ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ. Βαΐου Αχ. Νταφούλη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ. Βαΐου Αχ. Νταφούλη"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Γ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤ. ΚΑΠΡΙΝΗΣ Πανεπ. Έτος Αριθμ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Βαΐου Αχ. Νταφούλη Παιδοψυχιάτρου Διδακτορική Διατριβή Υποβλήθηκε στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη 2008

2 Η τριμελής επιτροπή: Γεώργιος Στ. Καπρίνης, Kαθηγητής Φώτιος Φωτίου, Kαθηγητής Γρηγόριος Αμπατζόγλου, Aναπλ. Καθηγητής Η επταμελής επιτροπή: Γεώργιος Στ. Καπρίνης, Kαθηγητής Φώτιος Φωτίου, Kαθηγητής Γρηγόριος Αμπατζόγλου, Aναπλ. Καθηγητής Ιωάννης Μυλωνάς, Kαθηγητής Ιωάννης Τσίκουλας, Kαθηγητής Άννα Καρλοβασίτου, Aναπλ. Kαθηγήτρια Νικόλαος Ζηλίκης, Aναπλ. καθηγητής «Η έγκριση της διδακτορικής διατριβής από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα Ν. 5343/32, άρθρο 202, παράγραφος 2 και Ν. 1268/82, άρθρο 50, παράγραφος 8».

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΝΤΟΜΠΡΟΣ

4

5 Στους γονείς μου και τα αδέλφια μου Στη Θεοδώρα και τα τέσσερα τέκνα μας

6

7 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ σελ. - Πρόλογος 9 - Γενικό Μέρος 11 - Κεφ. I 13 Βραχεία ιστορική αναδρομή για την επιληψία στα παιδιά - Κεφ. II 18 Επιληψία και ψυχική διαταραχή: τα κλινικά παραδείγματα των Van Gogh και Ντοστογιέφσκυ - Κεφ. III 20 Επιδημιολογία της επιληψίας. Ταξινόμηση των επιληψιών και των επιληπτικών συνδρόμων - Κεφ. IV 23 Επιληψίες με αυξημένη συχνότητα στην παιδική-νεαρή εφηβική ηλικία - Κεφ. V 28 Επιπολασμός ψυχικών διαταραχών παιδιών-εφήβων - Κεφ. VI 31 Ψυχικές διαταραχές στην επιληψία - Κεφ. VII 37 Διαταραχές διάθεσης και επιληψία - Κεφ. VIII 45 Διαταραχές διάθεσης σε παιδιά με επιληψία - Κεφ. IX 49 Διαταραχές διάθεσης : Αιτιολογία - Κεφ. X 60 Παράγοντες που επηρεάζουν ή επιδεινώνουν την εμφάνιση κατάθλιψης στην επιληψία - Ειδικό Μέρος 67 - Υλικό μέθοδος 69 - Αποτελέσματα 77 -Συζήτηση 102

8 - Συμπεράσματα Περίληψη Summary Ευρετήριο πινάκων ειδικού μέρους Βιβλιογραφία Παράρτημα 131

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ο Ιπποκράτης θεωρούσε πως η επιληψία, γνωστή ως ιερά νόσος και ένδειξη οργής των θεών, δεν είχε τίποτε πιο θεϊκό ή πιο ιερό από τις άλλες νόσους ούτε στη φύση της, ούτε στην προέλευσή της. Ο ιατροφιλόσοφος Λέοντας τον 9 ο μ.χ. αιώνα, σημειώνει πως η επιληψία συμβαίνει σε εμφράξεις των κοιλιών του εγκεφάλου, πιο συχνά στα παιδιά. Η ισχυρή συσχέτιση της επιληψίας με τις διαταραχές της διάθεσης έχει περιγραφεί σε ποικίλες μελέτες, οι οποίες περιλαμβάνουν ως αιτιολογία νευρολογικούς (νευροβιολογικούς-νευροχημικούς), γενετικούς ή και ιατρογενείς παράγοντες. Η μείζων κατάθλιψη όπως και οι αγχώδεις διαταραχές συχνά υποδιαγιγνώσκονται σε νεαρά άτομα με επιληψία τα οποία με αυτό τον τρόπο δεν λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία. Κλινικά συμπτώματα κατάθλιψης συχνά θεωρούνται φυσιολογικές αντιδράσεις, αν και είναι γνωστό πως η κατάθλιψη είναι μία ψυχική διαταραχή η οποία απειλεί την ποιότητα ζωής και τη λειτουργικότητα του ατόμου (ακαδημαϊκή-σχολική, διαπροσωπική, κοινωνική). Δεν είναι αμελητέο πως η κατάθλιψη είναι σημαντικός παράγοντας επικινδυνότητας για απόπειρα αυτοκτονίας. Στο γενικό μέρος της παρούσας έρευνας μετά από μία σύντομη ιστορική αναδρομή καταγράφονται οι συχνότερες των επιληπτικών κρίσεων στην παιδική ηλικία σύμφωνα με τη Διεθνή Ταξινόμηση επιληψιών-επιληπτικών συνδρόμων και οι συχνότερες ψυχικές διαταραχές σε επιληψία. Παρουσιάζεται η αιτιοπαθογένεια σε διαταραχές της διάθεσης γενικά, όπως και στην επιληψία, με πλούσια βιβλιογραφία και αρκετές διχογνωμίες που γίνονται αντικείμενο ζωηρού ενδιαφέροντος. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις διαταραχές της διάθεσης σε παιδιά με επιληψία. Στο ειδικό μέρος περιλαμβάνεται το υλικό, η μέθοδος της εργασίας μας, τα αποτελέσματά της και τέλος η συζήτηση και τα συμπεράσματα στα οποία καταλήξαμε. Το υλικό της μελέτης αυτής αποτελείται από 305 παιδιά 6-9 ετών και 106 παιδιά με επιληψία αντίστοιχης ηλικίας, σε τακτική παρακολούθηση από παιδονευρολόγο στα εξωτερικά ιατρεία παιδιατρικών κλινικών, ή ιδιώτη ιατρού ή Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου. Αισθάνομαι την υποχρέωση να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες σε όλους όσους βοήθησαν στην πραγματοποίηση αυτής της μελέτης: 9

10 Στον Καθηγητή Ψυχιατρικής Γ. Καπρίνη ο οποίος μου ανέθεσε το θέμα, ενθάρρυνε την προσπάθεια μου και επέδειξε συνεχές και συγκινητικό ενδιαφέρον κατά τη διάρκεια της εκπόνησης του. Στον Καθηγητή Νευρολογίας Φ. Φωτίου για τη συνεχή επίβλεψη της πραγματοποίησης της μελέτης. Στον Αναπληρωτή Καθηγητή Γρ. Αμπατζόγλου, ως Παιδοψυχίατρο, για την καθοδήγηση και αρωγή του στην πορεία της μελέτης αυτής. Στον Kαθηγητή Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ι. Τσίκουλα και στην Αν. Καθηγήτρια Νευρολογίας Α. Καρλοβασίτου για το θερμό τους ενδιαφέρον, την ευγένεια τους και την αμέριστη συμπαράστασή τους στην ερευνητική μου προσπάθεια. Στον Αν. Καθηγητή Παιδοψυχιατρικής Ν. Ζηλίκη για τη σημαντική αρωγή του στην εκπόνηση της παρούσης έρευνας. Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλω στον Αν. Καθηγητή Χρ, Μπεχλιβανίδη για την πολύτιμη βοήθεια του και την παραχώρηση ασθενών του, τόσο από την Δ Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ, όσο και από το ιδιωτικό του ιατρείο. Στη συνάδελφο ψυχολόγο Φ. Καλύβα για την πολύτιμη συνεργασία της ως δεύτερη ψυχολόγο- αξιολογητή και τη συμβολή της σε θέματα στατιστικής Στον Καθηγητή Γενετικής Βελτίωσης Φυτών Χρ. Γούλα για τη μεγάλη συμβολή του σε θέματα μεθοδολογίας και αξιολόγησης των στατιστικών ευρημάτων. Στο διδάκτορα Ιατρικής Νταφούλη Παύλο για τις εύστοχες επισημάνσεις του. 10

11 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 11

12 12

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΒΡΑΧΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Ο Ιπποκράτης για την επιληψία αφιερώνει ιδιαίτερο έργο με τίτλο «Περί ιερής νούσου». Η αιτία της νόσου αποδίδεται σε οργανική βλάβη του εγκεφάλου και δεν έχει θεία προέλευση. Μάλιστα, για ενίσχυση της άποψης αυτής αναφέρονται σχετικές παρατηρήσεις σε ανατομές εγκεφάλων αιγών (Καραμπερόπουλος, 2000). Αξιοσημείωτη είναι η θεωρία του Ιπποκράτη ότι η έναρξη των επιληπτικών σπασμών σχετίζεται με την ενδομήτρια ζωή «Άρχεται δε φύεσθαι επί του εμβρύου έτι εν τη μήτρη εόντος». Ο Ιπποκράτης πιστεύει πως προδιαθεσικοί παράγοντες της επιληψίας είναι οι μεταβολές των ανέμων και της θερμοκρασίας, η έκθεση της κεφαλής στον ήλιο, το κλάμα, και ο φόβος (Στίγκα et al., 2003). Ο Ιπποκράτης, καταγράφοντας την κλινική εικόνα της νόσου, σημειώνει την αύρα που ενδεχομένως προηγείται του επεισοδίου. Τα «παιδάρια» στην αρχή πέφτουν όπου τύχει να βρεθούν, γιατί δεν είναι συνηθισμένα ακόμη στη νόσο, όταν, όμως, προσβληθούν πολλές φορές από κρίσεις, προαισθάνονται την εισβολή της νόσου και τρέχουν κοντά στη μητέρα τους ή σε κάποιο πρόσωπο που ξέρουν πολύ καλά. Αυτό γίνεται από το δέος και τον τρόμο που δοκιμάζουν από τη νόσο τους, γιατί τα παιδιά δεν ξέρουν ακόμη τι θα πει ντροπή. Ο Ιπποκράτης θεωρεί πως όσο μικρότερη είναι η ηλικία του ατόμου που εκδήλωσε επιληψία, τόσο χειρότερη είναι η πρόγνωση. Σε μικρά παιδιά τα συμπτώματα της νόσου μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο, ενώ δεv συμβαίνει το ίδιο με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. «Και οκόσα μεν παιδία σμικρά κατάληπτα γίγνεται τη νούσω ταύτη τη επιληψία, τα πολλά αποθνήσκει». Αξίζει να σημειωθεί η αναφορά του Ιπποκράτους στα "Iστορικά" δύο επιληπτικών παιδιών του γιου του Αναχέτου και του παιδιού του Τιμώνακτος, καθώς προτείνει τρόπο αντιμετώπισης. Ο Ιπποκράτης πρέπει να γνώριζε την εστιακή επιληψία. Στο σχετικό χωρίο περιγράφει: «Σε σπασμούς των δακτύλων του χεριού, χωρίς πυρετό, κάνετε τομές σ' αυτά, εάν δεν υπάρχει πονοκέφαλος, διαφορετικά, κάνετε πλύσεις με ζεστό νερό». 13

14 Για την ιερά νόσο κάνει λόγο και ο Ηρόδοτος ο Αλικαρνασσεύς, ο οποίος τη θεωρεί κληρονομική νόσο: «Λέγουν, πράγματι, ότι ο Καμβύσης είχε προσβληθεί εκ γενετής από κάποια σοβαρή πάθηση, την οποία μερικοί ονομάζουν ιερά νόσο, ώστε, επειδή το σώμα του είχε προσβληθεί από μεγάλη αρρώστια, δεν είναι καθόλου απίθανο ότι έπασχε και ο νους του». Εκτός από τους προσωκρατικούς και άλλοι συγγραφείς μεταγενέστεροι ασχολήθηκαν με την επιληψία. Μερικοί από αυτούς αναφέρονται παρακάτω: Αρεταίος ο Καππαδόκης (Α' αιώνας μ.χ.). Ο Αρεταίος ο Καππαδόκης μαζί με το Ρούσο τον Εφέσιο γεφύρωσε το ιατρικό κενό ανάμεσα στην Ιπποκρατική και τη Γαληνική Ιατρική. Κατά τον Αρεταίο η νόσος εντοπίζεται στην κεφαλή ή σε νεύρα εκτός αυτής. Διαταραχές της πέψης αλλά και η έντονη ψύξη μπορεί να προκαλέσουν επιληπτικές κρίσεις. «Παιδίοισι μεν ων οίσι εκ διαφθορής ή εκ ψύξιος ισχυρής ασύνηθες το πάθος». Όμως και εξωτερικά ερεθίσματα, όπως ο έντονος ήχος και οι εναλλαγές εικόνων που προκαλεί το στροβίλισμα των νερών του ποταμού, μπορεί να προκαλέσουν κρίσεις επιληψίας. «Δίνησις δε σκοτώματος και της επιληψίης πρόκλησις». Περιγράφει τη μεγάλη επιληψία και την εστιακή κινητικού τύπου. Κατά το τέλος της κρίσης νιώθουν αρχικά τα μέλη τους νωθρά, το κεφάλι τους βαρύ, είναι αδύναμοι και εξαντλημένοι, ωχροί, άκεφοι και κατηφείς από την ταλαιπωρία και την ντροπή από τη συμφορά τους. Πιστεύει κι αυτός, όπως και ο Ιπποκράτης, ότι μπορεί να συμβεί αυτόματη ίαση με την ενηλικίωση του ασθενούς. Ο Σωρανός ο Εφέσιος (Β' αιώνας μ.χ.) γνωρίζοντας την απέκκριση του οινοπνεύματος από τους μαστούς και την αρνητική επίδραση την οποία ασκεί το οινόπνευμα στα νεογέννητα πιστεύει ότι ο οίνος είναι πολύ πιο ισχυρός από τη δική του κράση, γι αυτό και τα περισσότερα νεογέννητα που τρέφονται χωρίς πρόνοια, υποφέρουν από επιληπτικούς σπασμούς. «Ο οίνος, ένθεν τα πολλά των αμελώς τρεφομένων (βρεφών) επιληπτικοίς αλίσκεται σπασμοίς». Ο Γαληνός στο έργο του «Τω επιλήπτω παιδί υποθήκη» αναφέρεται στις επιληπτικές κρίσεις των παιδιών (μεγάλη επιληψία και εστιακή) και δίνει οδηγίες για τη διατροφή των πασχόντων (να αποφεύγονται δύσπεπτες τροφές όπως πράσα, σέλινα και διάφορα φρούτα) και τις καθημερινές ασχολίες τους (αποφυγή σφοδρών ανέμων και ανθυγιεινών λουτρών, έντονου κόπου, λύπης και θυμού και γενικά ό,τι 14

15 ταράζει το σώμα και μπορεί να προκαλέσει επιληπτική κρίση). Δίνει οδηγίες και στο γυμναστή πώς θα αντιμετωπίζει το παιδί με επιληψία. Κατά τη Βυζαντινή περίοδο πρέπει να τονισθεί ότι γίνεται πλέον σαφής διάκριση της αύρας προ της επιληψίας και της παιδικής επιληψίας και ορίζεται ειδική θεραπεία για την επιληπτική κρίση με οσφραντά (εισπνεόμενες ερεθιστικές ουσίες), φλεβοτομία, θεραπευτικούς υποκλυσμούς και σικύες. Ο Ορειβάσιος είναι γιατρός του αυτοκράτορα Ιουλιανού του Παραβάτη. Καταδικάζει αυστηρά τα μέτρα που χρησιμοποιούσαν για τον εκφοβισμό των παιδιών, γιατί πιστεύει ότι μπορεί να προκαλέσουν επιληψία. Για τη θεραπεία συνιστά αφαίμαξη, υπνοθεραπεία με ναρκωτικά και εισπνοές ερεθιστικών ουσιών (οσφραντά). «Να αποφευχθούν όχι λιγότερο απ' οτιδήποτε (άλλο) ο φόβος, οι δυνατοί θόρυβοι, οι βοές, να μην καταβάλλεται προσπάθεια να φοβηθεί το παιδί με ξαφνικές εμφανίσεις του μπαμπούλα ή με κάποια άλλα οράματα, γιατί αποτελεί γενικό κίνδυνο το παιδί ν αρρωστήσει». Ο Αέτιος αναφέρεται στην επιληψία και χρησιμοποιεί το ρήμα «επιληπτεύομαι». Διαχωρίζει την παιδική επιληψία από του ενηλίκου που ονομάζει σκοτωματική και προτείνει ως θεραπεία της παιδικής επιληψίας τη ρίζα γλυκοσίδης ή παιώνιας. Για τη θεραπεία της επιληψίας των βρεφών και των παιδιών αναφέρει φάρμακα που χρησιμοποιούσαν ο Ασκληπιάδης ο Βυθίνιος (Β,Α αιώνα π.χ.), ο Μνασέας (Α' αιώνας μ.χ.), ο Διοσκουρίδης ο Πεδάνιος (Α' αιώνας μ.χ.),55 ο Ρούφος ο Εφέσιος (Α' Β αιώνα μ.χ.), ο Γαληνός (Β' αιώνας μ.χ.), ο Αρχιγένης ο Απαμεύς (Β' αιώνας μ.χ.), ο Ποσειδώνιος (Δ' αιώνας μ.χ.), κ.ά. Ο Θεοφάνης Νόννος (Ι' αιώνας μ.χ.) στο βιβλίο του «Επιληψία Παίδων», στον όρο Επιληψία καταχωρεί και άλλες παθολογικές καταστάσεις, όπως σπασμούς, χορεία και εκφυλιστικά νοσήματα. Θεωρεί ως πάσχον όργανο τον εγκέφαλο, αλλά αναγνωρίζει και την εστιακή μορφή. Δίδει τη δική του ερμηνεία για την ονομασία «ιερά νόσος» (ονομάζεται έτσι γιατί ο εγκέφαλος είναι ιερός και πολύτιμος). "Η επιληψία είναι σπασμός του όλου σώματος με βλάβη των ηγεμονικών λειτουργιών, που η αιτία της άλλοτε οφείλεται στον ίδιο τον εγκέφαλο και άλλοτε στις όλες του πτυχές. Φράζει τις διόδους της ψυχικής πνοής, ώστε (αυτός που έχει προσβληθεί) να πέφτει και να αφρίζει, πράγμα που οι ανίδεοι το ονομάζουν 15

16 δαίμονα... Άλλοτε (η αιτία της οφείλεται) σε άλλο τμήμα (του σώματος), π.χ. της χειρός ή του ποδός. Κάποιες αύρες ανεβαίνουν στον εγκέφαλο και όσοι πάσχουν πέφτουν κάτω, έχει ονομαστεί η νόσος επιληψία, γιατί κυριεύει και κυριαρχεί στις αισθήσεις (δηλαδή στη συνείδηση του αρρώστου)... Συνεχίζοντας, επισημαίνει την αυξημένη επίπτωση της νόσου στα παιδιά: «Παρουσιάζεται η νόσος αυτή και στα παιδιά και μάλιστα τα πιο υγρά, γι' αυτό και κάποιοι την ονόμασαν παιδική (ασθένεια), σημάδι της επιληψίας είναι ότι πρώτα πάσχει η κεφαλή, και τότε βαραίνουν όσα βρίσκονται σε αυτήν και τυφλώνονται και έχουν αδύνατη όραση (τα παιδιά) και η αντίληψή τους επιβραδύνεται, κυρίως στα παιδιά συμβαίνει αυτή η αρρώστια». Η επιληψία συνεπώς θεωρείται ότι οφείλεται σε «δαιμόνιο» και ως αποτέλεσμα εμφράκτου των κοιλιών του εγκεφάλου. Η κλινική της συμπτωματολογία χαρακτηρίζεται από αιφνίδια έναρξη των σπασμών, από την υπερέκκριση σιέλου, από την έναρξη σε παιδική ηλικία. Η επιληψία θεωρείται ανίατο νόσημα, βελτιούμενο πιθανότατα με την πάροδο της ηλικίας. Άλλωστε και η Εκκλησία έχει άγιους θεραπευτές για το «Δαιμονιζόμενο παιδί», όρος που περιλαμβάνει όλες τις μορφές των ψυχικών νόσων και την επιληψία, όπως ο Όσιος Ιωάννης ο Χοζεβίτης, η Οσία Απολλιναρία, ο Όσιος Στέφανος, ο Όσιος Λουκάς, ο Όσιος Μακάριος ο Αλεξανδρινός, ο Όσιος Κύριλλος ο Φιλεώτης κ.ά. Συμπερασματικά, η επιληψία, μια σοβαρή νευρολογική πάθηση, αντιμετωπίζεται ως νόσος με φυσικό αίτιο για πρώτη φορά από τον Ιπποκράτη, ο οποίος προσπαθεί να την αποδεσμεύσει από τις δεισιδαιμονίες και τη θεϊκή της υπόσταση, τοποθετώντας την σε βάση επιστημονική. Η αναγνώριση, όμως, των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της ανάγκης αντιμετώπισης της παιδικής επιληψίας έγινε πολύ αργότερα από τους βυζαντινούς γιατρούς. Καθώς στο Μεσαίωνα εδραιώνεται η άποψη περί ιεράς νόσου, θα χρειαστεί να περάσουν πολλοί αιώνες για να προχωρήσει η επιστήμη στον τομέα της νευρολογίας και ειδικά της επιληψίας. Κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του 19 ου αιώνα, θα σημειωθούν σημαντικές πρόοδοι στην ορολογία, νευροπαθολογία και τη θεραπεία της επιληψίας, ενώ το έργο του John Hunglins Jackson, ο οποίος περιέγραψε τα χαρακτηριστικά της επιληπτικής εκφόρτισης, θα συμβάλει στο 16

17 πέρασμα της επιληψίας οριστικά από το χώρο της Ψυχιατρικής, στο χώρο της Νευρολογίας. 17

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ ΕΠΙΛΗΨΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ: ΤΑ ΚΛΙΝΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΩΝ VAN GOGH ΚΑΙ ΝΤΟΣΤΟΓIΕΦΣΚΙ 1. Η κροταφική επιληψία του Van Gogh (Henri Gastaut) Ο Vincent Van Gogh ( ) ήταν μία εκκεντρική προσωπικότητα, με έντονη αστάθεια της διάθεσής του και έπασχε από επαναλαμβανόμενα ψυχωτικά επεισόδια κατά τα τελευταία δύο έτη της ζωής του, αυτοκτονώντας σε ηλικία 37 ετών. (Blumer, 2002). Ο Henri Gaustaut αναγνώρισε ως κύρια διάγνωση για τα τελευταία 2 έτη της ζωής του διάσημου ζωγράφου την κροταφική επιληψία. Αναγνώρισε τη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών (άψινθου) που επιδείνωνε την ψυχοπαθολογία του. Διέκρινε τουλάχιστον δύο επεισόδια αντιδραστικής κατάθλιψης στη ζωή του, όπως και ιστορικό διπολικής διαταραχής στο ζωγράφο-θρύλο. Ο ίδιος ο Van Gogh περιγράφει εναλλαγές δυσφορίας - ευφορίας, αγωνίας και άγχους χωρίς λόγο, απομόνωση και μοναξιά. Ο Gastaut περιγράφει από το ιστορικό: δύσκολο ταπεραμέντο ως παιδί, πιθανή εγκεφαλική κάκωση στη γέννησή του, ψυχιατρικό ιστορικό σε μέλη της οικογένειάς του (αδελφός που αυτοκτόνησε, αδελφή πάσχουσα από σχιζοφρένεια με παραμονή σε ψυχιατρικό άσυλο για 44 έτη), έκθεση σε βία στο οικογενειακό περιβάλλον του, ψυχοτραυματικά γεγονότα ζωής, όπως μία ερωτική απογοήτευση και μία αποτυχημένη καριέρα ως ευαγγελιστής. Οι έντονες αλλαγές στη συμπεριφορά του και η υψηλή έκφραση συναισθημάτων (θυμού-φόβου), η κολλώδης προσωπικότητα και η υποσεξουαλικότητα, αντιπροσωπεύουν ακριβώς τα αντίθετα συμπτώματα που χαρακτηρίζουν το σύνδρομο Κluver Bucy. Σε δύο έργα του ζωγράφου, «Οι Πατατοφάγοι» και «L Arlésienne» απεικονίζονται άτομα με έκφραση μετακριτικού ασθενούς με επιληψία, με σκοτεινά χρώματα, όπως και στην αυτοπροσωπογραφία του (Μπαλογιάννης, 2007). 2. Η Υστερική ή Συναισθηματική Επιληψία του Ντοστογιέφσκι κατά τον S. Freud Ο διάσημος μυθιστοριογράφος Ντοστογιέφσκι, υπέφερε από την ιερά νόσο (Morbus Sacer) σε χρόνια βάση. Ο ίδιος χαρακτηρίζει τον εαυτό του ως επιληπτικό, με συμπτώματα απώλειας των αισθήσεων, συσπάσεις των μυών και στη συνέχεια από 18

19 κατάθλιψη. Ο Freud κατατάσσει την επιληψία του συγγραφέα ως υστερική (Hysteroepilepsie). Ανήκει δηλαδή στη νεύρωση, της οποίας η φύση είναι να ελευθερώνει με σωματικές διεξόδους ένα σύνολο ερεθισμάτων που δεν δύναται να διευθετήσει ψυχικά. Ο Freud κατατάσσει επίσης την επιληψία του Ρώσου συγγραφέα ως συναισθηματική (affektive-epilepsie). Σε αντίθεση με την οργανική επιληψία που το άτομο είναι άρρωστο εγκεφαλικά υποκείμενο σε διαταραχή έξω από αυτό, στη συναισθηματική της μορφή η επιληψία είναι έκφραση της ίδιας της ψυχικής ζωής. Η αιτία της επιληψίας του Ντοστογιέφσκι κατά το Freud είναι το αίσθημα ενοχής, η επιβάρυνση της συνείδησης για την πρόθεση πατροκτονίας. Σχολιάζοντας ο Freud τους αδερφούς Καραμάζοφ ως το πλέον μεγαλειώδες μυθιστόρημα που γράφτηκε ποτέ, βλέπει (με βάση την ψυχαναλυτική θεώρηση) την ίδια πρόθεση πατροκτονίας τόσο στο συγγραφέα, όσο και στον ήρωά του, τον Ντμίτρι Καραμάζοφ που κατηγορείται, αν και αθώος, για το φόνο του πατέρα του (Μακράκης 2006). 19

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΛΗΨΙΑΣ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΛΗΨΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΗΠΤΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΩΝ 1. Επιδημιολογία της Επιληψίας σε ενηλίκους παιδιά και εφήβους Η επιληψία είναι μια από τις συχνότερες χρόνιες νευρολογικές παθήσεις, με επιπολασμό που κυμαίνεται ανάμεσα στο 0,5 και 0,8% του γενικού πληθυσμού. Τουλάχιστον 1 άτομο στα 200 παρουσιάζει ενεργό επιληψία. Η επίπτωση ανάλογα με το φύλο δείχνει μια ήπια επικράτηση στους άντρες. Η ολική επίπτωση της επιληψίας κυμαίνεται ανάμεσα σε 17,3/10 5 κατ/έτος και 136/10 5 κατ/έτος (Aicardi,1994). Η εμφάνιση της επιληψίας ανάλογα με την ηλικία παρουσιάζει μια δικόρυφη κατανομή, με μέγιστα ποσοστά κατά τη διάρκεια του πρώτου χρόνου ζωής (86/ 10 5 κατ/έτος), και παραμένουν υψηλά στις ηλικίες 2 10 ετών, παρουσιάζουν προοδευτική ελάττωση μετά τα 10 έτη και σταθεροποιείται σε χαμηλά ποσοστά ανάμεσα στα 30 και 50 έτη. Νέα αύξηση αποδίδεται στις ηλικίες μετά τα 75 έτη. Πιο συγκεκριμένα η επίπτωση της νόσου είναι (κατά ηλικία): 1 έτους: 86/10 5 κατ/ έτος 1-5 ετών: 62/10 5 κατ/ έτος 5-9 ετών: 50/10 5 κατ/ έτος ετών: 39/10 5 κατ/ έτος ετών: 50/10 5 κατ/ έτος ετών: 48/10 5 κατ/ έτος ετών: 65/10 5 κατ/ έτος 2. Ταξινόμηση των επιληψιών και των επιληπτικών συνδρόμων Στην τελευταία Διεθνή ταξινόμηση των επιληψιών και των επιληπτικών συνδρόμων, η οποία δημοσιεύτηκε το 1989, υιοθετείται απλός τρόπος παρουσίασης, ο οποίος δίνει τη δυνατότητα αναζήτησης αιτιών έκλυσης της επιληψίας. Είναι βοηθητική για το θεραπευτικό σχεδιασμό και διευκολύνει την πρόγνωση της νόσου. Η ταξινόμηση έχει ως εξής: 20

21 Α. Επιληψίες και επιληπτικά σύνδρομα σε σχέση με την εντόπιση (εστιακές) Α.1. Ιδιοπαθείς Καλοήθης παιδική επιληψία με κεντροκροταφική εστία Παιδική επιληψία με ινιακές εκφορτίσεις Πρωτοπαθής αναγνωστική επιληψία Α.2. Συμπτωματικές (ή δευτεροπαθείς) Επιληψίες κροταφικού λοβού (κρίσεις: απλές, σύνθετες, δευτεροπαθώς γενικευμένες, αμυγδαλο-ιπποκαμπικές, πλαγιοπισθίας περιοχής) Επιληψίες μετωπιαίου λοβού (κρίσεις: απλές, σύνθετες, δευτεροπαθώς γενικευμένες) Επιληψίες βρεγματικού λοβού (κρίσεις: απλές, σύνθετες, δευτεροπαθώς γενικευμένες) Επιληψίες ινιακού λοβού (κρίσεις: απλές, σύνθετες, δευτεροπαθώς γενικευμένες) Χρόνια προοδευτική εστιακή συνεχής επιληψία (Kojewnikow s Syndrom) Επιληψίες με ειδικούς τρόπους έκλυσης των κρίσεων (αντανακλαστικές startle epilepsies επιληψίες από φόβο) Κρυπτογενείς (δευτεροπαθείς ακαθόριστης αιτιολογίας) Β. Γενικευμένες επιληψίες και σύνδρομα Β.1. Ιδιοπαθείς (κατά ηλικία εμφάνισης) Καλοήθεις νεογνικοί οικογενείς σπασμοί Καλοήθεις νεογνικοί σπασμοί Καλοήθης μυοκλονική επιληψία της παιδικής ηλικίας Επιληψία με αφαιρέσεις της παιδικής ηλικίας (πυκνοληψία) Νεανική αφαιρετική επιληψία. Νεανική μυοκλονική επιληψία Γενικευμένη επιληψία με τονικοκλονικές κρίσεις (Grand mal) Άλλες γενικευμένες ιδιοπαθείς αταξινόμητες επιληψίες Β.2. Κρυπτογενείς ή συμπτωματικές (κατά ηλικία εμφάνισης) Σύνδρομο West (infantile spasms, Blitz- Nick Salaam krδmpfe) 21

22 Σύνδρομο Lennox- Gastaut Μυοκλονική αστατική επιληψία Επιληψία με μυοκλονικές αφαιρέσεις Β.3. Συμπτωματικές Β.3.1.Μη ειδικής αιτιολογίας Πρώιμη μυοκλονική εγκεφαλοπάθεια Πρώιμη βρεφική επιληπτική εγκεφαλοπάθεια Άλλες συμπτωματικές γενικευμένες αταξινόμητες επιληψίες Β.3.2.Ειδικά σύνδρομα Επιληπτικές κρίσεις που συνοδεύουν διάφορες παθήσεις (δυσπλασίες, μεταβολικά νοσήματα) Γ. Επιληψίες και σύνδρομα ακαθόριστα αν είναι εστιακές ή γενικευμένες Γ.1 Με γενικευμένες και εστιακές κρίσεις Νεογνικοί σπασμοί Βαριά βρεφική μυοκλονική επιληψία Επιληψία με συνεχείς εκφορτίσεις αιχμής-κύματος στη διάρκεια ύπνου βραδέων κυμάτων. Επίκτητη επιληπτική αφασία (σύνδρομο Landau Kleffner) Άλλες αταξινόμητες επιληψίες Γ.2. Χωρίς σαφείς γενικευμένες ή εστιακές εκδηλώσεις Περιπτώσεις με γενικευμένους τονικοκλονικούς σπασμούς όπου η κλινική εικόνα και το ΗΕΓ δεν επιτρέπουν την κατάταξή τους στους σαφώς γενικευμένους ή εστιακούς (τονικοκλονικές κρίσεις ύπνου) Δ. Ειδικά σύνδρομα Πυρετικοί σπασμοί Μεμονωμένο επεισόδιο σπασμών ή επιληπτική κατάσταση (status epilepticus) Σπασμοί που εμφανίζονται μόνο σε ορισμένες καταστάσεις (οξέα μεταβολικά ή τοξικά αίτια π.χ. αλκοόλη, φάρμακα, εκλαμψία, μη οξεωτική υπεργλυκαιμία) 22

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV ΕΠΙΛΗΨΙΕΣ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΝΕΑΡΗ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 1. Καλοήθης επιληψία με κεντρο-κροταφική εστία (Ρολάνδειος Επιληψία) Αποτελεί την πιο χαρακτηριστική ιδιοπαθή εστιακή επιληψία. Η ηλικία έναρξης περικλείεται ανάμεσα στα 3 και 14 έτη, με επικράτηση μεταξύ 5 και 8 ετών. Η επίπτωσή της ανέρχεται σε 21/ , αντιπροσωπεύοντας το 8 23% όλων των παιδικών επιληψιών, προσβάλλοντας τα άρρενα άτομα σε ποσοστό 60% (Panayiotopoulos, 1999). Η πρόγνωσή της είναι καλή, μεταβιβάζεται με τον αυτοσωματικό επικρατούντα χαρακτήρα CChr 15q 14, (Neubauer, 2000), ενώ σχεδόν στο 50% των παιδιών αναφέρεται οικογενειακό ιστορικό επιληπτικών κρίσεων. Οι κρίσεις σε ποσοστό 10 15% των παιδιών εμφανίζονται μόνο μια φορά, ενώ σε ποσοστό 66 70% των παιδιών οι κρίσεις ανέρχονται στον αριθμό 2 6 (Ambrosseto et al., 1987). Η κλινική εικόνα αφορά κρίσεις κλονικές, σωματοκινητικές ή τονικοκλονικές στο ημιπρόσωπο και στη στοματο φαρυγγο λαρυγγική περιοχή που συνδέονται τυπικά με τον ύπνο. Είναι υπεύθυνες για αναρθρία με διατήρηση της συνείδησης (Loiseau et al., 1990). Μπορεί να επεκταθούν στο ομόπλευρο άνω άκρο, ή να γενικευτούν δευτεροπαθώς. Συχνά οι γονείς αναφέρουν θορύβους τύπου γρυλισμού, ή βορβορυγμού, ή υπερπαραγωγή σιέλου (Aicardi, 2000). Το μεσοκριτικό ΗΕΓ αναδεικνύει βραδείες, διφασικές, υψηλού δυναμικού αιχμές κεντρο-κροταφικά (Ρολάνδειος περιοχή) που αυξάνουν σε συχνότητα κατά την υπνηλία και σε όλα τα στάδια του ύπνου, όπου τείνουν να γίνουν αμφοτερόπλευρες. Γενικευμένες εκφορτίσεις παρατηρούνται στο 20 30% των παιδιών με Ρολάνδειο επιληψία. Φάρμακο εκλογής θεωρείται η οξκαρβαζεπίνη ή καρβαμαζεπίνη. 2. Καλοήθης εστιακή επιληψία των παιδιών με ινιακή εστία Η Διεθνής Εταιρία Ταξινόμησης και Ορολογίας Επιληψίας (ILAE), αναγνώρισε δύο τύπους ινιακής επιληψίας: α) την πρώιμη καλοήθη ινιακή επιληψία της παιδικής ηλικίας (τύπος Παναγιωτόπουλος) και β) την όψιμη ινιακή επιληψία της παιδικής ηλικίας (τύπος Gastaut). 23

24 Ο Παναγιωτόπουλος προτείνει τον ορισμό της επιληψίας αυτής, ως ένα σύνδρομο εστιακών κρίσεων, σύντομων ή παρατεταμένων, νυχτερινών συνήθως, που περιλαμβάνουν την τονική απόκλιση των ματιών, εμετούς, ή συμπτώματα από το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ναυτία, ωχρότητα, υποτονία, απώλεια ούρων, βήχα, βλεννόρροια) και εξελίσσονται σε κρίση ημισώματος ή γενικευμένη τονικοκλονική κρίση. Συνήθως εμφανίζεται σε θήλεα μεταξύ 2 και 8 ετών, με εξαιρετική πρόγνωση και ύφεση πριν τα 12 έτη. Το ΗΕΓ αναδεικνύει επαναλαμβανόμενες αιχμές, αιχμηρά κύματα και συμπλέγματα αιχμής κύματος συχνά ασύμμετρα που μειώνονται ή εξαφανίζονται με το άνοιγμα των ματιών (Panayiotopoulos, 1999). Υπολογίζεται πως το 13% των παιδιών με επιληψία ηλικίας 3 6 ετών πάσχουν από το Σύνδρομο Παναγιωτόπουλος. Το παιδί έχει στην έναρξη της κρίσης πλήρη συνείδηση, είναι ωχρό, μπορεί να μιλήσει, σταδιακά γίνεται συγχυτικό. Η κρίση διαρκεί συνήθως 5 με 10 λεπτά, ενώ στο 1/3 των περιπτώσεων διαρκεί μέχρι και 7 ώρες. Η διαφοροδιάγνωση με τον τύπο Gastaut αφορά (Πιν. 3): Πίνακας 3: Διαφοροδιάγνωση (Panayiotopoulos, 2000) Panayiotopoulos Τype Gastaut Τype Μέση ηλικία έναρξης 5 έτη 8 έτη Διαταραχές από το Α.Ν.Σ. Συχνές Σε εξαιρετικές περιπτώσεις Εμετός στην κρίση Συχνά Σε εξαιρετικές περιπτώσεις Διαταραχή του επίπεδου Συχνή Σπάνια συνείδησης Κεφαλαλγία μετά την Σπάνια Συχνή κρίση Πρόγνωση εξαιρετική Ναι Όχι Κρίσεις μετά τα 15 έτη Σπάνια Συχνές ΗΕΓ Βραδεία δραστηριότητα με αιχμές Γρήγορες ινιακές εκφορτίσεις 24

25 3. Επιληψία του κροταφικού λοβού Είναι η πιο συχνή εστιακή επιληψία (60% όλων των εστιακών επιληψιών) με μέση ηλικία έναρξης τα 9,9 έτη (Capovilla et al., 2000). Προσβάλλει εξίσου και τα δύο φύλα. Κύρια αιτία των κρίσεων αποτελούν τραύματα κατά τον τοκετό και εγκεφαλική υποξία. Ο κροταφικός λοβός ως τμήμα της φυλογενετικά αρχαιότερης εγκεφαλικής περιοχής (ρινεγκέφαλος, λιμπικό σύστημα) εμφανίζει πολύ χαμηλό επιληπτογόνο ουδό, ενώ λόγω της ανατομικής του θέσης, της αιμάτωσης και του υψηλού μεταβολισμού του, ιδιαίτερα η έσω επιφάνειά του είναι ευάλωτη σε κακώσεις και μεταβολικές διαταραχές. Αρχικά η κρίση εμφανίζεται με επιγαστρικό βάρος, σύσφιξη στο θώρακα, αναπνευστική δυσχέρεια, αίσθημα ζεστού κρύου, συναισθηματικές συγκινησιακές εκδηλώσεις (άγχος, φόβος, ευεξία), ή διαταραχές της αντίληψης (deja-vu, deja-vecu, ονειρικές καταστάσεις). Αυτά τα σημεία συνοδεύονται από σημεία φυσικά όπως ωχρότητα ή ερυθρότητα προσώπου, ταχυκαρδία, ταχύπνοια ή βραδύπνοια, εφίδρωση, μυδρίαση. Η αλλοίωση της συνείδησης μπορεί να είναι μερική, με εμφάνιση αυτοματισμών, στοματοπεπτικών ή κινητικών αργότερα στην εξέλιξη της κρίσης, με τελικές σωματικές, κινητικές εκδηλώσεις. Η μετακριτική φάση χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη σύγχυση, αποπροσανατολισμό στο χρόνο χώρο, περιπλάνηση, αφασικές διαταραχές, δυσθυμία, καταστροφική συμπεριφορά, κλάματα, ακουστικές ψευδαισθήσεις ή παραισθήσεις. Συχνό εύρημα στην MRI είναι η ατροφία του ιπποκάμπου, η οποία μπορεί να αποτελεί αιτία ή συνέπεια των κρίσεων (Gailard et al., 2007). Το μεσοκριτικό ΗΕΓ μπορεί να είναι φυσιολογικό ή να δείχνει εστιακές ανωμαλίες (αιχμές, βραδείες αιχμές βραδέα κύματα) συχνότερα με πρόσθια κροταφική προβολή, μονόπλευρες ή αμφοτερόπλευρες. Το κριτικό ΗΕΓ αναδεικνύει μία μονόπλευρη ή αμφοτερόπλευρη διακοπή της βασικής δραστηριότητας με ταχεία και χαμηλού δυναμικού εντοπισμένη δραστηριότητα, η οποία αυξάνει σε εύρος και παίρνει μορφή αιχμών, συμπλεγμάτων αιχμής κύματος, βραδέων αιχμών ή ρυθμικών βραδέων κυμάτων. 25

26 4. Γενικευμένη επιληψία με τονικοκλινικές κρίσεις grand-mal Ξεκινά συνήθως στις ηλικίες 9 έως 24 ετών σε ποσοστό 66% των ασθενών, ενώ αναφέρεται 78% ποσοστό εμφάνισης στις ηλικίες μεταξύ 6 και 22 ετών και έναρξη συνήθως στην εφηβεία. Η επικράτηση των αρρένων αφορά 54% των περιπτώσεων γενικευμένης επιληψίας. Το ποσοστό οικογενειακού ιστορικού κρίσεων φθάνει το 12% των ασθενών. Οι κρίσεις εμφανίζονται μετά την πρωινή αφύπνιση, τον μεσημεριανό ύπνο, ή την απογευματινή ανάπαυση, με γενικευμένους τονικοκλονικούς σπασμούς και απώλεια συνείδησης. Ως εκλυτικοί παράγοντες αναφέρονται η στέρηση ύπνου, η λήψη αλκοόλ, η προκλητή αφύπνιση, ή τα φωτεινά ερεθίσματα. Στο ΗΕΓ καταγράφονται γενικευμένες εκφορτίσεις ταχέων συμπλεγμάτων αιχμής - κύματος ή πολυαιχμής κύματος. Φάρμακα εκλογής αποτελούν το βαλπροϊκό νάτριο, η λαμοτριγίνη και η φαινοβαρβιτάλη. Αποτελεί τον συχνότερο τύπο επιληψιών στα παιδιά (70% των περιπτώσεων). Πρόδρομα συμπτώματα αποτελούν η αϋπνία, η ευερεθιστότητα, η κεφαλαλγία και η κινητική ανησυχία, που αλλάζουν τη συμπεριφορά του παιδιού (Roger et al., 2002). 5. Γενικευμένη επιληψία με αφαιρέσεις (petit-mal) στην παιδική ηλικία Σε τυπικές αφαιρέσεις (petit mal) η ηλικία έναρξης κυμαίνεται από 4 έως 10 έτη, με συχνότερη ηλικία εμφάνισης τα 5 έως 7 έτη και 60 70% προσβολή σε θήλεα άτομα. Αποτελεί το 10% περίπου όλων των παιδικών επιληψιών και η επίπτωση της κυμαίνεται από 6,3 / (Olsson, 1988) και 8,0 / (Loiseau et al., 1996). Οι αφαιρέσεις είναι πολύ συχνές, «πυκνοληπτικές», ανάμεσα σε την ημέρα, εύκολα προκαλούμενες από την υπέρπνοια. Χαρακτηρίζονται από αιφνίδια έναρξη και αιφνίδια διακοπή της απώλειας συνείδησης για 5 20 δευτερόλεπτα. Συνοδά συμπτώματα είναι η προσήλωση του βλέμματος, η ελαφρά πτώση των βλεφάρων, η βολβοστροφή προς τα άνω, το ανοιχτό στόμα και συχνά η κλίση της κεφαλής και του στήθους προς τα πίσω. Οι αφαιρέσεις μπορεί να συνοδεύονται από ήπια κλινικά, τονικά, ατονικά, αυτοματικά ή συμπτώματα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (Panayiotopoulos, 2000). 26

27 Φάρμακα εκλογής αποτελούν το βαλπροϊκό νάτριο, η αιθοσουξιμίδη και η λαμοτριγίνη. Το κριτικό ΗΕΓ εμφανίζει γενικευμένες, αμφοτερόπλευρα σύγχρονες εκφορτίσεις αιχμής κύματος των 3 κ/sec, σπάνια 4 κ/sec, και βασική δραστηριότητα συνήθως φυσιολογική. Στο μεσοκριτικό ΗΕΓ φαίνονται τα ίδια συμπλέγματα μεμονωμένα, ή σε ομάδες, ή με επικράτηση στις πρόσθιες περιοχές και ενεργοποίηση εκφορτίσεων κατά την υπέρπνοια. Πιθανή γονιδιακή θέση βρέθηκε στο 15q11 q13 και 8q24, ενώ όσον αφορά την πρόγνωση, το 1/3 των κρίσεων σταματούν αυτόματα το 1/3 συνεχίζονται στην ενηλικίωση, ενώ στο 1/3 προστίθενται γενικευμένες τονικοκλονικές κρίσεις. 6. Επιληψίες που χαρακτηρίζονται από ειδικούς τρόπους έκλυσης: Η φωτοευαίσθητη επιληψία Οι επιληψίες που χαρακτηρίζονται από ειδικούς τρόπους έκλυσης ταξινομούνται στις πρωτοπαθείς γενικευμένες επιληψίες με ηλικία έναρξης που κυμαίνεται ανάμεσα στα 3 και 30 έτη, είναι κρίσεις οι οποίες προκαλούνται από το φως του περιβάλλοντος: σπινθηρισμός του ήλιου διαμέσου των δέντρων, αντανάκλαση του ήλιου στο νερό, οθόνες τηλεόρασης (ασπρόμαυρης σε κοντινή απόσταση) και φώτα στην disco, φωτεινά ερεθίσματα σε υπολογιστές οθόνες video. Σε ποσοστό 60% αφορά θήλεα άτομα (Obeid et al., 1991). Περιλαμβάνουν τονικοκλονικές κρίσεις (84%), αφαιρέσεις (6%), εστιακές κρίσεις (2,5%) και μυοκλονικές (1,5%). Προσβάλλει 1/4000 άτομα ηλικίας 5-24 ετών. Φάρμακο εκλογής το βαλπροϊκό νάτριο. 27

28 ΚΕΦΑΛΑΙΟ V ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΨΥΧΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΠΑΙΔΩΝ - ΕΦΗΒΩΝ Ο επιπολασμός των ψυχικών διαταραχών σε παιδιά και εφήβους είναι: Διαταραχές της Μάθησης: 4-10% (60% σε άρρενα) Διαταραχή Ελαττωματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας: 3-5% (4:1 άρρενα/ θήλεα) Διαταραχή της Διαγωγής: 4-10% (3:1 άρρενα / θήλεα) Εναντιωτική Προκλητική Διαταραχή: 2-16% (υπεροχή στα άρρενα) Διαταραχή Άγχους Αποχωρισμού: 4% (υπεροχή στα θήλεα) Μείζων καταθλιπτική διαταραχή: 2% σε παιδιά 6% σε εφήβους (άρρενα / θήλεα σε παιδιά = 1/1, άρρενα / θήλεα σε εφήβους = 1/2) Ειδική φοβία: επιπολασμός ζωής 10% (συχνότερα σε γυναίκες) Κοινωνική φοβία: 3% Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή: 0,2 1,2% σε παιδιά και εφήβους Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή: 1% (αναλογία άρρενα / θήλεα = 1/1) Σχιζοφρένεια: 5/ άτομα, με αναλογία άρρενα / θήλεα = 3/1 Αυτιστική Διαταραχή: 5-20 / άτομα με αναλογία άρρενα / θήλεα = 4/1 (Rutter et al., 1994) Οι τρεις βασικές διαγνωστικές ομάδες στην Παιδοψυχιατρική κατά R. Goodman είναι (πίνακας 4): Πίνακας 4: Διαγνωστικές ομάδες στην Παιδοψυχιατρική Ι ΙΙ ΙΙΙ Διαταραχές Διάθεσης Διαταραχές Διασπαστικής Διαταραχές της Ανάπτυξης Συμπεριφοράς Διαταραχές άγχους Διαταραχή Διαγωγής Καθυστέρηση στην ομιλία Φοβίες Εναντιωτική Προκλητική Διαταραχή Καθυστέρηση στην ανάγνωση 28

29 Κατάθλιψη Υπερκινητικότητα Αυτιστική Διαταραχή Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή Γενικευμένες μαθησιακές δυσκολίες Σωματοποίηση R. Goodman, Η διαφοροποίηση των 3 ομάδων δεν είναι πάντα ξεκάθαρη, π.χ. υπερκινητικότητα (ΙΙ), μπορεί να θεωρηθεί η διαταραχή στην ανάπτυξη της προσοχής και του ελέγχου (ΙΙΙ). Στην κατάθλιψη η οποία κατατάσσεται στις διαταραχές της διάθεσης στα παιδιά (Ι), το πλέον κρίσιμο ή κύριο σύμπτωμα είναι συχνά η ευερεθιστότητα, η οποία είναι κοινό σύμπτωμα των διαταραχών διασπαστικής συμπεριφοράς (ΙΙ). Οι ψυχικές διαταραχές των παιδιών άλλοτε προσομοιάζουν των ενηλίκων ως ένα συνεχές, π.χ. η δυσθυμία ή το γενικευμένο άγχος, άλλοτε είναι απόλυτα εξειδικευμένες όπως στις διαταραχές της ανάπτυξης, ενώ σε περιπτώσεις όπως η μείζων κατάθλιψη ομοιάζουν σε κάποια συμπτώματα της ψυχικής διαταραχής, όπως αυτή εμφανίζεται στους ενήλικες. Σε μελέτη της Βρετανικής Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας από το 1999 με τη χορήγηση του SDQ (Strengths and Difficulties Questionnaire) σε πληθυσμό παιδιών, κατά ICD 10 ευρέθησαν (Goodman et al. 2006): Διαταραχές Διαγωγής: 5,3% Διαταραχές Άγχους: 3,8% Υπερκινητικότητα: 1,4% Κατάθλιψη: 0,9% Άλλες διαταραχές: 0,5% Οιαδήποτε διαταραχή: 9,5%, ολιγότερο του συνολικού ποσοστού (11,9%), λόγω συννοσηρότητας. Συννοσηρότητα Συχνά εμφανίζεται όπως στο σχήμα: Άγχος Υπερκινητικότητα Κατάθλιψη Διαταραχή Διαγωγής 29

30 Μετά 3 έτη επανεκτιμήθηκαν παιδιά και βρέθηκε πως το 25% των παιδιών με διαταραχή της διάθεσης παρέμειναν να εμφανίζουν διαταραχή της διάθεσης (50% αντίστοιχα για τη διαταραχή διαγωγής), ιδιαίτερα αν οι γονείς εμφάνιζαν διαταραχές άγχους και κατάθλιψης. Νέες διαταραχές διάθεσης εμφανίστηκαν σε εφήβους σε σχέση με οργανική νόσο και στρεσογόνα γεγονότα ζωής. 30

31 ΚΕΦΑΛΑΙΟ VI ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Ως συχνές ψυχικές διαταραχές στην επιληψία αναγνωρίζονται η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές και οι διαταραχές διασπαστικής συμπεριφοράς. Όταν υποδιαγιγνώσκονται αυτές οι διαταραχές, οδηγούν σε επίμονη δυσφορία και έκπτωση στην σχολική (ακαδημαϊκή), κοινωνική και συναισθηματική λειτουργικότητα του παιδιού και εφήβου. Παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση ψυχοπαθολογίας αποτελούν η πρώιμη έναρξη των συμπτωμάτων, η αντίληψη στιγματισμού, το βίωμα αμηχανίας και άγχους σχετικά με τις κρίσεις, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η αίσθηση της απόρριψης. Οι γονείς συχνά δεν έχουν σαφή εικόνα των κρίσεων, είναι υπερπροστατευτικοί, βιώνουν φόβο, τρόμο, άγχος, ανασφάλεια για την πορεία του παιδιού τους, αντιλαμβάνονται το γεγονός ως κοινωνικό στιγματισμό του παιδιού τους και φοβούνται κυρίως το ενδεχόμενο θανάτου του παιδιού τους σε μία κρίση, παρά το ότι αναγνωρίζουν πως δεν υπάρχει υψηλή τέτοια πιθανότητα. 1. Παράγοντες που αιτιολογούν ή επηρεάζουν την ψυχοπαθολογία στην επιληψία: Ο κλινικός ιατρός που αξιολογεί ένα παιδί με επιληψία και συνοδές ψυχικές διαταραχές (άγχους, κατάθλιψης, διαταραχών συμπεριφοράς), οφείλει να έχει υπόψη του πως σε αρκετές περιπτώσεις οι ψυχικές αυτές διαταραχές μπορεί να αποτελούν μία άμεση αντίδραση στην επιληπτική νόσο: παραπομπή στα επείγοντα στα νοσοκομεία, ιατρικές επισκέψεις, εργαστηριακός και παρακλινικός έλεγχος, νοσηλεία. Η ένταση της κλινικής αυτής συμπτωματολογίας μπορεί να ελαττωθεί σημαντικά με τις υποστηρικτικές παρεμβάσεις μελών της οικογένειας, του σχολικού περιβάλλοντος και των φίλων του παιδιού. Σημαντικοί παράγοντες οι οποίοι προκαλούν, ή επηρεάζουν την συνοδό ψυχοπαθολογία σε επιληψία φαίνονται στον πίνακα 5. 31

32 Πίνακας 5: Παράγοντες που προκαλούν, ή επηρεάζουν την ψυχοπαθολογία σε επιληψία Μεταβλητές του Κ.Ν.Σ. (Κεντρικού Νευρικού Συστήματος) Ηλικία έναρξης επιληπτικών κρίσεων Έλεγχος των επιληπτικών κρίσεων Διάρκεια της επιληψίας Τύπος των επιληπτικών κρίσεων Αιτιολογία Παρουσία ή όχι αύρας Επίπεδο γνωστικών λειτουργιών Μεταβλητές της Φαρμακευτικής Αγωγής Τύπος αντιεπιληπτικού φαρμάκου Πολυθεραπεία/ μονοθεραπεία Τοξικότητα αντιεπιληπτικού φαρμάκου Ψυχοκοινωνικές Μεταβλητές Φόβος των επιληπτικών κρίσεων Στιγματισμός της διαταραχής-διάκριση Προσαρμογή στη νόσο Έλλειψη ελέγχου της ζωής του παιδιού εφήβου Κοινωνική Υποστήριξη Κοινωνικο οικονομικό επίπεδο Περιβάλλον στο σπίτι Ωστόσο στην ψυχοκοινωνική εξέλιξη των παιδιών με επαρκώς θεραπευόμενη επιληψία και αυτών χωρίς επιληψία, άλλοι ερευνητές δεν βρήκαν ουσιαστικές διαφορές (Norrby, 1999), γεγονός το οποίο σημαίνει πιθανότατα πως στην απουσία σημαντικών μεταβλητών του ΚΝΣ, το στίγμα και οι άλλες ψυχοκοινωνικές μεταβλητές μπορεί να έχουν εξαιρετική σημασία. Σε μελέτες των Kokkonen et al., (1997) για παιδιά που εμφάνισαν επιληψία μελετήθηκε η ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη. Βρέθηκε πως η χαμηλή γνωστική λειτουργικότητα και οι μαθησιακές δυσκολίες από μόνες τους, και όχι η υποκείμενη νόσος, προέβλεπε πτωχή κοινωνική προσαρμογή. 32

33 2. Ψυχοπαθολογία ανάλογα με τον τύπο των επιληπτικών κρίσεων Πίνακας 6: Τύπος επιληπτικών κρίσεων - ψυχοπαθολογία Τύπος επιληπτικών κρίσεων Αυξημένη συννοσηρότητα Αφαιρέσεις Φτωχές σχέσεις με συνομηλίκους Μειωμένη κοινωνική επικοινωνία σε σχέση με τους άλλους τύπους επιληπτικών κρίσεων παρουσιάζεται λιγότερη κοινωνική απομόνωση ή διαταραχές προσωπικότητας Μυοκλονίες της εφηβείας Ανευθυνότητα, ανεπαρκής έλεγχος παρορμήσεων, συναισθηματική αστάθεια, παρορμητικότητα, διάσπαση προσοχής σ. Lennox Gastaut Διαταραχές συμπεριφοράς όμοιες με διανοητική καθυστέρηση Ρολάνδειος Επιληψία Διαταραχή ελαττωματικής προσοχής υπερκινητικότητας παρορμητικότητας (ADHD) Επιληψία του κροταφικού ADHD, αντικοινωνική συμπεριφορά, λοβού επιθετικότητα, ψύχωση Svoboda, Αγχώδεις διαταραχές σε παιδιά με επιληψία Το άγχος, ως η δυσάρεστη εκείνη συναισθηματική κατάσταση, που οφείλεται σε εξωτερικό, ή εσωτερικό κίνδυνο (φόβος επέλευσης του κινδύνου), εμφανίζεται σε παιδιά και εφήβους με επιληψία σε ποσοστά από 16% μέχρι 23% βάσει των κλιμάκων αξιολόγησης CMA-S-R, με αντίστοιχα ποσοστά εμφάνισης αγχωδών διαταραχών 9,5% στο γενικό παιδιατρικό πληθυσμό (Williams et al., 2003). Παράγοντες επιβαρυντικοί για την εμφάνιση αγχωδών διαταραχών σε παιδιά με επιληψία, είναι: α) το απρόβλεπτο των κρίσεων, β) οι αντιδράσεις της οικογένειες στη νόσο, γ) ο φόβος της νόσου, δ) το κοινωνικό στίγμα της επιληψίας, ε) η έλλειψη γνώσης και ενημέρωσης για τις κρίσεις. 33

34 Συχνά εμφανίζεται στα παιδιά και στους εφήβους ο φόβος της απώλειας ελέγχου, ο φόβος του θανάτου από τη νόσο, ο φόβος της νοητικής επίπτωσης, ή της βλάβης του εγκεφάλου (πιθανή αγχώδης συμπτωματολογία). Οι αντιδράσεις των γονέων στη νόσο και τα συνοδά άγχη τους, οδηγούν συχνά σε υπερπροστατευτικές συμπεριφορές, οι οποίες νοηματοδοτούν την αντίδραση και των ίδιων των παιδιών απέναντι στην ασθένεια. Αξίζει να τονιστεί σε αυτό το σημείο η χρησιμότητα της συμβουλευτικής γονέων. Συχνά όταν ένα παιδί με επιληψία εμφανίζεται αγχωμένο, κάποιος από τους δύο γονείς εμφάνιζε κατά το παρελθόν αγχώδη διαταραχή. Οι αγχώδεις διαταραχές στην επιληψία συχνά διαλάθουν της κλινικής προσοχής, όπως και οι καταθλιπτικές διαταραχές, καθώς δεν συνοδεύονται συχνά από φανερές δυσκολίες στη συμπεριφορά των ατόμων όπως οι διαταραχές π.χ. της Υπερκινητικότητας - Διάσπασης Προσοχής ή της Διαταραχής Διαγωγής. Τα παιδιά με αγχώδη διαταραχή συνήθως δεν θα δημιουργήσουν έντονο πρόβλημα στην τάξη. Συμπτώματα άγχους, φόβου, διαταραχής πανικού συχνά θα πρέπει να διαφοροδιαγνωστούν από συμπτώματα φόβου κατά τη διάρκεια της επιληπτικής κρίσης (με συνοδό απώλεια συνείδησης, ή ηλεκτροεγκεφαλογραφικά ευρήματα), ή συμπτώματα που προσομοιάζουν με πανικό (ως συμπτωματολογία του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος στην κρίση). Στις περιπτώσεις αγχώδους συμπτωματολογίας εμφανίζονται συχνά ψευδοκρίσεις, ή αυξημένη συχνότητα κρίσεων. Σε χρόνιες αντιεπιληπτικές θεραπείες χρησιμοποιούνται και οι βενζοδιαζεπίνες (αντιεπιληπτική δράση) επικουρικά και πέραν της αγχολυτικής δράσης τους (Rivinus, 1982). 4. Διπολική Διαταραχή σε παιδιά με επιληψία Συχνά η Διπολική Διαταραχή εμφανίζει κλινική συμπτωματολογία όμοια με εκείνη της ADHD (Διαταραχής Ελαττωματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας) και εμφανίζει συχνά συννοσηρότητα με άλλες ψυχικές διαταραχές. Σπάνια εμφανίζεται η Διπολική Ι Διαταραχή σε παιδιά και εφήβους, ενώ σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες το ποσοστό της ανέρχεται σε 0,6 1% (Carlson et al., 1995). Σε πληθυσμό ενηλίκων ασθενών με επιληψία, ποσοστά διπολικής συμπτωματολογίας ανέρχονται στο 12,2% (Ettinger et al., 2005). 34

35 5. Ψύχωση σε παιδιά εφήβους με επιληψία Σπάνια εμφανίζεται ψύχωση σε εφήβους με επιληψία και σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις συνυπάρχουν σοβαρές νευρολογικές διαταραχές και διανοητική καθυστέρηση. Σποραδικές περιπτώσεις ψύχωσης έχουν αναφερθεί, ιδιαίτερα πιο συχνά σε κρίσεις του αριστερού κροταφικού λοβού (Lindsay et al., 1979). Ο Lindsay υποστήριξε πως το 10% των παιδιών με επιληψία του κροταφικού λοβού θα αναπτύξει ψύχωση στην ενήλικο ζωή, ποσοστό με το οποίο δεν συμφωνούν άλλες μελέτες. Οι Caplan et al., (1997), υποστήριξαν πως στον πληθυσμό των επιληπτικών ασθενών, υπερτερούν τα κλινικά συμπτώματα των αντιληπτικών σκεπτικών διαταραχών σε παιδιά με σύνθετες εστιακές κρίσεις, παρά σε αυτά με πρωτοπαθή γενικευμένη επιληψία, παρόλο που δεν εμφανίζονται αρνητικά ή εκπτωτικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας (απάθεια, επίπεδο συναίσθημα, αλογία). 6. Συμπεριφορικά προβλήματα σε παιδιά εφήβους με επιληψία Σε χρόνια παιδική επιληψία συχνά απαντώνται προβλήματα συμπεριφοράς σε ποσοστά μέχρι και 50%. Σύμφωνα με μελέτες των Austin et al., (1992) τα προβλήματα της συμπεριφοράς σε χρόνια πάσχοντες από επιληψία είναι κατά πολύ περισσότερα των προβλημάτων συμπεριφοράς που απαντώνται σε επιληψία με πρόσφατη έναρξη. Οι Dunn et al., (1999), υποστηρίζουν ωστόσο πως τα συμπτώματα του άγχους και της κατάθλιψης ως εσωτερικευμένα συμπτώματα, είναι πολύ περισσότερο συνηθισμένα, παρά τα εξωτερικευμένα προβλήματα ή η εκδραμάτιση. Σε μελέτη των Sabbagh et al., 2006, με τη χρήση των SDQ, CBC και Conners scale ανιχνεύθηκαν συμπεριφορικά προβλήματα στο 55% των παιδιών με επιληψία που φοιτούσαν σε ειδικά σχολεία, έναντι 30,5% των παιδιών που φοιτούσαν σε σχολικό πλαίσιο γενικής εκπαίδευσης. Η πλειοψηφία των παιδιών που φοιτούσαν σε ειδικά σχολεία ελάμβανε πολυθεραπεία και εμφάνιζε συχνές επιληπτικές κρίσεις. Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των παιδιών με επιληψία είναι, όπως φαίνονται στον πίνακα 7 : 35

36 Πίνακας 7: Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες Παράγοντες Οικογενειακό stress Φτωχή εξασφάλιση της άνετης και ασφαλούς αίσθησης εαυτού στο παιδί και στον έφηβο Αντίληψη του παιδιού για τον υπερβολικό γονεϊκό έλεγχο Αρνητικές συμπεριφορές γονέων Φτωχή κοινωνική υποστήριξη οικογένειας Κατάθλιψη της μητέρας Ελλιπής γονεϊκός έλεγχος της συμπεριφοράς του παιδιού 7. Διαμόρφωση της προσωπικότητας παιδιών και εφήβων με επιληψία Ιδιαίτερα σε περίπτωση εμφάνισης κροταφικής επιληψίας, η προσωπικότητα του ατόμου συχνά χαρακτηρίζεται από: υποσεξουαλικότητα, υπερθρησκευτικότητα, υπεργραφία, φτωχό έλεγχο των παρορμήσεων, επιθετικότητα, έλλειψη χιούμορ, κολλώδη σκέψη. Εάν αυτή η προσωπικότητα αμφισβητείται ως διαταραχή σε ενήλικους, η πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων χαρακτηριστικών σαφώς και υπολείπεται σε συχνότητα σε παιδιά και εφήβους με επιληψία. Παρά την ενημέρωση και εκπαίδευση του κοινού, παιδιά και έφηβοι με επιληψία λαμβάνουν συχνά σχόλια για την προσωπικότητα τους, τα οποία βασίζονται σε υποθέσεις πεποιθήσεις (γνωστικές διαστρεβλώσεις πιθανότατα) πως τα παιδιά με επιληψία είναι πολύ περισσότερο από τα υπόλοιπα παιδιά αποσυρμένα, κοινωνικά απομονωμένα, επιθετικά, επίμονα, απρόβλεπτα και με λιγότερες διανοητικές ικανότητες. Ενδέχεται και κάποιοι γονείς να υιοθετούν αυτές τις απόψεις, ώστε και το κοινωνικό στίγμα να παίζει ένα σημαντικό ρόλο στην προσαρμογή του παιδιού στο κοινωνικό σχολικό περιβάλλον. Η αίσθηση ντροπής λόγω των επιληπτικών κρίσεων οδηγεί συχνά σε προσβολές πανικού ή άγχους σε κοινωνικά περιβάλλοντα. Τα παιδιά αυτά συχνά επηρεάζονται από τις πεποιθήσεις των συνομηλίκων τους σχετικά με τη νόσο της επιληψίας. 36

37 ΚΕΦΑΛΑΙΟ V II ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΔΙΑΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΗΨΙΑ 1. Γενικά Σχόλια Η κατάθλιψη αποτελεί την πλέον συχνή ψυχική διαταραχή ως συννοσηρότητα στην επιληψία. i. Συχνά η κατάθλιψη παραμένει αδιάγνωστη ή υποδιαγιγνώσκεται και έτσι διαλάθει της προσοχής και δεν καλύπτεται από το θεραπευτικό σχεδιασμό. ii. Η παρούσα κατάθλιψη αποτελεί σημαντικό δείκτη της ποιότητας ζωής των ασθενών, σημαντικότερο ακόμα και από τη συχνότητα των κρίσεων, ή τη σοβαρότητά τους. iii. Οι ασθενείς και οι ιατροί ελαχιστοποιούν τη σημαντικότητα των ψυχικών συμπτωμάτων της κατάθλιψης, όπως επίσης και συχνά την άτυπη συμπτωματολογία της. Με αυτόν τον τρόπο οδηγούν σε υποδιάγνωση της διαταραχής της διάθεσης. 2. Λόγοι αποτυχίας της διάγνωσης της κατάθλιψης σε επιληψία i. Τάση των ασθενών για ελαχιστοποίηση των συμπτωμάτων φόβος ψυχιατρικού στίγματος περαιτέρω της νόσου της επιληψίας. ii. Οι κλινικές εκδηλώσεις των διαταραχών της διάθεσης ποικίλλουν στην επιληψία, ενώ συχνοί είναι οι άτυποι χαρακτήρες τους. iii. Οι κλινικοί ιατροί δεν απαιτούν ψυχιατρικό ιστορικό αξιολόγηση. iv. Σε χρόνια φάση, τόσο οι κλινικοί ιατροί όσο και οι ασθενείς, θεωρούν πως τα συμπτώματα της κατάθλιψης είναι ελάχιστα και αντιπροσωπεύουν την ομαλή προσαρμογή στη νόσο. v. Το γεγονός πως τα αντικαταθλιπτικά μειώνουν τον επιληπτικό ουδό, οδηγεί τους κλινικούς στην επιφυλακτικότητα στη συνταγογράφηση ψυχοτρόπων φαρμάκων σε ασθενείς με επιληψία. 3. Κατάθλιψη σε σχέση με τη συχνότητα των κρίσεων Γενετική βάση Σύμφωνα με τον Jacoby et al., (1996), αναφέρονται: 10% εμφάνιση κατάθλιψης σε επιληπτικούς με λιγότερες από 1 κρίση / μήνα, 21% εμφάνιση κατάθλιψης σε επιληπτικούς με περισσότερες από 1 κρίση / μήνα και 4% εμφάνιση κατάθλιψης σε 37

38 επιληπτικούς ελεύθερους κρίσεων, όσο δηλαδή του ποσοστού της κατάθλιψης στον γενικό πληθυσμό. Το 50% των ασθενών με επιληψία και κατάθλιψη εμφανίζουν οικογενειακό ιστορικό ψυχικής διαταραχής, συχνά διαταραχής της διάθεσης, ιδιαίτερα συχνά σε ασθενείς με κρίσεις κροταφικού ή μετωπιαίου λοβού (εστιακές) και όχι σε γενικευμένες κρίσεις. Η άτυπη συμπτωματολογία κατάθλιψης κατά την κρίση είναι συχνή, ενώ η χρήση των κλιμάκων αξιολόγησης ερωτηματολογίων μπορεί να μην επαρκεί για να αναγνωρίσει τις ποικίλες κλινικές εικόνες κατάθλιψης σε επιληψία. 4. Κλινική συμπτωματολογία μείζονος κατάθλιψης προ, κατά και μετά την κρίση επιληψίας. Παιδιά με κατάθλιψη περί την κρίση εμφανίζουν ευερεθιστότητα, χαμηλή ανοχή στη ματαίωση και επιθετική συμπεριφορά. Σε 25% της «αύρας» εμφανίζονται ψυχικά συμπτώματα. Σε κατάθλιψη μετά την κρίση αναφέρονται ανηδονία, ευερεθιστότητα, χαμηλή ανοχή στη ματαίωση, αυτοκτονικός ιδεασμός, αίσθηση αβοήθητου, αίσθηση έλλειψης ελπίδας, ξεσπάσματα κλάματος, αισθήματα ενοχής, αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη, στη διάθεση για σεξ. Οι ασθενείς εμφανίζουν 5 τουλάχιστον από αυτά τα συμπτώματα για 24 ώρες. Η κατάθλιψη κατά την κρίση επιληψίας είναι η πλέον αναγνωρίσιμη μορφή. Θυμίζει δυσθυμική διαταραχή. O Blumer (1997), την ονόμασε μεσοκριτική δυσφορική διαταραχή. Παρουσιάζεται χρόνια δυσθυμία, τα συμπτώματα έρχονται αιφνίδια και εμπλέκονται με σύντομη ευφορική διάθεση, ευερεθιστότητα, εκρηκτικότητα, άγχος και σωματόμορφα συμπτώματα (άτυπα άλγη, αϋπνία). Το 30% των ασθενών με αυτή τη διαταραχή που προσομοιάζει με δυσθυμία εμφανίζουν συμπτώματα ηπιότερα της μείζονος κατάθλιψης, με συνοδό όμως επίπτωση στη λειτουργικότητα του ασθενούς. Τα ψυχιατρικά συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με την επιληπτική κρίση, ή το χρονικό διάστημα μεταξύ των κρίσεων. Οι Blanchet et al., (1986), αξιολόγησαν 27 επιληπτικούς ασθενείς σε 56 ημέρες. Από αυτούς οι 13 ασθενείς βίωσαν επιληπτική κρίση (τουλάχιστον μία) αυτή την περίοδο. Τα επίπεδα της διάθεσης επηρεάστηκαν 3 ημέρες πριν την κρίση και ιδιαίτερα την ημέρα προ της επιληπτικής προσβολής. 3 ημέρες μετά η διάθεση φάνηκε να δραστηριοποιείται στα προηγούμενα επίπεδα, περισσότερο γρήγορα την 1 η ημέρα μετά την προσβολή. 38

39 Οι Kanner et al., (2001), αξιολόγησαν την κατάθλιψη μετά την επιληπτική κρίση σε 100 ασθενείς. Το 48% των ασθενών ανέφεραν καταθλιπτικά συμπτώματα 5 στον αριθμό, σε κλίμακα12 καταθλιπτικών συμπτωμάτων, με 13% εμφάνιση αυτοκτονικού ιδεασμού. Στα 2/3 των ασθενών αυτών τα καταθλιπτικά συμπτώματα επέμεναν για 24 ώρες. Στο 37% των ασθενών αναφέρθηκαν ψυχωσικά συμπτώματα. Τα καταθλιπτικά συμπτώματα μετά την κρίση, κατά τους συγγραφείς θεωρούνταν δύσκολα στη θεραπευτική αντιμετώπιση. Σε μελέτη 2000 επιληπτικών ασθενών ο Williams (1987), υποστήριξε πως κατά την διάρκεια της κρίσης 100 ασθενείς εμφάνισαν συμπτωματολογία διαταραχής της διάθεσης, 65 ανέφεραν φόβο της προσβολής, 21 ανέφεραν συμπτώματα μείζονος κατάθλιψης, 3 επίσης μανιακά συμπτώματα (σπάνιο) και 5 ασθενείς ανέφεραν αυτοκτονικό ιδεασμό, (ένας πραγματοποίησε αυτοκτονική απόπειρα). Θεραπεία της κατάθλιψης σε επιληπτικούς ασθενείς. i. Αντικαταθλιπτική αγωγή τύπου SSRI s και MAO / θεωρείται ασφαλής σε ασθενείς σε επιληψία ii. Σε τοξικές δόσεις τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά μπορεί να προκαλέσουν επιληπτικές κρίσεις iii. Ως πρώτης γραμμής αντικαταθλιπτικά θεωρούνται τα SSRI s Ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT) εφαρμόζεται σε αποτυχία της δράσης των αντικαταθλιπτικών σε σοβαρές μορφές επιληψίας με συνοδό κατάθλιψη. 5. Θέματα διαφοροδιάγνωσης διαταραχών διάθεσης σε επιληψία Συχνά τα καταθλιπτικά συμπτώματα οφείλουμε να τα διαφοροδιαγιγνώσκουμε από άλλα παρόμοια συμπτώματα που συναντούμε σε άλλες ψυχικές διαταραχές, όπως φαίνεται στον πίνακα 8. Πίνακας 8: Κλινική Συμπτωματολογία Διαταραχών Διάθεσης: άλλες πιθανές διαγνώσεις Μανία Κατάθλιψη ADHD Εναντιωτική Προκλητική Αγχώδης διαταραχή Διαταραχή Ευερεθιστότητα Η πλειοψηφία εμφανίζει ευερεθιστότητα Χαμηλή ανοχή στη ματαίωση Ευερεθιστότητα Υπερβολική ευεξία 39

40 Διέγερση Ιδέες Θυμός Υπερκινητικότητα Θυμός μεγαλείου, Εύκολη Υπερκινητικότητα, κόπωση Θυμός, Διάσπαση Μειωμένη Διάσπαση Δυσκολία προσοχής συγκέντρωση προσοχής στη συγκέντρωση Φυγή ιδεών Διαταραχές της επικοινωνίας Φτωχή κρίση Αϋπνία Παρορμητικότητα Αρχική Μειωμένη ανάγκη Σηκώνονται νωρίς, αϋπνία για ύπνο δυσκολία στη (Καθυστέ- διαδικασία του ρηση ύπνου αφύπνισης) Carlson et al., Μελέτες για την επίπτωση των διαταραχών της διάθεσης σε επιληψία. Η επίπτωση της κατάθλιψης στους ασθενείς με επιληψία είναι μεγαλύτερη αυτής του γενικού πληθυσμού (σε όμοιους πληθυσμούς κατά ηλικία και φύλο). Ποικίλλει από 11 μέχρι 62%, στις διάφορες μελέτες. Δεν αναφέρεται κάποιος συγκεκριμένος τύπος επιληπτικής κρίσης ο οποίος να εμφανίζει μεγαλύτερη επίπτωση σε άτομα που εμφανίζουν επιληψία και κατάθλιψη, ωστόσο φαίνεται να είναι σημαντική η παρουσία επιληπτικής προσβολής με εντόπιση αριστερά. Η εκτίμηση της συννοσηρότητας της κατάθλιψης με την επιληψία ποικίλλει βασισμένη σε: ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης, ψυχομετρικά εργαλεία και κλίμακες αξιολόγησης (μέσω των DSM/RDC κριτηρίων). Τα δείγματα διαφέρουν από πληθυσμό στην κοινότητα, σε ασθενείς νευρολογικής νοσοκομειακής μονάδος, σε γυναίκες μόνο, σε ασθενείς ψυχιατρικών δομών, ή σε ασθενείς με επιληψία προγραμματισμένους για χειρουργική αντιμετώπιση. Σύμφωνα με την Επιδημιολογική μελέτη του ΝΙΜΗ (National Institute of Mental Health), (1981), η οποία χρησιμοποίησε τα DSM- III κριτήρια, ο επιπολασμός σημείου της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής είναι 4,9% και της δυσθυμικής διαταραχής 3,3%, ενώ ο επιπολασμός ζωής ανέρχεται στο 17%. Ο επιπολασμός σημείου ζωής των διαταραχών διάθεσης σε επιληψία αναφέρεται από το 11% έως 40

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Επιληψία. Λεωνίδας Στεφανής

Επιληψία. Λεωνίδας Στεφανής Επιληψία Λεωνίδας Στεφανής Τι είναι μία επιληπτική κρίση; Όταν ένας πληθυσμός νευρωνικών κυττάρων έχει μια ανώμαλη, υπέρμετρη και παροξυσμική δραστηριότητα Αιφνίδια, παροδική διαταραχή της νευρολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά

Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008. Αντικαταθλιπτικά Κατερίνα Τυλιγάδα Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρµακολογίας ΚΤ 2008 Αντικαταθλιπτικά ΚΤ 2008 Vincent van Gogh, 1890 ιαταραχές σε Συναίσθηµα Όρεξη Ύπνο Ενεργητικότητα lipido Μονοπολική Μείζων κατάθλιψη θλίψη -

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε;

Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις. Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Αισθήσεις Ψευδαισθήσεις Παραισθήσεις Είναι ο κόσμος μας όπως τον αντιλαμβανόμαστε; Οι Αισθήσεις Οι αισθήσεις είναι η πηγή όλων των γνώσεων μας για την υλική εξωτερική πραγματικότητα. Οι αισθήσεις (του

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Συνεδρίου-Σεμιναρίου Μητρικού Θηλασμού Μιλένα Ρούσκοβα 22-26 Οκτωβρίου 2014 ΞΑΝΘΗ ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΑΙΤΙΑ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Παναγιώτης Μ. Σαμαράς Ψυχολόγος Mphil, PgDip, BSc Hons κατάθλιψη της λοχείας Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας.

Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. ΤΟ ΠΑΙΔΙΚΟ ΑΣΘΜΑ Το συχνότερο χρόνιο νόσημα της παιδικής ηλικίας. Αν από το τρέξιμο, τη γυμναστική ή άλλη εργασία, δυσκολεύεται η αναπνοή, αυτό λέγεται άσθμα. Αρεταίος Καππαδόκης, 100 μχ Οι γυναίκες ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΗΨΙΑ Τάσος Μπονάκης Λέκτορας Νευρολογίας Β Πανεπιστηµιακή Νευρολογική Κλινική Ορισµοί Επιληψία-Ετυµολογία: από το ρήµα επιλαµβάνοµαι (παίρνω υπό τον έλεγχό µου). Επίληψις = οφείλεται στην είσοδο δαίµονος

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία.

ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ. *Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι σπασμοί. υποχωρούν μόνοι τους χωρίς να προλάβουμε να δώσουμε κάποια θεραπεία. ΠΥΡΕΤΙΚΟΙ ΣΠΑΣΜΟΙ Παρασκευή Λογοθέτη Νοσηλεύτρια ΤΕ, Υπεύθυνη Παιδιατρικής Κλινικής Δεν υπάρχει τίποτα που να τρομοκρατεί περισσότερο ένα γονιό από τους σπασμούς. Έρχονται στα Εξωτερικά ιατρεία τρέχοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΜIV ΜΗΛΙΩΝΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΜΙΙΙ ΓΑΤΣΙΑ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΙ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Παγκόσμια Ημέρα Alzheimer Η Παγκόσμια Ημέρα Αlzheimer γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου. Σκοπόs: ευαισθητοποίηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ

ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΡΩΤΟΓΕΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Σωµατόµορφες διαταραχές: οµάδα ψυχικών παθήσεων που παρουσιάζονται µε τη µορφή σωµατικών συµπτωµάτων, για τα οποία δεν µπορεί να δοθεί επαρκής παθοφυσιολογική ερµηνεία. Κοινή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Αν. Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2013-2014 Πάτρα, 2013 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΑ Μια ψυχιατρική περίληψη Prof. George Ikkos Dr. Susie Lingwood Απόδοση: Επιμέλεια: Καλλιόπη Νικολάου Ειδικ. Ψυχίατρος Στάθης Παναγούλιας Ψυχίατρος-Δ/ντής Ε.Σ.Υ. Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Το

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) Ψυχογενής Ανορεξία (ΨΑ) Ψυχογενής Βουλιμία (ΨΒ) Επεισοδιακή Υπερφαγία (ΕΥ) 15% ΨΑ ΨΒ 1 % ΨΒ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αγχολυτικά -Υπνωτικά. Χριστίνα άλλα. Λέκτορας Φαρμακολογίας. Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγχολυτικά -Υπνωτικά Χριστίνα άλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Αθηνών e-mail: cdalla@med.uoa.gr http://www.med.uoa.gr/pharmacology Συμπτωματολογία DSMΙV Κατάθλιψη Αγχώδης διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α Α. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική. Εξετάσεις E έτους, 7 Ιουνίου 2011. Ονοµατεπώνυµο φοιτητή:

ΟΜΑ Α Α. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική. Εξετάσεις E έτους, 7 Ιουνίου 2011. Ονοµατεπώνυµο φοιτητή: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ιατρική Σχολή 3 η Παιδιατρική Κλινική ιευθυντής : Καθηγητής Ιωάννης Ν. Τσανάκας Ι οκράτειο Νοσοκοµείο Κωνσταντινου όλεως 49 Θεσσαλονίκη 54642 Τηλ.: 2310-992982 FAX:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η φροντίδα για τη λήψη τροφής αποτελεί μια από τις κυριότερες ασχολίες του ανθρώπου. Όσο σημαντική είναι για τον άνθρωπο η τροφή τόσο σημαντική είναι και η στέρηση

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία

Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Charles-Bonnet σύνδρομο σε άτομα με αυξημένη ινσουλινοαντίσταση και παθολογική υπεργλυκαιμία Σπύρος Καραμαγκιώλης, Ελένη Παπαγεωργίου, Ελένη Γεωργιάδη, Γεωργία Λιμπανοβνού, Έρβιν Κωστάκης, Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος

Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία. Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Συννοσηρότητα στον Αυτισμό Αυτισμός και Επιληψία Δρ Πάολα Νικολαίδου Παιδονευρολόγος - Επιληπτιολόγος Ο αυτισμός είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή, στο πλαίσιο της οποίας η γνωσιακή δυσλειτουργία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση;

Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση; Μήπως έχω Οζώδη Σκλήρυνση; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΙΑ - ΕΠΙΛΗΨΙΕΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΙΑ - ΕΠΙΛΗΨΙΕΣ 3o ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ε.Ν.Ε. (ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ) WINTER SCHOOL ΜΟΡΙΟ ΟΤΗΣΗ UEMS-EACCME CREDITS = 20 ΚΛΙΝΙΚΗ ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΙΑ - ΕΠΙΛΗΨΙΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 25-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2013 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η κλινική έκφραση των συναισθηματικών διαταραχών

Η κλινική έκφραση των συναισθηματικών διαταραχών Η κλινική έκφραση των συναισθηματικών διαταραχών Γεώργιος Ν. ΧριστοδούΛου Πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, Πρόεδρος του Δ.Σ. του Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής ε τον όρο συναισθηματικές διαταραχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1

ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER. της Σταυρούλας Β. Α1 ΝΟΣΟΣ ALZHEIMER της Σταυρούλας Β. Α1 Σε αυτήν την εργασία θα μελετήσουμε τη νόσο του Alzheimer απαντώντας στα παρακάτω ερωτήματα: Τι είναι η νόσος του Alzheimer;...3 Ποια είναι τα αίτια εμφάνισής της;...6

Διαβάστε περισσότερα

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ιαχρονική παρακολούθηση της υγείας των Ελληνοπαίδων από τη γέννηση ως τα 18 χρόνια Χρύσα Μπακούλα Καθηγήτρια Παιδιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Η εκκίνηση... Α Πανελλήνια Περιγεννητική Έρευνα όλοι ανεξαιρέτως

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών

Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών Επιστημονικό Συμπόσιο ALCOVE Αθήνα 12 & 13 Οκτωβρίου 2012 Διαταραχές συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών που φροντίζονται στο σπίτι Ελένη Μαργιώτη Κλινική Νευροψυχολόγος Συντονίστρια Κέντρου Ημέρας Αμαρουσίου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο

Το θωρακικό άλγος, όχι σπάνιο Προσέγγιση του παιδιού με θωρακικό άλγος Steven M. Selbst, MD Pediatr Clin N Am 57 (2010) 1221 1234 Παρουσίαση : Νίκος Α. Καρανταγλής Επιστημονικός Συνεργάτης Γ ΠΔ Α.Π.Θ. 10/01/2011 www.pd3.gr Το θωρακικό

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος

Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος. Στερητικά Συμπτώματα. Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Άμεσα αποτελέσματα διακοπής του καπνίσματος Στερητικά Συμπτώματα Μ.Τουμπής Πνευμονολόγος Εκδηλώσεις αμέσως μετά τη διακοπή του καπνίσματος Στερητικές εκδηλώσεις - ταξινόμηση Εργαλεία διάγνωσης και καταγραφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ

Δρ. Απόστολος Βούρδας MRCPsych, CCST Παιδοψυχίατρος Ομήρου 53 Νέα Σμύρνη, 17121, τηλ & φαξ: 210 9346168, www.vourdas.com ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΙΔΙΟΥ Παρακαλώ συμπληρώστε το παρακάτω έντυπο φόρμα και φέρτε το μαζί σας στην πρώτη συνεδρία σας. Οι πληροφορίες που δίνετε είναι απόλυτα εμπιστευτικές και θα διευκολύνουν ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου

Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Φόβος απώλειας του ελέγχου ή φόβος του θανάτου Ταχυκαρδία Ιδρώτας Τρεμούλα Κοντανάσαιμα Υπέρπνοια Ρίγη Εξάψεις Ναυτία Κράμπες στην κοιλιά Πόνος στο στήθος Πονοκέφαλος Ζάλη Τάση για λιποθυμία Σφίξιμο στον

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον

Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2. Νόσος του Πάρκινσον Εργασία Βιολογίας Α' Λυκείου με θέμα: Μάριος Μ., Α'2 Νόσος του Πάρκινσον Τρόπος αντιμετώπισης νόσου Πάρκινσον. Η νόσος του Πάρκινσον (Parkinson) είναι νευροεκφυλιστική ασθένεια της μέλαινας ουσίας με συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα