Θυρεοειδική οφθαλµοπάθεια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Θυρεοειδική οφθαλµοπάθεια"

Transcript

1 12 Θυρεοειδική οφθαλµοπάθεια Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτη και Μεταβολισμού, Νοσοκομείο «Παναγία» Θεσσαλονίκη ΕΙΣΑΓΩΓΗ θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια αποτελεί τη συχνότερη εξωθυρεοειδική εκδήλωση της νόσου του Graves (1), η οποία στη σοβαρότερη μορφή της επηρεά- Η ζει αρνητικά και επιδεινώνει την ποιότητα ζωής των ασθενών (2-4). Ωστόσο παρά τη μεγάλη πρόοδο που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια στην κατανόηση της φύσης της νόσου εξακολουθούν να υπάρχουν σήμερα αντικρουόμενες απόψεις τόσο στην παθογένεια όσο και στην αντιμετώπιση της. Αλλά ακόμη αναφορικά και με την ονοματολογία της δεν υπάρχει ομοφωνία καθόσον στη βιβλιογραφία έχουν καταγραφεί αρκετές διαφορετικές ονομασίες με συχνότερες την οφθαλμοπάθεια του Graves (Graves ophthalmopathy), τη θυρεοειδική οφθαλμική νόσο (thyroid eye disease), την οφθαλμοπάθεια που σχετίζεται με το θυρεοειδή (thyroid-associated ophthalmopathy),τη θυρεοειδική κογχοπάθεια (thyroid orbitopathy),την κογχοπάθεια του Graves (Graves orbitopathy) και την απλούστερη θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια (thyroid ophthalmopathy). H τελευταία ίσως αντιστοιχεί καλύτερα στην πάθηση γιατί αν και αυτή τις περισσότερες φορές συνυπάρχει με τον υπερθυρεοειδισμό της νόσου του Graves, μπορεί να συμβεί και σε υποθυρεοειδικούς ασθενείς με θυρεοειδίτιδα Hashimoto ή ακόμα και σε ευθυρεοειδικά άτομα χωρίς πρόσφατο ή προηγούμενο ιστορικό θυρεοειδικής υπερ- ή υπολειτουργίας (ευθυρεοειδική νόσος του Graves, euthyroid Graves disease) (1,5). ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Η θυρεοειδική οφθαλμοπάθεια (ΘΟ) είναι μια αυτοάνοση διαταραχή της οποίας ο ακριβής παθογενετικός μηχανισμός δεν έχει πλήρως διευκρινισθεί (6). Η αυτοάνοση αιτιολογία της νόσου τεκμηριώνεται από ανάλογα ιστοπαθολογικά ευρήματα. Η ΘΟ χαρακτηρίζεται από αύξηση του όγκου των εξοφθάλμιων μυών καθώς και του οπισθοβολβικού λιπώδους και συνδετικού ιστού (1). Η διόγκωση των εξοφθάλμιων μυών οφείλεται στην αυξημένη από τους οφθαλμικούς ινοβλάστες παραγωγή γλυκοζαμινογλυκανών (GAGs), οι οποίες ως γνωστό χαρακτηρίζονται -163-

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ από την υδροφιλία τους (7). Οι βιοψίες των προσβεβλημένων εξοφθάλμιων μυών έχουν δείξει μία αξιοσημείωτη διάταση του διάμεσου διαστήματος των μυϊκών ινών από ίνες κολλαγόνου και ένα κοκκώδες άμορφο υλικό που περιέχει υαλουρονικό οξύ (8). Έχει βρεθεί ότι στον οπισθοβολβικό συνδετικό ιστό το ποσό των GAGs ανά γραμμάριο νωπού ιστού σε ασθενείς με ΘΟ είναι 254 μg/g, ενώ σε φυσιολογικά άτομα είναι μόνο 150 μg/g (9). Αυτό το υψηλότερο ποσό των GAGs οφείλεται κυρίως σε αυξημένη ποσότητα θειικής χονδροϊτίνης και υαλουρονικού οξέως (10,11). Επιπλέον, η αύξηση του όγκου του οπισθοβολβικού συνδετικού ιστού οφείλεται στη διήθηση του από ανοσοκύτταρα, κυρίως Τ-λεμφοκύτταρα (12,13). Σύμφωνα με την κυριαρχούσα αντίληψη τα Τ-λεμφοκύτταρα αναγνωρίζουν ένα αντιγόνο που είναι κοινό τόσο στο θυρεοειδή αδένα όσο και στον οπισθοβολβικό ιστό (14). Η μετανάστευση τους στον οπισθοβολβικό ιστό διευκολύνεται από την παρουσία, είτε τοπικά είτε συστηματικά, κυκλοφορούντων μορίων προσκόλλησης (15), τα οποία με τη σειρά τους βρίσκονται κάτω από τον έλεγχο κυτταροκινών και μπορεί να σχετίζονται με τη δραστηριότητα της νόσου (16). Οι κυτταροκίνες αυτές εκκρίνονται από τα ενεργοποιημένα CD4 T-λεμφοκύτταρα και προκαλούν την επίταση της αυτοάνοσης διεργασίας ενεργοποιώντας είτε κυτταροτοξικά CD4 T- λεμφοκύτταρα ή β-λεμφοκύτταρα (17). Η αντίδραση η οποία κυριαρχεί είναι κυρίως του τύπου T helper type 1 (Th1) με παραγωγή ιντερλευκίνης-2, ιντερφερόνης-γ και του ογκονεκρωτικού παράγοντα α (TNF-a) αν και έχουν εντοπισθεί και ιντερλευκίνες οι οποίες αυξάνονται σε αντίδραση τύπου T helper type 2 (Th2), όπως ιντερλευκίνη-4, ιντερλευκίνη-5 και ιντερλευκίνη-10 (6,13). Οι κυτταροκίνες αυτές έχουν βρεθεί να είναι αυξημένες στον ορό των αρρώστων με νόσο του Graves (18,19) ενώ έχουν ανακαλυφθεί και σε προσβεβλημένους κογχικούς ιστούς (20,21). Έχει αναφερθεί ότι η διάρκεια της νόσου αντιπροσωπεύει έναν σημαντικό αποφασιστικό παράγοντα του προφίλ των Τ κυττάρων που ανευρίσκονται στον κόγχο (22). Φαίνεται ότι οι Th1 κυτταροκίνες επικρατούν νωρίς στην ΘΟ ενώ οι Th2 κυτταροκίνες είναι πιο άφθονες αργότερα. Είναι προς το παρόν άγνωστο εάν αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να προάγει κάποιες αλλαγές στην ιστική αντίδραση που συνδέεται με την πρόοδο της ΘΟ. Οι ενεργοποιημένοι από τις κυτταροκίνες κογχικοί ινοβλάστες υπερπαράγουν επίσης υαλουρονάνη (23), μία GAG που αντιπροσωπεύει το περισσότερο από το μεταχρωματικό υλικό που συσσωρεύεται στους κόγχους στην ΘΟ (24). Πρόσφατα αναφέρθηκε ότι οι Th1 και Th2 κυτταροκίνες ασκούν μία διιστάμενη επίδραση στην παραγωγή PGE2 και σύνθεση υαλουρονάνης από τους κογχικούς ινοβλάστες (25). Οι εκκρινόμενες κυτταροκίνες επάγουν την έκφραση των αντιγόνων του συμπλέγματος της μείζονος ιστοσυμβατότητας τύπου 2 και των πρωτεϊνών θερμικής καταπληξίας που είναι απαραίτητες για την αναγνώριση του αντιγόνου (15) καθώς και την έκφραση του διακυτταρικού μορίου προσκόλλησης τύπου 1 (26) που είναι απαραίτητο για τη στρατολόγηση των Τ-λεμφοκυττάρων στον τόπο της αυτοάνοσης αντίδρασης. Οι κογχικοί ινοβλάστες -164-

3 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε πολλές προφλεγμονώδεις δράσεις των κυτταροκινών. Οι κυτταροκίνες αυτές ασκούν διπλή δράση στους οπισθοβολβικούς ινοβλάστες, αφενός προκαλούν τον πολλαπλασιασμό τους και αφετέρου διεγείρουν τη σύνθεση και έκκριση GAGs απ αυτούς (27). Οι ινοβλάστες με τη σειρά τους συμβάλλουν στη διαιώνιση του φαύλου κύκλου της αυτοάνοσης αντίδρασης προστατεύοντας τα Τ-λεμφοκύτταρα από την απόπτωση (28). Οι οπισθοβολβικοί ινοβλάστες περιλαμβάνουν και ένα κυτταρικό υποπληθυσμό, τα προλιποκύτταρα, τα οποία κάτω από την επίδραση μιας ιδιαίτερης ορμονικής διέγερσης διαφοροποιούνται σε λιποκύτταρα που με τη σειρά τους μπορεί να συμμετέχουν στον αυξημένο όγκο του οπισθοβολβικού λιπώδους ιστού (29). Με βάση αυτόν τον παθογενετικό μηχανισμό φαίνεται ότι ρόλο κλειδί στην έκλυση της αυτοάνοσης αντίδρασης παίζει το κοινό αντιγόνο μεταξύ του θυρεοειδή αδένα και των οφθαλμών, που κατά τους περισσότερους ερευνητές είναι ο υποδοχέας της TSH (TSH-R) (27). Η άποψη αυτή ενισχύεται από μελέτες στις οποίες φαίνεται να υπάρχει μία άμεση σχέση μεταξύ των επιπέδων των αντισωμάτων έναντι των TSH-R (TSAbs) και τόσο της επίπτωσης (30) όσο και της σοβαρότητας της ΘΟ (31). Η συσχέτιση μάλιστα αυτή εξακολουθεί να υπάρχει και μετά τη χορήγηση αντιφλεγμονώδους θεραπείας και την επίτευξη ευθυρεοειδισμού (32). Από την άλλη μεριά στην παθογένεια της ΘΟ δεν υπάρχει μάλλον γενετική προδιάθεση παρά την ελαφρώς πιο συχνή εμφάνιση του αντιγόνου HLA DPB1* 201 σε ασθενείς με κλινικά έκδηλη ΘΟ (31). ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Το 50% περίπου των ασθενών με νόσο Graves δεν φαίνεται να έχει κλινικά ευρήματα ΘΟ, αλλά στην πλειοψηφία αυτών χρησιμοποιώντας την αξονική τομογραφία, τη μαγνητική τομογραφία ή μετρώντας την ενδοφθάλμια πίεση μπορεί να βρεθούν υποκλινικές διαταραχές (33). Η επίπτωση της ΘΟ φαίνεται ότι ελαττώνεται τα τελευταία χρόνια για λόγους που δεν είναι ξεκάθαροι αλλά θα μπορούσε να αποδοθεί στην εγκαιρότερη διάγνωση του υπερθυρεοειδισμού. Αυτή σχετίζεται πιθανώς με τη χρησιμοποίηση πιο ευαίσθητων αντιδραστηρίων μέτρησης της TSH από το τέλος της δεκαετίας του 80. Σοβαρή μορφή της ΘΟ ανευρίσκεται μόνο στο 3-5% των αρρώστων (1). Η ΘΟ μπορεί να είναι αμφοτερόπλευρη (85-95% των ασθενών) ή ετερόπλευρη (5-15%) και στις αμφοτερόπλευρες περιπτώσεις η οφθαλμική προσβολή είναι συχνά ασυμμετρική (1). Το φύλο έχει πολύ μικρή επίδραση στον κίνδυνο εμφάνισης της ΘΟ (34). Όσον αφορά την ηλικία εμφάνισης της ΘΟ η συχνότητα της παρουσιάζει ένα διφασικό μοντέλο, μεταξύ και ετών στις γυναίκες και μεταξύ και ετών στους άνδρες (35). Η μέση ηλικία εμφάνισης της ΘΟ είναι ελαφρώς υψηλότερη στους άνδρες. Η ΘΟ έχει την τάση να είναι πιο σοβαρή σε αρρώστους μεγαλύτερης ηλικίας καθώς επίσης και στους άνδρες φαίνεται να υπάρχει πιο σοβαρή οφθαλμική συμμετοχή απ ότι στις γυναίκες (33). Σε επιβεβαίωση αυτής της θεωρίας μία μελέτη έδειξε ότι η σχέση -165-

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ γυναικών/ανδρών ήταν 9.3 σε αρρώστους με ήπια ΘΟ, 3.2 σε αυτούς με μέσης βαρύτητας ΘΟ και 1.4 σε αυτούς με σοβαρού βαθμού ΘΟ (36). Σε μία άλλη μελέτη η σχέση γυναικών/ανδρών ήταν 3.4 στους υπερθυρεοειδικούς αρρώστους χωρίς εμφανή οφθαλμική συμμετοχή, 2.1 σε αυτούς με ΘΟ και 0.7 σε αυτούς με ευθυρεοειδική νόσο του Graves (5). Η νόσος του Graves είναι σπάνια πριν την ηλικία των 10 ετών και πολύ σπάνια πριν την ηλικία των 5 ετών (37). Έχει αναφερθεί ότι η ετήσια επίπτωση της είναι 0.79/ παιδιά στη Δανία (38) αλλά σε άλλη μελέτη σε Ασιατικό πληθυσμό βρέθηκε να είναι 6.5/ παιδιά (39). Η επίπτωση της ΘΟ στα παιδιά είναι όμως παρόμοια (33-70%) τόσο στο Δυτικό όσο και στον Ασιατικό πληθυσμό (40,41), σπάνια σε ηλικία μικρότερη των 10 ετών (41), πολύ λιγότερο συχνή απ ότι στους ενήλικες (42) και με μικρότερη σοβαρότητα (42-46). Είναι πιο πιθανό να παρουσιάσει αυτόματη ύφεση απ ότι στους ενήλικες, στην πλειοψηφία των αρρώστων δεν απαιτείται θεραπεία παρά μόνο υποστηρικτική παρέμβαση (46), αλλά αν χρειασθεί θεραπεία η αντιμετώπιση της είναι σε γενικές γραμμές παρόμοια με αυτή των ενηλίκων (47,48). ΧΡΟΝΟΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ Υπάρχει μία στενή συσχέτιση μεταξύ του χρόνου εμφάνισης της ΘΟ και του υπερθυρεοειδισμού της νόσου του Graves καθόσον στο 60-85% των αρρώστων και οι δύο καταστάσεις επισυμβαίνουν μέσα σε διάστημα 18 μηνών περίπου η μία από την άλλη (1,49). Σε μία πρόσφατη μελέτη ο υπερθυρεοειδισμός προηγήθηκε της ΘΟ στο 44,5% των αρρώστων από 1-60 μήνες (μέσος όρος 8 μήνες) ενώ παρουσιάστηκε ταυτόχρονα στο υπόλοιπο 55,5% (50). Η ΘΟ μπορεί να προηγείται ή να ακολουθεί την εμφάνιση του υπερθυρεοειδισμού και μπορεί ακόμη να συσχετίζεται και με άλλη μορφή θυρεοειδικής δυσλειτουργίας. Σε μία μελέτη αναφέρεται ότι σε 120 περιπτώσεις ΘΟ το 90% των αρρώστων είχε υπερθυρεοειδισμό, το 0.8% είχε υποθυρεοειδισμό, το 3.3% είχε θυρεοειδίτιδα Hashimoto και το 5.9% είχε ευθυρεοειδισμό (51). ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Η φυσική ιστορία της ΘΟ δεν έχει κατανοηθεί επαρκώς μέχρι σήμερα. Οι παρατηρήσεις του Rundle πριν μερικές δεκαετίες (52,53) φαίνεται ότι ακόμα δίνουν μία αληθινή εικόνα της εξέλιξης της νόσου. Έτσι λοιπόν η ΘΟ ξεκινάει με μία αρχική ενεργό φάση προϊούσας επιδείνωσης η οποία φθάνει σε μία κορύφωση που διαρκεί για μήνες ή ακόμα και για χρόνια (plateau) και ακολουθείται από μια μερική ύφεση και μια στατική φάση, στην οποία όμως οι όποιες υπολειμματικές αλλοιώσεις (π.χ. πρόπτωση, στραβισμός που οφείλεται στην ίνωση των εξοφθάλμιων μυών) έχουν πολύ μικρή πιθανότητα να εμφανίσουν περαιτέρω βελτίωση ή επιδείνωση (17). Εάν το μοντέλο αυτό είναι σωστό είναι προφανές ότι η δραστηριότητα -166-

5 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ (activity) της νόσου δεν είναι ούτε συνώνυμη ούτε ταυτόχρονη με τη σοβαρότητα (severity) της νόσου, δηλαδή ένας ασθενής μπορεί να έχει σοβαρή ΘΟ αλλά η νόσος να έχει ολοκληρώσει την πορεία της. Έτσι στην καμπύλη του Rundle η γραμμή που δείχνει τη σοβαρότητα της νόσου δεν επανέρχεται ποτέ στο επίπεδο εκκίνησης της. Η υποθετική συσχέτιση μεταξύ σοβαρότητας και δραστηριότητας της νόσου στη φυσική ιστορία της ΘΟ παρουσιάζεται στην εικόνα 1 (54). Σε μία παλαιότερη μελέτη παρακολουθήθηκαν και επανεκτιμήθηκαν 104 άρρωστοι 15 ή και περισσότερα χρόνια μετά την αρχική εκδήλωση της νόσου (52). Ο εξόφθαλμος δεν άλλαξε σε 75 αρρώστους και στα 2/3 αυτών η εμπλοκή των εξοφθάλμιων μυών παρέμεινε η ίδια. Σε μία νεώτερη μελέτη, κατά την οποία παρακολουθήθηκαν 101 ασθενείς για περίοδο 5 ετών, βρέθηκε ότι το 64% αυτών παρουσίασε αυτόματη βελτίωση, το 22% είχε αμετάβλητη κλινική εικόνα και το 14% επιδεινώθηκε (55). Η ΘΟ φαίνεται να είναι λιγότερο συχνή και λιγότερο σοβαρή απ ότι στο παρελθόν. Έτσι έχει αναφερθεί ότι υπάρχει σημαντική μείωση της συχνότητας εμφάνισης των οφθαλμικών εκδηλώσεων από 57% το 1960 στο 35% το 1990, καθώς επίσης και ελάττωση της εμφάνισης των σοβαρών μορφών της νόσου (56). Οι λόγοι αυτής της μείωσης δεν είναι ξεκάθαροι. Είναι πιθανό να παίζουν ρόλο, όπως αναφέρθηκε ήδη, τόσο η εγκαιρότερη διάγνωση και η σωστότερη αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού από τους ενδοκρινολόγους όσο και η ευαισθητοποίηση των οφθαλμιάτρων για τη συσχέτιση μεταξύ των πρώιμων και ήπιων οφθαλμικών αλλαγών και της θυρεοειδικής δυσλειτουργίας. Εικόνα 1. Hypothetical relationship between disease activity and disease severity in the natural history of Graves ophthalmopathy -167-

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ Το σχεδιάγραμμα πρόληψης της ΘΟ παρουσιάζεται στην εικόνα 2 (33). Η πρωτοπαθής πρόληψη συνίσταται στην αποφυγή όλων των παραγόντων κινδύνου ούτως ώστε να μην εμφανισθεί καθόλου η νόσος. Η δευτεροπαθής πρόληψη αφορά τα αρχικά στάδια της νόσου, όταν αυτή είναι ακόμα ασυμπτωματική και όταν η έγκαιρη έναρξη αντιμετώπισης μπορεί να εμποδίσει την επιδείνωση της. Στο σημείο αυτό υπάρχουν αρκετά προβλήματα καθόσον δεν υπάρχουν καλοί ειδικοί δείκτες στον ορό των αρρώστων που θα μπορούσαν να καθορίσουν την έγκαιρη διάγνωση της υποκλινικής ΘΟ. Υπάρχουν όμως εντούτοις καλές ενδείξεις στην ασυμπτωματική ΘΟ σε αρρώστους με νόσο του Graves χωρίς κλινικά στοιχεία από τους οφθαλμούς. Έχει βρεθεί ότι σαν ομάδα αυτοί οι άρρωστοι έχουν ελαφρώς υψηλότερες τιμές πρόπτωσης από τους υγιείς μάρτυρες, η ενδοφθάλμια πίεση στην προς τα πάνω βλεμματική θέση είναι παθολογικά αυξημένη στο 61% αυτών (57) και οι εξοφθάλμιοι μύες τους ανευρίσκονται διογκωμένοι στο υπερηχογράφημα ή στην αξονική τομογραφία των οφθαλμικών κόγχων σε ποσοστό % (58). Περίπου το 1/3 των αρρώστων με ΘΟ έχει περάσει μία φάση υπερθυρεοειδισμού στο παρελθόν κατά την οποία δεν υπήρχαν εμφανείς οφθαλμικές αλλαγές. Η παρέμβαση σε αυτή την ασυμπτωματική φάση της ΘΟ μπορεί να εμποδίσει την εξέλιξη της νόσου. Μετά την πρώτη αναφορά των Hagg και Asplund (59) υπάρχουν αρκετές άλλες μελέτες που τεκμηριώνουν την ισχυρή συσχέτιση που υπάρχει μεταξύ καπνίσματος και ΘΟ (14,60,61). Έτσι έχει αναφερθεί ποσοστό 48% καπνιστών σε αρρώστους με νόσο του Graves χωρίς ΘΟ και ποσοστό 64% σε αυτούς με ΘΟ (62). Σε μία πρόσφατη προοπτική μελέτη 253 αρρώστων με νόσο του Graves,το κάπνισμα συνδεόταν με 1.3 φορά αύξηση του κινδύνου εμφάνισης κλινικής οφθαλμοπάθειας και 2.6 και 3.1 φορές αύξηση του κινδύνου εμφάνισης πρόπτωσης και διπλωπίας αντίστοιχα (63). Ενδιαφέρον στοιχείο της μελέτης αυτής είναι επίσης το ότι οι κίνδυνοι αυτοί συνδέονταν με τους ενεργούς καπνιστές και ότι οι πρώην καπνιστές είχαν μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης ΘΟ. Μερικές μελέτες μάλιστα αναφέρουν ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ ΘΟ και αριθμού τσιγάρων (59,64) καθώς επίσης και μεταξύ καπνίσματος και σοβαρότητας της ΘΟ (65). Έτσι έχει αναφερθεί ότι ο σχετικός κίνδυνος για την εμφάνιση πρόπτωσης και διπλωπίας για τους καπνιστές 1-10 τσιγάρων ημερησίως είναι 1.8 και ανεβαίνει στο 3.8 όταν η κατανάλωση αυξάνεται τσιγάρα ημερησίως και στο 7.0 για καπνιστές πάνω από 20 τσιγάρα ημερησίως (63). Ο σχετικός κίνδυνος στους βαρείς καπνιστές εξαφανίζεται με τη διακοπή του καπνίσματος, γεγονός που καταδεικνύει ότι η αποφυγή ή η διακοπή της χρήσης νικοτίνης είναι η καλύτερη πρόληψη της ΘΟ (33). Έχει καταδειχτεί επίσης ότι το κάπνισμα μειώνει ή και καθυστερεί τις ευεργετικές δράσεις της θεραπευτικής ακτινοβόλησης του κόγχου και της χορήγησης γλυκορτικοειδών σε ασθενείς με ΘΟ (6,64). Σε μία μελέτη (66) το ποσοστό των αρρώστων που απάντησαν στη θεραπεία ήταν σημαντικά διαφορετικό στους καπνιστές απ ότι στους μη καπνι

7 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ στές (68% και 94% αντίστοιχα) ενώ σε άλλη πρόσφατη μελέτη οι άρρωστοι που κάπνιζαν περισσότερα από 20 τσιγάρα την ημέρα παρουσίασαν επιδείνωση της ΘΟ μετά την αντιφλεγμονώδη θεραπεία σε σχέση με τους μη καπνιστές (67). Επίσης έχει αναφερθεί ότι το ποσοστό υποτροπής της νόσου του Graves μετά τη λήξη της αντιθυρεοειδικής αγωγής, είναι διπλάσιο (49%) στους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές (24%) (68). Ένα άλλο μέτρο πρόληψης της ΘΟ είναι η επίτευξη και διατήρηση του ευθυρεοειδισμού, καθόσον έχει δειχτεί ότι τόσο ο υπερθυρεοειδισμός όσο και ο υποθυρεοειδισμός (ήπιος ή βαρύς) μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την πορεία της ΘΟ (69-72). Είναι ευρέως αποδεκτό ότι η φαρμακευτική αντιθυρεοειδική αγωγή (73) και η ολική θυρεοειδεκτομή (74) δεν επηρεάζουν την εξέλιξη της ΘΟ αλλά η χορήγηση θεραπευτικής δόσης ραδιενεργού ιωδίου για την αντιμετώπιση του υπερθυρεοειδισμού ενέχει ένα μικρό αλλά σαφή κίνδυνο επιδείνωσης της (75,76). Σε μία μεγάλη μελέτη (77) βρέθηκε ότι το ποσοστό επιδείνωσης της ΘΟ ήταν πολύ μεγαλύτερο μετά τη χορήγηση θεραπευτικής δόσης ραδιενεργού ιωδίου (33%) παρά μετά τη θεραπεία με αντιθυρεοειδικά φάρμακα (10%) ή την εγχείρηση (16%). Σε άλλη μελέτη βρέθηκε ότι από τους 150 αρρώστους που πήραν θεραπευτική δόση ραδιενεργού ιωδίου οι 23 παρουσίασαν επιδείνωση της ΘΟ, η οποία ήταν παροδική στους 15 αλλά μόνιμη στους υπόλοιπους 8, που χρειάστηκαν μάλιστα και θεραπεία (73). Φαίνεται όμως ότι το γεγονός αυτό συμβαίνει σε ένα μικρό μόνο ποσοστό αρρώστων, οι οποίοι πιθανώς έχουν και άλλους παράγοντες κινδύνου για επιδείνωση της ΘΟ. Τέτοιοι μπορεί να είναι το κάπνισμα, η προϋπάρχουσα ΘΟ, ο σοβαρός υπερθυρεοειδισμός πριν τη χορήγηση ραδιενεργού ιωδίου, τα υψηλά επίπεδα αντισωμάτων έναντι των TSH-R και τα υψηλά επίπεδα της TSH πριν ή και μετά τη λήψη του ραδιενεργού ιωδίου (33). Ο μικρός αυτός κίνδυνος εξαφανίζεται με την ταυτόχρονη χορήγηση γλυκοκορτικοειδών από του στόματος (78) και/ή με την έγκαιρη χορήγηση θυροξίνης σύντομα μετά τη λήψη του ραδιενεργού ιωδίου για την αποφυγή του υποθυρεοειδισμού (79). Η άποψη όμως ότι η χορήγηση ραδιενεργού ιωδίου μπορεί να επιδεινώσει τη ΘΟ δεν γίνεται αποδεκτή από όλους τους συγγραφείς (80) οι οποίοι βασίζονται κυρίως σε αποτελέσματα αναδρομικής και μη ελεγχόμενης μελέτης (81). Συμπερασματικά η πολυπαραγοντική αυτή διαταραχή, στην οποία εμπλέκονται τόσο ενδογενείς όσο και εξωγενείς παράγοντες, μπορεί μόνο μερικώς να προληφθεί (82)

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ Εικόνα 2. Primary, secondary, and tertiary prevention of Graves ophthalmopathy (GO) ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ (σοβαρότητα δραστηριότητα) Τα σημεία και συμπτώματα της ΘΟ μπορεί να είναι από υποκειμενικά ή ήπια (επιπεφυκίτιδα, δακρύρροια, αίσθημα ξένου σώματος, φωτοφοβία, περιοφθαλμικό οίδημα, ανάσπαση βλεφάρων lig lag) έως σοβαρά (εξόφθαλμος, διπλωπία, σοβαρή φλεγμονώδης αντίδραση, κερατίτιδα, συμπιεστική οπτική νευροπάθεια, απώλεια όρασης) και έχουν από μακρού ταξινομηθεί από την Αμερικανική Θυρεοειδολογική Εταιρεία (83). (Σταδιοποίηση NOSPECS, Πίνακας 1). Αυτή η ταξινόμηση είναι χρήσιμη μόνο στην περιγραφή της έκτασης της οφθαλμικής εμπλοκής αλλά δεν είναι χρήσιμη στην παρακολούθηση της προόδου της νόσου καθόσον η μετάβαση από το ένα στάδιο στο άλλο δεν είναι πάντα προϊούσα και αναγκαστική. Στο στάδιο 1 υπάρχει σπασμός των άνω βλεφάρων, που συνήθως υποχωρεί με την επίτευξη του ευθυρεοειδισμού. Το στάδιο 2 χαρακτηρίζεται από τη συμμετοχή των μαλακών ιστών με περικογχικό οίδημα, συμφόρηση ή ερυθρότητα του επιπεφυκότα και οίδημα του επιπεφυκότα (χύμωση). Στο στάδιο 3 υπάρχει πρόπτωση, όπως αυτή εκτιμάται από τη μέτρηση με το εξοφθαλμόμετρο του Hertel. Το ανώτερο φυσιολογικό όριο για τη λευκή φυλή είναι τα 20 mm, για την κίτρινη τα 18 mm ενώ για τη μαύρη τα 22 mm. Στο στάδιο 4 έχουμε συμμετοχή των μυών. Ο μυς που προσβάλλεται συχνότερα είναι ο κάτω ορθός με αποτέλεσμα τον περιορισμό της προς τα άνω βλεμματικής κίνησης. Δεύτερος σε συχνότητα προσβολής είναι ο έσω ορθός με αποτέλεσμα τον περιορισμό της πλάγιας βλεμματικής κίνησης. Ο άνω και ο πλάγιος ορθός προσβάλλονται σπανιότερα και ο άνω λοξός πολύ σπάνια (84). Στο στάδιο 5 υπάρχει προσβολή του κερατοειδούς χιτώνα (κερατίτις) και στο στάδιο 6 απώλεια της όρασης από βλάβη του οπτικού νεύρου

9 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ Πίνακας 1: Σταδιοποίηση NOSPECS της θυρεοειδικής οφθαλµοπάθειας Για την εκτίμηση της δραστηριότητας της ΘΟ αρχικά προτάθηκε ένας δείκτης κλινικής δραστηριότητας (clinical activity score-cas) ο οποίος συμπεριλάμβανε 10 διαφορετικά στοιχεία (85). Αργότερα όμως ο δείκτης αυτός τροποποιήθηκε ελαφρά από μία ad hoc επιτροπή τεσσάρων Θυρεοειδολογικών Εταιρειών (Αμερικανική, Ευρωπαϊκή, Λατινο-αμερικανική και Ασίας Ωκεανίας). Περιλαμβάνει επτά μόνο στοιχεία (Πίνακας 2) και χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί ιδίως η φλεγμονώδης δραστηριότητα της ΘΟ καθώς και οι αλλαγές που επισυμβαίνουν μετά την θεραπείας της (86). Δίδεται ένα βαθμός για την ύπαρξη κάθε σημείου και συμπτώματος και η νόσος θεωρείται ενεργός όταν το άθροισμα των βαθμών είναι 4 και πάνω. Πίνακας 2: είκτης κλινικής δραστηριότητες (CAS) της θυρεοειδικής οφθαλµοπάθειας -171-

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ Άλλοι τρόποι για την εκτίμηση της δραστηριότητας της ΘΟ είναι: α) ο υπερηχογραφικός έλεγχος των οφθαλμικών μυών (A-mode). Οι ασθενείς με ΘΟ έχουν χαμηλότερη αντανακλαστικότητα από τους υγιείς μάρτυρες και εάν το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο του 40% τότε η νόσος θεωρείται ενεργός (87). Έχει αναφερθεί επίσης ότι υπάρχει θετική συσχέτιση του CAS με τα ευρήματα από το DOPPLER υπερηχογράφημα (88). β) η μέτρηση των GAGs στο πλάσμα και στα ούρα (89,90). γ) η μαγνητική τομογραφία (MRI) των οφθαλμικών μυών. Οι ασθενείς με ενεργό ΘΟ παρουσιάζουν επιμήκυνση του χρόνου χάλασης στην Τ2 ακολουθία (91-93). Ο επιμηκυσμένος μάλιστα χρόνος χάλασης στην Τ2 ακολουθία μπορεί να προδικάσει μία καλή απάντηση στη χορήγηση αντιφλεγμονώδους θεραπείας (92), στοιχείο που δεν μπορεί να προδικάσει η ενισχυμένη αντίθεση του σήματος της MRI των οφθαλμικών μυών (94). δ) το σπινθηρογράφημα των οφθαλμικών κόγχων με πεντετρεοτίδιο σεσημασμένο με ίνδιο -111 (111-in-pentetreotide scintigraphy) γνωστό ως octreoscan (95). Οι ασθενείς με τις σοβαρότερες μορφές ΘΟ έχουν υψηλότερη πρόσληψη του ραδιοϊσοτόπου (96). Έχει βρεθεί επίσης ότι υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της θετικότητας της εξέτασης και της δραστηριότητας της νόσου (97-99). Θετική συσχέτιση έχει επίσης βρεθεί μεταξύ των αποτελεσμάτων του octreoscan και αυτών της MRI (96) καθώς και του CAS (100). Πρόσφατα έχει αναφερθεί ότι το σπινθηρογράφημα των οφθαλμικών κόγχων με Tc -99m ντεπρεοτίδιο (Tc-99m depreotide), γνωστό ως neospect, που είναι ένα άλλο ανάλογο της σωματοστατίνης, δίνει εξίσου καλά, πιθανώς και καλύτερα ποιοτικά αποτελέσματα από το octreoscan, υπερτερεί μάλιστα απ αυτό γιατί επιβαρύνει τον ασθενή με μικρότερη δόση ακτινοβολίας, έχει χαμηλότερο κόστος και καθώς φέρεται υπό μορφή «ψυχρού» kit είναι διαθέσιμο ανά πάσα στιγμή (101). Νεώτερες μέθοδοι απεικονίσεων των κόγχων που έχουν αναφερθεί είναι η σπινθηρογραφική τομογραφική απεικόνιση με Tc-99 DPTA (102) και η σπινθηρογραφική τομογραφική απεικόνιση με γάλλιο-67 (103). Σε περιπτώσεις όμως που είναι απαραίτητη η ακριβής ανατομική απεικόνιση των κογχικών βλαβών η εξέταση επιλογής είναι η MRI των οφθαλμικών μυών (104). ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΘΟ πρέπει να διαφοροδιαγιγνώσκεται από άλλες καταστάσεις που προκαλούν οφθαλμοκινητικές διαταραχές, πρόπτωση και συμπιεστικά φαινόμενα των κόγχων και των περικογχικών ιστών. Εάν υπάρχει αμφοτερόπλευρος εξόφθαλμος σε ασθενείς με θυρεοτοξίκωση ή αυτός εμφανίζεται μετά από κλινική θυρεοτοξίκωση τότε δεν υπάρχει σχεδόν ποτέ λόγος για περαιτέρω διερεύνηση. Περαιτέρω έλεγχος πρέπει να γίνεται όταν δεν υπάρχει θυρεοτοξίκωση, ιδίως μάλιστα όταν ο εξόφθαλμος είναι ετερόπλευρος. Οι καταστάσεις που πρέπει να διαφοροδιαγιγνώσκονται παρουσιάζονται στον Πίνακα

11 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ Πίνακας 3: ιαφοροδιάγνωση Θυρεοειδικής Οφθαλµοπάθειας ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Η γενικά σχετιζόμενη με την υγεία ποιότητα ζωής είναι σημαντικά ελαττωμένη στους αρρώστους με ΘΟ και είναι χειρότερη απ ότι σε αρρώστους με άλλες χρόνιες παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, το εμφύσημα και η καρδιακή ανεπάρκεια (3,4,105). Έχει καταρτισθεί ένα ειδικό με τη νόσο ερωτηματολόγιο εκτίμησης της ποιότητας ζωής [Graves ophthalmopathy-quality of Life(GO-QOL)]. Αυτό αποτελείται από δύο υποκατηγορίες ερωτήσεων, μία για την οπτική λειτουργικότητα (8 ερωτήσεις που αφορούν περιορισμούς λόγω της μειωμένης οπτικής οξύτητας και/ή διπλωπίας) και μία για την εμφάνιση του αρρώστου (8 ερωτήσεις που αφορούν περιορισμούς της ψυχοκοινωνικής λειτουργίας λόγω των αλλαγών στην εμφάνιση) (3,106). Το GO-QOL παρουσιάζεται στον Πίνακα 4. Δεν υπάρχουν πολλά δεδομένα σχετικά με τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της ΘΟ στην ποιότητα ζωής μετά τη θεωρητική λήξη της θεραπείας της. Η παρακολούθηση 120 αρρώστων με ΘΟ για μέσο διάστημα 10 ετών έδειξε ότι το 61% αυτών ανέφερε ότι τα μάτια τους δεν είχαν επανέλθει στο σημείο που ήταν πριν την έναρξη της νόσου, το 52% ανέφερε ότι τα μάτια τους δεν φαίνονταν ακόμα φυσιολογικά και το 28% δεν ήταν ικανοποιημένο με την εμφάνιση των ματιών τους (51). Πιο πρόσφατες μελέτες αναφέρουν επίσης ότι η ΘΟ έχει μία σημαντικά αρνητική επίδραση στην ποιότητα ζωής των αρρώστων αυτών ακόμα και πολλά χρόνια μετά τη θεραπεία (107,108) -173-

12 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ Πίνακας 4. GO-QOL ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Οι ερωτήσεις που ακολουθούν αφορούν µόνο την πάθηση των µατιών σας την πάθηση των µατιών σας (θυρεοειδική οφθαλµοπάθεια). Οι απαντήσεις σας θα πρέπει να έχουν σχέση µε συµπτώµατα της νόσου τα οποία εκδηλώθηκαν στη διάρκεια της τελευταίας εβδοµάδας. Στη διάρκεια της τελευταίας εβδοµάδας, πόσο περιορίστηκαν οι δραστηριότητες που αναφέρονται πιο κάτω λόγω της θυρεοειδικής οφθαλµοπάθειας; Βάλτε το σύµβολο στο τετράγωνο πλαίσιο που ταιριάζει µε την απάντησή σας. Τα τετράγωνα πλαίσια αντιστοιχούν στις απαντήσεις που αναφέρονται πάνω από αυτά. Απαντήστε µε ένα µόνο για κάθε ερώτηση -174-

13 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ Οι παρακάτω ερωτήσεις αφορούν γενικά την θυρεοειδική οφθαλµοπάθειά σας ΘΕΡΑΠΕΙΑ Οι περισσότεροι ασθενείς με νόσο του Graves έχουν ήπιες οφθαλμικές εκδηλώσεις που δεν χρειάζονται καμία επιθετική αντιμετώπιση. Σ αυτές τις περιπτώσεις της ήπιας ΘΟ απλές τοπικές υποστηρικτικές παρεμβάσεις είναι συνήθως αρκετές να βελτιώσουν τα ενοχλητικά συμπτώματα μέχρις ότου η ΘΟ καταστεί ανενεργός. Η αντιμετώπιση λοιπόν της ήπιας ΘΟ περιλαμβάνει τα εξής: α) αλλαγή στη στάση του ύπνου και ανασήκωση είτε του μαξιλαριού είτε όλου του κρεβατιού για την επίτευξη ανάρροπης θέσης και την ελάττωση του περικογχικού οιδήματος. Η βοήθεια -175-

14 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ από τη χορήγηση διουρητικών σ αυτές τις περιπτώσεις είναι αμφισβητήσιμη (109) β) η χρήση καλών γυαλιών ηλίου για τη φωτοφοβία γ) το αίσθημα ξένου σώματος ή φαγούρας αντιμετωπίζεται με τη χρήση τεχνητών δακρύων ή αλοιφών (110) δ) εάν υπάρχει λαγόφθαλμος συνιστάται το σκέπασμα των οφθαλμών στη διάρκεια του ύπνου για να αποφεύγεται η νυκτερινή ξηρότητα του κερατοειδούς (110) ε) η γουανεθιδίνη και οι οφθαλμικές σταγόνες β-ανταγωνιστών έχουν χρησιμοποιηθεί για τη βελτίωση της ανάσπασης του άνω βλεφάρου. Τα αποτελέσματα όμως δεν είναι τόσο ικανοποιητικά, ενώ έχουν αναφερθεί και αρκετές παρενέργειες από μακροχρόνια χρήση τους (109) στ) η ήπια διπλωπία μπορεί να διορθωθεί με τη χρήση πρισματικών γυαλιών ή μεμβρανών (111). Φυσικά σε όλες τις περιπτώσεις συνιστάται άμεση διακοπή του καπνίσματος και επίτευξη ευθυρεοειδισμού. Η αντιμετώπιση της σοβαρής ΘΟ παραμένει θεραπευτικό πρόβλημα. Παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει και γίνονται το 1/3 περίπου των ασθενών δεν είναι ικανοποιημένο από την έκβαση της νόσου τους, γιατί όλες οι υπάρχουσες θεραπευτικές παρεμβάσεις δεν βελτιώνουν ή βελτιώνουν μερικώς την ΘΟ (112). Σημαντικό ρόλο στο αποτέλεσμα της θεραπείας παίζει και ο χρόνος έναρξης γιατί μία μακροχρόνια και μη ενεργός ΘΟ δεν έχει σχεδόν καμία πιθανότητα να απαντήσει σε οποιαδήποτε αγωγή, ενώ τα αποτελέσματα είναι πιο καλά σε πρόσφατης έναρξης και ενεργό ΘΟ (113). Οι τρόποι αντιμετώπισης της σοβαρής ΘΟ αναφέρονται στον πίνακα 5. Υπάρχει μία πρόσφατη αναφορά σχετικά με την επιλογή της θεραπείας ανάλογα με την δραστηριότητα ή μη της ΘΟ, αλλά τα ευρήματα αυτά χρειάζονται και περαιτέρω επιβεβαίωση (114). Πίνακας 5. Τρόποι αντιµετώπισης της σοβαρής θυρεοειδικής οφθαλµοπάθειας 1. Γλυκοκορτικοειδή Τα στεροειδή χρησιμοποιούνται εδώ και 50 χρόνια για την αντιμετώπιση της ΘΟ και παραμένουν ακόμη και σήμερα ο ακρογωνιαίος λίθος της θεραπείας της. Σε μια πρόσφατη δημοσίευση (115) σχετικού ερωτηματολογίου αναφορικά με τον τρόπο εκτίμησης και αντιμετώπισης της ΘΟ από 19 Ευρωπαϊκές χώρες, η πλειονότητα -176-

15 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ των Ευρωπαίων θυρεοειδολόγων (74%) επέλεξε τα γλυκοκορτικοειδή ως πρώτη θεραπευτική αντιμετώπιση της ΘΟ είτε μόνα τους (56%), είτε σε συνδυασμό με ακτινοβόληση του κόγχου (18%). Οι ευεργετικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοειδών στην ΘΟ οφείλονται κατά βάση στη μη ειδική αντιφλεγμονώδη και και ανοσοκατασταλτική δράση τους. Πιο συγκεκριμένα: α) παρεμβαίνουν στη λειτουργία των β-και Τ-λεμφοκυττάρων προάγοντας την απόπτωσή τους, β) ελαττώνουν τη συνάθροιση των πολυμορφοπυρήνων, των μονοκυττάρων και των μακροφάγων στον τόπο της φλεγμονής, γ) αναστέλλουν τα ανοσοϊκανά κύτταρα, δ) αναστέλλουν επίσης την απελευθέρωση των κυτταροκινών και την σύνθεση των ανοσοσφαιρινών και ε) ελαττώνουν τη σύνθεση GAGs από τους ινοβλάστες του κόγχου ( ). Τα γλυκοκορτικοειδή μπορούν να χορηγηθούν από του στόματος, ενδοφλέβια ή και τοπικά (υπό τον επιπεφυκότα ή οπισθοβολβικά). Τα από του στόματος γλυκοκορτικοειδή χορηγούνται συνήθως σε μεγάλες δόσεις (60-80 mg πρεδνιζολόνης ημερ. ή αντίστοιχη δόση άλλου γλυκοκορτικοειδούς) για 1-2 εβδομάδες με προϊούσα βραδεία μείωση και διακοπή σε 3-6 μήνες. Η μορφή αυτή της θεραπείας έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στη βελτίωση των φλεγμονωδών εκδηλώσεων από τα μαλακά μόρια του κόγχου, στη βελτίωση της οπτικής νευροπάθειας σε μικρότερο βαθμό, και στη δυσλειτουργία των εξοφθάλμιων μυών και της πρόπτωσης, ιδιαίτερα όταν είναι προσφάτου έναρξης (110). Η συνολική ευεργετική ανταπόκριση στη θεραπεία αυτή ξεπερνά το 60% (112). Τα κύρια μειονεκτήματα της από του στόματος χορήγησης γλυκορτικοειδών είναι: - η ανάγκη συνεχούς χορήγησης υψηλών δόσεων - η καθημερινή χορήγηση >1 δόσεων - η μακρά διάρκεια της θεραπείας - οι δυνητικά επικίνδυνες παρενέργειες και επιπλοκές και - η αυξημένη συχνότητα υποτροπής. Η αυξημένη συχνότητα υποτροπής είναι αρκετά συχνό πρόβλημα, όχι μόνο μετά τη διακοπή των γλυκοκορτικοειδών αλλά και μετά τη μείωση της δοσολογίας τους και μπορεί μάλιστα να απαιτηθεί και δεύτερος κύκλος αγωγής με γλυκορτικοειδή. Άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της υποτροπής είναι η αύξηση της δοσολογίας (1), η συγχορήγηση κυκλοσπορίνης (119) και ο συνδυασμός με άλλη μορφή θεραπείας (π.χ. ακτινοβόληση του κόγχου) (120). Ο τελευταίος συνδυασμός είναι πιο αποτελεσματικός από την κάθε μορφή θεραπείας μεμονωμένα (121). Οι ασθενείς που πρόκειται να πάρουν θεραπεία με στεροειδή από του στόματος θα πρέπει να ενημερώνονται για την πιθανότητα εμφάνισης επινεφριδιακής ανεπάρκειας μετά τη διακοπή της αγωγής. Στούς επόμενους μήνες μετά τη διακοπή της υψηλής δόσης των γλυκοκορτικοειδών οι ασθενείς θα χρειασθεί να πάρουν συμπληρωματικά στεροειδή εάν τυχόν υποβληθούν σε εγχείρηση, εάν τραυματιστούν ή εάν νοσήσουν από λοίμωξη. Εχοντας υπόψη και τις παρενέργειες από τη συστηματική λήψη -177-

16 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ των στεροειδών (Cushingoid χαρακτηριστικά,σακχαρώδης διαβήτης,αρτηριακή υπέρταση,οστεοπόρωση) είναι προτιμότερο να περιορίζεται η λήψη τους μόνο για λίγους μήνες.θα πρέπει επίσης να χορηγούνται φάρμακα γαστροπροστατευτικά και για την πρόληψη της οστεοπόρωσης.σύμφωνα με πρόσφατες οδηγίες πρέπει να χορηγούνται ασβέστιο,βιταμίνη D και διφωσφονικά όταν ξεκινά η θεραπεία με φαρμακολογικές δόσεις γλυκορτικοειδών και να ελέγχεται τακτικά η αρτηριακή πίεση,το σάκχαρο αίματος και το σωματικό βάρος (122). Η ενδοφλέβια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1987 με την προσδοκία ότι η χορήγηση τους μέσω αυτής της οδού θα συνοδευόταν από λιγότερες παρενέργειες και επιπλοκές, μικρότερη καταστολή του υποθαλαμο- υποφυσιο-επινεφριδιακού άξονα, καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα (1). Χορηγείται οξέως ενδοφλεβίως 0,5-1 gr μεθυλπρεδνιζολόνης. Η αθροιστική δόση ποικίλλει στις διάφορες μελέτες και κυμαίνεται από 1-21 gr όπως επίσης ποικίλλουν τα μεσοδιαστήματα, ο αριθμός των δόσεων και το αν θα χορηγηθούν ή όχι γλυκοκορτικοειδή από του στόματος στα μεσοδιαστήματα. Τα σχήματα τα οποία φαίνεται να επικρατούν είναι χορήγηση 1 gr μεθυλπρεδνιζολόνης για 2 συνεχόμενες ημέρες κάθε εβδομάδα για 3 εβδομάδες ή 1 gr ημερησίως κάθε εβδομάδα για 6 εβδομάδες, δηλαδή συνολική χορήγηση 6 gr μεθυλπρεδνιζολόνης. Γενικά το τελευταίο διάστημα επικρατεί η τάση για χαμηλότερη συνολική δόση μεθυλπρεδνιζολόνης (από 4.5 μέχρι 8 gr) (123,124) ιδίως μετά τις περιπτώσεις ηπατικής τοξικότητας που έχουν αναφερθεί με τις μεγαλύτερες δόσεις (125,126) και τους θανάτους από οξεία ηπατική ανεπάρκεια (127, 128). Για το λόγο αυτό συστήνεται πλήρης έλεγχος της ηπατικής λειτουργίας πριν, κατά και μετά την ενδοφλέβια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών. Η ενδοφλέβια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών έχει ευνοϊκή επίδραση κυρίως στα συμπτώματα και σημεία της φλεγμονώδους ΘΟ και στην οπτική νευροπάθεια, ενώ λιγότερη είναι η ευνοϊκή επίδραση της στην προσβολή των εξοφθάλμιων μυών και την πρόπτωση (6). Η συνολική ευεργετική ανταπόκριση στην ενδοφλέβια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών φτάνει το 80% (6) και αναφέρεται ότι η απάντηση στη θεραπεία μπορεί να προβλεφθεί ήδη από την πρώτη εβδομάδα της χορήγησης της (129) δεδομένου ότι φαίνεται να παρουσιάζεται ταχύτερη βελτίωση από την από του στόματος χορήγηση(130).πρόσφατα δημοσιεύθηκαν τα αποτελέσματα δύο τυχαιοποιημένων προοπτικών μελετών που συνέκριναν απευθείας τα αποτελέσματα της από του στόματος και της ενδοφλέβιας χορήγησης γλυκοκορτικοειδών (67,131). Στην πρώτη (131) διαπιστώθηκε ότι και οι δύο μορφές θεραπείας ήταν αποτελεσματικές αλλά η ενδοφλέβια χορήγηση είχε υψηλότερο ποσοστό απάντησης (88% vs 63%) και μεγαλύτερη μεταβολή του CAS απ ότι η από του στόματος χορήγηση και με μικρότερο ποσοστό παρενεργειών (56% vs 83%). Παρόμοια περίπου ήταν και τα ευρήματα της δεύτερης μελέτης (67). Η ενδοφλέβια χορήγηση είχε υψηλότερο ποσοστό απάντησης (77% vs 51%) και με μικρότερο ποσοστό παρενεργειών (17% vs 51%).Σε νεώτερες δη

