1.1 Εισαγωγή ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. κεφάλαιο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.1 Εισαγωγή ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. κεφάλαιο"

Transcript

1 1 κεφάλαιο ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ 1.1 Εισαγωγή Το ναυτιλιακό marketing υπάγεται στην επιστήμη του marketing υπηρεσιών και γι αυτό το λόγο πριν από τη μελέτη της εφαρμογής του marketing στη ναυτιλία θα εξεταστεί το marketing υπηρεσιών. Στο κεφάλαιο αυτό επιχειρώ μία σύντομη διερεύνηση της διεθνούς βιβλιογραφίας από το 1950 έως το Στη διερεύνηση της βιβλιογραφίας περιλαμβάνω τα κυριότερα άρθρα που έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά, τα βιβλία που έχουν εκδοθεί, τις έρευνες και τις διατριβές που έχουν εκπονηθεί, καθώς και τις μελέτες που έχουν παρουσιαστεί στα πλαίσια διεθνών συνεδρίων κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου Οι δημοσιεύσεις που παρουσιάζω αναφέρονται στην εφαρμογή του marketing στον κλάδο των υπηρεσιών γενικά, και όχι στην εφαρμογή του marketing σε ειδικούς κλάδους παροχής υπηρεσιών, όπως είναι π.χ. οι τραπεζικές, ασφαλιστικές υπηρεσίες κ.λπ. Με τη βιβλιογραφική ανασκόπηση παρουσιάζω τις βασικές έννοιες, τις καινοτόμες ιδέες και τα αποτελέσματα των ερευνών που περιλαμβάνονται στα σχετικά δημοσιεύματα. 1. HART C.: Doing a Literature Review (Sage Publications, The Open University 1998, σελ.13).

2 κεφάλαιο 1 Σύμφωνα με τους S. Brown, R. Fisk & M. Bitner [1994] οι μελέτες που αφορούν την εφαρμογή του marketing στον κλάδο των υπηρεσιών επηρεάστηκαν από τους εξής παράγοντες 2 : 1. Ο πρώτος παράγοντας αφορά την αλληλεπίδραση μεταξύ των ακαδημαϊκών και των επαγγελματιών του marketing. 2. Ο δεύτερος παράγοντας αφορά την επιρροή της έρευνας από την επιστήμη της διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού και του λειτουργικού μάνατζμεντ. 3. Ο τρίτος παράγοντας αφορά την ενασχόληση των ακαδημαϊκών του marketing σε διεθνές επίπεδο. Με το marketing υπηρεσιών ασχολήθηκαν διεξοδικά στην Αγγλία οι Cowell, Barnes, Levitt, McDonald, Payne, Fieldman, Stanton, Wilson και Middleton. Στις Η.Π.Α. ασχολήθηκαν εκτενώς με το marketing υπηρεσιών οι Rathmell, Judd, Berry, Bateson, Bitner, Lovelock, Heskett, Parasuraman, Zeithaml, Sasser και Shostack, στη Γαλλία οι Langeard και Eiglier και στη Σκανδιναβία οι Gummesson και Gronroos. Από τη διεξοδική βιβλιογραφική διερεύνηση που έκανα στις έννοιες του marketing, διαπίστωσα ότι υπάρχει δυσανάλογα μεγάλος αριθμός δημοσιεύσεων γύρω από το marketing των προϊόντων συγκριτικά με το marketing των υπηρεσιών. υσανάλογα μικρός αριθμός δημοσιεύσεων υπάρχει για το marketing των υπηρεσιών από το 1950 μέχρι σήμερα, παρά την ισότιμη ή ανώτερη σπουδαιότητά του. Στη βιβλιογραφία δεν υπάρχει εκτενής αναφορά στο marketing των μεταφορικών υπηρεσιών και ειδικότερα των θαλάσσιων μεταφορών, που ενδιαφέρει το παρόν βιβλίο, παρά σε λίγες μεμονωμένες περιπτώσεις. Ένα βιβλίο marketing εξειδικευμένο στον τομέα των μεταφορών είναι αυτό του C. Barnes [1989] 3. Αυτή η έκδοση όμως είναι ουσιαστικά ένας πρακτικός οδηγός marketing για τον επιχειρηματία που ασχολείται με τις μεταφορές. Ενώ αναφέρεται στην εναέρια, οδική και σιδηροδρομική μεταφορά με συγκεκριμένα παραδείγματα, δεν αναφέρεται καθόλου στη θαλάσσια μεταφορά είτε προσώπων είτε φορτίων. 2. BROWN S., FISK R., BITNER M.: The Development and Emergence of Services Marketing Thought (International Journal of Service Industry Management, Vol. 5, No 1, 1994, σελ ). 3. BARNES C.: Successful Marketing for the Transport Operator: a Practical Guide (London, Kogan Page Ltd., 1989). 64

3 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Τρία βιβλία marketing εξειδικευμένα στον τομέα των αερομεταφορών είναι τα δύο του S. Shaw [1982, 1990] 4, καθώς και το ελληνικό βιβλίο του Γ. Πρίντεζη [1995] 5. Και τα τρία βιβλία εξετάζουν το marketing ως μία ολοκληρωμένη λειτουργία της ιοίκησης των Επιχειρήσεων και αναφέρονται στην εφαρμογή του στον κλάδο των αερομεταφορών. Σε ό,τι αφορά στην εφαρμογή του marketing στον κλάδο των θαλάσσιων μεταφορικών υπηρεσιών, όπως ανέφερα, δεν έχει γίνει διεξοδική μελέτη και τα άρθρα που έχουν δημοσιευθεί είναι λίγα. Τα βιβλία που έχουν εκδοθεί σχετικά με το ναυτιλιακό marketing είναι τέσσερα. Το βιβλίο του A. Branch [1987] με θέμα τη ιοίκηση των Ναυτιλιακών Επιχειρήσεων συμπεριλαμβάνει μόνο ένα κεφάλαιο που αναφέρεται στη σπουδαιότητα του ναυτιλιακού marketing, χωρίς να γίνεται περαιτέρω ανάλυση του ζητήματος 6. Ο A. Branch [1998], επίσης, στο βιβλίο του με θέμα τη Ναυτιλιακή Οικονομική και τη ιοίκηση των Ναυτιλιακών Επιχειρήσεων περιγράφει εκτενώς τα ναυτιλιακά οικονομικά ζητήματα, ενώ κάνει μία επιφανειακή παρουσίαση του marketing των υπηρεσιών, της έρευνας marketing, του σχεδιασμού marketing και του μείγματος marketing στη Ναυτιλία γενικά και στα Λιμάνια ειδικότερα 7. Το 1997 εκδόθηκε, το βιβλίο των Β. Dickinson και Α. Vladimir [1997], το οποίο αποτελεί μία πρώτη προσπάθεια μελέτης της εφαρμογής του marketing στην αγορά των Κρουαζιερόπλοιων 8. Οι συγγραφείς αναφέρονται στις στρατηγικές διαφοροποίησης της θαλάσσιας μεταφορικής υπηρεσίας, της τμηματοποίησης της αγοράς κρουαζιερόπλοιων και της «τοποθέτησης» σε αυτήν. Το 2001 εκδόθηκε το βιβλίο του P. Panayides [2001], το οποίο αποτελεί μία αξιόλογη προσπάθεια μελέτης της εφαρμογής του marketing σχέσεων στις εταιρείες που διαχειρίζονται πλοία τρίτων 9. Ο Panayides [2001] τονίζει τη σπουδαιότητα διατήρησης καλών σχέσεων της διαχειρίστριας επιχείρησης με τον πελάτη της-ιδιοκτήτη πλοίων. Το βιβλίο του P. Panayides βασίζεται στη διδακτορική διατριβή που εκπόνησε το 1999 στο University of Plymouth της Αγγλίας. 4. SHAW S.: Airline Marketing and Management (Τhird edition, London, Pitman, 1990), SHAW S.: Air Transport: Α Marketing Perspective (London, Pitman, 1982). 5. ΠΡΙΝΤΕΖΗ Γ.: Αεροπορικό Marketing (Εκδόσεις Έλλην 1995). 6. BRANCH A.: Economics of Shipping Practice and Management (Stanley Thornes Ltd., 1987). 7. BRANCH A.: Maritime Economics, Management & Marketing (Stanley Thornes Ltd., 1998). 8. DICKINSON B., VLADIMIR A.: Selling the Sea (John Wiley & Sons Inc., U.S.A. 1997). 9. PANAYIDES P. Professional Ship Management, Marketing and Strategy (Ashgate, 2001). 65

4 κεφάλαιο 1 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι έχουν εκπονηθεί αξιόλογες έρευνες και έχουν εκδοθεί άρθρα, τα οποία εστιάζονται στην εφαρμογή του marketing στα λιμάνια και στα ναυπηγεία, και όχι στις ναυτιλιακές επιχειρήσεις, που είναι το αντικείμενο του παρόντος βιβλίου. Η βιβλιογραφική μου διερεύνηση περιλαμβάνει τέσσερις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζω τις προσεγγίσεις του marketing υπηρεσιών. Στη δεύτερη εξετάζω αναλυτικά τη διεθνή βιβλιογραφία που αφορά στο marketing των υπηρεσιών από το 1950 έως το Στην τρίτη σχολιάζω τα άρθρα που έχουν δημοσιευτεί, τα βιβλία που έχουν εκδοθεί και τις μελέτες που έχουν παρουσιαστεί σε συνέδρια και αφορούν αποκλειστικά στην εφαρμογή του marketing στη ναυτιλία. Στην τέταρτη εξάγω τα συμπεράσματά μου σε ό,τι αφορά στη βιβλιογραφία του marketing στον τομέα των υπηρεσιών και ειδικότερα στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορικών υπηρεσιών. Στο πρώτο παράρτημα παρατίθεται ένας συγκεντρωτικός πίνακας στον οποίο ταξινομώ χρονολογικά τα βιβλία, τα άρθρα και τις διδακτορικές διατριβές που αφορούν στο marketing των υπηρεσιών, καθώς και στο ναυτιλιακό marketing από το 1950 έως το Η Επιστήμη του Marketing Υπηρεσιών Ορισμοί Σχετικά με τον όρο marketing υπάρχει πράγματι μία εννοιολογική σύγχυση για τη φύση, τη φιλοσοφία και το περιεχόμενό του. Πολλοί χρησιμοποιούν τον όρο marketing για να περιγράψουν το τμήμα marketing της επιχείρησης, άλλοι για να περιγράψουν μερικές από τις λειτουργίες του marketing, όπως είναι η διαφήμιση και η έρευνα αγοράς, και άλλοι για να περιγράψουν τον τρόπο καθορισμού της σχέσης παραγωγής και κατανάλωσης από την επιχείρηση. Από το σύνολο των ορισμών που έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς έχω επιλέξει τους ορισμούς του Βρετανικού Ινστιτούτου Marketing, της Αμερικάνικης Ένωσης Marketing και του «πατέρα» του marketing Phillip Kotler, γιατί πιστεύω ότι είναι οι πληρέστεροι. Ο ορισμός του Βρετανικού Ινστιτούτου Marketing είναι 10 : 10. WORSAM M.: Marketing Operations (The workbook produced jointly with the CIM for advanced certificate, recommended by the CIM chief examiner, 1998, σελ. 34). 66

5 Βιβλιογραφική Επισκόπηση «Marketing είναι η διαδικασία που είναι υπεύθυνη για να προσδιορίζει, να προβλέπει και να ικανοποιεί κερδοφόρα τις απαιτήσεις των πελατών». Παρόμοια, η Αμερικάνικη Ένωση Marketing ορίζει το marketing ως εξής 11 : «Marketing είναι η διαδικασία σχεδιασμού και υλοποίησης της ιδέας, της τιμολόγησης και διανομής ιδεών, των αγαθών και των υπηρεσιών με σκοπό να δημιουργηθούν ανταλλαγές και να ικανοποιηθούν ατομικοί και εταιρικοί στόχοι». Μία από τις κορυφαίες αυθεντίες παγκοσμίως στο χώρο του Marketing, ο Phillip Kotler, ορίζει το marketing ως εξής 12 : «Marketing είναι η ανάλυση, η οργάνωση, ο προγραμματισμός και ο έλεγχος των σχετιζόμενων με τους καταναλωτές πόρων της επιχείρησης και δραστηριοτήτων της, με σκοπό την ικανοποίηση των αναγκών και επιθυμιών επιλεγόμενων ομάδων πελατών, με κέρδος. Το marketing είναι η διαδικασία του σχεδιασμού και της υλοποίησης, της σύλληψης, της τιμολόγησης, της προώθησης και της διανομής ιδεών, αγαθών και υπηρεσιών που θα προκαλέσουν ανταλλαγές, οι οποίες ικανοποιούν τους αντικειμενικούς στόχους των ατόμων και των οργανισμών». Υπάρχουν σημαντικές και ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στις υπηρεσίες και τα προϊόντα. Πολλές φορές, αρκετά προϊόντα έχουν κάποιο στοιχείο υπηρεσίας (όπως η πώληση ενός εξαρτήματος της μηχανής του πλοίου, η οποία συνοδεύεται από μία εγγύηση του κατασκευαστή) και αντίστοιχα πολλές υπηρεσίες περιέχουν κάποιο στοιχείο προϊόντος (όπως μία ναυτιλιακή εταιρεία που χρονοναυλώνει τα πλοία της, προσφέροντας θαλάσσιες μεταφορικές υπηρεσίες ενώ παράλληλα μισθώνει το πλοίο για ένα προκαθορισμένο χρονικό διάστημα). Ο M. Worsam [1999] ορίζει μία υπηρεσία ως ένα άϋλο προϊόν που παραχωρείται προσωρινά στον πελάτη, δίνοντας του τη δυνατότητα χρησιμοποίησής του, όχι όμως και τη δυνατότητα της κυριότητάς του AMERICAN MARKETING ASSOCIATION: COMMITTEE ON DEFINITIONS, Marketing Definitions: Α Glossary of Marketing Terms (1960). 12. KOTLER P.: Marketing Management. Ανάλυση, Σχεδιασμός, Υλοποίηση & Έλεγχος (Interbooks 1991, σελ. 82, 50). 13. WORSAM M.: Marketing Operations (The workbook produced jointly with the CIM for advanced certificate, recommended by the CIM chief examiner, 1998, σελ. 252). 67

6 κεφάλαιο 1 Οι υπηρεσίες και τα προϊόντα διαφέρουν σε τέτοιο βαθμό ώστε να κρίνεται αναγκαία η ξεχωριστή μελέτη του marketing υπηρεσιών. Στη διεθνή βιβλιογραφία υπάρχουν τέσσερις προσεγγίσεις του marketing υπηρεσιών (διάγραμμα 1.1): (1) εκείνες που αναπτύσσουν ορισμούς των υπηρεσιών, (2) εκείνες που αναπτύσσουν διακρίσεις των προϊόντων σε αγαθά και υπηρεσίες, (3) εκείνες που προσδιορίζουν λειτουργικές διαφορές που έχουν οι υπηρεσίες, και (4) εκείνες που αναπτύσσουν πλαίσια ιδεών ως βοηθήματα για την κατανόηση της φύσης της προσφερόμενης υπηρεσίας. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.1 Οι προσεγγίσεις του marketing υπηρεσιών Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε.,

7 Βιβλιογραφική Επισκόπηση 1.3 Βιβλιογραφική Επισκόπηση του Marketing Υπηρεσιών Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1950 οι επιστήμονες του marketing θεωρούσαν ότι ο «σκοπός του marketing ήταν η προώθηση και πώληση των προϊόντων». Οι πρώτες ουσιαστικές προσπάθειες μελέτης του marketing υπηρεσιών εμφανίστηκαν το Σύμφωνα με τους S. Brown, R. Fisk και M. Bitner [1994], η εξέλιξη του marketing υπηρεσιών μπορεί να διακριθεί σε τρεις περιόδους 14, όπως φαίνεται στο διάγραμμα 1.2: ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.2 Η εμφάνιση και η ανάπτυξη του marketing των υπηρεσιών Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, ιδέα από BROWN S., FISK R., BITNER M.: The Development and Emergence of Services Marketing Thought (International Journal of Service Industry Management, Vol. 5, No 1, 1994, σελ ). 14. BROWN S., FISK R., BITNER M.: The Development and Emergence of Services Marketing Thought (International Journal of Service Industry Management, Vol. 5, No 1, 1994, σελ ). 69

8 κεφάλαιο 1 Τη νηπιακή περίοδο (crawling out stage): Η νηπιακή περίοδος ξεκίνησε το 1950 και ολοκληρώθηκε το Την περίοδο αυτή έγιναν οι πρώτες προσπάθειες μελέτης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών και αναγνωρίστηκε η αναγκαιότητα της εφαρμογής του marketing στις υπηρεσίες. Η ανεύρεση ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών, που τις διαχωρίζουν από τα προϊόντα, δικαιολογεί την περίοδο αυτή, την ανάπτυξη ξεχωριστού κλάδου του marketing. Κατά συνέπεια, την περίοδο αυτή θα μπορούσα να την χαρακτηρίσω ως την περίοδο προσδιορισμού των χαρακτηριστικών των υπηρεσιών. Τη νεανική περίοδο (scurrying about stage): Η νεανική περίοδος ξεκίνησε το 1980 και ολοκληρώθηκε το Η νεανική περίοδος είναι μία ευημερούσα περίοδος, αφού περιλαμβάνει αποδοτικές έρευνες στις οποίες προτάθηκαν νέες στρατηγικές εφαρμογής του marketing που συντέλεσαν στη γρήγορη εξέλιξη της επιστήμης. Επομένως, την περίοδο αυτή θα μπορούσα να την ονομάσω περίοδο των στρατηγικών του marketing υπηρεσιών. Την περίοδο ενηλικίωσης (walking erect stage): Η περίοδος της ενηλικίωσης ξεκίνησε το 1986 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Την περίοδο αυτή αυξήθηκε ο αριθμός των άρθρων και των βιβλίων που αναφέρονται στην ποιότητα της υπηρεσίας και στην ικανοποίηση του πελάτη. Οι έρευνες που πραγματοποιήθηκαν χάρισαν στο marketing την αναγνώριση του ακαδημαϊκού και επαγγελματικού κόσμου και το εδραίωσαν ως ξεχωριστή επιστήμη στον κλάδο των υπηρεσιών. Συνεπώς την περίοδο αυτή θα μπορούσα να την χαρακτηρίσω ως την περίοδο των ποιοτικών χαρακτηριστικών του marketing υπηρεσιών. 70

9 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Νηπιακή περίοδος: Η περίοδος των χαρακτηριστικών των υπηρεσιών ( ) Την περίοδο αυτή εμφανίστηκαν οι πρώτες προσπάθειες μελέτης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών. Είναι προφανές ότι η ανεύρεση ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών δικαιολογεί την ανάπτυξη ξεχωριστού κλάδου του marketing. Στη διάρκεια της νηπιακής περιόδου έλαβε χώρα μία λεκτική διαμάχη μεταξύ των ακαδημαϊκών του marketing για την αναγκαιότητα ή όχι της δημιουργίας ξεχωριστού κλάδου της επιστήμης του marketing στον τομέα των υπηρεσιών. Την περίοδο αυτή γράφτηκαν οι πρώτες διατριβές, οι οποίες περιγράφουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών. Από τις διατριβές αυτές διακρίνεται η διατριβή του E. Johnson [1969] που εκπονήθηκε στο Washington University 15. Στη διατριβή αυτή επιχειρείται μια μελέτη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών και των συνεπακόλουθων διαφορών του marketing των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών. Ο E. Johnson [1969] ήταν ο πρώτος που έθεσε το ερώτημα εάν οι υπηρεσίες διαφέρουν από τα προϊόντα σε τέτοιο βαθμό, ώστε να δικαιολογείται η ανάπτυξη ξεχωριστού κλάδου του marketing και ο πρώτος που ξεκίνησε τη λεκτική διαμάχη της νηπιακής περιόδου. Μία άλλη σημαντική διατριβή ήταν του W. George [1972], η οποία εκπονήθηκε σε αμερικάνικο πανεπιστήμιο 16. Στη διατριβή αυτή πραγματοποιείται μία σύγκριση μεταξύ του marketing που εφαρμόζουν οι επιχειρήσεις παραγωγής προϊόντων και του marketing που εφαρμόζουν οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. ιαπιστώνεται ότι το τμήμα marketing των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών έχει λιγότερες δραστηριότητες και απορροφά μικρότερα χρηματικά ποσά στην εφαρμογή του marketing. Το 1976 εκπονήθηκε η διατριβή του Χρ. Αθανασούλη 17, στην οποία παρουσιάζονται οι λόγοι που ώθησαν τις τράπεζες της Μεγάλης Βρετανίας να αποδεχθούν τη φιλοσοφία και τις τεχνικές του marketing, καθώς και τα συνακόλουθα αποτελέσματα της αποδοχής του marketing τόσο στο οργανωτικό επίπεδο όσο και στο στυλ της διοίκησης. 15. JOHNSON E.: Are Goods and Services Different? An Exercise in Marketing Theory (Ph.D. Thesis, Washington University, 1969). 16. GEORGE W.: Marketing in the Service Industries (Ph.D. Thesis, City University, USA, 1972). 17. ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗΣ ΧΡ.: Marketing Υπηρεσιών (Εκδόσεις Αθ. Σταμούλης, Αθήνα 1996, σελ. 20). 71

10 κεφάλαιο 1 Το 1979 δημοσιεύτηκε η διδακτορική διατριβή του C. Gronroos, η οποία εκπονήθηκε σε πανεπιστήμιο της Σουηδίας 18. Η διατριβή αυτή αποτελεί μία προσεκτική έρευνα για την εφαρμογή του marketing και των επιπτώσεων της εφαρμογής του στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. Στη νηπιακή περίοδο εκδόθηκαν τα πρώτα βιβλία με θέμα το marketing υπηρεσιών. Αξιόλογα βιβλία είναι του A. Wilson [1972] και του J. Rathmell [1974] 19. Αυτά ήταν τα πρώτα της περιόδου, στα οποία οι συγγραφείς προσπαθούν μεθοδικά να εισάγουν τον κλάδο των υπηρεσιών στο marketing και το marketing στον τομέα των υπηρεσιών. Στη νηπιακή περίοδο δημοσιεύτηκαν επίσης τα πρώτα άρθρα στο marketing υπηρεσιών, τα οποία δίνουν έμφαση στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών. ιακρίνεται το άρθρο του R. Judd [1964], στο οποίο ο συγγραφέας επαναπροσδιορίζει την έννοια των υπηρεσιών 20. Ο R. Judd [1968] δημοσίευσε επίσης ένα άρθρο, στο οποίο αναφέρεται στις διαφορές και τις ομοιότητες που υπάρχουν στη λιανική πώληση προϊόντων και υπηρεσιών 21. Αξιόλογο είναι το άρθρο του J. Rathmell [1966], στο οποίο επισημαίνονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών και τονίζεται περισσότερο η ανάγκη για μεγαλύτερη έμφαση στο marketing υπηρεσιών 22. Στο ερώτημα «ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών και κατά συνέπεια του marketing υπηρεσιών;» ο Rathmell υποστηρίζει ότι υπάρχουν οι ακόλουθες βασικές διαφορές μεταξύ προϊόντων και υπηρεσιών: Στην περίπτωση της πώλησης υπηρεσίας ο προσδιορισμός της αξίας της γίνεται με λέξεις όπως εισιτήριο, δίδακτρα, τέλη κ.λπ., ενώ ο προσδιορισμός της αξίας των προϊόντων γίνεται με τη λέξη τιμή. Η παραγωγή και η κατανάλωση των υπηρεσιών δεν διαχωρίζονται. Στην περίπτωση της κατανάλωσης υπηρεσίας υπάρχει άμεση σχέση καταναλωτή και πωλητή. Συνεπώς ο ρόλος του πωλητή είναι ιδιαίτερα σημαντικός στην πώληση και κατανάλωση της υπηρεσίας. 18. GRONROOS C.: Marketing of Services: A Study of the Marketing Function of Service Firms (Ph.D. Thesis, Sweden University, 1979). 19. WILSON A.: The Marketing of Professional Services (McGraw - Hill, New York, 1972), RATHMELL J.M.: Marketing in the Service Sector (Winthrop Publishers Inc., Cambridge, 1974). 20. JUDD R.: The Case for Redefining Services (Journal of Marketing, Vol. 18, January 1964). 21. JUDD R.C.: Similarities and Differences in Product and Service Retailing (Journal of Retailing, Vol. 43, Winter 1968). 22. RATHMELL J. M.: What is Meant by Service? (Journal of Marketing, Vol. 30, October 1966). 72

11 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Η δυνατότητα τυποποίησης των προϊόντων δεν υπάρχει στις υπηρεσίες. ιακρίνονται διαφορετικές πρακτικές τιμολόγησης των υπηρεσιών. Η αϋλότητα των υπηρεσιών δυσκολεύει τον καθορισμό της Ζήτησης και της Προσφοράς. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.3 Βασικές διαφορές προϊόντων και υπηρεσιών κατά Rathmell, 1966 Πηγή: Έμπνευση από RATHMELL J.M., ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ Α., O J.M. Rathmell πράγματι προσεγγίζει με επιτυχία τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των προϊόντων και των υπηρεσιών και διαπιστώνει ότι είναι αναγκαία η δημιουργία ενός ξεχωριστού κλάδου του marketing για τις υπηρεσίες. Στη συνέχεια, δημοσιεύτηκε στο European Journal of Marketing το πρώτο άρθρο που αναφερόταν στο marketing υπηρεσιών. Στο άρθρο αυτό, ο K. Blois [1974] διαπιστώνει το σημαντικό ρόλο των υπηρεσιών στη Μ. Βρετανία και προτείνει νέα προσέγγιση του marketing στον κλάδο των υπηρεσιών 23. Το Journal of Marketing φιλοξένησε επίσης το άρθρο των W. George και H. Barkdale [1974], στο οποίο περιγράφεται πιο διεξοδικά η εφαρμογή του marketing στον κλάδο των υπηρεσιών BLOIS K.J.: The Marketing of Services: Αn Approach (European Journal of Marketing, Summer 1974). 24. GEORGE W. R., BARKDALE H. C.: Marketing Activities in the Service Industries (Journal of Marketing, No. 4, October 1974). 73

12 κεφάλαιο 1 Ο M. Christopher [1975] δημοσίευσε ένα αξιόλογο άρθρο στο οποίο εξηγούνται λεπτομερειακά οι επιπτώσεις της εφαρμογής του marketing στις σιδηροδρομικές μεταφορές της Μεγάλης Βρετανίας 25. Ένα άλλο σημαντικό άρθρο που αναφέρεται στις διαφορές προϊόντων και υπηρεσιών είναι του J. Donnely [1976] 26. Ο συγγραφέας εξετάζει τα κανάλια διανομής των υπηρεσιών και διακρίνει ουσιαστικές διαφορές στο marketing των υπηρεσιών συγκριτικά με το marketing των προϊόντων. Το 1977 δημοσιεύτηκε η έρευνα του J. Bateson, στην οποία ο συγγραφέας, μετά τον Rathmell και τον Blois, υπογραμμίζει για άλλη μία φορά την αναγκαιότητα της δημιουργίας ενός ξεχωριστού κλάδου του marketing για τον τομέα των υπηρεσιών 27. Ιδιαιτέρως σημαντική κρίνεται η συμβολή των P. Eiglier και C. Langeard [1976] στην ανάπτυξη του marketing υπηρεσιών 28. Παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποίησαν σε τέσσερις κλάδους υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένου του κλάδου των μεταφορών. Οι συγγραφείς αναλύουν τα βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών, τα οποία προκαλούν προβλήματα στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, στους πελάτες τους και στην κοινωνία. Τα χαρακτηριστικά αυτά ήταν (πίνακας 1.1): Η απροσδιοριστία η αϋλότητα, Οι άμεσες σχέσεις παραγωγού-καταναλωτή, και, Η συμμετοχή του καταναλωτή στη διαδικασία παραγωγής Ο πίνακας 1.1 παρουσιάζει αναλυτικά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών καθώς και τις συνέπειές τους στην επιχείρηση, στον καταναλωτή και στην κοινωνία. 25. CHRISTOPHER M.: Rail Freight Marketing: Some UK Perspectives (European Journal of Marketing, Vol. 9, No. 3, 1975). 26. DONNELY J. H.: Marketing Intermediaries in Channels of Distribution for Services (Journal of Marketing, Vol. 40, January 1976). 27. BATESON J.E.G.: Do We Need Service Marketing? (Marketing Consumer Services: New Insights, Report , Boston: Marketing Science Institute, 1977). 28. EIGLIER P.E., LANGEARD C.H.: A New Approach to Service Marketing (Marketing Consumer Services: New Insights, Boston: Marketing Science Institute Report, 1976). 74

13 Βιβλιογραφική Επισκόπηση ΠΙΝΑΚΑΣ 1.1 Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών και οι συνέπειές τους στην επιχείρηση, στον καταναλωτή και στην κοινωνία, 1976 ΧΑΡΑΚΤΗΡΙ- ΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Απροσδιοριστία Αϋλότητα Άμεση σχέση παραγωγούκαταναλωτή Συμμετοχή του καταναλωτή στην διαδικασία της παραγωγής ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Οι υπηρεσίες δεν αποθεματοποιούνται και η επιχείρηση θα πρέπει να βρει τους κατάλληλους τρόπους ώστε να συγχρονίζει την παραγωγή με τη ζήτηση και την κατανάλωση των υπηρεσιών. ύσκολη η επικοινωνία της επιχείρησης με τον πελάτη της. ύσκολη η κοστολόγηση και η τιμολόγηση των υπηρεσιών. Μεγάλη δυσκολία για την επιχείρηση να προστατεύσει την ευρεσιτεχνία της υπηρεσίας που προσφέρει. Μεγαλύτερη πολυπλοκότητα στη σχέση παραγωγού και καταναλωτή της υπηρεσίας. Μεγάλη η επίδραση του φυσικού περιβάλλοντος στην ποιότητα της προσφερόμενης υπηρεσίας. Απαραίτητη η ανάπτυξη του κατάλληλου δικτύου διανομής της υπηρεσίας. υσκολία τυποποίησης της παρεχόμενης υπηρεσίας. υσκολία προσφοράς νέων υπηρεσιών και καινοτομιών. υσκολία αύξησης της παραγωγικότητας, αφού αυτή εξαρτάται από τη συμπεριφορά του καταναλωτή. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΟΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Αυξημένη εμπιστοσύνη στην επιχείρηση που παρέχει την υπηρεσία. Πιο χρονοβόρα η διαδικασία επιλογής μίας υπηρεσίας. Η θετική εικόνα για την υπηρεσία εξαρτάται από την ποιότητα της υπηρεσίας, από το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο προσφέρεται και από τα πρόσωπα που την προσφέρουν. Η αγοραστική συμπεριφορά των καταναλωτών εξαρτάται από την επικοινωνία τους με τον πωλητή και από τους καθοδηγητές γνώμης. Προσπάθεια ανάπτυξης προσωπικών σχέσων με τον πωλητή της υπηρεσίας. Μεγαλύτερη πιθανότητα συνεργασίας μεταξύ του καταναλωτή και μίας επιχείρησης παροχής υπηρεσιών σε σύγκριση με μία επιχείρηση παραγωγής προϊόντων. Η συμμετοχή του καταναλωτή στη διαδικασία παραγωγής προϋποθέτει τη συμμόρφωσή του με ορισμένους κανόνες της επιχείρησης. Η συμμετοχή του καταναλωτή στην διαδικασία παραγωγής της υπηρεσίας οδηγεί στη ταύτιση του καταναλωτή με την επιχείρηση. ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Μεγαλύτερος κρατικός έλεγχος της επικοινωνίας και των σχέσεων μεταξύ της επιχείρησης παροχής υπηρεσιών και των πελατών-καταναλωτών της. Μεγαλύτερη δυσκολία μέτρησης της παραγωγικότητας των παραγόμενων υπηρεσιών. Μεγαλύτερη η συμβολή των υπηρεσιών στον πληθωρισμό. Αναγκαία για την οικονομική ανάπτυξη η δημιουργία σωστών δικτύων παροχής υπηρεσιών. Υποχρέωση της κοινωνίας είναι η προσπάθεια εξάλειψης των πιθανών δυσλειτουργιών των προσφερόμενων υπηρεσιών. Πολιτική κρατικής παρέμβασης σε θέματα εισαγωγής νέων υπηρεσιών στην αγορά. Μεγαλύτερη επιθυμία των καταναλωτών να αναλάβουν εξ ολοκλήρου την παραγωγή κάποιας υπηρεσίας. Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από EIGLIER P.E., LANGEARD C.H. A New Approach to Service Marketing (Marketing Consumer Services: New Insights, Boston: MSI Report, 1976). 75

14 κεφάλαιο 1 Οι ίδιοι συγγραφείς παρουσιάζουν ένα υπόδειγμα, το οποίο καλείται SERVACTION SYSTEM (Σύστημα Ενεργού Υπηρεσίας), και απεικονίζει διαγραμματικά τη διαδικασία της παραγωγής της υπηρεσίας, της προσφοράς της στον καταναλωτή και της κατανάλωσής της. Σύμφωνα με το υπόδειγμα (των Eiglier και Langeard), οι υπηρεσίες α και β προσφέρονται από την επιχείρηση στους πελάτες της Α και Β, στο φυσικό περιβάλλον παροχής υπηρεσιών με τη βοήθεια του προσωπικού επαφής της επιχείρησης. Στην όλη διαδικασία παροχής υπηρεσιών απαραίτητη είναι η ύπαρξη ενός σωστού συστήματος εσωτερικής οργάνωσης της επιχείρησης. Το εσωτερικό σύστημα της επιχείρησης δεν είναι ορατό στους πελάτες, ενώ το προσωπικό της επιχείρησης και το φυσικό περιβάλλον είναι ορατά στους πελάτες. Οι πελάτες βρίσκονται σε άμεση αλληλεπίδραση (βέλη) με το προσωπικό της επιχείρησης και το φυσικό περιβάλλον και σε έμμεση αλληλεπίδραση (βέλη) μεταξύ τους. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.4 Το σύστημα ενεργού υπηρεσίας (servaction system) κατά Eiglier και Langeand, 1976 Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από EIGLIER P.E., LANGEARD C.H.: A New Approach to Service Marketing (Marketing Consumer Services: New Insights, Boston: MSI Report, 1976). 76

15 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Η G. Shostack [1977] δημοσίευσε ένα αξιόλογο άρθρο, στο οποίο τονίζει και εκείνη τη σημασία της «απροσδιοριστίας» της υπηρεσίας 29. Η συμβολή της στο marketing υπηρεσιών είναι μεγάλη, και σύμφωνα με τον P. Kotler, το άρθρο της άλλαξε τον τρόπο σκέψης σχετικά με το marketing. Η Shostack υποστηρίζει ότι νέες ιδέες είναι αναγκαίες για να έχει το marketing υπηρεσιών επιτυχία. Ένα συμβατικό πλαίσιο, το οποίο χρησιμοποιήθηκε στο marketing, είναι ότι η προσφορά της εταιρείας στην αγορά μπορεί να περιλαμβάνει αγαθά, υπηρεσίες ή να είναι ένας συνδυασμός και των δύο. ιακρίνονται (διάγραμμα 1.5) τέσσερις κατηγορίες προσφοράς σε ένα άξονα που ξεκινάει από τα φυσικά αγαθά και καταλήγει στις αμιγείς υπηρεσίες: ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.5 Η κλίμακα προϊόντων και υπηρεσιών κατά Shostack, 1977 Πηγή: SHOSTACK G.L. Breaking Free from Product Marketing (Journal of Marketing, Vol. 41,1977). Ειδικότερα, διακρίνονται οι ακόλουθες κατηγορίες: 1. Ένα αμιγές φυσικό (απτό) αγαθό. Η προσφορά αποτελείται πρωταρχικά από ένα καθαρά χειροπιαστό αγαθό, όπως είναι το αλάτι ή η οδοντόκρεμα, χωρίς καθόλου να το συνοδεύουν υπηρεσίες. Ο σκοπός της πώλησης είναι το «απτό» αντικείμενο. 2. Ένα φυσικό αγαθό που συνοδεύεται από υπηρεσίες. Η προσφορά αποτελείται από ένα φυσικό αγαθό συνοδευόμενο από υπηρεσίες. Για παρά- 29. SHOSTACK G.L.: Breaking Free from Product Marketing (Journal of Marketing, Vol. 41, No ). 77

16 κεφάλαιο 1 δειγμα, η πώληση ενός αυτοκινήτου με εγγύηση, η συντήρησή του κ.λπ. Ο σκοπός της πώλησης είναι το «χειροπιαστό» αντικείμενο, που έχει φυσική υπόσταση. 3. Μία υπηρεσία που συνοδεύεται από αγαθά και υπηρεσίες. Η προσφορά αποτελείται από μία υπηρεσία που συνοδεύεται από αγαθά ή/και υπηρεσίες, όπως είναι η μεταφορά επιβατών. Το αντικείμενο της πώλησης εδώ δεν είναι «απτό». 4. Μία αμιγής υπηρεσία. Η προσφορά αποτελείται πρωταρχικά από μία υπηρεσία, όπως είναι το μασάζ και η ψυχοθεραπεία. Το αντικείμενο της πώλησης είναι άϋλο. Η Shostack, κατατάσσει τα διάφορα προϊόντα-υπηρεσίες (οντότητες της αγοράς) σε μία γραμμή αρχίζοντας από τα αριστερά μ εκείνα στα οποία κυριαρχεί το υλικό στοιχείο και στο άλλο άκρο τοποθετεί εκείνα στα οποία κυριαρχεί η αϋλότητα. Τονίζει ότι τα περισσότερα προϊόντα είναι ένας συνδυασμός από στοιχεία ή ιδιότητες, τα οποία είναι συνδεδεμένα. Υπάρχουν λίγα αμιγή προϊόντα και λίγες αμιγείς υπηρεσίες. Κάθε οργανισμός παρέχει ένα βαθμό υπηρεσίας ως μέρος της συνολικής προσφοράς. H ολότητα του marketing είναι ένας συνδυασμός από ξεχωριστά στοιχεία, φυσικά και άϋλα, και μπορούμε άνετα να την παρομοιάσουμε με άτομα συνδεδεμένα σε ένα μοναδικό σχηματισμό «μορίου». Αυτή η ανάλυση παρέχει έναν τρόπο διαχείρισης ολόκληρης της αγοράς και μπορεί να εφαρμοστεί στο marketing, ώστε να δημιουργηθούν υποδείγματα. είχνει τα στοιχεία που δημιουργούν ένα προϊόν, τις σχέσεις μεταξύ αυτών και την αναλογία αγαθών και υπηρεσιών, απτών ή μη απτών, σε μία προσφορά. Οι αεροπορικές γραμμές και τα αυτοκίνητα λ.χ. κατατάσσονται σύμφωνα με κάποιες κύριες ιδιότητές τους (διάγραμμα 1.6). Τα δύο προϊόντα έχουν διαφορετικό πυρήνα και επίσης διαφέρουν σε αναλογία. Οι αερογραμμές είναι περισσότερο απροσδιόριστες και δεν υπάρχει ιδιοκτησία ενός απτού αγαθού. Το αεροπορικό ταξίδι δεν μπορεί να αποκτηθεί παρά μόνο να βιωθεί. Η ενυπάρχουσα ωφέλεια είναι μια υπηρεσία. Από την άλλη πλευρά, σ ένα αυτοκίνητο επικρατεί περισσότερο η υλική πλευρά. Ένα αυτοκίνητο μπορεί να αποκτηθεί, μολονότι το όφελος είναι επίσης μία υπηρεσία. Λαμβάνοντας όλα τα πλαίσια ιδεών μαζί, τα εξέχοντα χαρακτηριστικά που προσδιορίζονται, δηλαδή, ο βαθμός της αϋλότητας, η παραγωγή και η κατανάλωση, ως ταυτόχρονες δραστηριότητες, και η συμμετοχή του καταναλωτή, οδηγούν λογικά στη θεώρηση του marketing υπηρεσιών ως διαφορετικό και απροσδιόριστο σε σχέση με το marketing των αγαθών. 78

17 Βιβλιογραφική Επισκόπηση ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.6 Το «μοριακό» υπόδειγμα της Shostack, 1997 Πηγή: SHOSTACK G.L. Breaking Free from Product Marketing (Journal of Marketing, Vol. 41,1977). Οι παραπάνω διαφορές μεταξύ του marketing προϊόντων και του marketing υπηρεσιών επιβεβαιώθηκαν και από τον D. Thomas [1978], ο οποίος υποστηρίζει ότι η στρατηγική marketing των υπηρεσιών διαφέρει από τη στρατηγική των προϊόντων 30. Ο Thomas τονίζει ότι οι παραδοσιακές στρατηγικές του marketing που εφαρμόζονται στα προϊόντα είναι ακατάλληλες για τις υπηρεσίες. Ένα άλλο σημαντικό άρθρο είναι του C. Gronroos [1978], στο οποίο υποστηρίζει ότι πρέπει να γίνει ένας διαχωρισμός μεταξύ των υπηρεσιών ως αντικείμενα του marketing και των υπηρεσιών ως μεταβλητές του marketing, δηλαδή ως μέσα ανταγωνισμού στο marketing των αγαθών 31. Όταν οι υπηρεσίες χρησιμοποιούνται ως μέσο ανταγωνισμού, τότε ο πυρήνας της πώλησης είναι ένα φυσικό αγαθό, και όχι μια υπηρεσία. Ο Gronroos χρησιμοποιεί αποτελεσματικά και για πρώτη φορά την έννοια του «κομβικού ή κύριου προϊ- 30. THOMAS D.R.: Strategy is Different in Service Businesses (Harvard Business Review, July-August, Vol. 56). 31. GRONROOS C.: A Service Oriented Approach to Marketing of Services (European Journal of Marketing, Vol. 12, No. 8, 1978). 79

18 κεφάλαιο 1 όντος» (core product) για να χαράξει το διαχωρισμό ανάμεσα στο marketing του προϊόντος και στο marketing των υπηρεσιών. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.7 Τρία ουσιώδη χαρακτηριστικά των υπηρεσιών κατά Gronroos, 1978 Πηγή: Έμπνευση από GRONROOS, ΓΟΥΛΙΕΛΜΟΣ Α., Επιπλέον, ο Gronroos, βασιζόμενος στην έρευνα των Eaglier και Langeard, προτείνει τρία ουσιώδη χαρακτηριστικά των υπηρεσιών: (1) η υπηρεσία είναι απροσδιόριστη, (2) η παραγωγή της υπηρεσίας και η κατανάλωσή της είναι μέχρι ένα σημείο ταυτόχρονες ενέργειες και (3) μία υπηρεσία είναι μία ενέργεια μάλλον παρά ένα πράγμα. Υποστηρίζει ότι αυτά τα βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών κάνουν το marketing και τις πελατειακές σχέσεις στις εταιρείες παροχής υπηρεσιών πολύ διαφορετικές από εκείνες των εταιρειών παραγωγής καταναλωτικών αγαθών. Προσθέτει ότι ο οργανισμός που παρέχει υπηρεσίες έχει δύο λειτουργίες marketing: (1) την παραδοσιακή λειτουργία του marketing και (2) την αλληλεπιδραστική (αμφίδρομη) λειτουργία του marketing. Πρόσθετα, αναπτύσσει ένα υπόδειγμα, το οποίο πρωταρχικά δημιουργήθηκε από τους Eaglier και Langeard, όπου μία εταιρεία υπηρεσιών διαιρείται σε δύο μέρη (διάγραμμα 1.8). Το ένα μέρος είναι αόρατο στον πελάτη και αποτελείται από τον εσωτερικό οργανισμό της εταιρείας, το οποίο δίνει φυσική και διαχειριστική υποστήριξη στους ανθρώπους που έρχονται σε επαφή με τους πελάτες. Το άλλο είναι το ορατό μέρος του υποδείγματος, το οποίο επικεντρώνεται στις τρεις κύριες κατηγορίες πόρων, δηλαδή: (α) το φυσικό περιβάλλον στο οποίο καταναλώνεται μια υπηρεσία, (β) το προσωπικό επαφής και (γ) τον καταναλωτή που λαμβάνει μέρος στη 80

19 Βιβλιογραφική Επισκόπηση διαδικασία παραγωγής. Ο Gronroos προσθέτει και μία διάσταση προγραμματισμού στο υπόδειγμα για να εξασφαλίσει ότι το αμφίδρομο marketing χρησιμοποιείται με τρόπο προσανατολισμένο στον πελάτη και προτείνει πέντε μεταβλητές, οι οποίες φαίνεται να είναι σημαντικές όταν σχεδιάζεται η αλληλεπίδραση αγοραστή-πωλητή: (α) η αντίληψη της υπηρεσίας, (β) οι βοηθητικές υπηρεσίες, (γ) η πρόσβαση στο προσωπικό, (δ) η επικοινωνία με τον πελάτη και (ε) η επιρροή του καταναλωτή. Αυτές οι μεταβλητές είναι τα μέσα ανταγωνισμού στην αμφίδρομη λειτουργία του marketing, καθώς και τα συστατικά της υπηρεσίας, τα οποία ο πελάτης λαμβάνει και αξιολογεί. Κατόπιν, υποστηρίζει ότι η παραδοσιακή λειτουργία του marketing και η αμφίδρομη λειτουργία του marketing θα παίξουν διαφορετικό ρόλο σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας αγοράς και κατανάλωσης. ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.8 Το υπόδειγμα του Gronroos, 1978 Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από GRONROOS C.: A Service Oriented Approach to Marketing of Services (European Journal of Marketing, Vol. 12, No. 8, 1978). 81

20 κεφάλαιο Νεανική περίοδος: Η περίοδος των στρατηγικών marketing ( ) Αφού έγινε προφανές κατά τη διάρκεια της νηπιακής περιόδου ότι η ύπαρξη ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των υπηρεσιών δικαιολογεί την ανάπτυξη ξεχωριστού κλάδου του marketing, στη διάρκεια της νεανικής περιόδου προτάθηκαν νέες στρατηγικές εφαρμογής του marketing στον τομέα των υπηρεσιών. Την περίοδο κυκλοφόρησαν αξιόλογα βιβλία με θέμα το marketing υπηρεσιών 32. Ο αριθμός των βιβλίων αυξήθηκε σημαντικά στα πέντε χρόνια της νεανικής περιόδου. ιακρίνω τα βιβλία των S. Shaw [1982], C. Gronroos [1983], C.H. Lovelock [1984], W. Cowel [1985], J. Czepiel, M. Solomon & Surprenant [1985] και τέλος το βιβλίο του P. Kotler [1984]. Αυτά εξηγούν λεπτομερειακά τις διαφορές μεταξύ προϊόντων και υπηρεσιών και υπογραμμίζουν την ανάγκη ύπαρξης ξεχωριστού κλάδου του marketing για τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών. Την περίοδο αυτή πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα συνέδρια σχετικά με το marketing υπηρεσιών, όπως αυτά που διοργάνωσαν το American Marketing Association και το Marketing Science Institute. Τη νεανική περίοδο επίσης κυκλοφόρησαν περιοδικά αφιερωμένα αποκλειστικά στο marketing υπηρεσιών, όπως τα Services Industries Journal και Journal of Professional Services Marketing. Την περίοδο αυτή δημοσιεύτηκαν επίσης αρκετά άρθρα που συνέβαλαν αποφασιστικά στην επιστήμη του marketing των υπηρεσιών. Τα άρθρα της περιόδου αυτής εξακολουθούν να υποστηρίζουν τις ιδιαιτερότητες των υπηρεσιών που τις διαχωρίζουν από τα προϊόντα και τονίζουν τη σπουδαιότητα του marketing ως ξεχωριστού κλάδου στον τομέα των υπηρεσιών. Ωστόσο, προς το τέλος της περιόδου τα άρθρα επιχειρούν για πρώτη φορά την εξέ- 32. SHAW S.: Air Transport: Α Marketing Perspective (Pitman, London, 1982), GRONROOS C.: Strategic Management and Marketing in the Service Sector (Chartwell-Bratt Ltd, Sweden, 1983), LOVELOCK C.H.: Services Marketing, Text Cases and Readings (Prentice Hall, 1984), COWELD.W.: The Marketing of Services (Heinemann Professional Publishing Ltd., 1985), CZEPIEL J.A., SOLOMON M.R., SURPRENANT C.F.: The Service Encounter: Managing Employee/ Customer Interaction in Service Businesses (Lexington Books, 1985), KOTLER P.: Marketing for Professional Services (Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, 1984). 82

21 Βιβλιογραφική Επισκόπηση ταση του σχεδιασμού των υπηρεσιών, αναγγέλλοντας με αυτό τον τρόπο την έναρξη της επόμενης περιόδου. Αποφασιστική ήταν η συμβολή των P. Eaglier και C. Langeard στην ανάπτυξη του marketing υπηρεσιών, οι οποίοι, όπως ανέφερα, πρώτοι ασχολήθηκαν το 1976 με τα προβλήματα που προκαλούν τα τρία βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών (βλ. πίνακα 1.1) σε μια έρευνα που έκαναν σε τέσσερις κλάδους υπηρεσιών 34. Τα προβλήματα αυτά είναι η αϋλότητα των υπηρεσιών, οι άμεσες σχέσεις οργανισμού-πελάτη και η συμμετοχή του καταναλωτή στη διαδικασία της παραγωγής. Το 1980 δημοσιεύτηκε το άρθρο του L. Berry, στο οποίο εξετάζονται τα βασικά χαρακτηριστικά των υπηρεσιών, περιγράφονται τα προβλήματα που αυτά προκαλούν και προτείνονται στρατηγικές για την αντιμετώπισή τους 33. Το άρθρο αυτό αποτελεί μία σημαντική προσπάθεια μεθοδικής ανάλυσης του τρόπου αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκαλούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών. Ο L. Berry αναφέρει ότι τα χαρακτηριστικά των υπηρεσιών είναι η αϋλότητα, ο συγχρονισμός παραγωγής και κατανάλωσης και ο μικρότερος βαθμός τυποποίησης των προσφερόμενων υπηρεσιών 35. Στη συνέχεια προτείνει στρατηγικές αντιμετώπισης των προβλημάτων που αυτά τα χαρακτηριστικά προκαλούν τόσο στην επιχείρηση, όσο και στους πελάτες της (διάγραμμα 1.9). 33. BERRY L.L.: Service Marketing is Different (Business Week, Vol. 30, May/June 1980). 34. EIGLIER P.E., LANGEARD C.H.: A New Approach to Service Marketing (Marketing Consumer Services: New Insights, Boston: MSI Report, 1976). 35. BERRY L.L.: Service Marketing is Different (Business Week, Vol. 30, May/June 1980). 83

22 κεφάλαιο 1 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.9 Το μοντέλο του Berry, 1980 Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από BERRY L.L Service Marketing is Different (Business Week, Vol. 30, 1980). Οι στρατηγικές που προτείνονται από τον Berry είναι οι ακόλουθες: Εφαρμογή του εσωτερικού marketing (internal marketing). Αυτό εξασφαλίζεται με την εφαρμογή των στρατηγικών του marketing στο προσωπικό της επιχείρησης που εξυπηρετεί τους εξωτερικούς πελάτες της. Σύμφωνα με τον Berry, το προσωπικό της επιχείρησης αποτελεί τους εσωτερικούς πελάτες της επιχείρησης. Η εφαρμογή του εσωτερικού marketing οδηγεί στην απασχόληση του καλύτερου και αποδοτικότερου προσωπικού. Παροχή προσαρμοσμένης στον πελάτη προσωπικής υπηρεσίας (customizing service). Αυτό εξασφαλίζεται με την προσφορά προσωπικής υπηρεσίας που θα καλύπτει τις ανάγκες και ιδιαιτερότητες του κάθε πελάτη ξεχωριστά. Προς επίτευξη των παραπάνω θα χρησιμοποιείται το φυσικό περιβάλλον της παρεχόμενης υπηρεσίας για την προβολή της σε αυτό και θα γίνεται προσπάθεια αναπαράστασης της υπηρεσίας με υλικά μέσα. 84

23 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Ιδιαίτερα σημαντική κρίνεται η εισαγωγή για πρώτη φορά το 1981 της έννοιας του εσωτερικού marketing από τους L. Berry [1981] και C. Gronroos [1981] 36. Oι συγγραφείς καινοτομούν με τον ορισμό του εσωτερικού marketing, δηλαδή του marketing που εφαρμόζεται στους «εσωτερικούς πελάτες» μίας επιχείρησης, και τονίζουν την ιδιαίτερη σημασία του για την αποδοτικότητα της επιχείρησης. Ο Berry αναφέρει ότι τα άτομα, τα οποία αγοράζουν προϊόντα και υπηρεσίες με το ρόλο του καταναλωτή και εκείνα που αγοράζουν εργασίες με το ρόλο του υπαλλήλου, είναι τα ίδια άτομα. Ενώ οι καταναλωτές ανταλλάσσουν οικονομικούς πόρους για προϊόντα και υπηρεσίες, οι υπάλληλοι ανταλλάσσουν ανθρώπινους πόρους για εργασία που παρέχουν. Ένα άλλο σημαντικό άρθρο ήταν των W. George [1981] και L. Berry [1981] 37. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν μία πρωτότυπη και ιδιόμορφη θεωρία, σύμφωνα με την οποία ο στόχος της διαφήμισης των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών είναι η ενθάρρυνση των υπαλλήλων τους προκειμένου να επιτύχουν αύξηση της αποδοτικότητάς τους. Η G. Shostack [1982] εισάγει τη βασική ιδέα ότι αυτό που προσφέρεται στους καταναλωτές δεν είναι απλώς ένα προϊόν ή μία υπηρεσία, αλλά ένας συνδυασμός προϊόντων και υπηρεσιών και αφού αυτά έχουν πολλά αλληλοεξαρτώμενα στοιχεία είναι χρήσιμο να τα αντιμετωπίζουμε ως δυναμικά μέρη 38. Επιπλέον, η Shostack ορίζει τις «μαρτυρίες» στο marketing των υπηρεσιών. Μαρτυρίες (evidence) είναι τα διάφορα φυσικά αντικείμενα τα οποία συνοδεύουν την κατανάλωση μίας υπηρεσίας, χωρίς να είναι αληθινά στοιχεία της. Οι μαρτυρίες διακρίνονται σε 39 : Περιφερειακές: που πιστοποιούν την αγορά μίας υπηρεσίας, χωρίς να αποτελούν ένα υποκατάστατο της υπηρεσίας, όπως για παράδειγμα το αεροπορικό εισιτήριο. Ουσιαστικές: που δεν είναι δυνατό να αποκτηθούν από τον πελάτη, όπως για παράδειγμα το προσωπικό που προσφέρει την υπηρεσία ή το αεροπλάνο. 36. BERRY L.L.: The Employee as Customer (Journal of Retail Banking, Vol.3, No.1, 1981), GRONROOS C.: Internal Marketing an Integral Part of Marketing Theory in Marketing of Services (American Marketing Association, 1981). 37. GEORGE W.R., BERRY L.L.: Guidelines for the Advertising of Services (Business Horizons, May-June 1981). 38. SHOSTACK G.L.: How to Design a Service (European Journal of Marketing, Vol. 16, No.1, 1982). 39. SHOSTACK G.L.: How to Design a Service (European Journal of Marketing, Vol. 16, No.1, 1982). 85

24 κεφάλαιο 1 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.10 Οι μαρτυρίες του marketing υπηρεσιών κατά Shostack, 1982 Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από SHOSTACK G.L How to Design a Service (European Journal of Marketing, 1982, Vol.16). Ο Gronroos [1982] επισημαίνει για άλλη μία φορά τις ουσιαστικές διαφορές του marketing των προϊόντων και του marketing των υπηρεσιών 40. Επιπρόσθετα, για πρώτη φορά γίνεται αξιόλογη μελέτη της ποιότητας της υπηρεσίας και πιο συγκεκριμένα ενός υποδείγματος των παραγόντων που λαμβάνει υπόψη του ο καταναλωτής για να αξιολογήσει την ποιότητα μίας υπηρεσίας. Οι παράγοντες αξιολόγησης της ποιότητας μίας υπηρεσίας είναι οι ακόλουθοι 41 : Η εικόνα της επιχείρησης παροχής υπηρεσιών (corporate image). Η τεχνική ποιότητα της υπηρεσίας (technical quality), η οποία εξασφαλίζεται όταν με την κατανάλωση της υπηρεσίας ικανοποιούνται οι επιθυμίες του καταναλωτή. Η λειτουργική ποιότητα της υπηρεσίας (functional quality), η οποία αφορά στη διαδικασία λειτουργίας της υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της κατανάλωσής της. Το παραπάνω υπόδειγμα περιλαμβάνει επίσης τα στάδια ικανοποίησης του πελάτη. Τα στάδια αυτά είναι: (1) το προκαταρκτικό στάδιο, που καλείται εσωτερικό στάδιο, (2) το αρχικό στάδιο, (3) το στάδιο της αγοράς της υπηρεσίας και (4) το στάδιο της κατανάλωσής της. Σε κάθε ένα από τα στάδια ο στόχος και οι τεχνικές του marketing που θα χρησιμοποιηθούν διαφέρουν (πίνακας 1.2). Τα παραπάνω στάδια θα πρέπει να λάβει υπόψη της η επιχείρηση παροχής υπηρεσιών για να ικανοποιήσει τους πελάτες της. 40. GRONROOS C.: An Applied Service Marketing Theory (European Journal of Marketing, Vol. 16, No. 7, 1982). 41. GRONROOS C.: An Applied Service Marketing Theory (European Journal of Marketing, Vol. 16, No. 7, 1982). 86

25 Βιβλιογραφική Επισκόπηση ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.11 Οι παράγοντες αξιολόγησης της ποιότητας υπηρεσίας κατά Gronroos, 1982 Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από GRONROOS C.: An Applied Service Marketing Theory (European Journal of Marketing, 1982, Vol. 16, No. 7). ΠΙΝΑΚΑΣ 1.2 Τα στάδια ικανοποίησης του πελάτη κατά Gronroos, 1982 ΣΤΑ ΙΑ ΙΚΑΝΟ- ΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ Προκαταρκτικό- Εσωτερικό Στάδιο Αρχικό Στάδιο Στάδιο Αγοράς Στάδιο Κατανάλωσης ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ MARKETING ΣΕ ΚΑΘΕ ΣΤΑ ΙΟ Η εκπαίδευση και η δημιουργία του κατάλληλου προσωπικού που θα είναι προσανατολισμένο προς τις πωλήσεις. Η πρόκληση του ενδιαφέροντος των καταναλωτών για τις υπηρεσίες της επιχείρησης. Το ενδιαφέρον των καταναλωτών μετουσιώνεται σε πωλήσεις. Η προσπάθεια αύξησης των πωλήσεων και διατήρησης των επαφών με τους πελάτες. Με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η διατήρηση των πελατών της επιχείρησης και η προσέλκυση νέων πελατών. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΟΥ MARKETING ΣΕ ΚΑΘΕ ΣΤΑ ΙΟ Η λειτουργία του εσωτερικού marketing. Η παραδοσιακή λειτουργία του marketing. Η παραδοσιακή και αμφίδρομη λειτουργία του marketing. Η αμφίδρομη λειτουργία του marketing. Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από GRONROOS C. An Applied Service Marketing Theory (European Journal of Marketing, 1982). 87

26 κεφάλαιο 1 Ιδιαίτερα αξιόλογοι είναι οι τρόποι ταξινόμησης των υπηρεσιών που προτείνονται από τον C.H. Lovelock [1983] 42. Οι παρακάτω ταξινομήσεις θα βοηθήσουν τους υπεύθυνους marketing υπηρεσιών στην καλύτερη κατανόηση και προσδιορισμό των παραγόντων που επηρεάζουν τη λειτουργία του marketing των υπηρεσιών. ΠΙΝΑΚΑΣ 1.3 Οι τρόποι ταξινόμησης των υπηρεσιών κατά Lovelock, Ανάλογα με τη φύση τους. 2. Ανάλογα με τη μορφή της σχέσης που υπάρχει μεταξύ της επιχείρησης παροχής υπηρεσιών & των πελατών/καταναλωτών της. 3. Ανάλογα με τις ωφέλειες που αποκομίζουν οι καταναλωτές. 4. Ανάλογα με τα περιθώρια και τις δυνατότητες που υπάρχουν για την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών στον πελάτη. 5. Ανάλογα με τη φύση της ζήτησης και της προσφοράς τους. 6. Ανάλογα με τον τρόπο προσφοράς/παράδοσής τους στον καταναλωτή. Πηγή: ΠΛΩΜΑΡΙΤΟΥ Ε., 2006, από LOVELOCK C.H. Classifying Services to Gain Strategic Marketing Insights (Journal of Marketing, Vol. 47, Summer 1983). O C. Gronroos [1984] παρουσιάζει ένα ανανεωμένο υπόδειγμα μέτρησης της ποιότητας υπηρεσιών 43. Με το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αϋλότητας των υπηρεσιών και τα προβλήματα που προκύπτουν από αυτό ασχολήθηκαν το 1985 οι A. Rushton και D. Carson 44. υναμική συνεχίζει να είναι η συμβολή των V. Zeithaml, A. Parasuraman και L. Berry [1985] στην ανάπτυξη του marketing υπηρεσιών. Το Journal 42. LOVELOCK C.H.: Classifying Services to Gain Strategic Marketing Insights (Journal of Marketing, Vol. 47, Summer, 1983). 43. GRONROOS C.: A Service Quality Model and its Marketing Implications (European Journal of Marketing, Vol. 18, No. 4, 1985). 44. RUSHTON A.M., CARSON D.J.: The Marketing of Services: Managing the Intangibles (European Journal of Marketing, 1985). 88

27 Βιβλιογραφική Επισκόπηση of Marketing φιλοξένησε δύο άρθρα τους σχετικά με το marketing υπηρεσιών. Στο πρώτο τους άρθρο οι συγγραφείς παρουσίασαν τα αποτελέσματα μίας αξιόλογης έρευνας που πραγματοποιήθηκε, προκειμένου να εντοπιστούν τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι υπεύθυνοι του marketing των επιχειρήσεων 45. Kάνουν μία σύγκριση μεταξύ των προβλημάτων του marketing υπηρεσιών, όπως αυτά περιγράφονταν στη διεθνή βιβλιογραφία, με τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι υπεύθυνοι marketing επιχειρήσεων, οι οποίοι συμμετείχαν στην έρευνά τους. ιαπιστώνεται ότι τα προβλήματα του marketing υπηρεσιών, που περιγράφονται στη διεθνή βιβλιογραφία, είναι τα προβλήματα που δημιουργούνται λόγω των χαρακτηριστικών των υπηρεσιών, δηλαδή η αϋλότητα, η ταυτόχρονη διαδικασία παραγωγής-κατανάλωσης, η έλλειψη τυποποίησης και η φθαρτότητα. Τα πραγματικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εντοπίστηκαν από την αποστολή ερωτηματολογίων σε τυχαίο δείγμα επιχειρήσεων. Στο δεύτερο άρθρο τους ανέπτυξαν ένα υπόδειγμα σχετικό με την ποιότητα στον τομέα των υπηρεσιών, το λεγόμενο Gaps Model 46. Μετά από σχετικές έρευνες σε ομάδες καταναλωτών οι συγγραφείς προτείνουν δέκα κριτήρια τα οποία χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές υπηρεσιών για την αξιολόγηση της ποιότητας των υπηρεσιών. Όπως δείχνει το διάγραμμα 1.12, τα κριτήρια αυτά είναι: αξιοπιστία, βαθμός ανταπόκρισης, ικανότητα, πρόσβαση, ευγένεια, επικοινωνία, εμπιστοσύνη, ασφάλεια, κατανόηση του πελάτη και υλικά στοιχεία (όπως οι εγκαταστάσεις, η εμφάνιση του προσωπικού κ.ά.). Οι παράγοντες που αναφέρθηκαν επηρεάζουν την προσδοκώμενη υπηρεσία που επιθυμούν οι πελάτες και την υπηρεσία που τελικά λαμβάνουν οι πελάτες. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ποιότητα μίας υπηρεσίας είναι συνάρτηση του μεγέθους του κενού που υπάρχει μεταξύ της προσδοκώμενης υπηρεσίας και της υπηρεσίας που τελικά προσφέρεται. Η προσδοκώμενη υπηρεσία είναι αποτέλεσμα των προσωπικών αναγκών των καταναλωτών, της επικοινωνίας με το προσωπικό της επιχείρησης και της προσωπικής εμπειρίας του κάθε καταναλωτή. 45. ZEITHAML V.A., PARASURAMAN A., BERRY L.L.: A Conceptual Model of Service Quality and its Implications for Future Research (Journal of Marketing, Vol. 49, Fall 1985). 46. ZEITHAML V.A., PARASURAMAN A., BERRY L.L.: Problems and Strategies in Services Marketing (Journal of Marketing, Vol. 49, Spring 1985). 89

28 κεφάλαιο 1 ΙΑΓΡΑΜΜΑ 1.12 Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της ποιότητας υπηρεσίας κατά Zeithaml, Parasuraman και Berry, 1985 Πηγή: ZEITHAML V., PARASURAMAN A., BERRY L. A Conceptual Model of Service Quality and its Implications for Future Research (Journal of Marketing, Vol. 49, Fall 1985). 90

29 Βιβλιογραφική Επισκόπηση Περίοδος ενηλικίωσης: Η περίοδος της ποιότητας των υπηρεσιών ( ) Την περίοδο αυτή αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των άρθρων και των βιβλίων που αναφέρονται στην ποιότητα της υπηρεσίας και στο marketing των υπηρεσιών. Τα άρθρα και οι έρευνες αυτής της περιόδου είναι περισσότερο εμπειρικές σε αντίθεση με τα άρθρα και τις έρευνες των προηγούμενων περιόδων που είναι εννοιολογικά προσανατολισμένες, παρουσιάζοντας τη λεκτική διαμάχη μεταξύ των ακαδημαϊκών και των επαγγελματιών του marketing. Οι ερευνητές την περίοδο της ενηλικίωσης ασχολήθηκαν με πιο εξειδικευμένα θέματα, όπως η ποιότητα υπηρεσίας, η διατήρηση πελατών, ο σχεδιασμός υπηρεσίας, η ικανοποίηση πελατών, το marketing σχέσεων, το εσωτερικό marketing κ.ά. Όσον αφορά τα βιβλία που κυκλοφόρησαν αυτή την περίοδο, διακρίνεται το βιβλίο του C.H. Lovelock [1988] 47, το οποίο αποτελεί μία αξιόλογη προσέγγιση του σχεδιασμού και της εφαρμογής του marketing στον κλάδο των υπηρεσιών. Σύμφωνα με τον Lovelock, το συνεχώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον των υπηρεσιών αποτελεί απειλή αλλά και ευκαιρία εξέλιξης των αγορών παροχής υπηρεσιών. Ένα άλλο σημαντικό βιβλίο είναι του J. Bateson [1989], το οποίο αποτελεί ένα εγχειρίδιο περιπτώσεων marketing υπηρεσιών 48. Ένα εξειδικευμένο βιβλίο marketing στον τομέα των μεταφορών, είναι αυτό του C. Barnes [1989] 49. Η έκδοση αυτή είναι ουσιαστικά ένας πρακτικός οδηγός του marketing για τον επιχειρηματία που ασχολείται με την εναέρια, οδική και σιδηροδρομική μεταφορά. Καμία αναφορά όμως δεν γίνεται για τη θαλάσσια μεταφορά προσώπων ή φορτίων. Το 1990 κυκλοφόρησαν τέσσερα αξιόλογα βιβλία. Το βιβλίο των J. Heskett, W. Sasser και C. Hart [1990], το βιβλίο του C. Gronroos [1990], το βιβλίο των R. Teare, L. Moutinho και N. Morgan [1990] και το βιβλίο των V. Zeithaml, 47. LOVELOCK C.H.: Managing Services: Marketing, Operations, Human Resources (London, Prentice Hall International, 1988), BATESON J.E.G.: Managing Services Marketing: Text & Readings (The Dryden Press, 1989). 48. BATESON J.E.G.: Managing Services Marketing: Text & Readings (The Dryden Press 1989). 49. BARNES C.: Successful Marketing for the Transport Operator: Α Practical Guide (London, Kogan Page Ltd., 1989). 91

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών

Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Μάρκετινγκ Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών Ενότητα 2: Χαρακτηριστικά των υπηρεσιών Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΔΕΟ 33 ΤΟΜΟΣ Α «ΜΚΤ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ» ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΤΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ορισμοί Υπηρεσιών. Κάθε δραστηριότητα ή ωφέλεια που κάποιος μπορεί να δώσει

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Τι είναι Μάρκετινγκ; Ηδιαδικασία σχεδιασµού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών

Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών Ειδικά Θέµατα Μάρκετινγκ Υπηρεσιών 1 ΒΑΣΙΚΑ - ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ, ΟΜΕΣ, &

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1 Εισαγωγή...63 1.2 Η Επιστήμη του Marketing Υπηρεσιών Ορισμοί...66 1.3 Βιβλιογραφική Επισκόπηση του Marketing Υπηρεσιών...69.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1.1 Εισαγωγή...63 1.2 Η Επιστήμη του Marketing Υπηρεσιών Ορισμοί...66 1.3 Βιβλιογραφική Επισκόπηση του Marketing Υπηρεσιών...69. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος Καθηγητού Α.Μ. Γουλιέλμου...15 Πρόλογος Συγγραφέως...17 Ευχαριστίες...19 Ορολογία και Συντομογραφίες...23 ιαγράμματα...31 Πίνακες...41 Χάρτες-Φωτογραφίες...49 Εισαγωγή 1. Η ομή του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΙΔΑΣΚΩΝ... Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΙΔΑΣΚΩΝ... Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. ΔΙΔΑΣΚΩΝ... Κεφάλαιο 1 - Εισαγωγή Έννοιες Κλειδιά Καταναλωτής Αγορά Ανάγκες, επιθυμίες, απαιτήσεις Αξία και ικανοποίηση αναγκών Μάρκετινγκ Σύστημα μάρκετινγκ Σχέσεις και δίκτυα Ανταλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟΨΕΩΝ : ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΤΗ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ

Περιεχόµενο. «ιοικώ σηµαίνει διαχειρίζοµαι πληροφορίες για να πάρω αποφάσεις» Βασικότερες πηγές πληροφοριών. Τι είναι η Έρευνα Μάρκετινγκ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0111 «Σύγχρονα Θέµατα ιοίκησης Αθλητισµού»

Διαβάστε περισσότερα

Satisfaction, Quality and Value

Satisfaction, Quality and Value Το marketing στη σύγχρονη εποχή ικανοποίηση, ποιότητα και αξία Satisfaction, Quality and Value Οικονομία, κοινωνία και Marketing Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Ποιός θα το παράγει Που θα παραχθεί Πότε

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 2 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

CRM. Σηµειώσεις για το σεµινάριο Αθανάσιος Ν. Σταµούλης. Customer Relationship Management

CRM. Σηµειώσεις για το σεµινάριο Αθανάσιος Ν. Σταµούλης. Customer Relationship Management CRM Σηµειώσεις για το σεµινάριο Αθανάσιος Ν. Σταµούλης Customer Relationship Management Το Customer Relationship Management ή Marketing είναι µια συνολική πελατοκεντρική προσέγγιση που επιτρέπει τον εντοπισµό,

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία

Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟ ΥΦΕΣΗΣ Ο Δεκάλογος των Προβλημάτων που αντιμετωπίζει το Φαρμακείο 1. Μεγάλος αριθμός φαρμακείων 3. Μεγάλες καθυστερήσεις πληρωμών από ασφαλιστικά ταμεία 2. 4. 5. 6. 7. 8.

Διαβάστε περισσότερα

Η σημασία του Servicescape και της ικανοποίησης στον τρόπο επιλογής χώρου εστίασης

Η σημασία του Servicescape και της ικανοποίησης στον τρόπο επιλογής χώρου εστίασης Η σημασία του Servicescape και της ικανοποίησης στον τρόπο επιλογής χώρου εστίασης Ονοματεπώνυμο: Δημήτρης Μαυροειδής Σειρά: 11 Επιβλέπων Καθηγητής: Άγγελος Παντουβάκης Δεκέμβριος 2014 Στόχος Executive

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ. Διοίκηση Επιχειρήσεων. Β Εξάμηνο -Παραδόσεις ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Διοίκηση Επιχειρήσεων Β Εξάμηνο -Παραδόσεις 1 Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοηθεί από τους σπουδαστές η σημασία της Διοικητικής Επιστήμης στην λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ. Θα παρουσιαστεί το αθλητικό µάρκετινγκ

ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ. Θα παρουσιαστεί το αθλητικό µάρκετινγκ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Θα παρουσιαστεί το αθλητικό µάρκετινγκ Η κατεύθυνση αθλητικού µάρκετινγκ Τα ειδικά χαρακτηριστικά αθλητικού προϊόντος Οι λειργίες αθλητικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Ο ρόλος του Marketing στη ιεθνή Οικονομία Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα & Επεξηγήσεις Marketing 2

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ Νικόλαος Α. Παναγιώτου Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ 11 Ιανουαρίου 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Η υπηρεσία ως κυρίαρχη λογική στο Μάρκετινγκ

Η υπηρεσία ως κυρίαρχη λογική στο Μάρκετινγκ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ «Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ» Ακαδ. Έτος 2007-2008 Μέρος 1ο Δρ. Δέσποινα Καραγιάννη, Επ.Καθηγήτρια του Μάρκετινγκ Η υπηρεσία ως κυρίαρχη λογική στο Μάρκετινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Προσανατολισµός στην Αγορά ή την Επιχειρηµατικότητα;

Προσανατολισµός στην Αγορά ή την Επιχειρηµατικότητα; Προσανατολισµός στην Αγορά ή την Επιχειρηµατικότητα; Βασίλης Θεοχαράκης Assistant Professor of Marketing & Entrepreneurship Ποια είναι τα ερωτήµατα; Είναι η ελληνική αγορά πραγµατικά τόσο διαφορετική;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος Στο μάθημα μας θα ασχοληθούμε, με τις πιο κάτω τεχνολογικές έρευνες. Έρευνες που διερευνούν: 1. Τις στάσεις των ανθρώπων έναντι τεχνολογικών έργων, συσκευών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF)

CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF) CASE STUDY ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ INTERNET MARKETING: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΤΟΥ SAN FRANCISCO (USF) Αλεξανδρής Χρήστος Πιάκης Θεόδωρος Σπυρίδης Θεόδωρος 1 University of San Francisco Ιδρύθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΌΣ, ΔΙΟΊΚΗΣΗ, ΥΛΟΠΟΊΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΌΓΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΔΙΑΦΉΜΙΣΗΣ - ΛΕΙΤΟΥΡΓΊΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΉΣ ΕΤΑΙΡΊΑΣ ΚΑΙ ΑΓΟΡΆΣ. Planning and managing Advertising

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα # 4: Πρόγραμμα Μάρκετινγκ Διδάσκων: Γεώργιος Πανηγυράκης Τμήμα: Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων

Αρχές Μάρκετινγκ. Ενότητα # 4: Πρόγραμμα Μάρκετινγκ Διδάσκων: Γεώργιος Πανηγυράκης Τμήμα: Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Αρχές Μάρκετινγκ Ενότητα # 4: Πρόγραμμα Μάρκετινγκ Διδάσκων: Γεώργιος Πανηγυράκης Τμήμα: Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ κεφάλαιο 1 ΕΝΝΟΙΑ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Μ έχρι αρκετά πρόσφατα, η έννοια του μάρκετινγκ των υπηρεσιών αποτελούσε μια έννοια χωρίς ιδιαίτερη αξία αφού, πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ 1. Ορισμός- Marketing Concept 2. Προσανατολισμοί της επιχείρησης 3. Βασικές έννοιες του Μάρκετινγκ 4. Ο ρόλος της Έρευνας Αγοράς 1 Ορισμός- Marketing Concept Διάφοροι ορισμοί «η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θα παρουσιαστεί το αθλητικό µάρκετινγκ Η κατεύθυνση του αθλητικού µάρκετινγκ Τα ειδικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ. Μάρκετινγκ και Πωλήσεις. Μ. Σουρέλη - Τμήμα Οινολογίας & Τεχνολογίας Ποτών - 2009

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ. Μάρκετινγκ και Πωλήσεις. Μ. Σουρέλη - Τμήμα Οινολογίας & Τεχνολογίας Ποτών - 2009 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΩΛΗΣΕΩΝ ΟΙΝΩΝ ΚΑΙ ΠΟΤΩΝ Μάθημα 1: Εισαγωγή Μάρκετινγκ και Πωλήσεις ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; ουάου ΙΑΦΗΜΙΣΗ; ΠΩΛΗΣΕΙΣ; ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; Αναγνωρίζει και αναλύει τις επιθυμίες

Διαβάστε περισσότερα

Business Model Canvas. Οδηγός Χρήσης

Business Model Canvas. Οδηγός Χρήσης Business Model Canvas Οδηγός Χρήσης Οι Alexander Osterwalder και Yve spigneur στο βιβλίο τους με τίτλο Business Mode lgeneration: A Handbook forvisionaries, Game Changers and Challengers (2010) ανέπτυξαν

Διαβάστε περισσότερα

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών»

«καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο. «διαμόρφωση αποστολής, στόχων, σκοπών και πολιτικών» ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ A ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Τι είναι η στρατηγική; «καθορισμός μακροχρόνιων στόχων και σκοπών μιας επιχείρησης και ο προσδιορισμός των μέσων για την επίτευξη τους»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠIΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜEΝΩΝ Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 29 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 30 ΜΕΡΟΣ 1ο 39 ΟΙ ΑΡΧΕΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ - Ο ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΕΝΝΟΙΑ, Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ ΠΟΡΟΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΠΟΡΟΙ & ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΣΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ-ΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΣΑΝ ΠΗΓΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός)

1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) 1. Εκπαίδευση για την Εξυπηρέτηση Πελάτη (Customer Service Training) (Μικρός Οργανισμός) Περιγραφή Βραβείου Βραβεύονται συγκεκριμένες δράσεις ή προγράμματα που επιδρούν στη σκέψη, το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο

Τα Οικονομικά. 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο 6 Τα Οικονομικά 6.1 Θεωρητικό πλαίσιο Τα οικονομικά του Δημόσιου Τομέα ρυθμίζονται από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάθε έτους, στον οποίο προβλέπονται τα έσοδα από την φορολογία και υπολογίζονται τα ποσά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο ΑΘΛΗΤΙΚΟ MARKETING

Περιεχόµενο ΑΘΛΗΤΙΚΟ MARKETING Περιεχόµενο ΑΘΛΗΤΙΚΟ MARKETING Θα παρουσιαστούν: Οι βασικές αρχές που διέπουν το Αθλητικό Μάρκετινγκ Τα βήµατα που απαιτούνται για το σχεδιασµό ενός πλάνου Ορισµός αθλητικού Βασικές δραστηριότητες αθλητικού

Διαβάστε περισσότερα

Certified Industrial Manager (CIM)

Certified Industrial Manager (CIM) (CIM) Εξεταστέα Ύλη (Syllabus) Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια και η Σημασία της Τιμής

Η Έννοια και η Σημασία της Τιμής 1 κ ε φ ά λ α ι ο Η Έννοια και η Σημασία της Τιμής 1.1 Εισαγωγή Το παρόν κεφάλαιο εξετάζει την έννοια της τιμής σε συνδυασμό με τη σημασία της τόσο για την ίδια την επιχείρηση όσο και γενικότερα για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ. Creating my own company ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Creating my own company Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα με τίτλο «Δημιουργώντας την Δική μου Επιχείρηση» είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων

Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Οργάνωση και Διοίκηση Πωλήσεων Ενότητα 4: Η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Αθανασιάδης Αναστάσιος Τμήμα Εφαρμογών Πληροφορικής στη Διοίκηση και Οικονομία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 10/6/2014

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 10/6/2014 ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ 1. Εισαγωγή στο μάρκετινγκ 2. Συμπεριφορά καταναλωτή / αγοραστή 3. Η αγορά 4. Έρευνα αγοράς 5. Στρατηγική μάρκετινγκ 6. Το μίγμα του μάρκετινγκ 7. Προϊόντα και υπηρεσίες 8. Τιμολογιακή

Διαβάστε περισσότερα

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0%

IT Consulting; 3,1% Development and Integration; 4,1% Outsourcing; 2,3% Business Consulting; 73,5% Other Services; 17,0% ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Μείωση εσόδων για την ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά συµβουλευτικών υπηρεσιών για το 2009 Μικρή ανάκαµψη αναµένεται για το 2010» Σηµαντική έρευνα διεξήχθη από την Ευρωπαϊκή Οµοσπονδία Συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Εισαγωγή στη Διοίκηση της Καινοτομίας

Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Εισαγωγή στη Διοίκηση της Καινοτομίας Οικονομικά για Μη Οικονομολόγους Ενότητα 6: Καθηγητής: Κώστας Τσεκούρας Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Σκοποί ενότητας Σκοπός της παρούσας ενότητας είναι η παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενο. Αθλητικό Marketing. Βασικές ραστηριότητες Marketing. 1. Η ανάλυση της αγοράς. στόχου» «οµάδας. 2. Η δηµιουργία και επιλογή µε βάση:

Περιεχόµενο. Αθλητικό Marketing. Βασικές ραστηριότητες Marketing. 1. Η ανάλυση της αγοράς. στόχου» «οµάδας. 2. Η δηµιουργία και επιλογή µε βάση: ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0111 «Σύγχρονα Θέµατα ιοίκησης Αθλητισµού»

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Σπύρος Παπαδάκης. Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Δρ. Σ. Παπαδάκης

Δρ. Σπύρος Παπαδάκης. Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Δρ. Σ. Παπαδάκης Τεκμηρίωση η Επιστημονικών Εργασιών,, Διπλωματικών και Διδακτορικών Διατρίβων: Το σύστημα APA Δρ. Σπύρος Παπαδάκης Σχολή Θετικών Επιστημών & Τεχνολογίας Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σκοπός σκοπός και

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33

Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ...13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 25 ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ... 27. 1. Εισαγωγή... 33 Πίνακας περιεχομένων ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ......................................................13 ΠΡΟΛΟΓΟΣ........................................................................... 25 ΟΔΗΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η Πολύ Επιστημονική Προσέγγιση της Έννοιας της Αισθητικής»

«Η Πολύ Επιστημονική Προσέγγιση της Έννοιας της Αισθητικής» «Η Πολύ Επιστημονική Προσέγγιση της Έννοιας της Αισθητικής» A Multidisciplinary Approach to Aesthetics: A Review 1 Ονοματεπώνυμο: Μπιτσακάκη Σοφία Σειρά: MSM 11 Επιβλέπων Καθηγητής: κος Πανηγυράκης Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνοντας την απόδοση των συστημάτων CRM:

Αυξάνοντας την απόδοση των συστημάτων CRM: Αυξάνοντας την απόδοση των συστημάτων CRM: 1 η Έρευνα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. (avlonitis@aueb.gr) Νικόλαος Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο)

BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Καλωσήλθατε στην ηλεκτρονική βιβλιοθήκη του epiheirimatikotita.gr. Εδώ μπορείτε να βρείτε άφθονο BUSINESS PLAN (Επιχειρηματικό σχέδιο) Seven Steps To A Successfull pdf Business Plan Writing an effective

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Ενότητα 10: Κοινωνικοτεχνικά Μοντέλα και Ενδιαφερόμενα Μέρη Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλκυση πελατών. Marketing Προώθηση πωλήσεων. Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ

Προσέλκυση πελατών. Marketing Προώθηση πωλήσεων. Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ Σεµινάριο - εργαστήριο κατάρτισης γυναικών στo πλαίσιο του Έργου ΕΜΜΑ Προσέλκυση πελατών Marketing Προώθηση πωλήσεων Εισηγητής: Μανώλης Τσαντάκης, Οικονοµολόγος, TEAM EUROPE Ελλάδα Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΔΙΑΤΗΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ V.R.I.N. SESSION 2 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΔΙΑΤΗΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΒΑΣΙΚΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ V.R.I.N. SESSION 2 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ 2014/2015 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ Ι Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ «ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ» ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩ ΜΕΡΩΝ Η ΑΛΥΣΙΔΑ ΑΞΙΑΣ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΞΙΑΣ Η ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΡΩΝ & ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΟΡΙΑΚΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΟΙ 4 ΜΟΡΦΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Εκπαίδευσης ΕΙΕΠ

Πρόταση Εκπαίδευσης ΕΙΕΠ Πρόταση Εκπαίδευσης ΕΙΕΠ Γεώργιος Πανηγυράκης Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Σάντυ Χειλαδάκη Διευθύντρια Εξυπηρέτησης Οικιακών Πελατών και Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων Σταθερής & Κινητής Τηλεφωνίας

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014 ΔΕΟ 23: ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Ι

2013-2014 ΔΕΟ 23: ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Ι 2013-2014 ΔΕΟ 23: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Ι ΔΕΙΓΜΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ & ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Το μάρκετινγκ ανήκει στις κοινωνικές επιστήμες και αντλεί τη θεωρητική θεμελίωσή του από την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Νέα πρότυπα & Αειφορία

Νέα πρότυπα & Αειφορία Χαράλαμπος Αγγελούδης Διευθυντής Πιστοποίησης Οκτώβριος 2014 Ο ουσιαστικός ρόλος των προτύπων στην Αειφόρο ανάπτυξη Το όραμα του ISO για τα προϊόντα του είναι να «αναγνωρίζονται και να γίνονται σεβαστά

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΩΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΕΠΙΔΡΩΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΗ ΛΗΨΗ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Το Μάρκετινγκ αποτελεί μια βασική επιχειρηματική λειτουργία που έχει στόχο την ανάπτυξη, την οργάνωση και των έλεγχο ανταλλακτικών διαδικασιών μεταξύ της επιχείρησης και των

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου

Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου Πολιτική Ποιότητας & Σ.Ο.Π.Ε.Π Αξιολόγηση Έργου Σύνταξη Δημήτριος Τσέλιος Πρακτική Άσκηση ΤΕΙ Λάρισας Υποέργο 02 Ε 2.21 Περιεχόμενα ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 Ι. ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ Π.Α 2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Στόχος Βασικές έννοιες για την ποιότητα και τα συστήματα ποιότητας Έννοια της ποιότητας και των συστημάτων ποιότητας Τεκμηρίωση ενός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr 2 ΙΟΥΝΙΟΣ 2012 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ 3 Μάρκετινγκ Αγροτικών Προϊόντων Η σύγχρονη αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Νέα Μεταφορική Υποδομή... 15

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Νέα Μεταφορική Υποδομή... 15 Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Νέα Μεταφορική Υποδομή... 15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Πολιτική Μεταφορών στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Η Περίπτωση των Σιδηροδρομικών Μεταφορών... 29 2.1 Εισαγωγή... 30 2.2 Το Θεσμικό Πλαίσιο στην

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Σχεδίου Μάρκετινγκ

Ανάπτυξη Σχεδίου Μάρκετινγκ Ανάπτυξη Σχεδίου Μάρκετινγκ Επίπεδα σχεδίου µάρκετινγκ Στρατηγικό Επιλογή Αγοράς στόχου Καθορισµός Πρότασης αξίας Ανάλυση των ευκαιριών της αγοράς Τακτικό Χαρακτηριστικά προϊόντος Προώθηση Προβολή Εξυπηρέτηση

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

(Marketing Orientation)... 27 1.5 Οριοθέτηση Έννοιας Προγραμματισμού Μάρκετινγκ

(Marketing Orientation)... 27 1.5 Οριοθέτηση Έννοιας Προγραμματισμού Μάρκετινγκ 1 κεφάλαιο Εισαγωγικές Έννοιες 1.1 Εισαγωγή στην Έννοια του Μάρκετινγκ... 19 1.2 Ιστορική Αναδρομή... 20 1.3 Πεδία Εφαρμογής της Επιστήμης του Μάρκετινγκ... 26 1.4 Έννοια και Αναγκαιότητα Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ

BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ EUROPEAN FOUNDATION FOR QUALITY MANAGEMENT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ BUSINESS EXCELLENCE ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΡΙΣΤΕΙΑ Στόχος μας... Να δοθεί στον καθένα η ευκαιρία Να εξοικειωθεί με τις

Διαβάστε περισσότερα

w w w. e m p h a s i s. c o m. g r

w w w. e m p h a s i s. c o m. g r w w w. e m p h a s i s. c o m. g r Η emphasis είναι μέλος του ομίλου εταιρειών ARTION και έχει σαν αντικείμενο την παροχή εξειδικευμένων υπηρεσιών marketing. Κύριο συστατικό της emphasis αποτελεί η βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ 7.5. Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων. Τμήμα

ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ 7.5. Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων. Τμήμα ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΜΒΑ Κωδικός Μαθήματος Τίτλος Μαθήματος Πιστωτικές Μονάδες (ECTS) MΒΑN 805DG Οικονομική της (Παγκόσμιας) Αγοράς Τροφίμων και Γεωργικών Προϊόντων 7.5 Τμήμα Εξάμηνα Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ (MSM11) ΠΡΟΩΘΗΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ SBE

H ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ SBE SHIPPING & BUSINESS EDUCATION. H ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟΥ SBE Στόχος και ακρογωνιαίος λίθος της εισήγησης μας είναι η ανασυγκρότηση και αναβάθμιση της παρεχόμενης στην Ελλάδα ναυτιλιακής και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά:

8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός. 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ. Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: 8 Ο στρατηγικός σχεδιασμός 8.1 Ο χαρακτήρας του στρατηγικού μάνατζμεντ Οι στρατηγικές αποφάσεις έχουν τα εξής χαρακτηριστικά: Σχετίζονται με τους σκοπούς και την αποστολή του οργανισμού. Αναφέρονται στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΗΓΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΗΓΕΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΕ ΠΕΛΑΤΗ & ΑΓΟΡΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΜΗΧΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.»

«Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» «Στρατηγικό μάνατζμεντ εν καιρώ κρίσης και ολοκληρωμένη στρατηγική μάρκετινγκ χαμηλού κόστους.» Ονοματεπώνυμο: Πιπικάκης Γεώργιος Σειρά: 9 Επιβλέπων Καθηγητής: Κριτσωτάκης Γεώργιος Δεκέμβριος 2012 Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ

Η ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ Μάθημα: Αρχές Μάρετινγκ, Εξαμήνου ιδάσκων: ρ. Χρ. Α. Βασιλειάδης Επίκουρος Καθηγητής, τμήματος Ο Ε Η ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΗΣ Η ΑΓΟΡΑ ΚΑΙ Η ΑΓΟΡΑ ΣΤΟΧΟΣ Η ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger

Ενότητα 2. Σχέδιο Μάρκετινγκ. Κεφάλαιο 4. Τιμολόγηση. Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger Ενότητα 2 Σχέδιο Μάρκετινγκ Κεφάλαιο 4 Τιμολόγηση Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεφάλαιο 4: Τιμολόγηση Συγγραφείς: Δρ.Andrea Grimm, Δρ.Astin Malschinger

Διαβάστε περισσότερα

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα»

«Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» «Καθ οδόν προς την προσβασιμότητα» του Andrea Campagna, τεχνικού & επιστημονικού συντονιστή του έργου FutureMed Project n 2S-MED11-29 Project co-funded by the European Regional Development Fund (ERDF)

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνα Νικολοπούλου Σύμβουλος Επιχειρήσεων ΣΟΛ α.ε. Ενέργειες Συμβουλευτικής Επιχειρηματικότητας ΤοπΣΑ «Θριασία»

Κωνσταντίνα Νικολοπούλου Σύμβουλος Επιχειρήσεων ΣΟΛ α.ε. Ενέργειες Συμβουλευτικής Επιχειρηματικότητας ΤοπΣΑ «Θριασία» «ΔΙΚΤΥΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΣΤΟ ΘΡΙΑΣΙΟ ΠΕΔΙΟ» ΔΡΑΣΗ 17: Συμβουλευτική υποστήριξη ανάπτυξης νέας επιχειρηματικότητας ή Επαγγελματική συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 11η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων. Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας

ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων. Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Μελιού και Μελισσοκομικών Προϊόντων Θωμάς Σιούτης Γεωπόνος Αγροτικής Οικονομίας, ΜΒΑ, MSc. Επιστημονικός Συνεργάτης Ελληνικής Γεωργίας ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ; Ένας προσανατολισμός μία επιχειρηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Υπό ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΑΡΤΙΚΗ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΟΥΓΙΑΝΝΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΤ1ΚΗ Ανωτάτη Βιομηχανική Σχολή Πειραιά 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα συνήθη κριτήρια αξιολόγησης επενδύσεων βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία:

Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Πολιτισμός και ψυχοπαθολογία: Επιπτώσεις στη συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με μετανάστες και τις οικογένειές τους Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών vpavlop@psych.uoa.gr http://www.psych.uoa.gr/~vpavlop

Διαβάστε περισσότερα

Το Open Eclass ως Σύστημα Διαχείρισης Μάθησης

Το Open Eclass ως Σύστημα Διαχείρισης Μάθησης Θερινό Σχολείο, 14 20 Ιουλίου 2014 Το Open Eclass ως Σύστημα Διαχείρισης Μάθησης Βάλια Τριπερίνα Γιώργος Φουρτούνης Μονάδα Αριστείας ΕΛ/ΛΑΚ ΤΕΙ Αθήνας Περιγραφή 2 Συστήματα διαχείρισης μάθησης Open eclass

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΟΙΟΤΗΤΑ 2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 3. ΑΡΧΕΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 4. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ISO 9001:2000 5. ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

1. ΠΟΙΟΤΗΤΑ 2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 3. ΑΡΧΕΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 4. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ISO 9001:2000 5. ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 1. ΠΟΙΟΤΗΤΑ 2. ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 3. ΑΡΧΕΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ 4. ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ISO 9001:2000 5. ΚΟΣΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ISO 9000 : 2000 Ορισµός Ποιότητας Ο βαθµός ISO 9000 : 2000 Απαίτηση Η ανάγκη ή

Διαβάστε περισσότερα

http://www.economics.edu.gr 7

http://www.economics.edu.gr 7 6 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1.3 Λειτουργίες της Επιχείρησης 1.3.1 Η αλυσίδα των Επιχειρησιακών Λειτουργιών Όπως κάθε οργανισµός, έτσι και η επιχείρηση, προκειµένου να ζήσει, ν ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας.

Θεωρία του Έργου. Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής. Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Θεωρία του Έργου Διαχείριση Έργου Κύκλος Ζωής Μαρίνα Α.Τσιρώνη Πολιτικός Μηχανικός, MSc ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας Οκτώβριος 2009 Διαχείριση του Έργου (Project Management) Ορισμοί Κάθε μιά όχι

Διαβάστε περισσότερα