

Διαβάστε περισσότερα

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2

έκδοση του Ιδρύματος το 2009. 2 Τα Μετέωρα Βήματα του Προσανατολισμού στην εποχή της Αβεβαιότητας: Συνέπειες για το ΕΠΑ.Λ 1 Χρυσούλα Κοσμίδου-Hardy Σύμβουλος του Π.Ι, Πρόεδρος του Τομέα Σ.Ε.Π. 2 1. Εισαγωγικά Ήταν όλα κάποτε αλλιώς στο

Διαβάστε περισσότερα

Στο κείμενο διατηρούνται οι λατινικές εκφράσεις καθώς και οι λέξεις ή φράσεις στα αγγλικά ή στα γερμανικά του πρωτοτύπου. Οι υπογραμμίσεις με πλάγια

Στο κείμενο διατηρούνται οι λατινικές εκφράσεις καθώς και οι λέξεις ή φράσεις στα αγγλικά ή στα γερμανικά του πρωτοτύπου. Οι υπογραμμίσεις με πλάγια Στο κείμενο διατηρούνται οι λατινικές εκφράσεις καθώς και οι λέξεις ή φράσεις στα αγγλικά ή στα γερμανικά του πρωτοτύπου. Οι υπογραμμίσεις με πλάγια είναι του συγγραφέα. Όπου δεν σημειώνεται τόπος έκδοσης,

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη

Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη Τι σημαίνει να είσαι πολίτης; Λόγοι μελλοντικών εκπαιδευτικών για την ιδιότητα του πολίτη Eισαγωγή Δεληγιάννη-Κουϊμτζή Β. ** Στις σύγχρονες κοινωνίες η ιδιότητα του πολίτη είναι ένας όρος αδιευκρίνιστος.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΥΛΟΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. «Κριτική Σκέψη» 1.ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ;

ΠΑΥΛΟΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. «Κριτική Σκέψη» 1.ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ; ΠΑΥΛΟΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων «Κριτική Σκέψη» 1.ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ; Η νοημοσύνη και η λογική που διαθέτει ο άνθρωπος δεν είναι αρκετά για να αγωνιστεί στη ζωή, αν δεν καλλιεργήσει και

Διαβάστε περισσότερα

Σε ένα πολυσυζητημένο σημείο του εναρκτήριου λόγου του, ο πρόεδρος

Σε ένα πολυσυζητημένο σημείο του εναρκτήριου λόγου του, ο πρόεδρος Εισαγωγή Σε ένα πολυσυζητημένο σημείο του εναρκτήριου λόγου του, ο πρόεδρος Κένεντι είπε: «Μη ρωτάτε τι μπορεί να κάνει η χώρα σας για εσάς, να ρωτάτε τι μπορείτε να κάνετε εσείς για τη χώρα σας». Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ- ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ, ΧΩΡΟΤΑΞΙΑΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Β. ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ ΒΟΛΟΣ 2010 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ &

Διαβάστε περισσότερα

Το Φυσικό Περιβάλλον στην Αρχαία Ελλάδα. Επιμέλεια Ευάγγελος Ι. Μανωλάς

Το Φυσικό Περιβάλλον στην Αρχαία Ελλάδα. Επιμέλεια Ευάγγελος Ι. Μανωλάς Το Φυσικό Περιβάλλον στην Αρχαία Ελλάδα Επιμέλεια Ευάγγελος Ι. Μανωλάς Το Φυσικό Περιβάλλον στην Αρχαία Ελλάδα Έκδοση Τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Περιβάλλοντος και Φυσικών Πόρων του Δημοκρίτειου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α. Κείμενο Πεφυκέναι γὰρ δή φασὶ τὸ μὲν ἀγαθόν, τὸ δὲ ἀδικεῖσθαι κακόν, πλέονι δὲ κακῷ ὑπερβάλλειν τὸ ἀδικεῖσθαι ἢ τὸ ἀδικεῖν, ὥστ ἐπειδὰν

Διαβάστε περισσότερα

Θ. Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ

Θ. Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ Θ. Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το πρόβλημα που έχει να αντιμετωπίσει κάθε φιλόλογος, όταν καλείται να διδάξει το «Φιλοσοφικό Λόγο» στην Γ Λυκείου είναι πώς να οργανώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ. Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ. Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας Πρόγραμμα Ίρις - Καταπολεμώντας τα στερεότυπα και τις διακρίσεις: Δράσεις για τη συμμετοχή, την ένταξη και την εκπαίδευση Μη τυπική εκπαίδευση για την καταπολέμηση των διακρίσεων σε παιδιά σχολικής ηλικίας

Διαβάστε περισσότερα

Τ Μ Η Μ Α Ν Ο Μ Ι Κ Η Σ Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Ι Ν Ι Κ Ω Ν Κ Α Ι Ε Γ Κ Λ Η Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Ε Γ Κ Λ Η Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Α

Τ Μ Η Μ Α Ν Ο Μ Ι Κ Η Σ Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Ι Ν Ι Κ Ω Ν Κ Α Ι Ε Γ Κ Λ Η Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Ε Γ Κ Λ Η Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Α Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Σ Χ Ο Λ Η Ν Ο Μ Ι Κ Ω Ν, Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Κ Ω Ν Κ Α Ι Π Ο Λ Ι Τ Ι Κ Ω Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ω Ν Τ Μ Η Μ Α Ν Ο Μ Ι Κ Η Σ Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο

Διαβάστε περισσότερα

Πως γράφουµε ένα φιλοσοφικό δοκίµιο ή µια εργασία στη φιλοσοφία

Πως γράφουµε ένα φιλοσοφικό δοκίµιο ή µια εργασία στη φιλοσοφία 1 Γιώργος Καραµανώλης Πως γράφουµε ένα φιλοσοφικό δοκίµιο ή µια εργασία στη φιλοσοφία 1. Για ποιον και γιατί γράφουµε Ένα φιλοσοφικό δοκίµιο ή µια εργασία σε ένα φιλοσοφικό θέµα, είναι ένα κείµενο που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ»

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ» ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ «ΔΟΥΛΕΥΩ ΜΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤO ΜΟΥ» Aπόσπασμα από το σεμινάριο «Συνάντηση με τον εαυτό μας» του Ερμή του Τρισμέγιστου που γίνεται στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη (βλέπε τις ανακοινώσεις των Σεμιναρίων στην

Διαβάστε περισσότερα

36. Η κινεζική θρησκεία

36. Η κινεζική θρησκεία 36. Η κινεζική θρησκεία Κινεζική θρησκεία, είναι η παραδοσιακή θρησκεία του κινεζικού λαού. Επικρατεί στην Κίνα και την Ταϊουάν, αλλά και στη μεγάλη κινέζικη διασπορά των νησιών της νοτιοανατολικής Ασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκεία και Επιστήμη στις μέρες μας. Πορεία σύγκρουσης ή συμπόρευσης;

Θρησκεία και Επιστήμη στις μέρες μας. Πορεία σύγκρουσης ή συμπόρευσης; Θρησκεία και Επιστήμη στις μέρες μας. Πορεία σύγκρουσης ή συμπόρευσης; Του Χωρεπισκόπου Αρσινόης Γεωργίου. (Ομιλία στο Σύλλογο «Οι φίλοι του Αγίου Μενίγνου του Κναφέως», προστάτου των Χημικών, Αθήνα 23/11/2003).

Διαβάστε περισσότερα

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου»

«Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών του Δημοτικού σχολείου» Πανεπιστήμιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Θέμα πτυχιακής εργασίας: «Αυτοεκτίμηση και κοινωνικο-οικονομικό επίπεδο Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Θωρακίζοντας την Αστυνομία προστατεύουμε τους θεσμούς

Θωρακίζοντας την Αστυνομία προστατεύουμε τους θεσμούς οκτωβριοσ - δεκεμβριοσ 2013 Κ. 017184 Τεύχος 39ο ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΩΝ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑΣ (Π.Ο.ΑΞΙ.Α.) Θωρακίζοντας την Αστυνομία προστατεύουμε τους θεσμούς Διεκδικούμε στο ακέραιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΣΤΟ MARKETING

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΣΤΟ MARKETING ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΣΤΟ MARKETING Εντοπισµός των φιλοσοφικών και ηθικών προσεγγίσεων, ανάλυση επιχειρηµατικής ηθικής των συστατικών του µείγµατος marketing και παρουσίαση ευρηµάτων έρευνας σχετικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ ΦΩΤΗΣ ΚΑΦΑΤΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΦΩΚΑΣ: Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΠΡΩΜΕΝΟ ΤΟΥ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΟΣ διάλογος-συνέντευξη γράφει ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΣΤ. ΤΖΙΟΤΖΙΟΣ* Πυθαγόρας, Ευφυής Σχεδιασμός και Μη Γραμμικά Μαθηματικά. Clono

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΟΡΙΣΜΩΝ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤ. ΚυΡΙΑΚΙΔΗ

ΠΕΡΙ ΟΡΙΣΜΩΝ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤ. ΚυΡΙΑΚΙΔΗ Prosanatolismoi03Dior_Layout 1 7/11/14 9:24 PM Page 15 3 ΠΕΡΙ ΟΡΙΣΜΩΝ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤ. ΚυΡΙΑΚΙΔΗ ΣΤΟΝ Ν. ΠΟΛΙΤΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑ Ο ορισμός του αντικειμένου συνιστά πρωταρχική και θεμελιώδη πράξη κάθε επιστημονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ τεύχος 99-100 Μια φιλολογική ματιά σε δυο έργα του Νίκου Ψημμένου (ένα κείμενο ποιητικό, αλλά και με έντονο φιλοσοφικό και πολιτικό στην ευρύτερη έννοιά του χαρακτήρα, και δυο σχετικά με αυτό δοκίμια) Θεοδώρα Ζωγράφου-Βώρου,

Διαβάστε περισσότερα