ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Σηµειώσεις στο µάθηµα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. ιδάσκων : Χαράλαµπος Κορνάρος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ. Σηµειώσεις στο µάθηµα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. ιδάσκων : Χαράλαµπος Κορνάρος"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Σηµειώσεις στο µάθηµα ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ιδάσκων : Χαράλαµπος Κορνάρος ηµιουργία του ηλεκτρονικού αρχείου Χρήστος Πηλιχός Φοιτητής του Τµήµατος Μαθηµατικών του Πανεπιστηµίου Αιγαίου ΣΑΜΟΣ 2011

2

3 Περιεχόµενα Πρόλογος iii 0 Εισαγωγή Τα δυο µέρη της Λογικής I Λογική των Προτάσεων (ή Προτασιακή Λογική) Προτάσεις : Ατοµικές και σύνθετες Σύνδεσµοι Η γλώσσα της Προτασιακής Λογικής Σηµαντική της Προτασιακής Λογικής Οι ερµηνείες στην Προτασιακή Λογική Πίνακες αληθείας Μαθηµατική επαγωγή Ταυτολογίες και αντιφάσεις Κανονικές µορφές Συνεπές σύνολο προτάσεων και συνέπειες ενός (συνεπές) συνόλου Σηµαντικοί Πίνακες του Beth υαδική επίλυση Αξιωµατική µέθοδος αποδείξεων II Λογική των Κατηγορηµάτων (ή Α -ϐάθµια Λογική) 49 Πρωτοβάθµιες γλώσσες Σηµασιολογική προσέγγιση Νόµοι για τους συνδέσµους και τους ποσοδείκτες i

4 2.3 Νόµοι αντικατάστασης µεταβλητών Το παράδοξο του ψεύτη Κανονικές Μορφές Η µέθοδος της ενοποίησης-δυαδικής επίλυσης Απόδειξη ϑεωρηµάτων της Ευκλείδειας Γεωµετρίας ii

5 Πρόλογος Οι σηµειώσεις που διαβάζεται είναι από οι προσωπικές σηµειώσεις του ϕοιτητή του τµήµατος µας Χρήστου Πηλιχού από το µάθηµα Μαθηµατική Λογική όπως αυτό διδάχθηκε από εµένα κατά το Εαρινό Εξάµηνο του ακαδηµαϊκού έτους Αξίζει ένα ϑερµό ευχαριστώ στον παραπάνω ϕοιτητή διότι αφιέρωσε εθελοντικά πολύ από τον χρόνο του για να µεταφέρει τις σηµειώσεις του σε pdflatex. Αν δεν ξέρετε τι ακριβώς είναι το pdflatex ή γενικότερα το TEX να πούµε απλά ότι είναι µια πλούσια και δωρεάν γλώσσα προγραµµατισµού µε είσοδο κάποιο αυστηρό κώδικα και έξοδο ένα κείµενο όπως για παράδειγµα το pdf αρχείο που αυτή την στιγµή διαβάζετε. Κάθε τι που έχει σχέση µε την µορφοποίηση ή τα σύµβολα(µαθηµατικά) του κειµένου είναι µια εντολή του TEX. Ετσι για να δώσουµε ένα µικρό παράδειγµα από την γλώσσα TEX, επισυνάπτουµε το κοµµάτι του κώδικα που κρύβεται πίσω από τον ορισµό της σελ. 9: \begin{definition} Μια εκτίµηση αλήθειας (ή αλλιώς ερµηνεία) $\mathscr{v}$ είναι µια συνάρτηση $\mathscr{v}: S\to \{ \alpha, \psi \}$, όπου $S=$ το σύνολο όλων των προτάσεων της Προτασιακής Λογικής.\\ Για την $\mathscr{v}$ ισχύουν οι παρακάτω \textit{κανόνες}: \begin{enumerate} \item Αν $\sigma$ είναι άτοµο, τότε $\mathscr{v}(\sigma) \in \{ \alpha,\psi \}$ Από το παραπάνω δείγµα πιστεύω να γίνεται ϕανερό το µέγεθος του κώδικα που απαιτείται για να πάρουµε έστω και 3 γραµµές του τελικού κειµένου. Οµως ϕανταστείτε τι ϑα γινόταν αν εκτός από τον Χρήστο µαζευόταν δυο, τρεις, ή και παραπάνω και πρόσφεραν τον χρόνο τους για το καλό όλων! Και όλα αυτά χωρίς να έχει ξοδέψει κανένας ούτε ένα λεπτό(του ευρώ) για να τις iii

6 αγοράσει. Και όχι µόνο...θα είχαµε ένα αυτοδύναµο τµήµα που οι ϕοιτητές ϑα είχαν πλήρες ηλεκτρονικό υλικό από τα µαθήµατα και η παρακολούθηση ϑα ήταν τελειότερη διότι κανένας δεν ϑα είχε το άγχος να προλάβει να αντιγράψει τον πίνακα και άρα ϑα έµενε χρόνος για ερωτήσεις, για σχολιασµό και για εµπέδωση. Ως Μαθηµατικοί έχουµε ευτυχώς αυτήν την άνεση να µην χρειαζόµαστε τίποτα περισσότερο από ένα µολύβι, ένα ϐιβλίο, ένα πίνακα ή ένα υπολογιστή για να κάνουµε τέχνη. ιότι τα µαθηµατικά είναι τέχνη όπως η Ϲωγραφική και όχι µια απλή τεχνική. Και η τέχνη ϑέλει εµπέδωση. Ακόµα και αν απαιτείται ένας ανιαρός προγραµµατισµός (π.χ. όπως για τη συγγραφή ενός ϐιβλίου σε TEX) χρειάζεται εκτός από την στείρα γνώση και την κουραστική δακτυλογράφηση επιπλέον εµπειρία, ευαισθησία και καλλιτεχνία για να έχουµε ένα καλαίσθητο, αξιόλογο και σε ϐάθος χρόνου αποτέλεσµα. Πιστεύω ότι πράγµατι τούτο το ξεκίνηµα ϑα έχει συνέπειες σε ϐάθος χρόνου και τα κέρδη ϑα τα απολαύσουµε όλοι µας. Σήµερα το ϐιβλίο είναι 90 σελίδες, αύριο ϑα είναι 150, και κάθε χρόνο ϑα προστίθεται νέο υλικό ώστε σύντοµα να έχουµε ένα πολύ σύγχρονο ϐιβλίο για την Μαθηµατική Λογική. Κατά ϐάθος ϑα ευχόµουν να προσελκύσει νέους µαθηµατικούς για να ασχοληθούν µε τούτον τον πατροπαράδοτο κλάδο των µαθηµατικών που οι αρχαίοι πρόγονοί µας τον είχαν στην πρώτη σειρά των ενδιαφερόντων τους και της εκτίµησης τους. υστυχώς σήµερα είµαστε ανάξιοι των προγόνων µας. Μας έφαγαν κυ- ϱίως τα επαγγέλµατα της οικοδοµής και των δηµόσιων έργων (χτίστες, αλου- µινάδες, πλακατζίδες, ξυλουργοί κ.ο.κ) που έφεραν την µαζικοποίηση στην παραγωγή, τον εύκολο πλουτισµό, την «λογική» του χρήµατος και κατά συνέπεια την απαξίωση όλων των κατά παράδοση τεχνών και όλων των υπόλοιπων πνευµατικών επαγγελµάτων- λειτουργηµάτων. Και ϕυσικά η τωρινή οικονο- µική κρίση χειροτέρεψε ακόµη περισσότερο τα πράγµατα. Οµως αλίµονο αν αυτή µας κάνει (ακόµα πιο) αργολόγους και τεµπέληδες. Στα χέρια µας είναι να αλλάξουµε τις καταστάσεις έστω και τώρα που πιάσαµε «πάτο». Και ϕυσικά ο καλύτερος τρόπος είναι ο εθελοντισµός µας ή να το πω µε απλά λόγια προσφέρω στο κοινωνικό µου περίγυρο τις γνώσεις µου, τα χέρια µου, το µυαλό µου, το χρόνο µου δωρεάν. Αυτό είναι χίλιες ϕορές καλύτερο από το να κάθοµαι στην καφετέρια και να µην κάνω τίποτα πέρα από το να χάνω άλλη µια µέρα. ιότι σίγουρα µε τον εθελοντισµό ϑα ανεβεί η ποιότητα της κοινωνίας. Ακόµα ϑα έχω σπουδαία προσωπικά οφέλη, διότι ϑα ψάξω, ϑα ϱωτήσω, ϑα τελειοποιηθώ, ϑα µάθω, ϑα µε µάθουν, ϑα µε αγαπήσουν και πιθανότατα ϑα ϐρω και µια αξιοπρεπή δουλειά. Οσο αφορά τη διδασκαλία του µαθήµατος(και άρα και το στυλ των σηµειώiv

7 σεων) απέφυγα την απόδειξη των Θεωρηµάτων και πρόσθεσα όσο το δυνατό περισσότερα παραδείγµατα για να γίνει πιο ελκυστικό. Σε µελλοντική έκδοση των σηµειώσεων ϑα µπουν αρκετά ιστορικά στοιχεία και αποδείξεις ϑεωρηµάτων και αρκετές ασκήσεις όπως και πλούσια ϐιβλιογραφία. Θα προστεθούν εφαρµογές στην Prolog, στην ϑεωρία Συνόλων και στη Peano αριθµητική. Θα µπει ένα κεφάλαιο σχετικά µε τον «πονοκέφαλο» των Μαθηµατικών(τα γνωστά µας παράδοξα). Ο ϐασικός µου σκοπός όπως διαφαίνεται σε αυτές τις πρώτες σηµειώσεις ήταν και είναι να γίνει κατανοητή η έννοια της αλή- ϑειας(κατάφαση) και η έννοια του ψέµατος(άρνηση). υστυχώς, έχω παρατη- ϱήσει ότι ακόµα και τελειόφοιτοι ϕοιτητές δυσκολεύονται να κατασκευάσουν την άρνηση µιας δοσµένης πρότασης 1 και έχουν ϕυλακιστεί σε «παγιωµένες» γνώσεις που δεσµεύουν ασφυκτικά την ϕαντασία τους. Ενας άλλος σκοπός του µαθήµατος είναι να οριστεί η έννοια της συνέπειας όσο το δυνατόν καλύτερα ή µε άλλα λόγια πότε µια πρόταση είναι πράγµατι συµπέρασµα κάποιου συνόλου υποθέσεων και πότε όχι. Και τέλος να µπορέσουµε να διακρίνουµε την έννοια ενός µοντέλου από την έννοια του σύµπαντος(δηλ. του «πεδίου ορισµού» ) του µοντέλου. Για παράδειγµα είναι σχεδόν αδύνατον να πείσω ένα ακροατήριο χωρίς εξοικείωση στην Λογική ότι η έννοια του συνόλου των ϕυσικών αριθµών {1, 2, 3,...} είναι ανεξάρτητη από τον χωρισµό τους σε άρτιους και περιττούς.(το τελευταίο έχει να κάνει µε το πως ορίζεται η πράξη της πρόσθεσης στους ϕυσικούς και όχι µε τους ίδιους τους ϕυσικούς αριθµούς δηλ. άλλο πράγµα το πεδίο ορισµού της πράξης της πρόσθεσης και άλλο ο καθ αυτός ορισµός και οι ιδιότητες της πρόσθεσης!) Θα ήµουν ϐαθύτατα υποχρεωµένος σε όσους/ όσες 2 διαβάσουν προσεκτικά τις σηµειώσεις και µου στείλουν τα λάθη, τα σχόλια και τις υποδείξεις τους. Θα είναι επίσης πολύ ευπρόσδεκτη η οποιαδήποτε εθελοντική προσφορά από τους αναγνώστες/στριες που ϑα ήθελαν να συνεχιστεί και να τελειοποιηθεί το έργο που ξεκίνησε ο κ. Πηλιχός. Εγραφα 18 Ιουνίου Για παράδειγµα να γραφτεί η πρόταση ότι το Y δεν είναι το όριο της f καθώς το X τείνει σε 2 Ηδη κάποιο σταθερό αριθµό. η κυρία Λουκάτου Ελένη, ϕοιτήτρια στο τµήµατος µας, µας έστειλε τις πρώτες διορθώσεις! Την ευχαριστούµε πολύ! v

8 vi

9 Κεφάλαιο 0 Εισαγωγή 0.1 Τα δυο µέρη της Λογικής 1. Λογική των Προτάσεων ή Προτασιακή Λογική. Στην Προτασιακή Λογική χωρίζουµε τις προτάσεις σε (α ) Ατοµικές προτάσεις (ϐ ) Σύνθετες προτάσεις 2. Λογική των Κατηγορηµάτων (Κατηγορηµατική Λογική ή Α -ϐάθµια Λογική). Στην Κατηγορηµατική Λογική εκτός από προτάσεις υπάρχουν και άλλες εκφράσεις που λέγονται τύποι. Οι τύποι είναι µια γενικότερη περίπτωση προτάσεων ή µε άλλα λόγια κάποιες ειδικές περιπτώσεις τύπων ϑεωρούνται προτάσεις ενώ κάποιοι άλλοι τύποι δεν είναι προτάσεις. Κάποιοι τύποι όπως ϑα δούµε λέγονται ατοµικοί διότι δεν περιέχουν άλλους (υπο)τύπους. Μια εφαρµογή στην Τεχνητή Νοηµοσύνη της παραπάνω Λογικής είναι και ο Λογικός Προγραµµατισµός µε την γλώσσα Prolog (PROgramming in LOGic) 1

10 2

11 Μέρος I Λογική των Προτάσεων (ή Προτασιακή Λογική) 3

12

13 1.1 Προτάσεις : Ατοµικές και σύνθετες Παράδειγµα Εάν ο αριθµός a είναι πολλαπλάσιο του 10, } {{ } Α πρόταση τότε ο αριθµός a είναι πολλαπλάσιο του 5. } {{ } Β πρόταση Εάν A τότε B Με κεφαλαία γράµµατα όπως Από τις σύνθετες προτάσεις παίρνουµε τις ατοµικές προτάσεις αναλύοντας τις τα Α,Β συµβολίσύνθετες σε µικρότερα µέρη ώσπου να καταλήξουµε στις ατοµικές που είναι Ϲουµε τις ατοµικές οι απλούστερες προτάσεις και δεν µπορεί να περιέχουν άλλες υποπροτάσεις. προτάσεις 1.2 Σύνδεσµοι 1. σύζευξη και 2. διάζευξη, η (χωρίς τόνο) Παράδειγµα (αποκλειστική διάζευξη) Κάθε ϕυσικός αριθµός είναι άρτιος ή περιττός. Αναλύεται σε : Κάθε ϕυσικός αριθµός είναι άρτιος ή κάθε ϕυσικός αριθµός είναι περιττός. } {{ } } {{ } A B Α ή Β (αποκλειστικό ή) Η διάζευξη είναι το η όπου µπορεί να ισχύουν και τα δύο ενδεχόµενα, ενώ στην αποκλειστική ή το ένα ή το άλλο. 3. Εάν a 10 και a N } {{ } } {{ }, τότε a } {{ = 1} η 2/a }{{} E Z H Θ Εάν (E Z), τότε (H Θ I K M } {{ } η 4. συνεπαγωγή (εάν..., τότε... ) (E Z) (H Θ I K M) η 3/a }{{} I ) η 5/a }{{} K η 7/a. ηλαδή }{{} Λ 5

14 Σχόλιο. Οταν γράφουµε A είτε B (A B) εννοούµε ότι ισχύει τουλάχιστον ένα από τα δύο (και όχι το ένα ή το άλλο). Με A B εννοούµε ότι ισχύουν και τα δύο. Παράδειγµα Εχουµε το σύστηµα εξισώσεων : 2x + y = 0 } {{ } W x 3y = 4 } {{ } Y γράφεται µε W Y διότι ϑέλουµε να ισχύουν συγχρόνως και οι δύο εξισώσεις. 5. άρνηση ( ΕΝ) 6. διπλή συνεπαγωγή (εάν και µόνο εάν) 1.3 Η γλώσσα της Προτασιακής Λογικής Η Τυπική γλώσσα της Προτασιακής Λογικής(Λογικής των Προτάσεων) αποτελείται από το 1. Αλφάβητο (α ) Κεφαλαία γράµµατα : Α - Ω. Με αυτά ϕτιάχνουµε τις ατοµικές προτάσεις, για παράδειγµα A 1,..., A } {{ n } Ατοµικές προτάσεις (ϐ ) ( (γ ) συνδέσµους 2. Συντακτικό ) δηλαδή αριστερή, δεξιά παρένθεση και τέλος (α ) Επαγωγικός ορισµός µιας πρότασης i. Κάθε ατοµική πρόταση είναι πρόταση. ii. Εάν η σ είναι πρόταση, τότε και η ( σ) είναι πρόταση. iii. Εάν σ και τ είναι δύο προτάσεις, τότε προτάσεις είναι και οι παρακάτω : Α. σ τ 6

15 Β. σ τ Γ. σ τ. σ τ iv. Κάθε χρησιµοποιώντας του κανόνες 1 έως 3 πεπερασµένο το πλήθος ϕορές. Παράδειγµα (προς αποφυγή). ( A (B Γ)) µέγα λάθος µπροστά από υποπρόταση άρα : δεν έχω πρόταση. Εάν αφήσω (( A) (B Γ)) τότε διορθώνεται Σηµαντική της Προτασιακής Λογικής ηλαδή, πως δίνουµε αλήθεια ή ψέµατα στις προτάσεις της γλώσσας µας. Για να απαντήσουµε ϑα πρέπει να ϐρούµε πρώτα τις υποπροτάσεις που αποτελούν την πρόταση. Παράδειγµα ( A (B Γ) ) ( (A B) (A Γ) } {{ } } {{ } σ 1 σ 2 ) Απάντηση. σ 1 = A (B Γ) } {{ } σ 3 =B Γ σ 2 = (A B) (A Γ) } {{ } } {{ } σ 4 =A B σ 5 =A Γ Σχόλιο. Θα µάθουµε αργότερα ότι η αλήθεια ή το ψέµα µιας πρότασης εξαρτάται αποκλειστικά από την αλήθεια ή το ψέµα των ατοµικών προτάσεων που κρύβονται µέσα στην πρόταση, όπως επίσης και το δένδρο της κατασκευής την πρότασης από τις υποπροτάσεις της. Παράδειγµα Ας αναλύσουµε τις παρακάτω προτάσεις στα άτοµα που τις αποτελούν. 1. Αν πάµε σινεµά τότε χρειαζόµαστε χρήµατα για το εισιτήριο. } {{ } } {{ } A B 2. Αν δεν πάµε σινεµά, τότε δεν χρειαζόµαστε χρήµατα για το εισιτήριο. 3. Αν πάµε σινεµά, τότε δεν χρειαζόµαστε χρήµατα για εισιτήριο. 4. Αν δεν χρειαζόµαστε χρήµατα, τότε δεν πάµε σινεµά. 7

16 Ανακαλύπτουµε στις παραπάνω προτάσεις µόνο δυο ατοµικούς τύπους : Α : Εµείς ϑα πάµε σινεµά. Β : Εµείς χρειαζόµαστε χρήµατα για εισιτήριο. Οπότε µπορούµε να τις ξαναγράψουµε ωε εξής : 1. A B 2. A ( B) 3. ( A) B 4. ( A) ( B) Η άρνηση όµως της πρότασης είναι : Πάµε σινεµά και δεν χρειαζόµαστε χρήµατα. δηλαδή A ( B) 8

17 1.5 Οι ερµηνείες στην Προτασιακή Λογική Τιµή αλήθειας σε προτασιακό τύπο. Ορισµός (Απονοµή αλήθειας). Εστω Q το σύνολο όλων των ατοµικών προτάσεων. Τότε µια απονοµή αλήθειας είναι µια συνάρτηση από το Q στο σύνολο {α, ψ} (δηλαδή στο αλήθεια, ψέµατα): F : Q {α, ψ} Χρησιµοποιώντας µια απονοµή και τις κατάλληλες πράξεις που ϑα οριστούν αµέσως παρακάτω µπορούµε να δώσουµε µια αληθοτιµή(αλήθεια ή ψέµατα) και σε οποιαδήποτε άλλη πρόταση. α ψ ψ α α α α α ψ α ψ α α ψ ψ ψ α α α α ψ ψ ψ α ψ ψ ψ ψ -] α α α α ψ ψ ψ α α ψ ψ α [-] α α α α ψ ψ ψ α ψ ψ ψ α Η διαδικασία είναι η εξής : ίνουµε πρώτα µια αληθοτιµή (α ή ψ) στις υ- ποπροτάσεις της πρότασης σ µε ϐάση τους παραπάνω πίνακες και την F και τελικά στην ίδια την σ. Η αντιστοιχεί στην άρνηση, η στην διάζευξη, η στην σύζευξη, η -] στην και η [-] στην. Παράδειγµα Εστω η πρόταση σ = (A ( A))και έστω κάποια απονοµή F µε F (A) = ψ. Τότε όπως ϐλέπουµε και από το παρακάτω σχήµα η σ ϑα πάρει αληθοτιµή α(αλήθεια). Ορισµός Μια εκτίµηση αλήθειας (ή αλλιώς ερµηνεία) V είναι µια συνάρτηση V : S {α, ψ}, όπου S = το σύνολο όλων των προτάσεων της Προτασιακής Λογικής. Για την V ισχύουν οι παρακάτω κανόνες: 9

18 1. Αν σ είναι άτοµο, τότε V (σ) {α, ψ} 2. σ = τ τότε V (σ) = V (τ) 3. σ = τ 1 τ 2 τότε V (σ) = V (τ 1 ) V (τ 2 ) 4. σ = τ 1 τ 2 τότε V (σ) = V (τ 1 ) V (τ 2 ) 5. σ = τ 1 τ 2 τότε V (σ) = V (τ 1 ) ]V (τ 2 ) 6. σ = τ 1 τ 2 τότε V (σ) = V (τ 1 )[ ]V (τ 2 ) Σχόλιο. Κάθε ερµηνεία V ορίζει ουσιαστικά και µία απονοµή αλήθειας (ϐλ. 1.) Ισχύει όµως και το αντίστροφο. Κάθε απονοµή αλήθειας F µπορεί να επεκταθεί µε ΜΟΝΑ ΙΚΟ ΤΡΟΠΟ σε µια ερµηνεία V, ακολουθώντας τους παραπάνω κανόνες 2-6 Παράδειγµα F (A) = α, F (B) = ψ. Να κατασκευάσετε µία ερµηνεία V που επεκτείνει την F και εν συνεχεία να ϐρείτε V (A B), V (A B), V (A Γ), V (A B). Λύση. Εστω V µια οποιαδήποτε ερµηνεία που ικανοποιεί τους κανόνες 2-6 και επιπλέον V (σ) = F (σ) για σ ατοµική πρόταση. Οπότε, V (A B) = V (A) V (B) = F (A) F (B) = α ψ = ψ. Ακόµα, V (A B) = V (A) ]V (B) = F (A) ]F (B) { = α ]ψ = ψ. V (A Γ) = V (A) ]V (Γ) = εάν F (Γ) = ψ τότε ψ F (A) ]F (Γ) = α ]F (Γ) = εάν F (Γ) = α τότε α 1.6 Πίνακες αληθείας Παράδειγµα Εστω σ µια οποιαδήποτε πρόταση και τ = (σ ( σ)). Τότε η τ είναι πάντα αλήθεια, δηλαδή µε άλλα λόγια για οποιαδήποτε ερµηνεία V ισχύει V (τ) = α. Λύση. Εστω τυχαία V : S {α, ψ} σ σ V α ψ V ψ α 1 η κατηγορία : V (σ) = α 2 η κατηγορία : V (σ) = ψ 10

19 σ σ τ = σ σ V α V ( σ) = V (σ) = ψ V (τ) = V (σ) V ( σ) = α ψ = α V ψ V ( σ) = V (σ) = α V (τ) = V (σ) V ( σ) = ψ α = α Ορισµός Μια πρόταση σ της Λογικής των Προτάσεων ϑα λέγεται πάντοτε αληθινή (ή ταυτολογία ή ταυτότητα ή νόµος) εάν για κάθε ερµηνεία V έχουµε V (σ) = α. Παράδειγµα νόµου είναι και η παρακάτω σχέση από την Συνολοθεωρία : A : Εάν x } {{ } τότε x } {{ A } που γράφεται απλά Γ B. Γ B Η Γ είναι ως γνωστόν ψευδής. Οπότε, για κάθε V ισχύει V (Γ) = ψ οπότε V ((Γ B)) = V (Γ) ]V (B) = ψ ]V (Γ) = α -] ψ α α ψ ψ α Παράδειγµα Εστω Α,Β σύνολα. Τότε, A B τότε B c A c : Αν (Αν x } {{ A } Γ x / A) } {{ } Γ (Γ ) ( Γ), νόµος. ϑ.δ.ο. τότε x } {{ B } ) τότε (Αν x } {{ / B } τότε V ((Γ ) ( Γ)) είναι Γ Γ Γ Γ (Γ ) ( Γ) α α ψ ψ α α α α ψ ψ α ψ ψ α ψ α α ψ α α α ψ ψ α α α α α Οπότε σε κάθε περίπτωση V ((Γ ) ( Γ)) = α (A B) c = A c B c : (A B) c A c B c ΚΑΙ (A B) c A c B c (Αν (x / A η B) τότε (x / A και x / B)) ΚΑΙ (Αν (x / A και x / B) τότε x / (A B)) E : x A, E : x / A Z : x B, Z : x / B ( (E Z) ( E Z)) (( E Z) (E Z)) 11

20 Για κάθε ερµηνεία V ϑ.δ.ο. V ( (E Z) ( E Z)) = α Ε Ζ E Z E Z (E Z) E Z (E Z) ( E Z) α α ψ ψ α ψ ψ α α ψ ψ α α ψ ψ α ψ α α ψ α ψ ψ α ψ ψ α α ψ α α α Ασκηση ίνεται η πρόταση [( A B) Γ]. Βρείτε µία ερµηνεία V 1 έτσι ώστε V 1 (σ) = α και µία άλλη ερµηνεία V 2 έτσι ώστε V 2 (σ) = ψ. { } V2 (σ Λύση. σ = σ 1 σ 2 V 2 (σ) = V 2 (σ 1 ) V 2 (σ 2 ) = ψ 1 ) = ψ V 2 (σ 2 ) = ψ V V 2 ( A B) = α 2 ( A) = α V (A) = ψ V 2 (Γ) = ψ V 2 (B) = α V (B) = α V V 2 ( ) = ψ 2 (Γ) = ψ V (Γ) = ψ V 2 ( ) = ψ V ( ) = ψ Η µοναδική ερµηνεία που διαψεύδει την πρόταση είναι V 2 (A) = V 2 (Γ) = V 2 ( ) = ψ και V (B) = α Για σπίτι : ειξτε ότι ο ( A) A είναι νόµος. 1.7 Μαθηµατική επαγωγή Μαθηµατική Επαγωγή : Πώς αποδεικνύουµε ότι ισχύει η ιδιότητα P ; ( πρόταση σ ισχύει P (σ)) Βήµα 1 ο : άτοµο A ισχύει P (A) Επαγωγικό Βήµα : Υποθέτουµε ότι ισχύουν οι P (σ 1 ) και P (σ 2 ) και αποδεικνύουµε τις P ( σ 1 ), P ((σ 1 σ 2 )), P ((σ 1 σ 2 )), P ((σ 1 σ 2 )), P ((σ 1 σ 2 )). Παράδειγµα Ας δείξουµε ότι ( πρόταση σ)p (σ) όπου P (σ): «το πλή- ϑος των αριστερών παρενθέσεων είναι ίσο µε το πλήθος των δεξιών παρενθέσεων». 12

21 Απόδειξη. Ας συµβολίσουµε µε #( το πλήθος των αριστερών παρενθέσεων µέσα σε µια πρόταση και µε #) των δεξιών. Μαθηµατική Επαγωγή (στις προτάσεις): Βήµα 1 ο : ( άτοµο A)P (A). Επαγωγικό ϐήµα : Υποθέτουµε ότι ισχύουν οι P (σ 1 ) : #( = #) της σ 1 P (σ 2 ) : #( = #) της σ 2 Οπότε, P ( σ 1 ) : #( της σ 1 = #) της σ #( της σ #) της σ 1 άρα ισχύει η P ( σ 1 ). Ασκηση Να δείξετε όµοια ότι P (σ 1 σ 2 ), P (σ 1 σ 2 ), P (σ 1 σ 2 ), P (σ 1 σ 2 ) Λύση : Για σπίτι... Θεώρηµα Για κάθε απονοµή αλήθειας F υπάρχει µία και µοναδική ερµηνεία V που την επεκτείνει. 2. Εστω V µια ερµηνεία. Τότε, η αληθοτιµή (α ή ψ) που ϑα πάρει η σ από την V, εξαρτάται µόνο από τις αληθοτιµές που παίρνουν τα άτοµα που ϐρίσκονται µέσα στην σ. ή µε άλλα λόγια για κάθε πρόταση σ ισχύει η παρακάτω ιδιότητα (που την συµβολίζουµε µε P (σ)): Εαν υποθέσουµε η σ περιέχει µόνο κάποια απ τα (προεπιλεγµένα) άτοµα A 1, A 2,..., A k και εαν F 1, F 2 δύο οποιεσδήποτε απονοµές αλήθειας µε την ιδιότητα F 1 (A 1 ) = F 2 (A 2 ) F 1 (A 2 ) = F 2 (A 2 ) F 1 (A k ) = F 2 (A k ) F 2, τότε αναγκαστικά ισχύει και η V 1 επεκτείνει την F 1 και η V 2 επεκτείνει την V 1 (σ) = V 2 (σ). Απόδειξη. 1. εχόµαστε ότι πράγµατι υπάρχει µία ερµηνεία V που επεκτείνει την 13

22 δοθείσα F. Θα δείξουµε ότι µία τέτοια V είναι µοναδική. Θα χρειαστεί το (2) κοµµάτι του Θεωρήµατος. Εστω, µε την µέθοδο της εις άτοπον απαγωγής, ότι V 1 V 2 και V 1, V 2 επεκτείνουν την F 1 και F 2 αντίστοιχα. Θέτουµε F 1 = F, F 2 = F Οµως τότε για οποιαδήποτε σ(a 1, A 2,..., A k ) ισχύει από (2) ότι F 1 (A 1 ) = F (A 1 ) = F 2 (A 1 ). F 1 (A k ) = F (A k ) = F 2 (A k ) και επειδή η V 1 επεκτείνει την F 1 και η V 2 επεκτείνει την F 2, ϑα πρέπει λόγω του (2) V 1 (σ) = V 2 (σ) άρα V 1 = V 2 άτοπο. 2. Με µαθηµατική επαγωγή Βήµα 1 ο : Θα δείξουµε P (A), µε A κάποιο άτοµο. Χωρίς ϐλάβη της γενικότητας υποθέτουµε ότι η A = A 1. Εχουµε, εξ } υποθέσεως ότι F 1 (A) = F 1 (A 1 ) = V F 2 (A 1 ) = F 2 (A) 1 (A 1 ) = F 1 (A 1 ) και V V 2 (A 1 ) = F 2 (A 2 ) 1 (A 1 ) = V 2 (A 2 ) Επαγωγικό Βήµα : Αν P (σ 1 ), P (σ 2 ) τότε πρέπει να δείξουµε τα P ( σ 1 ), P ((σ 1 σ 2 )), P ((σ 1 σ 2 )),... V 1 ( σ 1 ) =? V 2 ( σ 1 ) V 1 (σ 1 ) =? V 2 (σ 1 ) V 1 (σ 1 ) =? V 2 (σ 1 ), ισχύει λόγω της P (σ 1 ). P ((σ 1 σ 2 )): Εάν (σ 1 σ 2 ) είναι πρόταση που περιέχει κάποια από τα A 1, A 2,..., A k τότε V 1 (σ 1 σ 2 )? = V 2 (σ 1 σ 2 ) ανν V 1 (σ 1 ) V 1 (σ 2 ) = V 2 (σ 1 ) V 2 (σ 2 ), που ισχύει από την επαγωγική υπόθεση. Οµοια συνεχίζουµε µε τις άλλες περιπτώσεις. Ορισµός ύο προτάσεις σ και τ λέγονται λογικά ισοδύναµες ανν για κάθε ερµηνεία V ισχύει V (σ) = V (τ). Συµβολικά ϑα γράφουµε σ τ. Παράδειγµα είξτε ότι ( σ) σ (Νόµος της διπλής άρνησης) Απόδειξη : Εστω V µια τυχαία ερµηνεία. Τότε ϑα ανήκει σε µοα απο τις παρακάτω κατηγορίες σ ( σ) ( σ) α ψ α ψ α ψ άρα, σε κάθε περίπτωση V (σ) = V ( ( σ)) άρα σ ( σ) Παράδειγµα σ 1 σ 2 ( σ 1 ) σ 2 (Νόµος της συνεπαγωγής) 14

23 Απόδειξη : Εστω V µια τυχαία ερµηνεία. σ 1 σ 2 σ 1 σ 2 σ 1 ( σ 1 ) σ 2 α α α ψ α α ψ ψ ψ ψ ψ α α α α ψ ψ α α α 1.8 Ταυτολογίες και αντιφάσεις Κατηγορίες προτάσεων. Υπάρχουν οι παρακάτω κατηγορίες προτάσεων σ µε ϐάση την ερµηνεία τους : σ Ταυτολογίες(ή νόµοι ή ταυτότητες ή πάντα αληθινές) για κάθε ερµηνεία V ισχύει V (σ) = a) σ Αντιλογίες (ή αντιφάσεις ή µή επαληθεύσιµες ή πάντοτε ψευδείς προτάσεις) για κάθε ερµηνεία V ισχύει V (σ) = ψ) σ Επαληθεύσιµες προτάσεις, οι οποίες δεν είναι ταυτολογίες, δηλ. υπάρχει µία ερµηνεία V 1 (σ) = a, και υπάρχει µια ερµηνεία V 2 (σ) = ψ Παράδειγµα Νόµοι De Morgan: σ 1 σ 2 = [( σ 1 ) ( σ 2 )] σ 1 σ 2 = [( σ 1 ) ( σ 2 )] που αντιστοιχούν στους εξής νόµους από την ϑεωρία συνόλων : A B = (A c B c ) c A B = (A c B c ) c Λύση. Για σπίτι. Νόµοι συνεπαγωγής : 1. σ 1 σ 2 ( σ 2 ) ( σ 1 ) (εις άτοπον απαγωγή) 2. σ 1 (σ 2 σ 2 ) (σ 1 σ 2 ) σ 3 (Νόµος της µεταφοράς) 3. (σ 2 σ 3 ) ((σ 1 σ 2 ) (σ 1 σ 2 )) = a (1 ος Συλλογιστικός Νόµος του Αριστοτέλη) 15

24 4. (σ 1 σ 2 ) ((σ 2 σ 3 ) (σ 1 σ 3 )) = a (2 ος Συλλογιστικός Νόµος του Αριστοτέλη) 5. σ ( σ) = a (Νόµος της του τρίτου αποκλίσεως) Νόµος της διπλής άρνησης : ( σ) = σ 1 ος κ 2 ος συλλογιστικός νόµος του Αριστοτέλη Νόµος της µεταφοράς : σ 1 (σ 2 σ 3 ) (σ 1 σ 2 ) σ 3 Σχόλιο : (σ 1 σ 2 ) σ 3 σ 1 (σ 2 σ 3 ) Νόµος της του τρίτου αποκλίσεως : Η σ ( σ) που είναι λογικά ισοδύναµη µε την σ σ είναι τατολογία. Επιµεριστικοί Νόµοι : (σ 1 σ 2 ) σ 3 (σ 1 σ 3 ) (σ 2 σ 3 ) ((σ 1 σ 2 ) σ 3 ) (σ 1 σ 3 ) (σ 2 σ 3 ) Αντιµεταθετικοί Νόµοι : (σ 1 σ 2 ) (σ 2 σ 1 ) (σ 1 σ 2 ) (σ 2 σ 1 ) Προσεταιριστικοί Νόµοι : (σ 1 σ 2 ) σ 3 σ 1 (σ 2 σ 3 ) (σ 1 σ 2 ) σ 3 σ 1 (σ 2 σ 3 ) σ σ σ σ σ σ Νόµοι της απορρόφησης : 16

25 σ (ταυτολογία) σ (A Ω = A) σ (ταυτολογία) ταυτολογία (A Ω = Ω) σ (αντίφαση) αντίφαση (A = ) σ (αντίφαση) σ (A = A) Ασκηση είξτε ότι, σ (ταυτολογία) σ Λύση. Εστω V τυχαία ερµηνεία. Εχουµε ότι V (σ (ταυτολογία)) = V (σ) V (σ) V ((ταυτολογία)) = V (σ) a = V (σ) } {{ } V (σ) άρα ισχύει. Ασκηση Να δειχθεί ότι για οποιεσδήποτε προτάσεις σ 1, σ 2, η σ 1 σ 2 είναι ταυτολογία ανν σ 1 σ 2. Λύση. Εστω V τυχαία ερµηνεία. Θα δείξουµε ότι εάν σ 1 σ 2 τότε σ 1 σ 2 ταυτολογία. 1 η περίπτωση : Εάν V (σ 1 ) = a τότε V (σ 2 ) = a, άρα V (σ 1 σ 2 ) = V (σ 1 )[ ]V (σ 2 ) = a[ ]a = a. 2 η περίπτωση : Εάν V (σ 1 ) = ψ τότε V (σ 2 ) = ψ, άρα V (σ 1 σ 2 ) = V (σ 1 )[ ]V (σ 2 ) = ψ[ ]ψ = a. Αντίστροφα, ϑα δείξουµε ότι εάν σ 1 σ 2 είναι ταυτολογία, τότε σ 1 σ 2 : V (σ 1 σ 2 ) = a άρα V (σ 1 )[ ]V (σ 2 ) = a άρα V (σ 1 ) = V (σ 2 ) = a η ψ. 17

26 1.9 Κανονικές µορφές Ορισµός Ενας στοιχειώδης τύπος είναι µια ατοµική πρόταση (A) ή µια άρνησή της ( A). Ορισµός Παράγοντα ή Προγραµµατικό Τύπο ονοµάζουµε µία διάζευξη ενός πεπερασµένου συνόλου στοιχειωδών τύπων. π.χ.: A B Γ που γράφεται ισοδύναµα σε συνολοθεωρητική µορφή { A, B, Γ}. Ορισµός Συζευκτική Κανονική Μορφή (ΣΚΜ) ονοµάζουµε µια οποιαδήποτε σύζευξη (ενός ή παραπάνω) παραγόντων. Παράδειγµα (A B) ( B Γ) ή σε συνολοθεωρητική µορφή {{ A, B}, { B, Γ}, { }}. Ορισµός ιαζευκτική Κανονική Μορφή ( ΚΜ) σ = σ 1 σ 2... σ n έτσι ώστε κάθε ένα από τα σ i είναι σύζευξη στοιχειωδών τύπων. Με άλλα λόγια, µία ΚΜ είναι διάζευξη κάποιου πλήθους n 1 από συζεύξεις στοιχειωδών τύπων σ i, 1 i n. Σχόλιο. Υπάρχουν κάποιες προτάσεις οι οποίες είναι ήδη γραµµένες και σε ΣΚΜ και σε ΚΜ. Παράδειγµα A B Γ µόνο ή A ή A E Σχόλιο. Μπορούµε να γράψουµε κάθε πρόταση σ σε µία ισοδύναµη πρόταση σε ΣΚΜ και σε µία άλλη σε ΚΜ µε χρήση των επιµεριστικών και άλλων νόµων που µάθαµε. Παράδειγµα Να γράψουµε µια (τυχαία) ΚΜ των παρακάτω 5 στοιχειωδών τύπων σ 1, σ 2, σ 3, σ 4, σ 5 σε ΣΚΜ: (σ 1 σ 2 σ 3 ) (σ 4 σ 5 ) ( ΚΜ). Οπότε, (σ 1 σ 2 σ 3 ) (σ 4 σ 5 ) (σ 1 (σ 4 σ 5 )) (σ 2 (σ 4 σ 5 )) (σ 3 (σ 4 σ 5 )) (σ 1 σ 4 ) (σ 1 σ 5 ) (σ 2 σ 4 ) (σ 2 σ 5 ) (σ 3 σ 4 ) (σ 3 σ 5 ) Η τελευταία είναι γραµµένη σε ΣΚΜ (προσέξτε ότι το αποτέλεσµα περιέχει το πολύ 3 2 = 6 παράγοντες. Αυτή η παρατήρηση ϕυσικά µπορεί γενικευθεί). 18

27 Ασκηση Να δείξετε ότι, η πρόταση k = [( A B) Γ] είναι επαληθεύσιµη, αλλά όχι ταυτολογία. Λύση. [( A B) Γ] [ ( A B) Γ] ((A B) Γ) A ( B) Γ = ΚΜ Κατασκευή µιας ερµηνείας που να επαληθεύει την k. V (A) = a και στα υπόλοιπα άτοµα η V δίνει οποιαδήποτε αληθοτιµή. V (k) = V (A ( B) Γ ) = a V ( B) V (Γ) V ( ) = α Κατασκευή µιας ερµηνείας που να διαψεύδει την k. V (B) = a και στα υπόλοιπα άτοµα η V δίνει ψ. V (k) = V (A ( B) Γ ) = V (A) V ( B) V (Γ) V ( ) = ψ ψ ψ ψ = ψ. Ασκηση Να δείξετε ότι ισχύει ο νόµος του Pierce ((A B) A) A 1. Με αληθοπίνακες 2. ΣΚΜ 3. ΚΜ Λύση. 1. Για σπίτι Στην περίπτωσή µας η ΣΚΜ συµπίπτει µε την ΚΜ, διότι έχουµε ένα και µοναδικό παράγοντα, δείτε το σ ((A B) A) A ( ) ((A B) A) A ( ) ( ( A B) A) A ((A B) A) A ( (A B) A) A 19

28 (( A B) A) A [( A A) (B A)] A ( A A) (B A) A ( A) (B A) A ( A) A (B A) ταυτολογία. διότι η ( A) A είναι ταυτολογία. Θεώρηµα Κάθε πρόταση σ της Λογικής των Προτάσεων γράφεται ισοδύναµα σε µία πρόταση τ σε Σ.Κ.Μ. και σε µία πρόταση τ σε.κ.μ. (όχι κατ ανάγκην τ τ ) δηλαδή σ τ τ. Από της γραµµές του αληθοπίνακα της σ στις οποίες αληθεύει (δηλ. παίρνει α από τις αντίστοιχες ερµηνείες) µπορούµε να ανακαλύψουµε την.κ.μ. της σ. Παράδειγµα ίνεται ο αληθοπίνακας µίας πρότασης σ. Να ϐρεθεί η.κ.μ. της σ. A B Γ σ σ α α α α ψ α α ψ ψ α α ψ α ψ α α ψ ψ ψ α ψ α α α ψ ψ ψ α ψ α ψ α ψ ψ α ψ ψ ψ α ψ Λύση. Θέλουµε σ.κ.μ. Ψάχνουµε τις ερµηνείες V που επαληθεύουν την σ. Περιπτώσεις : 1. (από πρώτη γραµµή) V 1 (A) = V 1 (B) = V 1 (Γ) = α V } {{ } 1 (σ) = α V 1 (A B Γ)=α 2. (από 5η γραµµή) V 2 (A) = ψ, V 2 (B) = V 2 (Γ) = α V } {{ } 2 (σ) = α V 2 ( A)=α, V 2 (B Γ)=α V 2 ( A B Γ)=α 20

29 3. (από 8η γραµµή) V 3 (A) = V 3 (B) = V 3 (Γ) = ψ V } {{ } 3 (σ) = α V 3 ( A B Γ)=α Άρα, αν V = V 1 ή V 2 ή V 3 τότε V (σ) = α δηλαδή, V δίνει V (A B Γ) = α ή εάν Αν η V δίνει V ( A B Γ) = α ή εάν τότε V δίνει V ( A B Γ) = α V (σ) = α. δηλαδή εάν η V δίνει V ( (A B Γ) ( A B Γ) ( A B Γ) ) } {{ }.Κ.Μ. τότε V (σ) = α. Φυσικά ισχύει και το αντίστροφο δηλ. εάν V (σ) = α τότε αναγκαστικά η V ειναι µια από τις V 1, V 2, V 3 και άρα η.κ.μ. αληθεύει. Αποδείξαµε λοιπόν ότι η σ αληθεύει αν και µόνον εάν η παραπάνω.κ.μ αληθεύει ή µε άλλα λόγια αυτή είναι η Ϲητούµενη ιαζευκτική Κανονική Μορφή της σ (σ.κ.μ.) Σχόλιο. Συνεπώς, για να ϐρούµε την.κ.μ µιας πρότασης σ της οποίας ξέ- ϱουµε τον αληθοπίνακα κοιτάµε τα α της στήλης του σ και χρησιµοποιώντας τις αντίστοιχες γραµµές τους κατασκευάζουµε την.κ.μ. Σχόλιο. Εάν σ (A B ) (Γ B E) τότε ο αληθοπίνακας της έχει 2 5 = 32 γραµµές. Αλλά αυτή αληθεύει µόνο σε 4 +4 ερµηνείες και σε όλες τις άλλες διαψεύδεται (ϐάζουµε? όταν δεν παίζει ϱόλο η αληθοτιµή του αντίστοιχου ατόµου που ϐρίσκεται στην πρώτη γραµµή του αληθοπίνακα). A B Γ E σ 4 γραµµές α ψ? α? α 4 γραµµές? α α? ψ α στις υπόλοιπες 24 γραµµές ψ Εάν γνωρίζουµε την Σ.Κ.Μ. ή την.κ.μ. τότε είναι πολύ εύκολο να κατασκευάσουµε τον αληθοπίνακα της πρότασης. Παράδειγµα : Εστω τ (A B ) (Γ B E). Τότε, για να αληθεύει η τ αρκει κάθε ένας από τους δύο παράγοντες να είναι αληθινός άρα υπάρχουν = 9 1 = 8 τέτοιες περιπτώσεις(δεν µπορεί να ισχύει το Ϲευγάρι V ( B)(από τον πρώτο παράγοντα)= V (B)(του 2ου παράγοντα)= α). Παρακώτω εµφανίζουµε 4 απο 21

30 αυτές και αφήνονται ως άσκηση οι υπόλοιπες 4. A B Γ E σ α α??? α? α? α? α? ψ α?? α? ψ?? α α Επιµεριστικοί µοι (σ 1 σ 2 ) σ 3 (σ 1 σ 3 ) (σ 2 σ 3 ) (σ 1 σ 2 ) σ 3 (σ 1 σ 3 ) (σ 2 σ 3 ) Σχόλιο. Για να ϐρούµε την Σ.Κ.Μ. σ δουλεύουµε ως εξής : Κοιτάµε τα ψ της στήλης του σ και χρησιµοποιώντας τις αντίστοιχες γραµµές κατασκευάζουµε την Σ.Κ.Μ. σ. Ισχύει : Σ.Κ.Μ. σ = (.Κ.Μ. σ ) Ας ϐρούµε για παράδειγµα την Σ.Κ.Μ της σ του παραδείγµατος Εχουµε,.Κ.Μ. σ = ((A B Γ) (A B Γ) (A B Γ) ( A B Γ) ( A B Γ)) οπότε, (.Κ.Μ. σ ) = (( A B Γ) ( A B Γ) ( A B Γ) (A B Γ) (A B Γ)) Σχόλιο. Εάν η.κ.μ. σ έχει 3 παράγοντες και η σ περιέχει n το πλήθος άτοµα, τότε η Σ.Κ.Μ. σ έχει 2 n 3 παράγοντες το πολύ! Γενικά, εάν η.κ.μ. σ έχει m το πλήθος διαζεύξεις τότε η Σ.Κ.Μ. σ περιέχει το πολύ 2 n m συζεύξεις, όπου n είναι το πλήθος των ατόµων που περιέχει η σ. Σχόλιο. Την σ ϑα την γράψουµε σε.κ.μ. (όταν ϑέλουµε να επαληθεύσουµε την σ) και ϑα την γράψουµε σε Σ.Κ.Μ. (όταν ϑέλουµε να διαψεύσουµε την σ) Νό- Ασκηση σ [( A B) Γ] [ ( A B) Γ] A B Γ Σ.Κ.Μ. σ.κ.μ. σ Για παράδειγµα, εάν V (A) = V (Γ) = V ( ) = ψ, V (B) = α V (σ) = ψ Σχόλιο. Μία πρόταση σε Σ.Κ.Μ. είναι ψευδής εαν και µόνον εάν µία τουλάχιστον σύζευξή της είναι ψευδής. Σχόλιο. Μία πρόταση σε.κ.μ. είναι αληθής εαν και µόνον εάν µία τουλάχιστον διάζευξή της είναι αληθής. 22

31 1.10 Συνεπές σύνολο προτάσεων και συνέπειες ενός (συνεπές) συνόλου Ορισµός Εστω Σ ένα σύνολο πεπερασµένο ή άπειρο από προτάσεις (το Σ ονοµάζεται εδώ και σύνολο υποθέσεων). Τότε, η σ είναι συνέπεια του Σ (και ϑα γράφουµε Σ = σ) εάν και µόνον εάν ισχύει ότι για κάθε ερµηνεία V η οποία επαληθεύει κάθε υπόθεση του Σ τότε αναγκαστικά επαληθεύει και την πρόταση σ. ηλαδή, Αν V (Σ) α τότε V (σ) = α (Γράφουµε συµβολικά Σ = σ). Για να δείξουµε Σ = σ χρησιµοποιούµε συνή- ϑως τις παρακάτω µεθόδους. Α Μεθοδος : Με αληθοπίνακες. Εδώ υποθέτουµε ότι το Σ είναι πεπερασµένο. Με αληθοπίνακες ελέγχουµε αν πράγµατι η σ είναι αλήθεια όποτε έχουµε µια ερµηνεία V (δηλ. µια γραµµή του αληθοπίνακα της Σ) που επαληθεύει κάθε υπόθεση(δηλ. κάθε πρόταση) που ανήκει στο Σ: V A B... σ 1 σ 2... σ n σ α α... α? Ασκηση Εχουµε την παρακάτω «ϐάση προσωπικών δεδοµένων» Ο Χρήστος αγαπάει την Μαρία ή αγαπάει την Κατερίνα. Εάν ο Χρήστος αγαπάει την Μαρία, τότε αγαπάει την Κατερίνα. Από τις παραπάνω υποθέσεις δείξτε το Συµπέρασµα : Ο Χρήστος αγαπάει την Κατερίνα. Λύση. Θέλουµε να δείξουµε µε αληθοπίνακες ότι } σ 1 = A B = σ = B σ 2 = A B Πράγµατι, A B σ 1 σ 2 σ α α α α α α ψ α ψ? ψ α α α α ψ ψ ψ α? 23

32 Τα? υποδηλώνουν ότι δεν µας ενδιαφέρει η τιµή της σ για τούτη την γραµ- µή(ερµηνεία) του αληθοπίνακα. Σχόλιο. 1. Εάν σ Σ τότε είναι προφανές ότι Σ = σ. 2. Εάν σ είναι ταυτολογία, τότε είναι προφανές ότι Σ = σ ανεξάρτητα από το Σ. (π.χ. Σ = ). 3. Εάν Σ =, τότε σ =ταυτολογίες (γιατί κάθε άλλη πρόταση µπορεί να ισχύει V (σ) = ψ) 4. Εάν το Σ περιέχει µία τ Σ αντίφαση(οπότε το Σ ειναι αντιφατικό δηλ. ασυνεπές), τότε κάθε πρόταση σ είναι συνέπεια του Σ! ηλαδή, Σ = σ. Για τον ίδιο λόγο αποφεύγοµαι να τις περιπτώσεις που το Σ αποδεικνύεται τελικά ασυνεπές. Απόδειξη. Επειδή η πρόταση Σ = σ είναι της µορφής εάν... τότε και επειδή η υπόθεση αυτής της συνεπαγωγής είναι πάντοτε ψευδής, έπεται ότι όλη η συνεπαγωγή αληθεύει. ηλαδή, Σ = σ. Παράδειγµα Να δειχθεί ότι A = B ( A). Λύση ος τρόπος (µε ορισµό): Εστω V τυχαία ερµηνεία : V (A) = a Εχουµε να απαντήσουµε στο ερώτηµα Οµως V ( B ( A)) = a? B ( A) B ( A) ( B) ( A) B ( ) A Οπότε, V (B ( ) A) = V (B) V ( ) V (A) = a και άρα ισχύει V ( B ( A)) = a. 24

33 2. 2 ος τρόπος (µε αληθοπίνακες): Α Β Σ = {A} B ( A) a a a a a a a ψ a a a ψ a a a a ψ ψ a a... ψ Από τον αληθοπίνακα παρατηρούµε ότι σε όλες τις γραµµές(οι πρώτες 4) που αληθεύουν οι προτάσεις του Σ = {A} τότε συγχρόνως και αναγκαστικά αληθεύει το συµπέρασµα B ( A). Άρα, πράγµατι, η πρόταση αυτή είναι συνέπεια του Σ. Ασκηση Σ = {A Γ, B, (A B) (Γ )} = σ = (A B) (Γ ) Λύση. Εδώ δεν χρειάζεται να ϕτιάξουµε όλο τον αληθοπίνακα για να διαπιστώσουµε ότι Σ = σ. Πράγµατι ϑα περιοριστούµε µόνο σε περιπτώσεις ερµηνειών που κάνουν όλες τις προτάσεις του Σ αληθινές. Για µια τέτοια ερµηνεία V ϑα πρέπει V (A Γ) = a δηλ. τα άτοµα A και Γ πρέπει να παίρνουν ακριβώς την ίδια αληθοτιµή και όµοια V (B ) = a και άρα τα άτοµα B και πρέπει να παίρνουν ακριβώς την ίδια αληθοτιµή. Τέτοιες περιπτώσεις ερµηνειών είναι µόνο 4: A B Γ A Γ B (A B) (Γ ) σ a a a a a a a a a ψ a ψ a a a ψ ψ a ψ a a a a ψ ψ ψ ψ a a ψ Άρα, από την 2η γραµµή διαπιστώνουµε ότι Σ = σ. Κανόνας της δυαδικής επίλυσης. Σ = {A B..., A B...,... } = B B... δηλ. µε άλλα λόγια, η σύγκρουση A(ενός παράγοντα του Σ) µε το A (ενός άλλου παράγοντα) µπορεί να επιλυθεί και να προκύψει ως (νέο)συµπέρασµα ένας παράγοντας που αποτελείται από τους στοιχειώδεις τύπους που έχουν αποµείνει και από τους δυο παράγοντες µετά την επίλυση.. 25

34 Κανόνας της πεπερασµένης σύζευξης. Εστω ότι το Σ είναι πεπερασµένο = {σ 1, σ 2,... σ n } και σ πρόταση, τότε Σ = σ αν και µόνο αν σ 1 σ 2... σ n = σ Παρατήρηση Εστω Σ πεπερασµένο. Τότε για να εφαρµόσουµε τον παραπάνω κανόνα γράφουµε κάθε πρόταση του Σ σε Σ.Κ.Μ. Παράδειγµα Σ = {σ 1, σ 2, σ 3 } Ας υποθέσουµε επιπλέον ότι σ 1 r 11 r 12 r 13 σ 2 r 21 r 22 r 23 r 24 σ 3 r 31 όπου όλα τα r ij είναι διαζεύξεις στοιχειωδών τύπων(δηλ. κάποιοι παράγοντες). Οπότε το Σ είναι λογικό ισοδύναµο µε µια µοναδική πρόταση δηλ. µε την συζευξη των 8 παραγόντων του. Σύµφωνα µε τον κανόνα έχουµε Σ = σ {σ 1, σ 2, σ 3 } = σ σ 1 σ 2 σ 3 = σ r 11 r 12 r 13 r 21 r 22 r 23 r 24 r 31 = σ. Προσέξτε ότι στα αριστερά υπάρχει µόνο µία πρόταση σε Σ.Κ.Μ.. Ισως χρειαστεί να γράψουµε και τη σ σε Σ.Κ.Μ. για να µπορέσουµε να τη συµπεράνουµε µε χρήση της µεθόδου της δυαδικής επίλυσης από το Σ. Παράδειγµα είξτε µε την µέθοδο της δυαδικής επίλυσης ότι {A B Γ, A B Γ, A B, A Γ} = Γ Λύση. (A B Γ) (A B Γ) (A B) ( A Γ) = Γ } {{ } } {{ } } {{ } } {{ } = A Γ A, δηλαδή 1 3 = A Γ 5 (µε επίλυση του B). 5 4 = Γ 6 (µε επίλυση του A). Πρόταση Εστω Σ = σ. Τότε (Σ = σ ανν Σ {σ } = σ) δηλαδή στις υποθέσεις µου Σ µπορώ να επισυνάψω οποιαδήποτε πρόταση σ που έχει αποδείξει η Σ σε κάποια στιγµή στο παρελθόν. Σύµβαση : Με συµβολίζω οποιαδήποτε αντίφαση. Ως γνωστό όλες οι αντιφάσεις είναι λογικά ισοδύναµες προτάσεις(µεταξύ τους) και άρα δεν έχει σηµασία ποια ακριβώς ϑα ϑεωρήσουµε. Για παράδειγµα µπορούµε να σκε- ϕτόµαστε ότι = A A. Πρόταση Εάν Σ = τότε αυτό σηµαίνει ότι το Σ είναι µή επαλη- ϑεύσιµο, δηλαδή δεν υπάρχει V που να επαληθεύει κάθε πρόταση του Σ. Με άλλα λόγια 26

35 Σ = αν και µόνο αν Σ ασυνεπές. Ορισµός Ενα σύνολο προτάσεων Σ λέγεται ασυνεπές ή µη επαλη- ϑεύσιµο εάν δεν υπάρχει ερµηνεία V που να επαληθεύει κάθε πρόταση του Σ. Πρόταση Σ = σ αν και µόνο αν (Σ {σ} ασυνεπές) και όµοια Σ = σ αν και µόνο αν (Σ { σ} συνεπές). ΠΡΟΣΟΧΗ! Αν Σ = σ τότε δεν έπεται ότι Σ = σ! Θεώρηµα (Συµπεράσµατος). Εστω Σ ένα σύνολο προτάσεων και σ 1, σ 2 δύο προτάσεις, τότε Σ {σ} = σ 2 αν και µόνο αν Σ = (σ 1 σ 2 ) Απόδειξη. ( ) : Θα δείξω ότι Σ = σ 1 σ 2. οποία επαληθεύει όλες τις σ Σ. Εστω λοιπόν V ερµηνεία η 1. 1 η περίπτωση : V (σ 1 ) = ψ, προφανώς V (σ 1 σ 2 ) = ψ ]V (σ 2 ) = a η περίπτωση : V (σ 1 ) = a, τότε προφανώς επαληθεύεται κάθε πρόταση του Σ {σ 1 }. Οµως, από ορισµό έχουµε Σ {σ 1 } = σ } {{ } 2 άρα }{{} a a αναγκαστηκά προκύπτει V (σ 2 ) = a. Συνολικά, V (σ 1 σ 2 ) = V (σ 1 ) ]V (σ 2 ) == a ( ) : ουλεύω όµοια, δηλαδή ϑέλω να δείξω ότι Σ {σ 1 } = σ Θεώρηµα (Συµπάγειας - 1 η µορφή). Εστω Σ ένα άπειρο σύνολο (υποθέσεων), τότε Σ = σ αν και µόνο αν κάποιο πεπερασµένο υποσύνολο σ 1, σ 2,..., σ n του Σ έτσι ώστε σ 1 σ 2... σ n = σ. Θεώρηµα (Συµπάγειας - 2 η µορφή). Εστω Σ άπειρο σύνολο (υπο- ϑέσεων). Τότε το Σ είναι συνεπές αν και µόνο αν για κάθε Σ υποσύνολο του Το Σ είναι συνεπές Σ (πεπερασµένο και µη κενό) το Σ είναι συνεπές. αν και µόνο αν υπάρχει V που Παράδειγµα Εστω Σ = {A 1, A 2, A 1 A 2, A 3, A 1 A 3, A 2 A 3, A 4,...} να επαληθεύει κάτο Σ είναι άπειρο σύνολο προτάσεων. Το Σ είναι συνεπές ; ϑε πρόταση σ Σ. Λύση. Θα χρησιµοποιήσουµε το Θεώρηµα Συµπάγειας : Χωρίς ϐλάβη της γενικότητας υποθέτουµε ότι Σ = {A 1, A 2,..., A n, A 1 A 2,..., A n 1 A n }. Αν ορίσουµε V (A 1 ) = V (A 2 ) =... = V (A n ) = a V (Σ ) = a. 27

36 Παράδειγµα είξτε ότι υπάρχει ένα δυαδικό δένδρο το οποίο είναι άπειρο. Λύση. A 1 = «δυαδικό δένδρο µε 1 τουλάχιστον κόµβο» A 2 = «δυαδικό δένδρο µε 2 τουλάχιστον κόµβους» A 3 = «δυαδικό δένδρο µε 3 τουλάχιστον κόµβους». Σ = {A 1, A 2, A 3,..., A 1 A 2, A 1 A 2 A 3,...} υαδικό δένδρο 1 /\ 2 3 / \ Αν V : V (Σ) = a, τότε η V ϑα είναι το Ϲητούµενο άπειρο δυαδικό δένδρο, δηλαδή ουσιαστικά Ϲητάµε να δείξουµε ότι το Σ είναι συνεπές. Αυτό είναι πολύ εύκολο µε το Θεώρηµα της Συµπάγειας. Για παράδειγµα µπορούµε να σχεδιάσουµε ένα δυαδικό δέντρο µε 7 κόµβους. Ασκηση είξτε ότι κάθε άπειρο δυαδικό δένδρο έχει αναγκαστηκά ένα άπειρο µονοπάτι. Λύση. Για σπίτι... Παράδειγµα Στο R, δείξτε ότι το S = {1 1 n ϕραγµένο σύνολο. : n Z+ } είναι πάνω Λύση. n = = 0 n = = 1 2 n = = 2 3 A 1 : A 2 : A n : 1 1 n 3. 28

37 Εστω Σ = {A 1, A 2,...} και Σ = {A 1, A 2,..., A n } πεπερασµένο υποσύνολό του. Εύκολα η V = Z + το ικανοποιεί διότι 1 1 n n 1 n 2 n 1 2. Άρα το (τυχαίο) πεπερασµένο υποσύνολο Σ είναι συνεπές και άρα από το Θεώρηµα Συµπάγειας το Σ είναι συνεπές. Απόδειξη της Πρότασης µε χρήση του Θεώρ. Συµπεράσµατος. Θέλουµε να δείξουµε ότι (Σ = σ) (Σ {σ} ασυνεπές). Εχουµε Σ = σ αν και µόνο αν Σ = (σ ) } {{ } αν και µόνο αν } {{ } Σ {σ} =. σ σ Θεώρ. Συµπεράσµατος Ασκηση είξτε ότι το Σ = {A 1, A 2, A 1 A 3, A 3 } είναι ασυνεπές. Λύση. 1 ος τρόπος : 2 3 = 8 γραµµές A 1 A 2 A 3 A 3 A 1 A 3 a a a ψ a..... εν υπάρχει γραµµή που να αληθεύουν όλες οι υποθέσεις µου. 2 ος τρόπος : Σ = {A 1, A 2, A 1 A } {{ } 3, A 3 } ασυνεπές T {σ} ασυνεπές T }{{} = ; σ T σ {A 1, A 2, A 1 A 3 } { A }{{} 1, A 2, A 1 A 3 } } {{ } a a } διότι V (A 1 ) = a V (A 1 A 3 ) = a ; = ( A 3 ) ; = A 3 Αυτό ισχύει V (A 1 ) ]V (A 3 ) = a δηλαδή a ]V (A 3 ) = a, άρα V (A 3 ) = a. 3 ος τρόπος : {A 1, A 2, A 1 A 3, A 3 } είναι ασυνεπές 29

38 { A }{{} 1, A 2, A }{{} 1 A 3, A } {{ } }{{} 3 σ 1 σ 2 σ 3 {A 2, } = σ 4 } επίλυση του A 1 επίλυση του A 3 = {A 2, A 3, A 3 } = Παρατήρηση Η συνέπεια {σ, σ τ} = τ ισχύει και λέγεται κανόνας Modus Ponens. Απόδειξη. Βλέπε Άσκηση Ασκηση είξτε ότι Σ = {B A, Γ, B, B Γ } = A B Λύση. Α Τρόπος : µε αληθοπίνακες. Β Τρόπος : Σ = A (Σ { A} = ) Γ Τρόπος : Με δυαδική επίλυση στο σύνολο Σ { B A, Γ, B, B Γ } Πιο συγκεκριµένα : Α Τροπος : (µε αληθοπίνακες) A B Γ B A Γ B B Γ A B a a a a a a a a a a a a ψ a ψ a a a a ψ a a a a a a a a ψ ψ a a a a a a ψ a a a a ψ a a ψ a ψ a ψ a a a ψ ψ a a a ψ a a ψ ψ ψ a a a ψ ψ a a a ψ a a a ψ a a ψ ψ ψ a a ψ a ψ a ψ a a a ψ a ψ ψ ψ a a a ψ ψ a a a a ψ a ψ ψ a ψ a ψ a a ψ ψ ψ a a a a a ψ ψ ψ ψ a a a ψ 30

39 Υπάρχουν µόνο 3 γραµµές του αληθοπίνακα στις οποίες επαληθεύονται όλες οι υποθέσεις ( ). Σε αυτές ακριβώς επαληθεύεται η A B. Β και Γ Τροπος : Σ {B A, Γ, B, B Γ } = A B(?) Σ { B A, Γ, B, B Γ } = A(?) Σ { A} { B A, Γ, B, B Γ, A} = (?) Οπότε παίρνουµε = B, (µε επίλυση του A, A από πρώτο και τελευταίο παράγοντα) = Γ, (µε επίλυση του παραπάνω B και του B του παράγοντα B Γ ) =, (µε επίλυση του Γ και Γ απ το προηγούµενο και το δεύτερο παράγοντα) = B, (µε επίλυση του και απ τον παραπάνω και τον τρίτο παράγοντα) =, (µε επίλυση του προηγούµενου B και του B που ϐρήκαµε παραπάνω). Με όµοιο τρόπο µπορεί να δείξει κάποιος ότι Σ = B άρα τέλος. Αλλιώς, Σ ; = A B αν και µόνο αν Σ { A B} = αν και µόνο αν Σ { A B} ασυνεπές δηλαδή, B } {{ A}, Γ, B, B Γ, A } {{ B} = (?) οπότε µε επίλυση του A στα παίρνουµε }{{} B, Γ, } {{ B}, B Γ οπότε µε επίλυση του B στα παίρνουµε { Γ } {{ }, }{{}, B Γ 31

40 και µε επίλυση του στα { Γ, B,, B Γ } } {{ } τις είχαµε από πριν άρα έχουµε ουσιαστικά συµπεράνει τη πρόταση ( B) ( ) ( Γ) (B Γ ) (B} {{ Γ } ) (B} {{ Γ } ) σ σ. σ σ Σύνοψη των σπουδαιότερων κανόνων για τις συνέπειες : Κανόνας απόθεσης : {σ, σ τ} (Modus Ponens) Θεώρηµα Συµπεράσµατος : Σ {σ 1 } = σ 2 αν και µόνο αν Σ = (σ 1 σ 2 ) Ενδιάµεσου αποτελέσµατος : Αν Σ = σ τότε (Σ = σ αν και µόνο αν Σ {σ } = σ) Επίλυσης : { σ 1 σ 2, σ 1 σ 3 } = σ 2 σ 3 Πεπερασµένου Συνόλου : Αν Σ = {σ 1, σ 2,..., σ n } τότε (Σ = σ αν και µόνο αν σ 1 σ 2... σ n = σ) Ταυτολογίας : Εστω σ 1 ταυτολογία. Τότε (Σ = σ 2 αν και µόνο αν Σ {σ 1 } = σ 2 ) Οι ταυτολογίες είναι συνέπειες κάθε συνόλου Σ. Παράδειγµα Επειδή σ 1 = A Γ A ταυτολογία έχουµε ότι Σ = σ 1 για κάθε σύνολο Σ. (Με συµβολίζουµε µια οποιαδήποτε αντιλογία) Σ { } = σ για κάθε Σ και πρόταση σ. Επίσης, Σ = ανν (Σ είναι ασυνεπές) ανν (υπάρχει πεπερασµένο και ασυνεπές Σ Σ.) 32

41 (Σ = σ) αν και µόνο αν Σ {σ} = αν και µόνο αν Σ {σ} είναι ασυνεπές. Με αντιθετοαντιστροφή έχουµε, Σ {σ} είναι συνεπές αν και µόνο αν Σ = σ ιάσπαση : Σ = Σ = Σ = Σ = Σ = σ 1 σ 2 σ 3... σ n αν και µόνο αν σ 1 και σ 2 και σ 3 και. σ n Παράδειγµα Υπάρχει περίπτωση Σ και σ ώστε να µην ισχύει κανένα από τα Σ = σ, Σ = σ. Παράδειγµα : Σ = {A B}, σ = A Λύση. Σ =? A Οχι! Πράγµατι ας ορίσουµε V (B) = a, V (σ) = V (A) = ψ V (A B) = a Σ =? A Οχι! Πράγµατι ας ορίσουµε V (A) = a, V (B) = a ή ψ V (A B) = a, V ( A) = ψ Ασκηση Να δειχθεί ότι η A Γ είναι συνέπεια του συνόλου υποθέσεων Σ = {(A B) Γ, A B}. Λύση. Σ = σ αν και µόνο αν Σ { σ} = A Γ A Γ (A B) Γ (A B) Γ A B Γ A B A B Οπότε το Σ αποτελείται από τους παρακάτω παράγοντες { A B Γ, A B} Με επίλυση του B στους δυο παραπάνω παράγοντες έχουµε ότι A Γ. 33

42 1.11 Σηµαντικοί Πίνακες του Beth Βασικοί Σηµαντικοί Πίνακες 1. Άρνηση 2. Σύζευξη 3. ιάζευξη 4. Μονή Συνεπαγωγή a ( σ) ψ σ a (σ 1 σ 2 ) a σ 1 a σ 2 a (σ 1 σ 2 ) /\ a σ 1 a σ 2 a (σ 1 σ 2 ) /\ ψ σ 1 aσ 2 ψ ( σ) a σ ψ (σ 1 σ 2 ) /\ ψ σ 1 ψ σ 2 ψ (σ 1 σ 2 ) ψ σ 1 ψ σ 1 ψ (σ 1 σ 2 ) a σ 1 ψ σ 2 5. ιπλή Συνεπαγωγή a (σ 1 σ 2 ) /\ a σ 1 ψ σ 1 a σ 2 ψ σ 2 ψ (σ 1 σ 2 ) /\ ψσ 1 aσ 1 aσ 2 ψσ 2 34

43 Παράδειγµα είξτε ότι η σ = [( A B) Γ] είναι επαληθεύσιµη, αλλά όχι ταυτολογία. Λύση. Η παραπάνω πρόταση γίνεται εύκολα επαληθεύσιµη µε V ( ) = a V (σ) = a Ας προσπαθήσουµε να ϐρούµε µια ερµηνεία που να την κάνει ψέµµατα οπότε ξεκινάµε το κτίσιµο ενός σηµαντικού πίνακα µε κορυφή ψ σ : ψ σ ψ ( A B) Γ ψ a ( A B) ψ Γ a ( A) a B ψ A Άρα, οι Ϲητούµενες ερµηνείες είναι όλες εκείνες για τις οποίες V 1 (A) = V 1 (Γ) = V 1 ( ) = ψ, V 1 (B) = a. Ασκηση Η Ασκηση µε διαφορετικά λόγια : Βρείτε όλες τις ερµηνείες V 1 που διαψεύδουν την σ. Ορισµός (Αντιφατικός κλάδος). Αντιφατικός κλάδος είναι ο κλάδος που περιέχει µία πρόταση µε 2 διαφορετικά πρόσηµα (συµβολίζεται µε x ) Παράδειγµα (Αντιφατικού κλάδου). a A ψ A x 35

44 Ασκηση Να ϐρεθούν όλες οι ερµηνείες V που επαληθεύουν την σ = [( A B) Γ]. Λύση. a σ / \ a ( A B) Γ a / \ ψ ( A B) a Γ ψ ( A) ψ B a A Εχουµε 4 µη αντιφατικούς κλάδους( ). Άρα υπάρχουν 4 κατηγορίες ερµηνειών που επαληθεύουν την σ. 1 η κατηγορία : V ( ) = a (ο δεξιός µη αντιφατικός κλάδος) 2 η κατηγορία : V (Γ) = a (ο µεσαίος µη αντιφατικός κλάδος) 3 η κατηγορία : V (A) = a, V (B) = ψ. (ο αριστερός µη αντιφατικός κλάδος) Ασκηση Βρείτε τις περιπτώσεις που η σ = (A A) (B (Γ )) επαληθεύεται. Λύση. a σ / \ a (A A) a (B (Γ )) / \ a A a B a (Γ ) a ( A) a ψ A a Γ x Εχουµε 2 µη αντιφατικούς κλάδους( ). Άρα υπάρχουν 2 κατηγορίες ερµηνειών. 36

45 1 η κατηγορία : V (B) = a 2 η κατηγορία : V (Γ) = V ( ) = a Ασκηση Να αποδειχθεί µε την µέθοδο των σηµαντικών πινάκων ο νόµος Pierce: σ = ψ [(A B) A] A Λύση. ψ σ a (A B) A ψ A / \ ψ (A B) a A x a A ψ B x Μέθοδος Κατασκευής Σηµαντικών Πινάκων Ξεκινάµε µε την κορυφή (του σηµαντικού πίνακα) προσηµασµένη δηλ. είτε a σ είτε ψ σ και προχωράµε επαγωγικά. Κάθε κόµβος του πίνακα είναι µια προσηµασµένη πρόταση. ιαλέγουµε ένα µη αντιφατικό κόµβο του πίνακα και τον αναπτύσσουµε χρησιµοποιώντας τους 10 ϐασικούς πίνακες. Αφού τον αναπτύξουµε δεν τον χρησιµοποιούµε ξανά. Εστω λοιπόν X κάποιος κόµβος (µη ατοµικός). Η ανάπτυξη του X γίνεται µε τον παρακάτω τρόπο : Επεκτείνουµε κάθε µη αντιφατικό κλάδο που διέρχεται από το X προσαρτώντας στο τέλος του (δηλ. στα ϕύλλα των κλάδων από τους οποίους διέρχεται ο X) ένα ατοµικό πίνακα µε κορυφή X. Το αποτέλεσµα είναι ϐέβαια ένα µακρύτερο δένδρο. 37

46 Συνεχίζουµε µε όµοιο τρόπο, ώσπου κάθε µη αντιφατικός κλάδος να µην περιέχει αχρησιµοποίητους κόµβους. Από τους µη αντιφατικούς κλάδους προκύπτουν ερµηνείες οι οποίες ικανοποιούν δηλ. επαληθεύουν ή διαψεύδουν την κορυφή ανάλογα ϕυσικά µε το πρόσηµο που αυτή έχει. Από τους αντιφατικούς κλάδους δεν προκύπτει καµµία ερ- µηνεία και άρα δεν παίζουν κανένα ϱόλο! Παράδειγµα Εξετάστε εάν ισχύει {(A B) Γ, A B, B Γ} = A B Λύση. Ξεκινάµε να ϕτιάξουµε ένα σηµαντικό πίνακα µε κορυφή το ψ σ = A B και κάτω από αυτήν κρέµονται όλες οι προτάσεις του Σ = {(A B) Γ, A B, B Γ} µε πρόσηµο α. Εάν ϐρούµε µη αντιφατικούς κλάδους, τότε η σ δεν είναι συνέπεια του Σ. Εάν όλοι οι κλάδοι είναι αντιφατικοί, τότε είναι πράγµατι συνέπεια. ψ (A B) a (A B) Γ a (A B) a (B Γ) a A ψ B / \ ψ (A B) a Γ a A a A ψ B(*) ψ B (*) / \ / \ ψ B a B ψ B a B ψ Γ a Γ ψ Γ a Γ x x x Υπάρχει µη αντιφατικός κλάδος άρα η σ δεν είναι συνέπεια. Μερικοί κόµβοι επαναλαµβάνονται στην κατασκευή ξανά όπως π.χ. οι (*) και γι αυτό το λόγο δεν είναι απαραίτητη να γίνει η ανάπτυξη του κόµβου a (A B). Παράδειγµα Μπορούµε από τον αριστερό µή αντιφατικό κλάδο του παραπάνω δέντρου να κατασκευάσουµε µια ερµηνεία που να διαψεύδει τη σ και να επαληθεύει το Σ: Ορίζουµε V (B) = ψ, V (A) = a, V (Γ) = ψ. 38

47 Παράδειγµα Να δειχθεί ότι το σύνολο {A B Γ, A B Γ, A B, A B, A Γ} είναι ασυνεπές. Λύση. a (A B Γ) a (A B Γ) a (A B) a ( A B) a ( A Γ) / \ a A a B a Γ / \ / \ / \ a A a B ψ Γ a A a B ψ Γ a A a B ψ Γ Παρατήρηση Οταν αναπτύξουµε πλήρως (συνεχίζοντας από τα ) το δένδρο παρατηρούµε ότι στο 5 ο επίπεδο όλοι οι κλάδοι είναι αντιφατικοί. Αυτό σηµαίνει ότι V που επαληθεύει του 5 πρώτους κόµβους και άρα το Σ είναι ασυνεπές. Παράδειγµα Να εξετασθεί ως προς την συνέπεια το Σ = {A (B Γ), A B, A Γ}. Λύση. Ξεκινάµε όπως και στην προηγούµενη άσκηση µε α Σ. a (A (B Γ)) a (A B) a (A Γ) / \ a A ψ A a B ψ B / \ / \ a A ψ A a A ψ A ψ Γ a Γ ψ Γ a Γ / \ x x / \ a A ψ A a A ψ A a (B Γ) ψ (B Γ) a (B Γ)ψ (B Γ) / \ x x ψ B a Γ a B x x ψ Γ x 39

48 Επειδή όλοι οι κλάδοι είναι αντιφατικοί, αυτό σηµαίνει ότι δεν γίνεται οι προτάσεις του Σ να αληθεύουν συγχρόνως, άρα το Σ είναι ασυνεπές υαδική επίλυση Ορισµός Εστω Σ ένα σύνολο προτάσεων σ 1, σ 2,..., σ n όπου όλες οι σ i είναι διαζεύξεις στοιχειωδών τύπων (Υποθέτουµε δηλ. ότι όλες οι σ i έχουν γραφεί σε συνολοθεωρητική µορφή). Εστω L άτοµο έτσι ώστε υπάρχουν προτάσεις σ i και σ j για τις οποίες ισχύει ότι L σ j και ( L) σ j, τότε µπορούµε να εξάγουµε σαν συµπέρασµα την πρόταση σ i σ j \ {L, L}. Την πρόταση αυτή τη λέµε επιλύουσα των σ i, σ j ως προς L και συµβολίζεται R L (σ i, σ j ). Παράδειγµα Εστω Σ = {σ 1, σ 2 }, µε και σ 1 = A Γ σ 1 = { A,, Γ}(σε συνολοθεωρητική µορφή) σ 2 = A Γ B σ 2 = {A, Γ, B}(σε συνολοθεωρητική µορφή) Τότε µπορούµε να κάνουµε επίλυση του A και να πάρουµε την σ 3 = R A (σ 1, σ 2 ) = {, Γ, Γ, B}. Προφανώς, η σ 3 είναι µια ταυτολογία. Με επίλυση του Γ παίρνουµε την σ 4 = R Γ (σ 1, σ 2 ) = { A, A,, B} = ( A) A ( B). Οµοια, η σ 4 είναι ταυτολογία. Ορισµός Εστω Σ ένα σύνολο προτάσεων (σε συνολοθεωρητική µορ- ϕή). Τότε η επιλύουσα του Σ είναι το σύνολο R Σ = Σ { όλες οι δυνατές επιλύουσες µεταξύ των προτάσεων του Σ}. Παράδειγµα : Σ = { {A, B, Γ}, {B, }, { A, } } } {{ } } {{ } } {{ } σ 1 σ 3 σ 2 R(Σ) = Σ {όλες οι δυνατές επιλύουσες µεταξύ των σ i } = {σ 1, σ 2, σ 3 } {R B (σ 1, σ 2 ), R A (σ 1, σ 3 ), R (σ 2, σ 3 )} = {σ 1, σ 2, σ 3, {A, Γ, }, { B, Γ, }, {B, A} } } {{ } } {{ } } {{ } σ 4 σ 5 σ 6 40

49 Οπότε, R 2 (Σ) = R(R(Σ)) = R({σ 1, σ 2, σ 3, σ 4, σ 5, σ 6 }) = {σ 1,..., σ 14 } όπου για παράδειγµα, R A (σ 3, σ 4 ) = {, Γ, } } {{ } σ 7 R A (σ 1, σ 6 ) = { B, Γ, B} } {{ } σ 7 R (σ 3, σ 4 ) = { A, A, Γ} } {{ } σ 7 R A (σ 3, σ 6 ) = {B, } } {{ } σ 8 R B (σ 5, σ 6 ) = { Γ,, A} } {{ } σ 9 R (σ 2, σ 5 ) = {B, Γ, B} } {{ } σ 7 R B (σ 2, σ 5 ) = {, Γ, } } {{ } σ 7 R (σ 4, σ 5 ) = {A, Γ, B} } {{ } σ 1 Ορισµός Εστω Σ = {σ 1, σ 2,..., σ n } και κάθε σ i, i = 1,..., n είναι ένας στοιχειώδης προγραµµατικός τύπος γραµµένος σε συνολοθεωρητική µορ- ϕή. Ορίζουµε R (Σ) = Σ R(Σ) R 2 (Σ)... R n (Σ)... = n=0r n (Σ). ηλαδή, το R (Σ) περιέχει όλες τις δυνατές επιλύσεις στοιχείων του Σ ή στοιχείων (δηλ. προτάσεων) που ανήκουν σε κάποια από τα R L (Σ). Παρατήρηση r R (Σ) αν και µόνο αν υπάρχει µια πεπερασµένη ακολουθία r 1,..., r n έτσι ώστε r n = r και κάθε ϐήµα r i είτε ανήκει στο Σ είτε προέκυψε µε δυαδική επίλυση(κάποιου ατόµου) από δυο προηγούµενα ϐήµατα r k, r j. Παράδειγµα ίνεται το Σ = {σ 1, σ 2 } µε σ 1 = A B Γ = {A, B, Γ} 41

50 σ 2 = B E = {B,, E} Να ϐρεθεί το R (Σ). Λύση. Εστω, σ 3 = R B (σ 1, σ 2 ) = {A, Γ,, E} R(Σ) = Σ {επιλύουσες (δύο οποιωνδήποτε) προτάσεων σ i, σ j του Σ} = Σ {R T (σ i, σ j ) : σ i, σ j Σ και T οποιαδήποτε ατοµική πρόταση} = Σ {R T (σ 1, σ 2 ) : T = B} = {σ 1, σ 2, σ 3 } Επειδή δεν µπορούν να γίνουν άλλες επιλύσεις, εύκολα µπορούµε να δείξου- µε ότι R (Σ) = {σ 1, σ 2, σ 3 }. Παράδειγµα Σ = {A B Γ, B, A } = {{A, B, Γ}, {B, }, { A, }} Να ϐρεθεί R (Σ) ( = όλες οι δυνατές επιλύσεις) Λύση. R (Σ) = {σ 1, σ 2, σ 3 } { R B (σ 1, σ 2 ), R } {{ } A (σ 1, σ 3 ), R } {{ } (σ 2, σ 3 ) } } {{ } { R A (σ 1, σ 6 ) } {{ } σ 7 ={ B, B } {{ } ταυτολογία σ 4 ={A, Γ, } σ 5 ={ B, Γ, } σ 6 ={B, A} B, σ } {{ } R 1 (Σ), R B (σ 1, σ 6 ) } {{ }, R A (σ 4, σ 6 ), R } {{ } } (σ {{ 5 6 ) } σ 8, Γ} σ 7 ={ A, A } {{ }, Γ} ταυτολογία ούτο καθ εξής. Σχόλιο. Εάν Σ πεπερασµένο τότε το R (Σ) είναι πεπερασµένο. σ 9 }... και Ορισµός σ προγραµµατικός τύπος και Σ σύνολο προτάσεων γραµµένο σε συνολοθεωρητική µορφή. Θα γράφουµε Σ = R σ (µέθοδος της δυαδικής επίλυσης) αν και µόνο αν σ R (Σ) Σχόλια. 1. Εάν Σ πεπερασµένο και ασυνεπές Σ = R. 42

51 2. Εάν Σ είναι πεπερασµένο και συνεπές το σύνολο των συνεπειών σ του Σ (µέσω της δυαδικής επίλυσης) είναι πεπερασµένο. Ορισµός Εστω σ µια οποιαδήποτε πρόταση γραµµένη σε Συζευκτική Κανονική Μορφή δηλ. είναι της µορφής σ = σ 1 σ 2... σ k όπου κάθε σ i είναι ένας προγραµµατικός τύπος. Θα γράφουµε Σ = R σ αν και µόνο αν Σ = R σ 1 Σ = R σ 2. Σ = R σ k Παράδειγµα είξτε ότι Σ = {B A, Γ, B, B Γ } = R A B Λύση. Άρα πρέπει να δείξουµε ότι Σ = R A Σ = R B A B = {{A}, {B}} σ 1 = B A B A = { B, A} σ 2 = Γ Γ = { Γ, } σ 3 = B B = {, B} σ 4 = B Γ = {B, Γ, } σ 5 = R B (σ 1, σ 3 ) = {A, } R 1 (Σ) σ 6 = R ( σ }{{} 2, σ 5 ) = {A, Γ} R 2 (Σ) }{{} Σ R 1 σ 7 = R Γ (σ 4, σ 6 ) = {A, B, } R 3 (Σ) σ 8 = R B (σ 7, σ 1 ) = {A, } R 4 (Σ) σ 9 = R (σ 5, σ 8 ) = {A} R 5 (Σ) σ 10 = R (σ 3, σ 4 ) = {B, Γ} R 1 (Σ) σ 11 = R Γ (σ 2, σ 10 ) = {B, } R 2 (Σ) σ 12 = R (σ 3, σ 11 ) = {B} R 3 (Σ) Άρα από σ 9 και σ 12 έχουµε το Ϲητούµενο. Σχόλιο. Ισχύει το αντίστοιχο του Θεωρήµατος του Συµπεράσµατος που µάθαµε για την µέθοδο της δυαδικής επίλυσης : (Σ {σ 1 } = R σ 2 ) αν και µόνο αν (Σ = R σ 1 σ 2 ) Σχόλιο. Εάν κάποια υπόθεση r Σ είναι γραµµένη σε Συζευκτική Κανονική Μορφή, έστω r = r 1 r 2... r k, τότε όταν έρχεται η στιγµή να 43

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q Σημειώσεις του Μαθήματος Μ2422 Λογική Κώστας Σκανδάλης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2010 Εισαγωγή Η Λογική ασχολείται με τους νόμους ορθού συλλογισμού και μελετά τους κανόνες βάσει των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008

2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 2 o Καλοκαιρινό σχολείο Μαθηµατικών Νάουσα 2008 Μικρό Θεώρηµα του Fermat, η συνάρτηση του Euler και Μαθηµατικοί ιαγωνισµοί Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Αύγουστος 2008 Αλεξανδρος Γ. Συγκελακης

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής Στοιχεία Προτασιακής Λογικής ιδάσκοντες: Φ. Αφράτη,. Φωτάκης,. Σούλιου Επιμέλεια διαφανειών:. Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Μαθηματικές Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά. Παράδειγµα άµεσης απόδειξης. Μέθοδοι αποδείξεως για προτάσεις της µορφής εάν-τότε. 08 - Αποδείξεις HY118- ιακριτά Μαθηµατικά Παρασκευή, 06/03/2015 Αντώνης Α. Αργυρός e-mail: argyros@csd.uoc.gr Το υλικό των διαφανειών έχει βασιστεί σε διαφάνειες του Kees van Deemter, από το University of Aberdeen 3/8/2015

Διαβάστε περισσότερα

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή

1. στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι αβελιανή οµάδα, δηλαδή KΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ιατεταγµένα σώµατα-αξίωµα πληρότητας Ένα σύνολο Σ καλείται διατεταγµένο σώµα όταν στο σύνολο Σ έχει ορισθεί η πράξη της πρόσθεσης ως προς την οποία το Σ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις σειρές

Σηµειώσεις στις σειρές . ΟΡΙΣΜΟΙ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Σηµειώσεις στις σειρές Στην Ενότητα αυτή παρουσιάζουµε τις βασικές-απαραίτητες έννοιες για την µελέτη των σειρών πραγµατικών αριθµών και των εφαρµογών τους. Έτσι, δίνονται συστηµατικά

Διαβάστε περισσότερα

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά

HY118- ιακριτά Μαθηµατικά HY118- ιακριτά Μαθηµατικά (Τσικνο)Πέµπτη, 12/02/2015 Το υλικό των Αντώνης διαφανειών Α. Αργυρός έχει βασιστεί σε διαφάνειες του e-mail: Kees argyros@csd.uoc.gr van Deemter, από το University of Aberdeen

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ

ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΑΝΩ ΜΕΓΙΣΤΑ ΚΑΤΩ ΦΡΑΓΜΑΤΑ Κασαπίδης Γεώργιος Μαθηµατικός Στο άρθρο αυτό µελετάµε την πιο χαρακτηριστική ιδιότητα του συνόλου R των πραγµατικών αριθµών. ΟΡΙΣΜΟΣ 1 Ένα σύνολο Α από πραγµατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ

Κεφάλαιο 9 ο Κ 5, 4 4, 5 0, 0 0,0 5, 4 4, 5. Όπως βλέπουµε το παίγνιο δεν έχει καµιά ισορροπία κατά Nash σε αµιγείς στρατηγικές διότι: (ΙΙ) Α Κ Κεφάλαιο ο Μεικτές Στρατηγικές Τώρα θα δούµε ένα παράδειγµα στο οποίο κάθε παίχτης έχει τρεις στρατηγικές. Αυτό θα µπορούσε να είναι η µορφή που παίρνει κάποιος µετά που έχει απαλείψει όλες τις αυστηρά

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής

Στοιχεία Προτασιακής Λογικής Μαθηματικές Προτάσεις Στοιχεία Προτασιακής Λογικής Διδάσκοντες: Φ. Αφράτη, Δ. Φωτάκης Επιμέλεια διαφανειών: Δ. Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Διαβάστε περισσότερα

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση

Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Η εξίσωση του Fermat για τον εκθέτη n=3. Μία στοιχειώδης προσέγγιση Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης 6 Απριλίου 2006 Περίληψη Θέµα της εργασίας αυτής, είναι η απόδειξη οτι η εξίσωση x 3 + y 3 = z 3 όπου xyz 0,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές

Κ. Ι. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ. Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ. Ιδιότητες & Εφαρµογές Κ Ι ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ Τοµέας Φυσικών Επιστηµών Σχολή Ναυτικών οκίµων ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Ιδιότητες & Εφαρµογές ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2013 ΟΡΙΖΟΥΣΕΣ Έστω 2 2 πίνακας: a b A= c d Όπως γνωρίζουµε, η ορίζουσα του Α είναι ο αριθµός a

Διαβάστε περισσότερα

e-mail@p-theodoropoulos.gr

e-mail@p-theodoropoulos.gr Ασκήσεις Μαθηµατικών Κατεύθυνσης Γ Λυκείου Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Μαθηµατικών e-mail@p-theodoropoulos.gr Στην εργασία αυτή ξεχωρίζουµε και µελετάµε µερικές περιπτώσεις ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης

Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Χρήστος Τσαγγάρης ΕΕ ΙΠ Τµήµατος Μαθηµατικών, Πανεπιστηµίου Αιγαίου Κεφάλαιο 5ο: Εντολές Επανάληψης Η διαδικασία της επανάληψης είναι ιδιαίτερη συχνή, αφού πλήθος προβληµάτων µπορούν να επιλυθούν µε κατάλληλες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ 1 ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Θετικής & Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Β ΜΕΡΟΣ (ΑΝΑΛΥΣΗ) ΚΕΦ ο : Όριο Συνέχεια Συνάρτησης Φυλλάδιο Φυλλάδι555 4 ο ο.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ.α) ΕΝΝΟΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ - ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ» ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ι (ΘΕ ΠΛΗ ) TEΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 4 Ιουνίου 7 Από τα κάτωθι Θέµατα καλείστε να λύσετε το ο που περιλαµβάνει ερωτήµατα από όλη την ύλη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής:

ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR. Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων. Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: ΣΕΙΡΕΣ TAYLOR Στην Ενότητα αυτή θα ασχοληθούµε µε την προσέγγιση συναρτήσεων µέσω πολυωνύµων Πολυώνυµο είναι κάθε συνάρτηση της µορφής: p( ) = a + a + a + a + + a, όπου οι συντελεστές α i θα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Επαναληπτικά θέματα στα Μαθηματικά προσανατολισμού-ψηφιακό σχολείο ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο -ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Απο το Ψηφιακό Σχολείο του ΥΠΠΕΘ Επιμέλεια: Συντακτική Ομάδα mathpgr Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις

Κεφάλαιο 5 Οι χώροι. Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος. 5.3 Ο Χώρος C Βάσεις Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο Ασκήσεις Σελίδα 1 από 6 Κεφάλαιο 5 Οι χώροι R και C Περιεχόµενα 5.1 Ο Χώρος R Πράξεις Βάσεις Επεξεργασµένα Παραδείγµατα Ασκήσεις 5. Το Σύνηθες Εσωτερικό Γινόµενο στο Ορισµοί Ιδιότητες Επεξεργασµένα Παραδείγµατα

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο Z των Ακεραίων : Z = {... 2, 1, 0, 1, 2, 3,... } Να σηµειώσουµε ότι οι φυσικοί αριθµοί είναι και ακέραιοι.

Το σύνολο Z των Ακεραίων : Z = {... 2, 1, 0, 1, 2, 3,... } Να σηµειώσουµε ότι οι φυσικοί αριθµοί είναι και ακέραιοι. 1 E. ΣΥΝΟΛΑ ΘΕΩΡΙΑ 1. Ορισµός του συνόλου Σύνολο λέγεται κάθε συλλογή πραγµατικών ή φανταστικών αντικειµένων, που είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο. Τα παραπάνω αντικείµενα λέγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07)

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) ΤΕΙ ΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Ι (2006-07) Επιµέλεια Σηµειώσεων : Βασιλειάδης Γεώργιος Καστοριά, εκέµβριος 2006

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος;

ΙΑΝΥΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΩΡΙΑΣ. Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; αλφάβητου επιγραµµισµένα µε βέλος. για παράδειγµα, Τι ονοµάζουµε µέτρο διανύσµατος; ΙΝΥΣΜΤ ΘΕΩΡΙ ΘΕΜΤ ΘΕΩΡΙΣ Τι ονοµάζουµε διάνυσµα; AB A (αρχή) B (πέρας) Στη Γεωµετρία το διάνυσµα ορίζεται ως ένα προσανατολισµένο ευθύγραµµο τµήµα, δηλαδή ως ένα ευθύγραµµο τµήµα του οποίου τα άκρα θεωρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Κατηγορηματικής Λογικής

Στοιχεία Κατηγορηματικής Λογικής Στοιχεία Κατηγορηματικής Λογικής ιδάσκοντες: Φ. Αφράτη,. Φωτάκης Επιμέλεια διαφανειών:. Φωτάκης Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Κατηγορηματική Λογική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ

ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ Θα ξεκινήσουµε την παρουσίαση των γραµµικών συστηµάτων µε ένα απλό παράδειγµα από τη Γεωµετρία, το οποίο ϑα µας ϐοηθήσει στην κατανόηση των συστηµάτων αυτών και των συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος.

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. Άρτια και περιττή συνάρτηση. Παράδειγµα: Η f ( x) Παράδειγµα: Η. x R και. Αλγεβρα Β Λυκείου Πετσιάς Φ.- Κάτσιος. ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Πριν περιγράψουµε πως µπορούµε να µελετήσουµε µια συνάρτηση είναι αναγκαίο να δώσουµε µερικούς ορισµούς. Άρτια και περιττή συνάρτηση Ορισµός : Μια συνάρτηση fµε πεδίο ορισµού Α λέγεται

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 4 ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ

2.3. Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 100 104 Α ΟΜΑ ΑΣ .3 Ασκήσεις σχ. βιβλίου σελίδας 00 04 Α ΟΜΑ ΑΣ. Έξι διαδοχικοί άρτιοι αριθµοί έχουν µέση τιµή. Να βρείτε τους αριθµούς και τη διάµεσό τους. Αν είναι ο ποιο µικρός άρτιος τότε οι ζητούµενοι αριθµοί θα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8

ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ΘΕΩΡΙΑ ΑΡΙΘΜΩΝ Ασκησεις - Φυλλαδιο 8 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/numbertheory/nt2014/nt2014.html https://sites.google.com/site/maths4edu/home/14

Διαβάστε περισσότερα

Aλγεβρα A λυκείου α Τομος

Aλγεβρα A λυκείου α Τομος Aλγ ε β ρ α A Λυ κ ε ί ο υ Α Τό μ ο ς Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Γενικό Λύκειο, Θετικές Επιστήμες Άλγεβρα Α Λυκείου, Α Τόμος Παναγιώτης Γριμανέλλης Στοιχειοθεσία-σελιδοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5)

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Εισαγωγή στον Κατηγορηματικό Λογισμό Σύνταξη Κανόνες Συμπερασμού Σημασιολογία ΕΠΛ 412 Λογική στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ Ένταξη των Τ.Π.Ε. στην διδασκαλία και τη µάθηση I) ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ Παύλος Γ. Σπυράκης (google: Paul Spirakis) Ερευνητικό Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις

Σηµειώσεις στις συναρτήσεις Σηµειώσεις στις συναρτήσεις 4 Η έννοια της συνάρτησης Ο όρος «συνάρτηση» χρησιµοποιείται αρκετά συχνά για να δηλώσει ότι ένα µέγεθος, µια κατάσταση κτλ εξαρτάται από κάτι άλλο Και στα µαθηµατικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών

5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Κεφάλαιο 5 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΩΝ 5.1 Συναρτήσεις δύο ή περισσοτέρων µεταβλητών Οταν ένα µεταβλητό µέγεθος εξαρτάται αποκλειστικά από τις µεταβολές ενός άλλου µεγέθους, τότε η σχέση που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών.

5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών. 5. Γεννήτριες Τυχαίων Αριθµών. 5.1. Εισαγωγή. Στο Κεφάλαιο αυτό θα δούµε πώς µπορούµε να δηµιουργήσουµε τυχαίους αριθµούς από την οµοιόµορφη κατανοµή στο διάστηµα [0,1]. Την κατανοµή αυτή, συµβολίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ 1. ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στόχος Να γνωρίζουν οι μαθητές: να αξιοποιούν το σύμβολο της συνεπαγωγής και της ισοδυναμίας να αξιοποιούν τους συνδέσμους «ή», «και» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συννενόηση μεταξύ των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX

(GNU-Linux, FreeBSD, MacOsX, QNX 1.7 διαταξεις (σελ. 17) Παράδειγµα 1 Θα πρέπει να κάνουµε σαφές ότι η επιλογή των λέξεων «προηγείται» και «έπεται» δεν έγινε απλώς για λόγους αφαίρεσης. Μπορούµε δηλαδή να ϐρούµε διάφορα παραδείγµατα στα

Διαβάστε περισσότερα

* τη µήτρα. Κεφάλαιο 1o

* τη µήτρα. Κεφάλαιο 1o Κεφάλαιο 1o Θεωρία Παιγνίων Η θεωρία παιγνίων εξετάζει καταστάσεις στις οποίες υπάρχει αλληλεπίδραση µεταξύ ενός µικρού αριθµού ατόµων. Άρα σε οποιαδήποτε περίπτωση, αν ο αριθµός των ατόµων που συµµετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων

Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Παράρτημα Α Μεταθέσεις και πίνακες μεταθέσεων Το παρόν παράρτημα βασίζεται στις σελίδες 671 8 του βιβλίου: Γ. Χ. Ψαλτάκης, Κβαντικά Συστήματα Πολλών Σωματιδίων (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος

Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue. Απόστολος Γιαννόπουλος Ανάλυση Fourier και Ολοκλήρωµα Lebesgue Απόστολος Γιαννόπουλος Τµήµα Μαθηµατικών Πανεπιστήµιο Αθηνών Αθήνα 2015 Περιεχόµενα 1 Μέτρο Lebesgue 3 1.1 Εξωτερικό µέτρο Lebesgue........................... 3

Διαβάστε περισσότερα

3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009

3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009 3 o Καλοκαιρινό Μαθηµατικό σχολείο Ε.Μ.Ε. Λεπτοκαρυά Πιερίας 2009 ιαιρετότητα και Ισοτιµίες Β και Γ Λυκείου Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης ags@math.uoc.gr Ιούλιος 2009 1 ιαιρετοτητα και Ισοτιµιες ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το

Διαβάστε περισσότερα

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών

2. Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Στοιχεία Πολυδιάστατων Κατανοµών Είναι φανερό ότι έως τώρα η µελέτη µας επικεντρώνεται κάθε φορά σε πιθανότητες που αφορούν µία τυχαία µεταβλητή Σε αρκετές όµως περιπτώσεις ενδιαφερόµαστε να εξετάσουµε

Διαβάστε περισσότερα

τέτοιες συναρτήσεις «πραγµατικές συναρτήσεις µε µία πραγµατική µεταβλητή». Σε αυτή

τέτοιες συναρτήσεις «πραγµατικές συναρτήσεις µε µία πραγµατική µεταβλητή». Σε αυτή Κεφάλαιο Ορίζουσες Η Συνάρτηση Ορίζουσα Είµαστε όλοι εξοικειωµένοι µε συναρτήσεις όπως η f(x) sin x και η f(x) x οι οποίες αντιστοιχίζουν έναν πραγµατικό αριθµό f(x) σε κάθε πραγµατική τιµή της µετα- ϐλητής

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Mathematics and its Applications, 5th

Mathematics and its Applications, 5th Μαθηµατικα για Πληροφορικη Εφαρµογες και τεχνικες Ηλιας Κουτσουπιάς Τµήµα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχετικα µε το µαθηµα Σχετικα µε το µαθηµα Το µαθηµα πραγµατευεται καποια ϑεµατα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΛΑΧΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ Ελαχιστοποίηση κόστους διατροφής Ηεπιχείρηση ζωοτροφών ΒΙΟΤΡΟΦΕΣ εξασφάλισε µια ειδική παραγγελίααπό έναν πελάτη της για την παρασκευή 1.000 κιλών ζωοτροφής, η οποία θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8. B 2.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία

ΜΑΘΗΜΑ 8. B 2.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία ΜΑΘΗΜΑ 8. B.3 Χρησιµοποιώντας Ευκλείδεια Γεωµετρία Θεωρία Ασκήσεις γ. τόπου και µεγιστο ελάχιστου Στις ασκήσεις αυτού του µαθήµατος χρησιµοποιούµε ανισωτικές σχέσεις από την Ευκλείδεια Γεωµετρία. Θυµίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β.

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. a β a β. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε.1 ΤΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ Στη παράγραφο αυτή θα γνωρίσουμε μερικές βασικές έννοιες της Λογικής, τις οποίες θα χρησιμοποιήσουμε στη συνέχεια, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, για τη σαφέστερη

Διαβάστε περισσότερα

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44.

11, 12, 13, 14, 21, 22, 23, 24, 31, 32, 33, 34, 41, 42, 43, 44. ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗΣ Η καταµετρηση ενος συνολου µε πεπερασµενα στοιχεια ειναι ισως η πιο παλια µαθηµατικη ασχολια του ανθρωπου. Θα µαθουµε πως, δεδοµενης της περιγραφης ενος συνολου, να µπορουµε να ϐρουµε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα

Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα 8 Συνέχεια συνάρτησης σε κλειστό διάστημα Α ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 Μια συνάρτηση f θα λέμε ότι είναι: i Συνεχής σε ένα ανοιχτό διάστημα (α,β) όταν είναι συνεχής σε κάθε σημείο του διαστήματος (α,β)

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ).

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Εποµένως η f είναι κοίλη στο διάστηµα (, 1] και κυρτή στο [ 1, + ). 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1 ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Βλέπε σχολικό βιβλίο σελίδα 194, το θεώρηµα ενδιάµεσων τιµών. Β. Βλέπε τον ορισµό στη σελίδα 279 του σχολικού βιβλίου. Γ. Βλέπε

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ Συναρτήσεις, Ορια, Συνέχεια ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 05 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούν µια σύνοψη της ϑεωρίας των συναρτήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά. Γ'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος

Μαθηματικά. Γ'Γυμνασίου. Μαρίνος Παπαδόπουλος Μαθηματικά Γ'Γυμνασίου Μαρίνος Παπαδόπουλος ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σας καλωσορίζω στον όµορφο κόσµο των Μαθηµατικών της Γ Γυµνασίου. Τα µαθηµατικά της συγκεκριµένης τάξης αποτελούν ίσως το αποκορύφωµα των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΑΛΓΕΒΡΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Ε.1 I. 1. α 2 = 9 α = 3 ψ p: α 2 = 9, q: α = 3 Σύνολο αλήθειας της p: Α = {-3,3}, Σύνολο αλήθειας της q: B = {3} A B 2. α 2 = α α = 1 ψ p: α 2 = α, q: α = 1 Σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αγαπητοί συνάδελφοι, Φίλοι µαθητές και µαθήτριες Η καινούργια µας σειρά βιβλίων µε τον τίτλο ΒΙΒΛΙΟµαθήµατα δηµιουργήθηκε από µια ιδέα µας για το περιοδικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 )

Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ. 3.1 Η έννοια της παραγώγου. y = f(x) f(x 0 ), = f(x 0 + x) f(x 0 ) Κεφάλαιο 3 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ 3.1 Η έννοια της παραγώγου Εστω y = f(x) µία συνάρτηση, που συνδέει τις µεταβλητές ποσότητες x και y. Ενα ερώτηµα που µπορεί να προκύψει καθώς µελετούµε τις δύο αυτές ποσοτήτες είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4

Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο 4 Αλγεβρικες οµες Ι Ασκησεις - Φυλλαδιο ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://users.uoi.gr/abeligia/algebraicstructuresi/asi.html Τρίτη 6 Νοεµβρίου 0 Ασκηση. Θεωρούµε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος

Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Σελίδα από 5 Κεφάλαιο 6 Παράγωγος Στο κεφάλαιο αυτό στόχος µας είναι να συνδέσουµε µία συγκεκριµένη συνάρτηση f ( ) µε µία δεύτερη συνάρτηση f ( ), την οποία και θα ονοµάζουµε παράγωγο της f. Η τιµή της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών

Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών TINΑ ΒΡΕΝΤΖΟΥ www.ma8eno.gr www.ma8eno.gr Σελίδα 1 Πρόσθεση, αφαίρεση και πολλαπλασιασμός φυσικών αριθμών Στους πραγματικούς αριθμούς ορίστηκαν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ εσµευµένη Πιθανότητα

ΙΙΙ εσµευµένη Πιθανότητα ΙΙΙ εσµευµένη Πιθανότητα 1 Λυµένες Ασκήσεις Ασκηση 1 Στρίβουµε ένα νόµισµα δύο ϕορές. Υποθέτοντας ότι και τα τέσσερα στοιχεία του δειγµατοχώρου Ω {(K, K, (K, Γ, (Γ, K, (Γ, Γ} είναι ισοπίθανα, ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 7 ιδασκοντες: Ν. Μαρµαρίδης - Α. Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ. Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://www.math.uoi.gr/ abeligia/linearalgebrai/lai.html

Διαβάστε περισσότερα

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση

Μονοτονία - Ακρότατα - 1 1 Αντίστροφη Συνάρτηση 4 Μονοτονία - Ακρότατα - Αντίστροφη Συνάρτηση Α. ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μονοτονία συνάρτησης Μια συνάρτηση f λέγεται: Γνησίως αύξουσα σ' ένα διάστημα Δ του πεδίου ορισμού της, όταν για οποιαδήποτε,

Διαβάστε περισσότερα

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι:

Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: Κατανοµές ειγµατοληψίας 1.Εισαγωγή Οι θεµελιώδεις έννοιες που απαιτούνται στη Επαγωγική Στατιστική (Εκτιµητική, ιαστήµατα Εµπιστοσύνης και Έλεγχοι Υποθέσεων) είναι: 1. Στατιστικής και 2. Κατανοµής ειγµατοληψίας

Διαβάστε περισσότερα

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα;

µηδενικό πολυώνυµο; Τι ονοµάζουµε βαθµό του πολυωνύµου; Πότε δύο πολυώνυµα είναι ίσα; ΘΕΩΡΙΑ ΠΟΛΥΩΝΥΜΩΝ 1. Τι ονοµάζουµε µονώνυµο Μονώνυµο ονοµάζεται κάθε γινόµενο το οποίο αποτελείται από γνωστούς και αγνώστους (µεταβλητές ) πραγµατικούς αριθµούς. Ο γνωστός πραγµατικός αριθµός ονοµάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΑΙΧΝΙ ΙΟΥ ΣΤΟ SCRATCH ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ

ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΑΙΧΝΙ ΙΟΥ ΣΤΟ SCRATCH ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΑΙΧΝΙ ΙΟΥ ΣΤΟ SCRATCH ΒΗΜΑ ΠΡΟΣ ΒΗΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΠΑΙΧΝΙ ΙΟΥ Το παιχνίδι θα αποτελείται από δυο παίκτες, οι οποίοι θα βρίσκονται αντικριστά στις άκρες ενός γηπέδου δεξιά και αριστερά, και µια µπάλα.

Διαβάστε περισσότερα

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x.

x 2 = x 2 1 + x 2 2. x 2 = u 2 + x 2 3 Χρησιµοποιώντας το συµβολισµό του ανάστροφου, αυτό γράφεται x 2 = x T x. = x T x. Κεφάλαιο 4 Μήκη και ορθές γωνίες Μήκος διανύσµατος Στο επίπεδο, R 2, ϐρίσκουµε το µήκος ενός διανύσµατος x = (x 1, x 2 ) χρησιµοποιώντας το Πυθαγόρειο ϑεώρηµα : x 2 = x 2 1 + x 2 2. Στο χώρο R 3, εφαρµόζουµε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. της f : A. Rούτε εύκολη είναι ούτε πάντοτε δυνατή. Για τις συναρτήσεις f (x) = x ηµ x και ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ

ΕΥΡΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ. της f : A. Rούτε εύκολη είναι ούτε πάντοτε δυνατή. Για τις συναρτήσεις f (x) = x ηµ x και ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΥΡΕΣΗ ΣΥΝΟΛΟΥ ΤΙΜΩΝ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ Έστω fµια συνάρτηση µε πεδίο ορισµού το Α. Το σύνολο των τιµών της είναι f( A) { R = υπάρχει (τουλάχιστον) ένα A : f () = }. Ο προσδιορισµός του συνόλου τιµών f( A) της

Διαβάστε περισσότερα

QR είναι ˆx τότε x ˆx. 10 ρ. Ποιά είναι η τιµή του ρ και γιατί (σύντοµη εξήγηση). P = [X. 0, X,..., X. (n 1), X. n] a(n + 1 : 1 : 1)

QR είναι ˆx τότε x ˆx. 10 ρ. Ποιά είναι η τιµή του ρ και γιατί (σύντοµη εξήγηση). P = [X. 0, X,..., X. (n 1), X. n] a(n + 1 : 1 : 1) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ I (22 Σεπτεµβρίου) ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1ο ΘΕΜΑ 1. Αφού ορίσετε ακριβώς τι σηµαίνει πίσω ευσταθής υπολογισµός, να εξηγήσετε αν ο υ- πολογισµός του εσωτερικού γινοµένου δύο διανυσµάτων

Διαβάστε περισσότερα

4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ

4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ 1 4.2 4.3 ΕΥΚΛΕΙ ΕΙΑ ΙΑΙΡΕΣΗ ΙΑΙΡΕΤΟΤΗΤΑ ΘΕΩΡΙΑ 1. Θεώρηµα Αν α, β ακέραιοι µε β 0, τότε υπάρχουν µοναδικοί ακέραιοι κ και υ, έτσι ώστε α = κβ + υ µε 0 υ < β. 2. Τέλεια διαίρεση Αν το υπόλοιπο υ της Ευκλείδειας

Διαβάστε περισσότερα

5.2 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟ ΟΣ

5.2 ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟ ΟΣ 5. ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΟ ΟΣ ΘΕΩΡΙΑ. Ορισµός Μια ακολουθία λέγεται αριθµητική πρόοδος, αν και µόνο αν κάθε όρος της προκύπτει από τον προηγούµενο του µε πρόσθεση του ίδιου πάντοτε αριθµού.. Μαθηµατική έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής

Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής Η γεωµετρική εποπτεία στην παρουσίαση της απόλυτης τιµής Η µέθοδος άξονα-κύκλου: µια διδακτική πρόταση για την επίλυση εξισώσεων και ανισώσεων µε απόλυτες τιµές στην Άλγεβρα της Α Λυκείου ηµήτριος Ντρίζος

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3

Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου 3 Γραµµικη Αλγεβρα Ι Επιλυση Επιλεγµενων Ασκησεων Φυλλαδιου ιδασκοντες: Ν Μαρµαρίδης - Α Μπεληγιάννης Βοηθος Ασκησεων: Χ Ψαρουδάκης Ιστοσελιδα Μαθηµατος : http://wwwmathuoigr/ abeligia/linearalgebrai/laihtml

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ

ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ I. ΣΥΝΟΛΑ 1.Τι ονοµάζεται σύνολο; Σύνολο ονοµάζεται κάθε συλλογή αντικειµένων, που προέρχονται από την εµπειρία µας ή την διανόηση µας, είναι καλά ορισµένα και διακρίνονται το ένα από το άλλο.

Διαβάστε περισσότερα

Λογικοί πράκτορες. Πράκτορες βασισµένοι στη γνώση

Λογικοί πράκτορες. Πράκτορες βασισµένοι στη γνώση Λογικοί πράκτορες Πράκτορες βασισµένοι στη γνώση Βάση γνώσης (knowledge base: Σύνολο προτάσεων (sentences Γλώσσα αναπαράστασης της γνώσης Γνωστικό υπόβαθρο: «Αµετάβλητο» µέρος της ΒΓ Βασικές εργασίες:

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÏÑÏÓÇÌÏ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÏÑÏÓÇÌÏ ΘΕΜΑ Α ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ Β 6 ΜΑΪΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α Θεωρία (θεώρ Frmat) σχολικό βιβλίο, σελ 6-6 Α Θεωρία (ορισµός) σχολικό βιβλίο, σελ 8 Α3 ΘΕΜΑ Β α β γ δ ε Σ Σ Λ Λ Σ B Έχουµε από υπόθεση

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E.

Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ. Ορισµός 2 A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Ι. ΠΡΑΞΕΙΣ A. ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Ορισµός Έστω E ένα µη κενό σύνολο. Κάθε απεικόνιση f: E x E E λέγεται εσωτερική πράξη επί του E. Παραδείγµατα:. Η ισότητα x y = x y είναι µια πράξη επί του *. 2. Η ισότητα

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσες που περιγράφονται από Κανονικές Εκφράσεις

Γλώσσες που περιγράφονται από Κανονικές Εκφράσεις Κανονικές Εκφράσεις Στοιχειώδεις Κανονικές Εκφράσεις Κανονικές Εκφράσεις Γλώσσες που περιγράφονται από Κανονικές Εκφράσεις ηµιουργία Κανονικών Εκφράσεων Παραδείγµατα Κανονικών Εκφράσεων Τις Κανονικές εκφράσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο κύριος στόχος αυτού του κεφαλαίου είναι να δείξουµε ότι η ολοκλήρωση είναι η αντίστροφη πράξη της παραγώγισης και να δώσουµε τις βασικές µεθόδους υπολογισµού των ολοκληρωµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 1 Για τις ερωτήσεις 1-4 θεωρήσατε τον ακόλουθο γράφο. Ποιές από τις παρακάτω προτάσεις αληθεύουν και ποιές όχι;

ΑΣΚΗΣΗ 1 Για τις ερωτήσεις 1-4 θεωρήσατε τον ακόλουθο γράφο. Ποιές από τις παρακάτω προτάσεις αληθεύουν και ποιές όχι; ΘΕΜΑΤΑ ΔΕΝΔΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΠΛΗ0 ΑΣΚΗΣΗ Για τις ερωτήσεις - θεωρήσατε τον ακόλουθο γράφο. Ποιές από τις παρακάτω προτάσεις αληθεύουν και ποιές όχι; Β Ε Α 6 Δ 5 9 8 0 Γ 7 Ζ Η. Σ/Λ Δυο από τα συνδετικά

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο

Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Θεωρία Υπολογισμού και Πολυπλοκότητα Μαθηματικό Υπόβαθρο Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Σύνολα Συναρτήσεις και Σχέσεις Γραφήματα Λέξεις και Γλώσσες Αποδείξεις ΕΠΛ 211 Θεωρία

Διαβάστε περισσότερα

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46

Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο... 7. 3. Δειγματικός χώρος Ενδεχόμενα... 42 Εύρεση δειγματικού χώρου... 46 ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Από το Γυμνάσιο στο Λύκειο................................................ 7 1. Το Λεξιλόγιο της Λογικής.............................................. 11. Σύνολα..............................................................

Διαβάστε περισσότερα

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

9o Γεν. Λύκειο Περιστερίου ( 3.1) ΚΥΚΛΟΣ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙ 3 ο : KΩΝΙΚΕΣ ΤΜΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤ/ΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΥ ( 3.) ΚΥΚΛΣ Γνωρίζουµε ότι ένας κύκλος (, ρ) είναι ο γεωµετρικός τόπος των σηµείων του επιπέδου τα οποία απέχουν µια ορισµένη απόσταση ρ από ένα

Διαβάστε περισσότερα

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β.

sup B, τότε υπάρχουν στοιχεία α A και β B µε α < β. ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ & ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Εξετάσεις στη Μαθηµατική Ανάλυση Ι Φεβρουαρίου, 3 Θ. (α ) Εστω A, B µη κενά ϕραγµένα σύνολα πραγµατικών αριθµών. είξτε ότι αν inf A

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΩΝ του Παν. Λ. Θεοδωρόπουλου 0 Η Θεωρία Πιθανοτήτων είναι ένας σχετικά νέος κλάδος των Μαθηματικών, ο οποίος παρουσιάζει πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά στοιχεία. Επειδή η ιδιαιτερότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. Εισαγωγή

Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. Εισαγωγή Εισαγωγή Εργαστήριο ΨΗΦΙΑΚΗ ΛΟΓΙΚΗ Ξεκινάµε την εργαστηριακή µελέτη της Ψηφιακής Λογικής των Η/Υ εξετάζοντας αρχικά τη µορφή των δεδοµένων που αποθηκεύουν και επεξεργάζονται οι υπολογιστές και προχωρώντας

Διαβάστε περισσότερα

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4 x2 - x1. x = x2 x1 . . 1

1.1.3 t. t = t2 - t1 1.1.4  x2 - x1. x = x2 x1 . . 1 1 1 o Κεφάλαιο: Ευθύγραµµη Κίνηση Πώς θα µπορούσε να περιγραφεί η κίνηση ενός αγωνιστικού αυτοκινήτου; Πόσο γρήγορα κινείται η µπάλα που κλώτσησε ένας ποδοσφαιριστής; Απαντήσεις σε τέτοια ερωτήµατα δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις

Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Μετασχηµατισµοί Laplace, Αναλογικά Συστήµατα, ιαφορικές Εξισώσεις 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως έχουµε δει, για να προσδιορίσουµε τις αποκρίσεις ενός κυκλώµατος, πρέπει να λύσουµε ένα σύνολο διαφορικών

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας

Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Σηµειώσεις Γραµµικής Άλγεβρας Κεφάλαιο Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων και Πίνακες Εισαγωγή στα Συστήµατα Γραµµικών Εξισώσεων Η µελέτη των συστηµάτων γραµµικών εξισώσεων και των λύσεών τους είναι ένα από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΑ. 0 : Παραγοντοποιώ αριθµητή και παρονοµαστή και διώχνω τους παράγοντες x, x 0 που προκύπτουν.

ΟΡΙΑ. 0 : Παραγοντοποιώ αριθµητή και παρονοµαστή και διώχνω τους παράγοντες x, x 0 που προκύπτουν. ΟΡΙΑ Πηλίκα πολυωυµικώ µε µορφή 0 0 : Παραγοτοποιώ αριθµητή και παροοµαστή και διώχω τους παράγοτες, 0 που προκύπτου Περιπτώσεις µε ρίζες µορφής 0 0 Περιπτώσεις στις οποίες χρειάζεται α πολλαπλασιάσω µε

Διαβάστε περισσότερα

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex

Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Γραµµικός Προγραµµατισµός - Μέθοδος Simplex Η πλέον γνωστή και περισσότερο χρησιµοποιηµένη µέθοδος για την επίλυση ενός γενικού προβλήµατος γραµµικού προγραµµατισµού, είναι η µέθοδος Simplex η οποία αναπτύχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί.

Κεφάλαιο 2: ιατάξεις και Συνδυασµοί. Κεφάλαιο : ιατάξεις και Συνδυασµοί. Περιεχόµενα Εισαγωγή Βασική αρχή απαρίθµησης ιατάξεις µε και χωρίς επανατοποθέτηση Συνδυασµοί Ασκήσεις Εισαγωγή Μέχρι το τέλος αυτού του κεφαλαίου ϑα ϑεωρούµε πειράµατα

Διαβάστε περισσότερα

1.4 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ

1.4 ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ 1 1. ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΘΕΩΡΙΑ 1. Θεώρηµα γνησίως αύξουσας Αν µία συνάρτηση είναι παραγωγίσιµη σ ένα διάστηµα και για κάθε εσωτερικό σηµείο του ισχύει f () > 0 τότε η f είναι γνησίως αύξουσα στο.

Διαβάστε περισσότερα

Αφιέρωση Στα παιδιά µας Στους µαθητές που ατενίζουν µε αισιοδοξία το µέλλον

Αφιέρωση Στα παιδιά µας Στους µαθητές που ατενίζουν µε αισιοδοξία το µέλλον Αφιέρωση Σταπαιδιάµας Στουςµαθητέςπουατενίζουν µεαισιοδοξίατοµέλλον Φίληµαθήτρια,φίλεµαθητή Τοβιβλίοαυτόέχειδιπλόσκοπό: Νασεβοηθήσειστηνάρτιαπροετοιµασίατουκαθηµερινούσχολικού µαθήµατος. Νασουδώσειόλατααπαραίτηταεφόδια,ώστενααποκτήσειςγερές

Διαβάστε περισσότερα

1.2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ

1.2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ 1 1.2 ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΘΕΩΡΙΑ 1. Πρόσθεση : Είναι µία πράξη, µε την οποία όταν µας δώσουν δύο φυσικούς αριθµούς α και β βρίσκουµε έναν τρίτο αριθµό γ που τον συµβολίζουµε

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος

1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος Έλεγχοι Υποθέσεων 1. Εισαγωγή Ο έλεγχος υποθέσεων αναφέρεται στις ιδιότητες µιας άγνωστης παραµέτρους του πληθυσµού: Ο κατηγορούµενος είναι αθώος µ = 100 Κάθε υπόθεση συνοδεύεται από µια εναλλακτική: Ο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ

Εκπαιδευτικός Οµιλος ΒΙΤΑΛΗ Λογική και Προτασιακός Λογισµός ρ. Κωνσταντίνος Κυρίτσης Μακράς Στοάς 7 & Εθνικής Αντιστάσεως Πειραιάς 185 31 16 Μαρτίου 2009 Περίληψη Οι παρούσες σηµειώσεις αποτελούν µια σύντοµη εισαγωγή στην Λογική

Διαβάστε περισσότερα