17 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ μοσιεύσεις αναφέρεται ότι το ποσοστό απάντησης με την ενδοφλέβια χορήγηση υψηλής δόσης μεθυλπρεδνιζολόνης ήταν 80% σε σύγκριση με το 50% που επιτεύχθηκε με την χορήγηση του φαρμάκου από του στόματος (132).Η ενδοφλέβια χορήγηση γλυκοκορτικοειδών είναι ιδιαίτερα δραστική στη μείωση του CAS σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρού βαθμού ΘΟ. Η κατά ώσεις ενδοφλέβια χορήγηση έχει ένα μικρό αλλά στατιστικά σημαντικό πλεονέκτημα συγκρινόμενη με την από του στόματος χορήγηση και προκαλεί σημαντικά λιγότερες ανεπιθύμητες δράσεις (133) έχοντας όμως πάντα υπόψη τη διαφύλαξη της ηπατικής λειτουργίας. Όσον αφορά τέλος την τοπική χορήγηση γλυκοκορτικοειδών μολονότι αυτή είναι χωρίς ανεπιθύμητες δράσεις και συνήθως ασφαλής (134) είναι λιγότερο αποτελεσματική (40%) σε σχέση με τα συστηματικώς χορηγούμενα και λιγότερο αποδεκτή από τους ασθενείς (6). 2. Ανάλογα σωματοστατίνης Η σκέψη της χρησιμοποίησης της σωματοστατίνης (SMS) στην αντιμετώπιση της σοβαρής και ενεργούς ΘΟ προήλθε από την παρατήρηση ότι οι υποδοχείς της SMS απεικονίζονται in vivo στο octreoscan των οφθαλμικών κόγχων αρρώστων με ΘΟ (135). Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι η θετικότητα του octreoscan είναι υψηλότερη σε αρρώστους με νόσο Graves και ΘΟ απ ότι σε αρρώστους χωρίς ΘΟ (136), σε αρρώστους με ενεργό απ ότι σε αρρώστους με μη ενεργό ΘΟ (96,100,136) και σε αρρώστους με πρόσφατη εμφάνιση ΘΟ απ ότι σε αρρώστους με μακροχρόνια πάθηση (96). Το octreoscan συσχετίζεται επίσης θετικά με άλλους δείκτες δραστηριότητας της ΘΟ όπως είναι το υψηλό CAS (100,135) ή ο χρόνος χάλασης στην Τ2 ακολουθία στη MRI των εξοφθάλμιων μυών (96,136). Η θετικότητα λοιπόν του octreoscan είναι ένας δείκτης δραστηριότητας της ΘΟ (137) και μπορεί να προδικάσει ένα ευεργετικό αποτέλεσμα τόσο στη θεραπεία με SMS (136,138,139) όσο και στη θεραπεία με υψηλές δόσεις γλυκοκορτικοειδών και/ή ακτινοβόλησης του κόγχου (140,141). Οι περιορισμοί που υπάρχουν για να το καθιερώσουν σαν διαγνωστική εξέταση ευρείας κλίμακας είναι το υψηλό κόστος, η επιβάρυνση του ασθενούς με ακτινοβολία και η σχετική έλλειψη ειδικότητος (δηλ. ο αριθμός των ψευδών θετικών αποτελεσμάτων σε άλλες φλεγμονώδεις ή μη φλεγμονώδεις παθήσεις του κόγχου) (137). Τα ανάλογα της σωματοστατίνης, SMSα, (οκτρεοτίδιο και λανρεοτίδιο) χρησιμοποιούνται σήμερα στην κλινική πράξη επειδή ο μικρός χρόνος ημίσειας ζωής της SMS την καθιστά ακατάλληλη για καθημερινή χορήγηση (142). Τα SMSα πρωτοχρησιμοποιήθηκαν σε ασθενείς με ΘΟ το 1992 (143). Από τότε ακολούθησαν αρκετές μελέτες είτε με τη χορήγηση οκτρεοτιδίου υποδορίως (0,1 ή 0,2 mgr 3 φορές ημερησίως για διαστήματα 2-3 μηνών) είτε με τη χορήγηση SMSα μακράς δράσης ενδομυϊκώς (λανρεοτίδιο ή οκτρεοτίδιο) με καλά αποτελέσματα, ιδίως στους αρρώστους με θετικό octreoscan πριν την έναρξη της θεραπείας (136,138, ), ή με όχι και τόσο ικανοποιητικά αποτελέσματα(151). Η συ

18 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ νολική ευεργετική ανταπόκριση στην χορήγηση SMSα έφτανε το 65% στις αρχικά δημοσιευμένες ανοικτές μελέτες (142). Σε νεότερες όμως διπλές τυφλές κλινικές μελέτες η χορήγηση SMSα ή δεν είχε κανένα στατιστικά σημαντικό αποτέλεσμα ή βελτίωσε μόνο μία μικρή υποομάδα ασθενών με ενεργό ΘΟ(152,152,154).Φαίνεται λοιπόν ότι η χορήγηση SMSα προκαλεί μία οριακή κλινική βελτίωση και σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος της αγωγής, παρά την έλλειψη σημαντικών παρενεργειών, δε μπορεί να θεωρηθεί προς το παρόν τουλάχιστον θεραπεία εκλογής για τη ΘΟ.Ισως πιο ισχυρά ανάλογα,όπως το SOM230 (πασιρεοτίδιο) που τώρα δοκιμάζεται σε ασθενείς με μεγαλακρίa,νόσο Cushing και νευροενδοκρινείς όγκους,θα μπορούσαν να αποδειχθούν πιο αποτελεσματικά στη θεραπεία των ασθενών με ΘΟ. Ως γνωστον τα SMSα έχουν μεγάλη συγγένεια με τους υποδοχείς 2 και 5 και μέτρια συγγένεια με τον υποδοχέα 3 της σωματοστατίνης, ενω το SOM230 έχει μεγάλη συγγένεια με τους υποδοχείς 1,2,3 και 5. Σε πρόσφατη μελέτη (155) βρέθηκε ότι η έκφραση του υποδοχέα 1 της σωματοστατίνης ηταν σημαντικά υψηλότερη στον οπισθοβολβικό ιστό ασθενών με ΘΟ συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου καθώς επίσης ότι το 39% των δειγμάτων των ασθενών με ΘΟ είχαν επίπεδα του υποδοχέα 2 της σωματοστατίνης πάνω από 97% του αντιστοίχου της ομάδας ελέγχου. Επιπλέον η χορήγηση του SOM230 ελάττωσε σημαντικά περισσότερο τον πολλαπλασιασμό των κογχικών προλιποκυττάρων των ασθενών με ΘΟ απότι η χορήγηση οκτρεοτιδίου.αυτές οι αρχικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι το SOM230 θα μπορούσε να είναι ωφέλιμο στην αντιμετώπιση της ΘΟ ελαττώνοντας τον πολλαπλασιασμό των προλιποκυττάρων και ότι ίσως στο μέλλον αναθεωρήσουμε τις απόψεις μας για τη θέση των SMSα στην θεραπεία της ΘΟ. Ο ακριβής μηχανισμός δράσης των SMSα δεν έχει πλήρως διευκρινισθεί μέχρι τώρα. Υπάρχουν τρεις πιθανοί μηχανισμοί (156): α) το SMSα καταστέλλει τη δραστηριότητα του IGF-1 και αναστέλλει τις δράσεις που γίνονται μέσω του IGF-1, ελέγχοντας έτσι τις φλεγμονώδεις διεργασίες του κόγχου β) το SMSα αναστέλλει την απελευθέρωση των λεμφοκινών από τα Τ-λεμφοκύτταρα γ) το SMSα δρα απ ευθείας στα κύτταρα στόχους μέσω ειδικών επιφανειακών κυτταρικών υποδοχέων. Τα ευρήματα ότι τα επίπεδα του ελεύθερου κλάσματος του IGF-1 στον ορό δεν είναι αυξημένα σε αρρώστους με ενεργό ΘΟ κατευθύνουν στην πιθανότητα ότι ο IGF-1 μπορεί να παράγεται τοπικά στους κογχικούς ιστούς (157). 3. Aνοσοσφαιρίνες Η πρώτη μη τυχαιοποιημένη μελέτη για την αντιμετώπιση της ΘΟ με τη χορήγηση ανθρώπινης ανοσοσφαιρίνης ενδοφλεβίως (IνIg) δημοσιεύτηκε το 1992 (158). Στη μελέτη αυτή όπως και σε δύο άλλες που δημοσιεύτηκαν αργότερα (159,160) το ποσοστό βελτίωσης της ΘΟ ήταν από 60-76%, παρόμοιο με αυτό που επιτεύχθηκε με την από του στόματος χορήγηση στεροειδών.το εύρημα όμως αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως (161). Η μορφή αυτή της θεραπείας δεν έχει μεγάλη αποδο

19 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ χή από τους θυρεοειδολόγους και καμία μελέτη σχετικά με τη χρήση της ΙνΙg στην αντιμετώπιση της ΘΟ δεν έχει δημοσιευθεί τα τελευταία 10 χρόνια. Στο δε προαναφερθέν ερωτηματολόγιο της Ευρωπαϊκής Θυρεοειδολογικής Εταιρείας (115) μόνο 2% των θυρεοειδολόγων πρότειναν τη χρήση ΙνΙg για την αντιμετώπιση της νόσου. Οι λόγοι γι αυτή τη μη επιλογή μπορεί να συνοψιστούν ως εξής: α) τα μέχρι σήμερα δημοσιευθέντα αποτελέσματα αφορούν ένα μικρό αριθμό αρρώστων και όλες οι μελέτες, εκτός από μία, είναι μη τυχαιοποιημένες β) το κόστος της θεραπείας είναι πολύ μεγάλο (162) γ) υπάρχει προβληματισμός για την τυχόν μετάδοση κάποιας νόσου με τη χρήση προϊόντων πλάσματος. Έχοντας αυτούς τους σημαντικούς περιορισμούς υπόψη η χορήγηση ΙνΙg δεν θεωρείται σήμερα ως θεραπεία εκλογής για την αντιμετώπιση της ΘΟ. 4. Ανοσοκατασταλτικά Η χρήση άλλων ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων, εκτός των στεροειδών, προτάθηκε έχοντας υπόψη την αυτοάνοση φύση της ΘΟ. Εν τούτοις τα αποτελέσματα που υπάρχουν από τη χρήση διάφορων ανοσοκατασταλτικών ή ανοσοτροποποιητών, όπως η κυκλοσπορίνη Α, η αζαθειοπρίνη, η κυκλοφωσφαμίδη, η χλωραμπουκίλη και η σιαμεξόνη δεν είναι ενθαρρυντικά ή/και έχουν σοβαρές ανεπιθύμητες δράσεις (110,163). Μόνο η κυκλοσπορίνη Α ίσως έχει κάποιο θεραπευτικό ρόλο σε συνδυασμό με γλυκοκορτικοειδή στους αρρώστους που δεν απαντούν στη χορήγηση των γλυκοκορτικοειδών (164,165). Όσον αφορά τη μεθοτρεξάτη η μόνη αναφορά για τη χρήση της στη ΘΟ έγινε το 2001 (166) με ικανοποιητικά αποτελέσματα σε τρεις μόνο ασθενείς μετά από μακροχρόνια χορήγηση (25-36 μήνες). Υπάρχει λοιπόν έλλειψη προοπτικών κλινικών μελετών και η αποτελεσματικότητα της χωρίς παρενέργειες είναι αμφισβητήσιμη. 5. Αντιοξειδωτικά Η οξείδωση είναι ένας σημαντικός παράγοντας που εμπλέκεται στην ιωδίωση των μορίων της θυρεοσφαιρίνης (167). Τα υψηλά επίπεδα των θυρεοειδικών ορμονών αυξάνουν την κυτταρική αναπνοή προκαλώντας μία υπερμεταβολική κατάσταση που συνδέεται με αυξημένη παραγωγή ελευθέρων ριζών οξυγόνου. Αυτή η μεταβολική οξείδωση και η ελαττωμένη αντιοξειδωτική ικανότητα μπορεί να συντελούν στην εμφάνιση των σημείων και συμπτωμάτων του υπερθυρεοειδισμού (168). Όσον αφορά την ΘΟ έχει δειχθεί ότι οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου διεγείρουν in vitro τον πολλαπλασιασμό των κογχικών ινοβλαστών (169) και την έκφραση τους της 72-Κda πρωτεϊνης θερμικής καταπληξίας (170). Έχει δειχθεί in vitro ότι αντιοξειδωτικοί παράγοντες, όπως η νικοτιναμίδη και η αλλοπουρινόλη, αναστέλλουν τον εξαρτώμενο από το υπεροξείδιο πολλαπλασιασμό των κογχικών ινοβλαστών (169).Φαίνεται λοιπόν ότι και η οξειδωτική καταπόνηση (οξειδωτικό stress) εμπλέκεται στην παθοφυσιολογία της ΘΟ(171). Με το σκεπτικό αυτό χορηγήθηκαν -181-

20 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ οι αντιοξειδωτικοί παράγοντες αλλοπουρινόλη (300mgr ημερ.) και νικοτιναμίδη (300mgr ημερ.) για 3 μήνες σε αρρώστους με ΘΟ (172). Παρατηρήθηκε βελτίωση στο 82% των αρρώστων, ο πόνος υποχώρησε σε όλους και η διπλωπία υποχώρησε στο 56 % αυτών. Επειδή αυτή είναι η μόνη διαθέσιμη μελέτη είναι πρόωρο να συναχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τη δραστικότητα αυτής της θεραπείας.το σελήνιο είναι ένα άλλο αντιοξειδωτικό στοιχείο η έλλειψη του οποίου μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την παραγωγή ελεύθερων ριζών,τη μετατροπή της Τ4 σε Τ3 και τη θυρεοειδική αυτοάνοση διεργασία(173).σε αρκετές μελέτες έχει δειχθεί ότι η χορήγηση σεληνίου βελτιώνει την αυτοανοσία της χρονίας θυρεοειδίτιδας( ),την αυτοανοσία της νόσου του Graves(177) και συντελεί στην ταχύτερη επίτευξη ευθυρειοειδισμού,συγχορηγούμενο με μεθιμαζόλη(178). Έχοντας υπόψη αυτά τα ευρήματα και τις ελάχιστες παρενέργειες από τη χορήγηση τους φαίνεται ότι τα αντιοξειδωτικά θα παίξουν ίσως κάποιο ρόλο στο μέλλον, τουλάχιστον στην αντιμετώπιση της ήπιας ΘΟ και ιδίως σαν συμπληρωματική θεραπεία. 6. Ανταγωνιστές κυτοκινών και TNF-α Είναι γνωστό ότι οι κυτοκίνες παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην παθογένεια της ΘΟ, αν και πιθανώς είναι πιο σημαντική η συμμετοχή τους στην εμμονή της νόσου παρά στην έναρξη αυτής (27). Θεωρείται λοιπόν λογική η σκέψη ότι η αναστολή των φαινομένων όπου εμπλέκονται οι κυτοκίνες θα μπορούσε να παίξει σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της ΘΟ, ιδίως στα αρχικά στάδια της νόσου. Η αναστολή των κυτοκινών μπορεί να επιτευχθεί με διαφόρους τρόπους, με ανταγωνιστές των υποδοχέων τους, με μονοκλωνικά αντισώματα των κυτοκινών, με διαλυτούς υποδοχείς κυτοκινών ή με αντιρροπιστικές κυτοκίνες ( ). Οι πληροφορίες που υπάρχουν για την αντιμετώπιση της ΘΟ με ανταγωνιστές κυτοκινών είναι μάλλον περιορισμένες (6). Σε in vitro μελέτη έχει δειχθεί ότι η χορήγηση διαλυτού ανταγωνιστού του υποδοχέα της IL-1 (sil-1ra) και sil-1r προκάλεσαν μία δοσοεξαρτώμενη αναστολή της IL-1 επαγόμενης παραγωγής GAGs σε καλλιέργεια κογχικών ινοβλαστών αρρώστων με ΘΟ (182). Φαίνεται λοιπόν ότι in vitro οι ανταγωνιστές της IL-1 θα μπορούσαν να αναστείλουν τη δράση της IL-1, μίας προφλεγμονώδους κυτοκίνης που πιστεύεται ότι παίζει ένα ζωτικό ρόλο στην αντίδραση του κογχικού ιστού σε αρρώστους με ΘΟ (183). Υπάρχουν μόνο δύο μελέτες με τη χορήγηση ανταγωνιστών κυτοκινών σε ασθενείς με ΘΟ, συγκεκριμένα της πεντοξυφιλλίνης (184,185). Είναι γνωστό ότι η πεντοξυφιλλίνη αναστέλλει τον πολλαπλασιασμό και τη σύνθεση GAGs σε καλλιέργεια κογχικών ινοβλαστών από αρρώστους με ΘΟ (186). Επιπλέον αναστέλλει την παραγωγή GAGs και την επαγόμενη από IL-1, TNF-α και IFN-γ έκφραση του HLA-DR σε κογχικούς ινοβλάστες (187). Στη πρώτη μελέτη χορήγηθηκε σε 10 ασθενείς με μετρίως σοβαρή ΘΟ πεντοξυφιλλίνη (200mgr ημερησίως ενδοφλέβια για 10 μέρες, μετά 1800 mgr ημέρα από του στόματος για 4 εβδομάδες και μετά 1200 mgr ημερ. μέχρι το τέλος της τρίμηνης αγωγής). Το -182-

21 Θ. ΚΑΛΤΣΑΣ: ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ 80% των αρρώστων απάντησαν ικανοποιητικά ιδίως στα φλεγμονώδη στοιχεία και στην πρόπτωση (184).Στη δεύτερη μελέτη η χορήγηση 1200 mgr πεντοξυφιλλίνης την ημέρα από του στόματος για 6 μήνες ελάττωσε την πρόπτωση και βελτίωσε την ποιότητα ζωής, όπως αυτή αξιολογήθηκε με το ερωτηματολόγιο GO-QOL (185). Τα επίπεδα των TNF-α και GAGs ελαττώθηκαν μόνο στους αρρώστους που απάντησαν στην αγωγή. Καθώς δεν υπάρχει άλλη μελέτη για τη χρήση των ανταγωνιστών της IL-1 στη ΘΟ τα αποτελέσματα των δημοσιευθεισών εργασιών πρέπει να ερμηνευθούν με προσοχή. Η διεξαγωγή τέτοιων μελετών είναι δύσκολο να γίνει γιατί: α) δεδομένου της πολυπλοκότητας των κυτοκινών είναι δύσκολο να εκτιμηθεί η δράση ποιας κυτοκίνης ή κυτοκινών πρέπει να ανασταλεί β) δεν είναι εύκολο να εκτιμηθεί η δόση του φαρμάκου που θα φτάσει να είναι δραστική στον κογχικό ιστό γ) η μακροχρόνια ασφάλεια δεν είναι βέβαιη δ) το κόστος είναι μεγάλο και ε) πρέπει να γίνει σύγκριση με τις καθιερωμένες συμβατικές μορφές θεραπείας της ΘΟ για να δειχθεί αν προσφέρουν μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα μαζί με καλύτερη ανοχή.υπάρχουν 3 αναστολεις του TNF-α (adalimumb,infliximab,etaner cept) οι οποίοι έχουν φανεί ωφέλιμοι στην αντιμετώπιση διαφόρων αυτοανόσων παθήσεων(π.χ. ρευματοειδής αρθρίτις(188)). Πρόσφατα δημοσιεύτηκε μία περίπτωση επιτυχούς αντιμετώπισης σοβαροτάτης ΘΟ, με συνοδό οπτική νευροπάθεια και ανθεκτική στη χορήγηση γλυκοκορτικοειδών, με τη χορήγηση ινφλιξιμάμπης (infliximab),ενός αντι-tnf-α αντισώματος (189) και μία μικρή ανοικτή μελέτη με χορήγηση ετανερσέπτης (etanercept), ενός άλλου αντι-tnf-α αντισώματος σε αρρώστους με πρόσφατη, ενεργό, μέτρια έως μέσης βαρύτητας ΘΟ (190). Σε 10 αρρώστους χορηγήθηκαν 25 mg του φαρμάκου υποδόρια δύο φορές την εβδομάδα για 12 εβδομάδες. Παρατηρήθηκε μείωση του CAS κατά 60% και του δείκτη οφθαλμοπάθειας κατά 24%.Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι η μακροχρόνια παρακολούθηση των ασθενών που πήραν αντι-tnf-α αντισώματα έδειξε μία αυξημένη συχνότητα εμφάνισης λοιμώξεων (ακόμα και φυματίωσης) και όγκων σε σχέση με το γενικό πληθυσμό(191). 7. Παράγοντες που στοχεύουν τα β-κύτταρα Το ριτούξιμαμπ (rituximab) ειναι ένα μονοκλωνικό χιμερικό αντίσωμα εναντίον του CD20 αντιγόνου που εκφράζεται στην επιφάνεια των ανωριμων (προ-β) και ωριμων β-κυττάρων αλλά όχι στους αιμοκυττοβλάστες ή τα κύτταρα του πλάσματος(192).η χορήγηση του έχει αποδειχθεί επωφελής σε ορισμένες ασθένειες,όπως το non-hodgin λέμφωμα και η ρευματοειδής αρθρίτις(193,194).η μείωση των β-κυττάρων που επιτυγχάνεται με τη χορήγηση του είναι πολύ γρήγορη,ξεκινά από τον πρώτο μήνα και διαρκεί 4-6 μήνες, μερικές φορές και περισσότερο(195). Τα θυρεοειδικά αντισώματa,συμπεριλαμβανομένων και των TRAb,δεν μεταβάλλονται,εύρημα όμως για το οποίο δεν υπάρχει ακόμα ομοφωνία(196).εχουν δημοσιευθεί ορισμένες περιπτώσεις επιτυχούς αντιμετώπισης ενεργού ΘΟ με τη χο

22 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 14ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΘΥΡΕΟ ΕΙΔΗΣ ρήγηση του φαρμάκου (197,198),μία ανεπιτυχούς(199) και μία ανοικτή μελέτη 7 ασθενών με ενεργό ΘΟ, στην οποία τα αποτελέσματα ήταν ανάλογα με αυτά που επιτεύχθηκαν με τη χορήγηση γλυκοκορτικοειδών ενω οι ασθενείς εμφάνισαν λιγότερες παρενέργειες και ο ρυθμός υποτροπής ήταν χαμηλότερος(200).πρόσφατες δημοσιεύσεις αναφέρουν ότι οι ασθενείς που έλαβαν ριτούξιμαμπ παρουσίασαν βελτίωση του CAS και βελτίωση της οπτικής οξύτητας που διατηρήθηκε κατά μέσο όρο για 6 μήνες(201,202). 8. Πλασμαφαίρεση Η θεωρία για την εφαρμογή της πλασμαφαίρεσης στη θεραπεία της ΘΟ στηρίχτηκε στην υπόθεση ότι αυτή η διαδικασία θα μπορούσε να απομακρύνει τις ανοσοσφαιρίνες ή άλλα αυτοάνοσα συμπλέγματα που εμπλέκονται πιθανώς στην παθογένεια της νόσου. Στην πρώτη αναφορά αυτής της μεθόδου (203) παρατηρήθηκαν ευνοϊκά αποτελέσματα σε 4 από τους 7 ασθενείς και σε μεταγενέστερη μελέτη (204) σημαντική κλινική βελτίωση παρουσίασαν 8 από τους 9 ασθενείς, αλλά 3 απ αυτούς υποτροπίασαν ένα χρόνο μετά και υποβλήθηκαν σε δεύτερο κύκλο πλασμαφαίρεσης. Αντιθέτως σε δύο άλλες μελέτες δεν παρατηρήθηκε καμία βελτίωση (205,206). Συμπερασματικά η πλασμαφαίρεση δίνει αντικρουόμενα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της ΘΟ. Η ερμηνεία των ευνοϊκών αποτελεσμάτων γίνεται δυσκολότερη καθώς συχνά συνυπήρχε ή ακολουθούσε και άλλη μορφή θεραπείας (γλυκοκορτικοειδή, αζαθειοπρίνη ή κυκλοφωσφαμίδη). Επιπρόσθετα οι υποτροπές που απαιτούσαν νέο κύκλο πλασμαφαίρεσης ήταν σχετικά συχνές. Έτσι σήμερα η πλασμαφαίρεση θεωρείται ως μία «απελπισμένη» μορφή θεραπείας για τη σοβαρή ΘΟ, όταν όλοι οι άλλοι τρόποι αντιμετώπισης της έχουν αποτύχει (207). 9. Ακτινοβόληση του κόγχου Η εξωτερική ακτινοθεραπεία χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση της ΘΟ εδώ και 60 χρόνια και αποτελεί ακόμα και σήμερα μία σταθερή παράμετρο στη θεραπεία της νόσου (208). Η λογική για τη χρησιμοποίηση της ακτινοβολίας στηρίζεται στις μη ειδικές αντιφλεγμονώδεις δράσεις της και στην υψηλή ραδιοευαισθησία των λεμφοκυττάρων που διηθούν τον οφθαλμικό κόγχο (209). Τα λεμφοκύτταρα γενικά καταστέλλονται με τη χορήγηση σχετικά μικρών δόσεων ακτινοβολίας καθώς επίσης παρατηρείται και αλλαγή του λόγου βοηθητικών/κατασταλτικών Τ-λεμφοκυττάρων (210). Επιπλέον η ακτινοβόληση του κόγχου μπορεί να ελαττώσει τον πολλαπλασιασμό των κογχικών ινοβλαστών και την παραγωγή GAGs απ αυτούς (211). Η εξωτερική συμβατική ακτινοβόληση και η κοβαλτοθεραπεία έχουν εγκαταληφθεί και σήμερα χρησιμοποιείται ο υψηλής τάσης γραμμικός επιταχυντής (4-6 Mev) (212). Η αθροιστική δόση μπορεί να ποικίλλει αλλά στις περισσότερες μελέτες χορηγείται συνολικά δόση 20 Gy (2000 rads) σε διάστημα 2 εβδομάδων ανά οφθαλμό σε 10 ημερήσιες δόσεις (213). Οι χαμηλότερες δόσεις (10 Gy) δεν έχει -184-

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα

Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα 14 Σιωπηλή και µετά τοκετό θυρεοείτιδα Α. ΤΣΑΤΣΟΥΛΗΣ Καθηγητής Παθολογίας Ενδοκρινολογίας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Εισαγωγή σιωπηλή θυρεοειδίτιδα χαρακτηρίζεται από προσωρινή φάση θυρεοτοξίκωσης ακολουθούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΣΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΥΣΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΥΣΘΥΡΕΟΕΙ ΙΚΗ ΟΦΘΑΛΜΟΠΑΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Καρβέλα Ιλίνκα Ε ιµελήτρια Α Οφθαλµολογικής κλινικής Νοσοκοµείου Ο Άγιος Σάββας Εκ αιδευτικό Μάθηµα Ειδικευοµένων 19 Οκτωβρίου 2010 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ

ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ 1 ΛΕΙΣΟΤΡΓΙΚΕ ΔΙΑΣΑΡΑΧΕ ΘΤΡΕΟΕΙΔΟΤ Μήπως τελευταία νιώθετε υποτονικά, ή βρίσκεστε συνεχώς σε υπερένταση; Νυστάζετε συνεχώς και ενώ δεν έχετε αλλάξει τις διατροφικές σας συνήθειες, παίρνετε πολύ εύκολα

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP Aσθενείς με ήπια συμπτώματα που δεν δημιουργούν πρόβλημα στις καθημερινές δραστηριότητες δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11

Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 Β Οφθαλμολογική Κλινική Α.Π.Θ. ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΕΙΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑ IΙ (9-19) Εκδοχή 7/1.10.11 11 Θεωρητικές Δεξιότητες Πόνος Διαταραχές οπτικής λειτουργίας 9. Επιφανειακός Πόνος 10. Ασθενωπία Διόφθαλμή

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντές : Καθ. Σταύρος Α. Δημητράκος Καθ. Παναγιώτης Οικονομίδης Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 28-33 Κεφάλαιο ΙV i. Επιπεφυκίτιδες ii. Όγκοι επιπεφυκότα iii. Δ/Δ κριτήρια Ηλ.

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Νόσοι θυρεοειδούς Υποθυρεοειδισμός Υπερθυρεοειδισμός Υπερπλασία θυρεοειδούς : βρογχοκήλη (διάχυτη) οζώδης Νεοπλάσματα θυρεοειδούς Υπερπλασία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία

Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Διευθυντής : Καθ. Σ. Α. Δημητράκος Στοιχειώδεις Δεξιότητες στην Οφθαλμολογία Δεξιότητες 20-27 i. Βλέφαρα Κεφάλαιο ΙΙΙ ii. Κόγχος iii. Δακρυική συσκευή ΕΚΔΟΧΗ 7/1.10.1 1 8 Θεωρητικές Δεξιότητες (ΘΔ) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf]

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf] Σχεδιασμός Μελέτης Φάσης 3, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, μελέτη Ξεχωριστές μελέτες επαγωγής ύφεσης και συντήρησης Διενεργήθηκε σε 211 ιατρικά κέντρα σε 34 χώρες από το 2008-2012

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Τί είναι ο θυρεοειδής αδένας;

Τί είναι ο θυρεοειδής αδένας; Τί είναι ο θυρεοειδής αδένας; Ο θυρεοειδής είναι ένας από τους πιο σημαντικούς αδένες του ενδοκρινικού μας συστήματος. Βρίσκεται στο λαιμό ακριβώς μπροστά από το θυρεοειδή χόνδρο του λάρυγγα (γνωστό και

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΘΥΡΕΟΕΙΔΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Θυρεοειδής κα παραθυροειδείς αδένες Θυρεοειδικές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο Κερατόκωνος?

Τι είναι ο Κερατόκωνος? Τι είναι ο Κερατόκωνος? Ο Κερατόκωνος είναι µια διαταραχή του κερατοειδούς - του διαφανούς προσθίου τµήµατος του οφθαλµού Ο κερατοειδής είναι εκείνος που εστιάζει το φως στο πίσω µέρος του µατιού. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

MabThera. ριτουξιμάβη. Τι είναι το MabThera; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το MabThera; Περίληψη EPAR για το κοινό

MabThera. ριτουξιμάβη. Τι είναι το MabThera; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται το MabThera; Περίληψη EPAR για το κοινό EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάβη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς

Παθήσεις Θυρεοειδούς. Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Παθήσεις Θυρεοειδούς Καρακώστας Γεώργιος Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Γ.Ν.Κιλκίς Η καρδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στη δράση της θυρεοειδικής ορµόνης. Έτσι, η δυσλειτουργία του θυρεοειδούς µπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα:

Στο μη-hodgkin λέμφωμα, το MabThera χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αμφότερων των μορφών της νόσου που επηρεάζουν τα Β-λεμφοκύτταρα: EMA/614203/2010 EMEA/H/C/000165 Περίληψη EPAR για το κοινό ριτουξιμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε ΑΚΜΗ από το Α έως το Ω κλινικό φροντιστήριο Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε Παντελής Παναγάκης Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός» Η πιο κοινή δερματική πάθηση Μία φυσιολογική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Θυρεοειδικά νοσήματα. Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη

Θυρεοειδικά νοσήματα. Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη Θυρεοειδικά νοσήματα Ζ. Μούσλεχ Ενδοκρινολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Διευθυντής Πολυιατρείου ΕΟΠΥΥ Ανάληψης Θεσσαλονίκη Θυρεοειδής Mοιάζει με θυρεό Μπροστά από την τραχεία Μεγαλύτερος ενδοκρινικός αδένας

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ

ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΔΩΔΕΚΑ ΜΥΘΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΔΡ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΟΥΡΤΟΓΛΟΥ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ-ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΘ ΙΑΤΡΕΙΟ: ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ 46 ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗ 2310254030 ΠΑΝΟΡΑΜΑ 2310380000 Aρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

Θυρεοειδική λειτουργία και αµιοδαρόνη

Θυρεοειδική λειτουργία και αµιοδαρόνη 28 Θυρεοειδική λειτουργία και αµιοδαρόνη Α. ΧΡΥΣΟΥΛΙΔΟΥ, Ε. ΔΟΥΜΑΛΑ, Π. ΗΛΙΑΔΟΥ Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Ενδοκρινικής Ογκολογίας, «Θεαγένειο» Νοσοκομείο, Θεσσαλονίκη Εισαγωγή αμιοδαρόνη είναι ένα βενζοφουρανικό

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το γλαύκωμα;

Τι είναι το γλαύκωμα; Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας. Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

35. ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

35. ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 35. ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Θυρεοτοξίκωση είναι η κλινική και βιοχημική κατάσταση που οφείλεται στην εκσεσημασμένη παραγωγή και έκθεση στις θυρεοειδικές ορμόνες κάθε αιτιολογίας. Αντίθετα, υπερθυρεοειδισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΦΘΑΛΜΟΠΛΑΣΤΙΚΗ. χειρουργική. δείτε τον κόσµο µε άλλα µάτια

ΟΦΘΑΛΜΟΠΛΑΣΤΙΚΗ. χειρουργική. δείτε τον κόσµο µε άλλα µάτια ΟΦΘΑΛΜΟΠΛΑΣΤΙΚΗ χειρουργική δείτε τον κόσµο µε άλλα µάτια ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΣΤΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΑΣ ΘΕΡΑΠΕΥΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΒΛΕΦΑΡΩΝ Στα Οφθαλομολογικά Κέντρα ΟΡΑΣΙΣ θεραπεύουμε με σύγχρονες ασφαλείς ιατρικές μεθόδους

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα