Παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία και απόπειρα αυτοκτονίας Ιωάννης Αλ. Νηματούδης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία και απόπειρα αυτοκτονίας Ιωάννης Αλ. Νηματούδης"

Transcript

1 Παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία και απόπειρα αυτοκτονίας Ιωάννης Αλ. Νηματούδης Αναπληρωτής Καθηγητής Ψυχιατρικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Η αυτοκτονία αποτελεί μια προσωπική απόφαση-επιλογή του ατόμου για τη συνέχιση της ύπαρξής του: καλείται να κρίνει εάν οι συνθήκες, εξωτερικές ή εσωτερικές, της ζωής του αξίζουν τη συνέχισή της. Παρά τον αυστηρά ατομικό χαρακτήρα της, η αυτοκτονία είναι παγκόσμιο φαινόμενο που απαντά σε όλες τις περιόδους της ανθρώπινης ιστορίας, σε όλες τις χώρες και σε όλους τους πολιτισμούς, σε διαφορετικές βεβαίως περιστάσεις και φάσεις του κύκλου της ζωής. O ιστορικός Πλούταρχος αναφέρει ότι η αυτοκτονική συμπεριφορά, με τη μορφή της αυτοκτονίας ή της απόπειρας αυτοκτονίας, δεν ήταν άγνωστο φαινόμενο στην Ελλάδα του 4ου και 3ου αιώνα π.χ., ακόμη και μεταξύ νεαρών εφήβων. Τη συσχέτιση της αυτοκτονίας με τον κύκλο ζωής του ατόμου κατέδειξε ήδη από το 1933 ο Wisse 1 στους Εσκιμώους της Βόρειας Αμερικής και τους κατοίκους της Ασιατικής Μογγολίας. Στις κοινωνίες αυτές οι αυτοκτονίες και οι απόπειρες αυτοκτονίας συναντώνται συχνά ανάμεσα στους ανήμπορους ηλικιωμένους και στους υγιείς, αλλά όχι ικανοποιημένους με τη ζωή τους νέους. Ηδιερεύνηση του φαινομένου της αυτοκτονικής συμπεριφοράς απαιτεί μια πολύπλευρη, διεπιστημονική προσέγγιση. Η σημαντική σχέση της αυτοκτονίας και γενικότερα της αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς με τις ψυχικές διαταραχές και κυρίως με την κατάθλιψη έχει τεκμηριωθεί. Παράλληλα, όμως, συστηματικές επιδημιολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι, παρά την παγκοσμιότητα του φαινομένου, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς την εκδήλωσή του μεταξύ των διαφόρων κρατών και κοινωνιών με διαφορετικά πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Αυτό υποδηλώνει ξεκάθαρα την εμπλοκή κοινωνικών και πολιτισμικών παραμέτρων στην εκδή- 8 λωση της αυτοκτονικής συμπεριφοράς, γι αυτό και οι αλληλοεπιδράσεις των παραμέτρων αυτών με τους ψυχολογικούς παράγοντες πρέπει να ληφθούν υπόψη στη διερεύνηση της αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Η μελέτη της αυτοκτονίας και γενικότερα της αυτοκτονικής συμπεριφοράς έχει προσφέρει τα τελευταία 30 χρόνια σημαντικά στοιχεία για τους παράγοντες που οδηγούν στην εκδήλωσή της (παράγοντες κινδύνου). Τα στοιχεία αυτά προέρχονται κυρίως από κοινωνιολογικές και επιδημιολογικές μελέτες και σε μικρότερο βαθμό από ψυχολογικές ή κλινικές, τονίζοντας τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του φαινομένου της αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Παρόλο που οι αυτοκτονίες τα τελευταία 20 χρόνια συγκαταλέγονται μεταξύ των 10 πρώτων αιτιών θανάτου στις περισσότερες χώρες του κόσμου (όχι όμως και στην Ελλάδα), υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες στη μελέτη του φαινομένου. Τα στοιχεία αφορούν κυρίως άτομα που αποπειράθηκαν να αυτοκτονήσουν και επεκτείνονται στην ομάδα των ατόμων που πραγματοποίησαν αυτοκτονία. Oι απόπειρες αυτοκτονίας, παρότι αποτελούσαν ένα σχετικά άγνωστο φαινόμενο στη δεκαετία του 50, παρουσίασαν δραματική αύξηση στις δεκαετίες του 60 και 70. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 60% των αποπειρών αφορούν άτομα ηλικίας κάτω των 30 ετών. Oι απόπειρες αυτοκτονίας υπολογί-

2 ζεται ότι είναι 10 έως 20 φορές συχνότερες από τις αυτοκτονίες. 2 Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν οι απόπειρες αυτοκτονίας και οι αυτοκτονίες αποτελούν εκφράσεις του ίδιου φαινομένου, έτσι ώστε τα στοιχεία από τις πρώτες να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για τη διερεύνηση των αυτοκτονιών. Αυτοκτονία και απόπειρα αυτοκτονίας: κοινά χαρακτηριστικά ή διαφορετικά φαινόμενα; Στη δεκαετία του 50, ο Stengel 3 διατύπωσε την άποψη ότι αυτοκτονία και απόπειρα αυτοκτονίας δεν αποτελούν φάσμα του ίδιου φαινομένου. Υποστήριξε ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ατόμων τα οποία αποπειρώνται (κυρίως γυναίκες νεαρής ηλικίας) συγκριτικά με τα άτομα τα οποία αυτοκτονούν (άνδρες μεγάλης ηλικίας). O ίδιος θεωρούσε ότι μία απόπειρα αυτοκτονίας ακολουθείται συνήθως και από άλλες απόπειρες, αλλά δεν καταλήγει σε αυτοκτονία. Σύμφωνα με νεότερα επιδημιολογικά δεδομένα, στις περισσότερες χώρες οι γυναίκες αποπειρώνται 3 με 4 φορές πιο συχνά από τους άνδρες, αλλά αντιστρόφως οι άνδρες αυτοκτονούν 2 με 4 φορές συχνότερα από τις γυναίκες. Στοιχεία, όμως, από μελέτες των τελευταίων 30 ετών μας κάνουν να αντιμετωπίζουμε με σκεπτικισμό την άποψη αυτή. Από αναδρομικές μελέτες ατόμων που αυτοκτόνησαν διαπιστώνουμε ότι σε ποσοστό 40-60% η αυτοκτονία ήταν το τέλος μιας σειράς αποπειρών αυτοκτονίας που μπορεί να κυμαίνονται από μία έως και περισσότερες από 20. Συγχρόνως, 1. «Mοναξιά», Tίσνικαρ, Λάδι και τέμπερα σε μουσαμά, 55 x 65 εκ. Σερβία. σε προοπτικές μελέτες παρακολούθησης ατόμων που αποπειράθηκαν διαπιστώνουμε ότι σε ποσοστό 10-18% τα άτομα αυτά κατέληξαν σε αυτοκτονία. 4 Oι ψυχιατρικές διαγνώσεις των ατόμων και των δύο ομάδων είναι κοινές, 5 ενώ το ιστορικό μιας ή περισσότερων αποπειρών θεωρείται σήμερα ο πλέον τεκμηριωμένος παράγοντας κινδύνου για αυτοκτονία. 6 Σε μετα-ανάλυση 81 δημοσιευμένων εργασιών στις οποίες διερευνάται η δυνατότητα πρόβλεψης της αυτοκτονικής συμπεριφοράς, οι van Egmond και Diekstra 7 διαπίστωσαν: 1. Διαφορετικά χαρακτηριστικά μεταξύ ατόμων με απόπειρες αυτοκτονίας συγκριτικά με άτομα που ποτέ δεν προέβησαν σε απόπειρα. Η πρώτη ομάδα αποτελείτο κυρίως από άτομα ανύπαντρα ή χωρισμένα που παρουσίαζαν πιο συχνά καταθλιπτική συμπτωματολογία (αίσθημα απελπισίας, αβοήθητου και ανησυχία), καθώς και διαπροσωπικές συγκρούσεις τόσο με τους οικείους τους όσο και με την πλειονότητα των ατόμων της περιβάλλουσας κοινωνικής ομάδας. 2. Διαφορετικά χαρακτηριστικά μεταξύ ατόμων με πρώτη απόπειρα αυτοκτονίας και ατόμων με ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποπειρών. Τα άτομα με επαναλαμβανόμενες απόπειρες είχαν πιο συχνά τη διάγνωση της ψυχοπαθητικής προσωπικότητας και χαρακτηρίζονταν από έναν ασταθή τρόπο ζωής με συχνές αλλαγές τόπου διαμονής, φτωχή προσαρμογή σε εργασιακές συνθήκες ή/και ανεργία, εξάρτηση από αλκοόλ ή ουσίες και προβλήματα με το νόμο. Oι απόπειρές τους πραγματοποιήθηκαν κυρίως με χρήση φαρμάκων και χαρακτηρίζονταν ως μη σοβαρές ή μέτρια σοβαρές. 3. Διαφορετικά χαρακτηριστικά από τη σύγκριση ατόμων που αυτοκτόνησαν με άτομα που προέβησαν σε απόπειρες αυτοκτονίας. 9

3 Το προφίλ των ατόμων που πραγματοποίησαν αυτοκτονία ήταν άνδρες μεγάλης ηλικίας, κυρίως ανύπαντροι, χωρισμένοι ή σε χηρεία, οι οποίοι ζούσαν μόνοι και ήταν άνεργοι ή συνταξιούχοι. Είχαν ιστορικό προηγούμενων αποπειρών στις οποίες είχαν χρησιμοποιήσει επικίνδυνες (θανατηφόρες) μεθόδους και κατά κανόνα είχαν αφήσει σημείωμα για το διάβημά τους. Παρουσίαζαν συγκριτικά με τα άτομα που είχαν αποπειραθεί μεγαλύτερη συχνότητα χρήσης ψυχοτρόπων φαρμάκων και είχαν υψηλότερα ποσοστά ψυχιατρικών διαγνώσεων σχιζοφρένειας ή κατάθλιψης. Τέλος, στην ομάδα των ατόμων που αυτοκτόνησαν μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων είχε προβλήματα με το νόμο, επαναλαμβανόμενη αντικοινωνική συμπεριφορά και μακρόχρονη χρήση αλκοόλ ή απαγορευμένων ουσιών, καθώς και πρόσφατο ιστορικό επαφής με ιατρικές υπηρεσίες την περίοδο πριν από τη θανατηφόρα απόπειρα. Σχολιάζοντας τις διαφορές μεταξύ των ομάδων, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, με εξαίρεση τους παράγοντες της μεγαλύτερης ηλικίας και της σοβαρότερης ψυχοπαθολογίας για την ομάδα των ατόμων που αυτοκτόνησαν, αυτές αφορούν κυρίως ποσοτικές διαφορές (βαθμός επιβάρυνσης) και όχι ποιοτικές διαφορές (διαφορετικά χαρακτηριστικά) των κοινωνικών παραμέτρων που χαρακτηρίζουν τις δύο ομάδες. 8 Oι Plutchik και van Praag 9 σημειώνουν ότι «οι περισσότερες μελέτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι αυτοκτονίες και απόπειρες αυτοκτονίας ταυτίζονται στα περισσότερα χαρακτηριστικά τους και θα πρέπει να δεχθούμε την ύπαρξη ενός συνεχούς φάσματος αυτοκτονικής συμπεριφοράς, το οποίο ξεκινά από τον αυτοκτονικό ιδεασμό (σκέψη για αυτοκτονία), 2. «Η αρρώστια μου. Ένα τέρας που τρώει ανθρώπους, που θέλει να σκοτώσει και μένα και να με φάει. Επάνω είναι ένας ομοιοπαθής. Κανείς δεν γλιτώνει, τρώει συνέχεια, δεν χορταίνει ποτέ. Εγώ είμαι με τα αίματα. Νιώθω φόβο και τρόμο». ακολουθείται από τη χειριστική απόπειρα, τη μέτριας σοβαρότητας απόπειρα και φτάνει στη σοβαρή απόπειρα με κατάληξη την αυτοκτονία. Αυτό που παραμένει άγνωστο είναι οι σημαντικοί παράγοντες που εμπλέκονται στην εξελισσόμενη πορεία ενός ατόμου σ αυτό το φάσμα της αυτοκτονικής συμπεριφοράς». O όρος «απόπειρα αυτοκτονίας» θεωρείται σήμερα παραπλανητικός ή ασαφής, διότι στις περισσότερες απόπειρες δεν επικρατεί η επιθυμία θανάτου. Η επιθυμία θανάτου μπορεί να αποτελεί ένα από τα κίνητρα μιας απόπειρας, αλλά αυτά μπορούν να διαχωριστούν σε τρεις κύριες ομάδες: 1. το θάνατο (να διακοπεί για πάντα η παρούσα εμπειρία ζωής), 2. τη διακοπή ή την ανακούφιση (να ξεφύγει για λίγο από την ένταση ή την πίεση που βιώνει αυτή τη στιγμή, να μη νιώθει τίποτε για λίγο), 3. την έκκληση για βοήθεια ή την προσπάθεια χειρισμού των άλλων (να κινητοποιήσει τους άλλους, να αλλάξει τη στάση τους απέναντί του, να τους εκδικηθεί). Oι περισσότερες από τις απόπειρες κατατάσσονται ως προς το κίνητρό τους στη δεύτερη και τρίτη κατηγορία. 10 Για το λόγο αυτό έχει προταθεί αντί του όρου «απόπειρα αυτοκτονίας» η χρήση του όρου «εσκεμμένη αυτοκαταστροφική συμπεριφορά» (deliberate self-harm). 11 O διαχωρισμός των αποπειρών αυτοκτονίας σε τρεις ομάδες ως προς το ουσιαστικό κίνητρο της ενέργειας εκφράζεται και στην επικρατούσα σήμερα διάκριση των αποπειρών σε «σοβαρές» και «μη σοβαρές» απόπειρες αυτοκτονίας. Ως σοβαρές απόπειρες χαρακτηρίζονται εκείνες στις οποίες το άτομο έθεσε τον εαυτό του σε σοβαρό κίνδυνο θανάτου. O κίνδυνος καθορίζεται τόσο ως πραγματικός, δηλαδή πόσο πραγματικά κινδύνεψε η ζωή του ατόμου, από την εκτίμηση των θεραπόντων για την κλινική κατάσταση του αποπειραθέντος, αλλά και ως θεωρητικός που προκύπτει από τα χαρακτηριστικά της απόπειρας, δηλαδή τη μέθοδο που επιλέχθηκε, το χώρο της απόπειρας, τη δυνατότητα παροχής βοήθειας. Τόσο ελληνικές έρευνες, 12 όσο και διεθνείς 13 τεκμηριώνουν αυτή τη διάκριση διαπιστώνοντας διαφορετικά χαρακτηριστικά ατόμων που 10

4 Η Ελλάδα παρουσιάζει ένα από τα μικρότερα ποσοστά αυτοκτονίας παγκοσμίως. Για το έτος 2002 ο δείκτης θανάτου από αυτοκτονία ήταν 4,7 για τους άνδρες και 1,2 για τις γυναίκες ανά κατοίκους. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται δείκτες αυτοκτονίας ανά κατοίκους σε ευρωπαϊκές και άλλες επιλεγμένες χώρες του Παγκοσμίου Oργανισμού Υγείας. 16 πραγματοποιούν σοβαρή απόπειρα συγκριτικά με άτομα που πραγματοποιούν μη σοβαρή απόπειρα. Oι ίδιες έρευνες σημειώνουν εξάλλου την παρουσία κοινών χαρακτηριστικών μεταξύ σοβαρών αποπειρών και αυτοκτονιών. Σε έναν ανάλογο διαχωρισμό ο Pallis 14 χαρακτηρίζει τις «απόπειρες αυτοκτονίας» (ή «μη θανατηφόρες απόπειρες αυτοκτονίας» όπως τις ονομάζει) ως προς την πραγματική πρόθεση για αυτοκτονία σε: 1. «παρα-απόπειρες» (parasuicides), που χαρακτηρίζονται από μηδαμινή ή πολύ χαμηλή επιθυμία θανάτου, 2. «απόπειρες αυτοκτονίας», όταν διαπιστώνεται μέτρια υψηλή ή σοβαρή επιθυμία θανάτου, 3. «αποτυχημένη αυτοκτονία», όταν η πρόθεση θανάτου είναι εξαιρετικά υψηλή ή δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Α. Αυτοκτονίες Το ποσοστό των ατόμων που αυτοκτονούν αυξάνει προοδευτικά με την ηλικία, ενώ διαπιστώνεται σημαντική διαφορά μεταξύ των φύλων με τους άνδρες να παρουσιάζουν τριπλάσια έως τετραπλάσια ποσοστά αυτοκτονιών συγκριτικά με τις γυναίκες. Στο διάγραμμα 1 παρουσιάζονται στοιχεία της Παγκοσμίου Oργανώσεως Υγείας (WHO) για την εκτίμηση του αριθμού των αυτοκτονιών ανά άτομα ως προς το φύλο και την ηλικιακή ομάδα για το έτος 2000 σε 117 χώρες «Αισθάνομαι ότι ισορροπώ, περπατώ σ ένα τεντωμένο σχοινί». Β. Απόπειρες αυτοκτονίας Διεθνώς τα στοιχεία για τις απόπειρες αυτοκτονίας προέρχονται από έρευνες των αρχείων των Γενικών και των Ψυχιατρικών Νοσοκομείων, διότι καμία χώρα στον κόσμο δεν καταχωρεί επίσημα στοιχεία στις εθνικές στατιστικές για τις απόπειρες. Το έτος 1979, στις επτά τότε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (με πληθυσμό περίπου 200 εκατομμύρια κατοίκους), καταγράφηκαν περιστατικά απόπειρας αυτοκτονίας (δηλ. 215 περιστατικά ανά κατοίκους), τα οποία έλαβαν θεραπεία ως νοσηλευόμενοι ή εξωτερικοί ασθενείς. Το πο- Διάγραμμα 1: Εκτίμηση του αριθμού αυτοκτονιών ανά άτομα ως προς το φύλο και την ηλικιακή ομάδα για το έτος 2000 σε 117 χώρες (WHO, 2002). Επιδημιολογικά στοιχεία 11

5 εορτές (Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Πάσχα). Ως προς την κοινωνικοοικονομική κατάσταση, μεγαλύτερο ποσοστό των αποπειραθέντων αντιστοιχούσε σε εύπορα, αστικής προέλευσης και με σταθερή απασχόληση άτομα. Ως προς την οικογενειακή κατάσταση, υπερείχαν οι ανύπαντροι και οι χωρισμένοι, ενώ συνησοστό αυτό πρέπει να είναι πλασματικό, διότι μελέτες στον γενικό πληθυσμό διαπιστώνουν ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας σε ποσοστό 3-5% των ατόμων άνω των 15 ετών, ενώ υποστηρίζεται ότι μόνο μία στις τέσσερις απόπειρες έρχεται σε επαφή με υπηρεσίες υγείας. 17 Oι ίδιοι ερευνητές εκτιμούν την κατανομή των αποπειρών αυτοκτονίας σε 800 ανά κατοίκους για τις χώρες της Ε.Ε. Στην πολυκεντρική έρευνα «Ψυχολογικά προβλήματα στην πρωτοβάθμια περίθαλψη» της Παγκοσμίου Oργανώσεως Υγείας (WHO) σε 15 διεθνή κέντρα από όλες της ηπείρους, διαπιστώθηκε συνολικά ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας στο 5,1% των ατόμων που προσήλθαν στις υπηρεσίες πρωτοβάθμιας περίθαλψης στην ηλικιακή ομάδα 18-29, 5,1% στην ομάδα και 4,8% στην ομάδα Στο ερευνητικό κέντρο των Αθηνών ιστορικό απόπειρας αυτοκτονίας ανέφερε το 1,5% των ανδρών και το 8,6% των γυναικών. 18 Στην Ελλάδα έχουν διεξαχθεί στην περιοχή της Θεσσαλονίκης δύο διετείς έρευνες το και το Στη μελέτη του 1984 καταγράφηκαν απόπειρες αυτοκτονίας από τα εφημερεύοντα γενικά νοσοκομεία της πόλης, εκ των οποίων 454 περιστατικά (33,8%) διερευνήθηκαν ψυχιατρικά με τη χρήση ερωτηματολογίων. Η αναλογία γυναικών / ανδρών μεταξύ των αποπειραθέντων ήταν 4 προς 1. Ως προς την ηλικιακή κατανομή, τα νεαρότερα άτομα προέβησαν σε απόπειρα αυτοκτονίας και συγκεκριμένα το 46% των αποπειραθέντων ανδρών και το 58% των γυναικών ήταν ηλικίας κάτω των 25 ετών. Στις ηλικίες άνω των 45 ετών τα ευρήματα αντιστρέφονταν με τους άνδρες να υπερέχουν συγκριτικά με τις γυναίκες. Ως προς το χρόνο που πραγματοποιήθηκε η απόπειρα, σε αμφότε- Χώρα Έτος στοιχείων Άνδρες Γυναίκες Αυστραλία ,1 5,3 Αυστρία ,1 9,3 Βέλγιο ,2 11,4 Βουλγαρία ,0 7,3 Δανία ,2 7,2 Εσθονία ,7 9,8 Γαλλία ,6 9,1 Γερμανία ,4 7,0 Ελβετία ,5 10,6 Ελλάδα ,7 1,2 Ηνωμένες Πολιτείες ,6 4,1 Ηνωμένο Βασίλειο ,8 3,1 Ισλανδία ,6 5,6 Ιρλανδία ,4 4,1 Ισπανία ,6 3,9 Ιταλία ,1 3,3 Καναδάς ,7 5,2 Λετονία ,0 9,7 Λιθουανία ,3 13,9 Λουξεμβούργο ,5 3,5 Νορβηγία ,1 5,8 Oλλανδία ,7 5,9 Oυγγαρία ,9 12,0 Πολωνία ,6 5,0 Πορτογαλία ,9 4,9 Ρουμανία ,9 4,7 Ρωσία ,3 11,9 Σλοβακία ,6 3,6 Σλοβενία ,0 12,0 Σουηδία ,9 8,1 Τσεχία ,5 6,8 Φινλανδία ,9 9,8 Πίνακας 1: Δείκτες αυτοκτονιών ανά κατοίκους σε ευρωπαϊκές και άλλες επιλεγμένες χώρες (WHO, 2005). ρες τις μελέτες η Δευτέρα ήταν η πιο επικίνδυνη ημέρα, οι απογευματινές ώρες (μεταξύ 6 και 12) συγκριτικά με τις βραδινές ήταν οι πιο επικίνδυνες ώρες, ενώ ως προς την εποχική κατανομή κατά τους μήνες Νοέμβριο, Δεκέμβριο και Απρίλιο πραγματοποιήθηκαν οι περισσότερες απόπειρες, δηλαδή τους μήνες οι οποίοι συνδέονται με σημαντικές 12

6 Παράγοντες αυξημένου κινδύνου για αυτοκτονία Παράγοντες αυξημένου κινδύνου για σοβαρή απόπειρα αυτοκτονίας Φύλο, ηλικία Άνδρας, μεγάλης ηλικίας (> 45 ετών) Άνδρας, μεγάλης ηλικίας (> 45 ετών) Κοινωνική τάξη Ανώτερη ή χαμηλή Ανώτερη Oικογενειακή κατάσταση Χήρος, διαζευγμένος ή ανύπαντρος Χήρος, διαζευγμένος ή ανύπαντρος Διαμονή Ζει μόνος σε αστική περιοχή ή κοινωνικά Ζει μόνος υποβαθμισμένη περιοχή Θρησκευτικότητα Μειωμένο θρησκευτικό αίσθημα Μειωμένο θρησκευτικό αίσθημα Επεισόδια ζωής Πρόσφατα δυσάρεστα γεγονότα ζωής Πρόσφατος χωρισμός ή απώλεια Δυσάρεστα γεγονότα ζωής με παρουσία κατάθλιψης Εργασιακή κατάσταση Άνεργος, μη απασχολούμενος ή συνταξιούχος Φτωχή επαγγελματική απασχόληση Κοινωνική συνοχή Κοινωνικά απομονωμένος Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και συχνές αλλαγές τόπου κατοικίας Ψυχιατρικό ιστορικό Ιστορικό ή παρούσα ψυχική νόσος (κατάθλιψη Ιστορικό ή παρούσα ψυχική νόσος (κατάθλιψη) ή σχιζοφρένεια), αλκοολισμός ή χρήση ουσιών ή κατάχρηση αλκοόλ Ιδέες αυτοκτονίας ή απειλή αυτοκτονίας Χαρακτηριστικά προσωπικότητας Διαταραχή προσωπικότητας, κυρίως αντικοινωνική Παθολογικό ιστορικό Σοβαρή η χρόνια σωματική νόσος (π.χ. Μακροχρόνια σωματική νόσος καρκίνος, AIDS, επιληψία κ.λπ.) Oικογενειακό ιστορικό Oικογενειακό ιστορικό αυτοκτονίας, Oικογενειακό ιστορικό αυτοκτονίας, κατάθλιψης ή αλκοολισμού κατάθλιψης ή αλκοολισμού Ιστορικό αποπειρών αυτοκτονίας Ιστορικό προηγούμενης/ων απόπειρας/ών Ιστορικό προηγούμενων αποπειρών ή πρόσφατη απόπειρα με σοβαρές ενδείξεις απόφασης θανάτου (μέτρα για να μην τον βρουν, σημείωμα) Τρόπος αποπειρών Βίαιες μέθοδοι ή ιατρικά σοβαρές μέθοδοι Βίαιες μέθοδοι ή ιατρικά σοβαρές μέθοδοι Κίνητρο θανάτου Ισχυρή θέληση (κίνητρο) για θάνατο Ισχυρή θέληση (κίνητρο) για θάνατο Πίνακας 2: Παράγοντες αυξημένου κινδύνου για αυτοκτονία ή σοβαρή απόπειρα αυτοκτονίας. θέστερος χώρος της απόπειρας (82% των περιστατικών) ήταν το σπίτι των ατόμων. Ως προς την επιλογή του μέσου της απόπειρας, το 80% επέλεξε τη λήψη φαρμάκων, με πρώτη επιλογή τα ψυχοτρόπα (52%) και δεύτερη τα αναλγητικάπαυσίπονα (24%). Στους αυτοτραυματισμούς το υψηλότερο ποσοστό κατείχε η διατομή των αγγείων του καρπού και ακολουθούσαν η πτώση από ύψος και η πτώση σε κινούμενο όχημα. Από το διαχωρισμό των αποπειρών σε σοβαρές και μη σοβαρές απόπειρες διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων. Συγκεκριμένα, η πλειονότητα των ανδρών (53%) πραγματοποίησαν σοβαρή απόπειρα συγκριτικά με μόλις 25% των γυναικών. Το 74% των ατόμων ηλικίας μικρότερης των 25 ετών πραγματοποίησαν μη σοβαρή απόπειρα, ενώ το 48% ηλικίας άνω των 45 ετών σοβαρή απόπειρα. Στις σοβαρές απόπειρες το 46% των ατόμων ήταν μόνοι κατά τη διάρκεια της απόπειρας, ενώ μόνο το 31% στις μη σοβαρές απόπειρες. Τέλος, στην ομάδα με σοβαρή απόπειρα υπερείχαν στατιστικά σημαντικά τα άτομα με εργασιακές δυσκολίες, που διέμεναν σε απομόνωση ή φυλακή, προμελέτησαν την απόπειρα, άφησαν σημείωμα πριν από την απόπειρα, προέβησαν σε συγκεκριμένες ενέργειες τακτοποίησης εκκρεμοτήτων πριν από την απόπειρα, ήταν μόνοι κατά τη στιγμή της απόπειρας και έλαβαν μέτρα, ώστε να μη βρεθούν μετά την απόπειρα, γι αυτό και προσκομίστηκαν στο νοσοκομείο από άγνωστα άτομα. Αντιθέτως, τα άτομα με μη σοβαρή απόπειρα υπερείχαν στατιστικά σημαντικά στη μεταμέλεια για την πράξη τους και στην αναζήτηση βοήθειας μετά την απόπειρα, ενώ χρησιμοποίησαν ως μέσο αυτοκτονίας κυρίως αναλγητικά φάρμακα, δηλαδή εν δυνάμει μη επικίνδυνο τρόπο. Τέλος, η διά- 13

7 γνωση της εφηβικής κρίσης αφορούσε το 82% των μη σοβαρών αποπειρών. Κύριοι παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία ή σοβαρή απόπειρα Α. Κοινωνικοί και πολιτισμικοί παράγοντες Oι παράγοντες αυτοί θα πρέπει να διακριθούν σε κοινωνικούς, που αφορούν το ευρύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, και σε εκείνους που σχετίζονται με την κοινωνική ομάδα η οποία περιβάλλει το άτομο (οικογένεια, ομάδα υποστήριξης κ.λπ.). Κοινωνιολογικές μελέτες τεκμηριώνουν την ισχυρή συσχέτιση μεταξύ αυτοκτονικής συμπεριφοράς και κοινωνικής αποδιοργάνωσης. Αυτό επισημάνθηκε ήδη από το 1897 από τον Durkheim 21 στη μελέτη του για την αυτοκτονία. O Durkheim θεώρησε την αυτοκτονία διαταραχή της σχέσης του ατόμου με την κοινωνία και υποστήριξε ότι η αυτοκτονική συμπεριφορά καθορίζεται από δύο κυρίως παράγοντες, το βαθμό ενότητας-συνοχής της κοινωνικής ομάδος και το βαθμό του κοινωνικού ελέγχου και ρυθμίσεων που η κοινωνική ομάδα επιβάλλει στα μέλη της. Κατά τον Durkheim, υψηλός βαθμός συνοχής συνοδεύεται από χαμηλά ποσοστά αυτοκτονίας των ατόμων, αλλά συγχρόνως στις κοινωνίες αυτές παρατηρούνται οι αποκαλούμενες «αλτρουιστικές» αυτοκτονίες, δηλαδή η διάθεση των ατόμων να «θυσιαστούν» για την ομάδα. Σ αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι αυτοκτονίες των ιαπώνων πιλότων «καμικάζι» κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς και τα φαινόμενα των ομαδικών αυτοκτονιών όπως των Σουλιωτισσών στο Ζάλογγο και των γυναικών της Νάουσας στην Αραπίτσα στην πρόσφατη ελληνική ιστορία. Αντιθέτως, σε κοινωνίες με χαμηλό 4. «Σε πέντε χρόνια θα είμαι ένα μηδέν, ένα τίποτε σε όλους τους τομείς. Με καταπιέζουν τα μηδέν, νιώθω άχρηστος πάρα πολύ. Έχω τάσεις αυτοκτονίας» (Σημ.: ο ασθενής έχει ζωγραφίσει τον εαυτό του να περιβάλλεται από μηδενικά). βαθμό συνοχής, όπου το άτομο χάνει την αίσθηση ότι ανήκει στην κοινωνική ομάδα, έχουμε υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονίας, τις οποίες χαρακτηρίζει ως «εγωιστικές». Σε κοινωνίες, τέλος, με λίγες καθοδηγητικές ρυθμίσεις παρατηρούνται οι «ανομικές» αυτοκτονίες ως αποτέλεσμα διαταραχής της ισορροπίας μεταξύ ατόμων και κοινωνίας. O Diekstra 22 ερμηνεύει τα αυξημένα ποσοστά αυτοκτονίας στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής κατά την περίοδο της δεκαετίας του 1910 ως αποτέλεσμα των σημαντικών πολιτικών και κοινωνικών αλλαγών αυτής της περιόδου (Α Παγκόσμιος Πόλεμος, Ρωσική Επανάσταση, εκβιομηχάνιση, αστικοποίηση, περιορισμός του ρόλου της οικογένειας κ.λπ.). Θεωρεί ότι οι αλλαγές αυτές συνέβαλαν στην ανατροπή των υπαρχόντων κοινωνικών και πολιτικών δεδομένων και στη μετάβαση σε μία νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης, η οποία αποτέλεσε έναν σημαντικό στρεσογόνο παράγοντα. Η μετανάστευση επίσης θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για αυτοκτονική συμπεριφορά, γιατί αποτελεί σημαντική ανατροπή των δεδομένων ζωής, η οποία συχνά οδηγεί σε συσσώρευση ψυχολογικών πιέσεων και σε ψυχολογική καταπόνηση. Στους παράγοντες που συσχετίζονται με το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον, η πρώιμη (κατά την παιδική ηλικία) έκθεση σε βία καθώς και το ιστορικό 14

8 αυτοκτονικής συμπεριφοράς στο οικογενειακό περιβάλλον συνδέονται με αυξημένα ποσοστά αυτοκτονίας. 23 Τέλος, η προβολή από τα ΜΜΕ γεγονότων αυτοκτονιών ή ταινιών με θέμα την αυτοκτονία έχει διαπιστωθεί ότι αυξάνει τους θανάτους από αυτοκτονία στα νεαρά άτομα το χρονικό διάστημα αμέσως μετά την προβολή του αντίστοιχου υλικού. 24 Β. Δημογραφικοί παράγοντες Ηλικία: Άτομα άνω των 50 ετών και ηλικιωμένοι αποτελούν την κύρια ομάδα υψηλού κινδύνου για αυτοκτονία ή σοβαρή απόπειρα αυτοκτονίας. Φύλο: Oι άνδρες πραγματοποιούν 3 με 4 φορές περισσότερες αυτοκτονίες συγκριτικά με τις γυναίκες, παρόλο που οι γυναίκες αποπειρώνται πιο συχνά από τους άνδρες. Ηλικία και φύλο: υψηλότεροι δείκτες θνησιμότητας από αυτοκτονία εμφανίζονται για τους άνδρες άνω των 45 ετών, ενώ στις γυναίκες άνω των 55 ετών. Oι ηλικιωμένοι άνδρες αυτοκτονούν με πιο βίαιες μεθόδους. Oικογενειακή κατάσταση: Oι ανύπαντροι, οι διαζευγμένοι και οι χήροι (γενικώς άτομα που είναι μόνα) παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονίας. Εργασιακή-οικονομική κατάσταση: Oι άνεργοι και τα άτομα με οικονομικές δυσκολίες που ζουν σε συνθήκες φτώχειας παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονίας. Τέλος, η εύκολη πρόσβαση σε πυροβόλα όπλα αποτελεί έναν πρόσθετο παράγοντα κινδύνου για αυτοκτονία, κυρίως για νεαρά άτομα ηλικίας 18 με 30 ετών, τα οποία δρουν πιο παρορμητικά. Γ. Oικογενειακοί παράγοντες και γεγονότα ζωής Oι μελέτες των αυτοκτονιών και των σοβαρών αποπειρών τεκμηριώνουν επαρκώς ότι το οικογενειακό περιβάλλον των ατόμων με αυτοκτονική συμπεριφορά είναι σημαντικά επιβαρημένο. Η απώλεια των γονέων, όπως θάνατος, χωρισμός ή διαζύγιο, κυρίως της μητέρας, τόσο κατά την πρώιμη όσο και στην μετέπειτα παιδική ηλικία, θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για αυτοκτονία. 25 Συγχρόνως η οικογενειακή αστάθεια, η αυστηρή ή απορριπτική οικογένεια, η υπερπροστατευτική οικογένεια, η έλλειψη συναισθηματικών δεσμών μεταξύ των μελών της οικογένειας θεωρούνται επίσης παράγοντες αυτοκαταστροφικής συμπεριφοράς. Στο ιστορικό των ατόμων που αυτοκτονούν ή πραγματοποιούν σοβαρή απόπειρα διαπιστώνονται συνήθως όχι μόνο σημαντικές απώλειες κατά την παιδική ηλικία, αλλά και σημαντικά στρεσογόνα γεγονότα κατά τη διάρκεια των μηνών (6 έως 12) που προηγούνται της αυτοκτονίας, όπως: απώλεια αγαπημένων προσώπων, αλλαγή κατοικίας, σοβαρή σωματική αρρώστια, εργασιακές δυσκολίες ή απόρριψη και κυρίως ψυχική νόσος. 5. «Μια οικοδομή, ένας δρόμος με κίνηση, μία γυναίκα που πάει να πέσει και κάποιος ανέβηκε και την έσωσε. Το είχα δει στην τηλεόραση. Έβλεπα τον εαυτό μου κάτω. Αναρωτιέμαι αν ήταν πιο καλά κάτω ή που σώθηκε». Δ. Ψυχική νόσος Η παρουσία ψυχικής νόσου αποτελεί τον πλέον σημαντικό παράγοντα κινδύνου για αυτοκτονία. Καλά σχεδιασμένες μελέτες διαπιστώνουν ότι περίπου το 95% των ατόμων που αυτοκτόνησαν έπασχαν από μία τουλάχιστον ψυχική διαταραχή, ενώ τα άτομα που αποπειρώνται πάσχουν επίσης κατά τη χρονική περίοδο της απόπειρας από ψυχική διαταραχή ή παρουσιάζουν σημαντικές ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις. 26 Έχει ήδη αναφερθεί ότι οι διαγνώσεις μεταξύ των δύο ομάδων δεν διαφέρουν. 27 Oι καταθλιπτικές διαταραχές αποτελούν τη σημαντικότερη διαγνωστική κατηγορία που συνδέεται με αυτοκτονία ή απόπειρες αυτοκτο- 15

9 γεμάτης αγωνία, ανάμικτα συναισθήματα για τον εαυτό του και τη ζωή του και ότι βρίσκεται σ ένα αδιέξοδο. Συχνά η αυτοκτονία δεν είναι μια ξεκάθαρη απόφαση για θάνατο, αλλά μια βασανιστική αδυναμία να ανακαλύψει το άτομο τον ίδιο του τον εαυτό ή τη ζωή του, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει να ζει. Για να μπορέσει να βοηθηθεί το άτομο με αυτοκτονική συμπεριφορά, πρέπει κάποιος να το οδηγήσει να επανεκτιμήσει τη ζωή και τους στόχους του και όχι να του επιβάλλει στο όνομα οποιασδήποτε πρόληψης την επιβίωσή του. Σημειώσεις νίας, παρόλο που υψηλά ποσοστά διαπιστώνονται και για τους ασθενείς με σχιζοφρένεια και αλκοολισμό. Σε σχέση με την κατάθλιψη, όταν η νόσος έχει χρόνια πορεία με συχνές και σοβαρές υποτροπές και κυρίως όταν συνοδεύεται από ψυχωτικά συμπτώματα, ο κίνδυνος αυτοκτονίας είναι 30 φορές υψηλότερος απ ό,τι για τον γενικό πληθυσμό. 28 Τέλος, ιστορικό προηγούμενων αποπειρών αυτοκτονίας και κυρίως οι επαναλαμβανόμενες απόπειρες αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονία. Σχολιασμός Η έρευνα των αυτοκτονιών και των αποπειρών αυτοκτονίας έχει προσφέρει τις τελευταίες δεκαετίες σημαντικά στοιχεία για τη διερεύνηση των κοινωνικών, ψυχοπαθολογικών και επιδημιολογικών παραγόντων που εμπλέκονται στην εκδήλωση της αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Παρ όλη, όμως, την ήδη συσσωρευμένη γνώση μας, μία ικανοποιητική απάντηση στο ερώτημα τι είναι αυτό που ωθεί ένα άτομο να αποφασίζει τον τερματισμό της ζωής του δεν έχει ακόμη δοθεί. Η αναζήτηση παραγόντων κινδύνου για αυτοκτονία, αλλά και πιθανών προστατευτικών έναντι της αυτοκτονικής συμπεριφοράς παραγόντων μπορεί να συμβάλλει στην πρόληψη της αυτοκτονικής συμπεριφοράς. Βεβαίως δεν πιστεύουμε ότι όλες οι αυτοκτονίες μπορούν να προληφθούν μολονότι η πρόληψη αποτελεί τον κυριότερο ιατρικό στόχο. Το να καταλήξει κάποιος να σκεφθεί και να αποφασίσει το θάνατό του σημαίνει συνήθως ότι έφτασε στο τέλος μιας μεγάλης πορείας 6. «Άνθρωποι στο δρόμο», Mαξ Kάους, Kαμβάς σε πλάκα πεπιεσμένου ξύλου, 92 x 92 εκ. Mόναχο, Συλλογή Mπούχαϊμ. * Τα σχέδια που συνοδεύουν το άρθρο είναι έργα ασθενών στην κλινική εικόνα των οποίων επικρατούσαν έντονες καταθλιπτικές ιδέες και σκέψεις για αυτοκτονία. Ζωγραφίστηκαν στο πλαίσιο της ομάδας «Θεραπεία με ζωγραφική Art therapy» που λειτουργεί στην μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας της Γ Πανεπιστημιακής Ψυχιατρικής Κλινικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ. Oι λεζάντες αναφέρουν τα σχόλια των ίδιων των ασθενών για τη ζωγραφιά τους. 1. J. Wisse, Selbstmord und Todesfurcht bei den Naturvolken, Thieme, Zutphen, Netherlands, R.F.W. Diekstra / W. Gulbinat, «The epidemiology of suicidal behavior: a review of three continents», World Health Statistical Quarterly 46 (1993), σ E. Stengel, Suicide and Attempted Suicide, Penguin, Harmondsworth, England T.A. Zonda, «A longitudinal followup study of 683 attempted suicides, based on Hungarian material», Crisis 12 (1991), σ B.K. Sheiban, «Mental illness and suicide in Israel», Med Law 12 (1993), σ M.H. Hendin, «Suicide: A review of new directions in research», Hospital Community Psychiatry 37 (1986), σ A.L. Betrais / P.R. Joyce / R.T. Mulder / D.M. Fergusson / B.J. 16

10 Deavoll / S.K. Nightingale, «Prevalence and comorbidity of mental disorders in persons making serious suicide attempts: a case-control study», American Journal of Psychiatry 153 (1996), σ R. Plutchik, «Outward and inward directed aggressiveness: The interaction between violence and suicidality», Pharmacopsychiatry 28 (1995), σ H. van Egmond / R.F.W. Diekstra, «The predictability of suicidal behavior: the results of a meta-analysis of published studies», στο R.F.W. Diekstra / R.A. Maris / S. Platt / A. Schmidtke / G. Sonneck (επιμ.), Suicide Prevention: The Role of Attitude and Imitation, Brill, Leiden R.F.W. Diekstra, «Suicide and the attempted suicide: An international perspective», Acta Psychiatrica Scandinavica 80 (1989), suppl. 354, σ R. Plutchik / H.M. van Praag, «The measurement of suicidality, aggressivity and impulsivity», Progress in Neuropsychopharmacology and Biological Psychiatry 13 (1989), suppl. σ R.F.W. Diekstra / B. Moritz, «Suicidal behavior among adolescents», στο R.F.W. Diekstra / K. Hawton (επιμ.), Suicide in Adolescence, Nijhoff, Dordrecht/Boston 1987, σ Για λόγους συνοχής του παρόντος κειμένου ο όρος «απόπειρα αυτοκτονίας» θα εξακολουθήσει να χρησιμοποιείται και στο υπόλοιπο τμήμα του άρθρου. 12. Ε. Δημητρίου / Ι. Ιεροδιακόνου / Μ. Χαχαμίδου, «Σοβαρές και μη σοβαρές απόπειρες αυτοκτονίας: ομοιότητες και διαφορές», Ελληνική Ιατρική 52 (1986), σ Diekstra, «Suicide and the attempted suicide: An international perspective», ό.π. 14. D.J. Pallis, «Clinical problems in assessing suicide risk», στο A.J. Botsis / C.R. Soldatos / C. Stefanis (επιμ.), Suicide: Biopsychosocial Approaches, Elsevier Science BV, 1997, σ World Health Organization, «Distribution of suicide rates (per ) by gender and age 2000», World Health Organization Geneva, Division of Mental Health, Technical Document, World Health Organization, «Suicide rates per by country, year and sex», World Health Organization, Geneva, Division of Mental Health, Technical Document, December R.F.W. Diekstra, «Epidemiology of attempted suicide in the EEG», στο J. Wilmott / J. Mendlewicz (επιμ.), New Trends in Suicide Prevention, Biblioteca Psychiatrica, Karger, Basel 1982, σ V.G. Mavreas / T.B. Ustun, «The epidemiology of death and suicide symptoms in primary health care», στο Botsis / Soldatos / Stefanis (επιμ.), Suicide: Biopsychosocial Approaches, ό.π., σ C.S. Ierodiakonou / E. Dimitriou / T. Partsaphyllidis, «Suicide attempts in Thessaloniki area. Clinical and psychopathological findings of the first year of research», Mental Health & Society 1 (1974), σ E. Dimitriou / Ι. Ierodiakonou / M. Hahamidou / E. Minas / A. Alvanou / G. Simos / D. Tzikas, «Attempted suicide in Thessaloniki, Greece», Mediterranean Journal of Social Psychiatry 7 (1986), σ E. Durkheim, Suicide, Free Press of Glencoe, Paris και McMillan, New York Diekstra, «Suicide and the attempted suicide: An international perspective», ό.π. 23. M. Kom / A.J. Botsis / M. Kotler / R. Plutchik κ.ά., «The suicide and aggression survey: a semistructured instrument for the measurement of suicidality and aggression», Comprehensive Psychiatry 33/6 (1992), σ M.S. Gould / D. Shaffer, «The impact of suicide in television movies: evidence of imitation», The New England Journal of Medicine 315 (1986), σ A.J. Botsis / R. Plutchik / M. Kotler / H.M. van Praag, «Parental loss and family violence in relation to suicide and violence risk», Suicide & Life-Threat Behavior 25/2 (1995), σ D. Shaffer / A. Garland / M. Goud / P. Fisher / P. Trautman, «Preventing teenage suicide: a critical review», Journal of America Academy of Child and Adolescent Psychiatry 27/6 (1988), σ Betrais / Joyce / Mulder / Fergusson / Deavoll / Nightingale, «Prevalence and comorbidity of mental disorders in persons making serious suicide attempts: a case-control study», ό.π. 28. A.D. Pokorny, «Prediction of suicide in psychiatric patients», Achieves of General Psychiatry 40 (1983), σ Eminent Risk Factors Leading to Suicide or Attempted Suicide Ioannis A. Nimatoudis In spite of its strictly personal character, suicide is a universal phenomenon observed in all periods of human history in every country and civilization. The issue is whether the attempted and committed suicides are expressions of one and the same phenomenon. Most studies reach the conclusion that most of the characteristics of attempted and committed suicides are identical. Therefore, we must accept the existence of a continuous spectrum of suicidal behavior, which starts from the suicidal ideation, is followed by a thought of manipulating the social environment and an attempt of relative gravity and terminates to a serious suisidal attempt that might be fatal. The study of suicidal behavior has contributed significant information on the risk factors leading to suicide. The typical characteristics of the individual who commits suicide are: male, over 45 years of age, widowed, divorcee or single, who lives alone or is socially withdrawn and who is also unemployed, idle or pensioner. Included in the late events of his life is a recent separation, a loss or unpleasant, depressing situations. He is mentally disordered, depressed, schizophrenic, alcoholic or a drug addict and often suffers from a chronic body disease (e.g. cancer, AIDS, epilepsy etc). As a rule he has a history of previous attempts, the violent or dangerous methods of which reveal a strong death desire. Finally, his family background is liable to suicide, depression or alcoholism. The timely identification of risk factors leading to suicide might contribute to the possible prevention of suicidal behavior, but not to the elimination of suicide. 17

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η αυτοκτονική συµπεριφορά ορίζεται ως η συµπεριφορά, κατά την οποία το άτοµο θέλει να κάνει κακό στον εαυτό του µε σκοπό να δώσει ένα τέλος στη ζωή του. ιαχωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, την ανεργία, τους μισθούς και τις συντάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018

Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 ÅÃÊÅÖÁËÏÓ 48, 151-158, 2011 ΚΥΡΙAΚΟΣ ΚΑΤΣΑΔΩΡΟΣ * Περίληψη Σύμφωνα με την Ελληνική Στατιστική Αρχή, στην Ελλάδα καταγράφηκαν 4042 αυτοκτονίες την περίοδο 1999-2009,

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online Θεματικό Ερευνητικό δίκτυο για τη συγκριτική μελέτη της έρευνας σχετικά με τα παιδιά και την ασφαλή χρήση του διαδικτύου στις

EU Kids Online Θεματικό Ερευνητικό δίκτυο για τη συγκριτική μελέτη της έρευνας σχετικά με τα παιδιά και την ασφαλή χρήση του διαδικτύου στις EU Kids Online Θεματικό Ερευνητικό δίκτυο για τη συγκριτική μελέτη της έρευνας σχετικά με τα παιδιά και την ασφαλή χρήση του διαδικτύου στις ευρωπαϊκές χώρες. Χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Safer Internet

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης

Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Οικονομικά της υγείας και επιπτώσεις στην υγεία σε περιόδους οικονομικής κρίσης Μαρία Ζησιοπούλου Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο

Επικινδυνότητακαι. και Ψυχικές ιαταραχές. Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Επικινδυνότητακαι και Ψυχικές ιαταραχές Α. ουζένης Επίκουρος Καθηγητής Ψυχιατροδικαστικής Ιατρική Σχολή Παν/µιου Αθηνών Β Ψυχιατρική Κλινική, Αττικο Νοσοκοµείο Ποιόςείναι είναιεπικίνδυνος; Κοινωνικοδηµογραφικά

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27) -Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Ύψος Φορολογικών συντελεστών στα Κράτη Μέλη της Ε.Ε. (27)

Διαβάστε περισσότερα

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3)

Οδικα οχήματα. Μονάδα : Χιλιάδες. Drill Down to Area. Μηχανοκίνητο όχημα για μεταφορά προϊόντων. Μοτοσικλέτες (>50cm3) Μονάδα : Χιλιάδες Αυστρία 1978 661.30 2,040.10 8.40 162.40 84.00 3,188.00 208.40 1,139.30 315.70 1979 594.60 2,244.60 8.70 172.50 87.20 3,343.90 179.10 1,090.50 323.60 1980 37.30 2,301.90 9.00 183.70 91.00

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ

Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος. Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Ψυχοκοινωνικοί βλαπτικοί παράγοντες του εργασιακού περιβάλλοντος Γ. Ραχιώτης Ειδικός ιατρός εργασίας Λέκτορας Επιδημιολογίας ΠΘ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Τροποποίηση της σχέσης του ανθρώπου με το περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Ιούλιο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 31 Οκτωβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΦΟΡΕΙΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ 1 ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ 2 (2010) ΚΕΚ Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής 3 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική

Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική 110 ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ 14 (2), 2003 Ερευνητική εργασία Research paper Μελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ακούσια νοσηλεία ασθενών σε µια ψυχιατρική κλινική Β. Μποζίκας, 1 Β. Τσιπροπούλου, 1 Χ. εσερή, 1 Μ. Κοσµίδου,

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφείς: Κολίρη, Μ.Ε, Μαλογιάννης, Ι., Καπετανάκη, Δ., Καραπιπέρη, Α., Σωτηράκου, Α. & Κατσαδώρος, Κ.

Συγγραφείς: Κολίρη, Μ.Ε, Μαλογιάννης, Ι., Καπετανάκη, Δ., Καραπιπέρη, Α., Σωτηράκου, Α. & Κατσαδώρος, Κ. Τίτλος έρευνας: «Δουλεύοντας με αλλοδαπές γυναίκες θύματα βίας και σωματεμπορίας: πιλοτική έρευνα για την εφαρμογή της φόρμας καταγραφής κλινικών και πολιτισμικών στοιχείων». Συγγραφείς: Κολίρη, Μ.Ε, Μαλογιάννης,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΒΙΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Ε Λ Ε Ν Η Κ Α Ρ Α Υ Ι Α Ν Ν Η, P S Y. D. Ε Γ Γ Ε Γ Ρ Α Μ Μ Ε Ν Η Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Ψ Υ Χ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Λ Ε Ι Τ Ο Υ Ρ Γ Ο Σ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Σ Α

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ

Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΙΤΙΟ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΘΗΣΗΣ; Αικατερίνη Παρασκευαΐδου Ιατρός -Επιθεωρήτρια Υγείας και Ασφάλειας της Εργασίας ΣΕΠΕ ΚΕΠΕΚ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΘΡΑΚΗΣ Τι είναι υγεία; Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012.

Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. Αθήνα, 3/12/2013 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) ανακοίνωσε σήμερα τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2012. 1 PISA 2012 ΜΕΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ ΧΩΡΩΝ/ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες.

Τα ναρκωτικά μπορούν να διακριθούν σε ομάδες με διάφορους τρόπους: για παράδειγμα νόμιμες (νομικά αποδεκτές) και παράνομες (απαγορευμένες) ουσίες. Τι είναι ναρκωτικά; Τα ναρκωτικά είναι ουσίες που επιδρούν στον εγκέφαλο και γι' αυτό προκαλούν εθισμό. Οι άνθρωποι που τα χρησιμοποιούν θέλουν να βιώσουν τις συνέπειες των ναρκωτικών. Ορισμένα φάρμακα

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκτονικόςασθενής: διάγνωση, κατανόηση, θεραπευτική παρέµβαση και πρόληψη της αυτοκτονίας. Μέρος 2º 19-20 Ιανουαρίου 2008 ΙωάννηςΑ. Μαλογιάννης Ψυχίατρος -Ψυχοθεραπευτής Εκτίµησηασθενούςµε αυτοκτονικήσυµπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1

Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 Αιμιλίζα Στεφανίδου 1, Δημοσθένης Μπούρος 2, Μιλτιάδης Λειβαδίτης 2, Αθανασία Πατάκα 1, Παρασκευή Αργυροπούλου 1 1 Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας, Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. «Γ.Παπανικολάου» 2 Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα

Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα 2012 Διατήρησε τη θερμοκρασία της κρεβατοκάμαρας στους 18 ο C Διατήρησε τη θερμοκρασία των υπόλοιπων χώρων

Διαβάστε περισσότερα

Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης

Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης Εργασιακό στρες και Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουθένωσης λειτουργών υγείας Κωνσταντινος Ν Φουντουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ψυχιατρικής Γ Παν Ψυχιατρική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης

Προαγωγή Υγείας. Προγράμματα άσκησης Προαγωγή Υγείας Προγράμματα άσκησης Σύσταση 13: Συστήνεται οι Γενικοί Ιατροί, άλλοι Ιατροί, καθώς και επαγγελματίες υγείας της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας να ενθαρρύνουν τους ασθενείς με κατάθλιψη (κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009

Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Σοβαρό άσθμα: Μαθήματα από το παρελθόν Λύσεις για το παρόν Προοπτικές για το μέλλον Βόλος, Απρίλης 2009 Kόστος για τον ασθενή και το σύστημα υγείας από τη Γεωργία Παυλάκου Αντωνίου Πνευμονολόγο 2007: 300

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Έχουν αναπτυχθεί δύο συστήματα ταξινόμησης και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών βάσει κριτηρίων, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο:

Έχουν αναπτυχθεί δύο συστήματα ταξινόμησης και διάγνωσης ψυχικών διαταραχών βάσει κριτηρίων, τα οποία συνήθως χρησιμοποιούνται σε όλο τον κόσμο: Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία Βασικά µεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία Βασικά µεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ ιοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριµηνιαία ενηµέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΛΤΑ Πηγή: Ευρυδίκη (2011a, 2012) ΔΙΔΑΚΤΡΑ ΦΟΙΤΗΣΗΣ ΣΤΟΝ 2 Ο ΚΥΚΛΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Ποσοστό φοιτητών που πληρώνουν δίδακτρα για φοίτηση στον 2 o κύκλο σπουδών 13,8% Κανένας δεν πληρώνει ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ 31,0% Όλοι πληρώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία

Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία Η παιδική 6ία στην κοινωνία και την υγεία Γιάννης Υφαντόπουλος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ πάρχουν πολλές περιπτώσεις Βίας σε Βάρος των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα.

Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε σχέση µε το πώς ο/η ασθενής αισθάνονταν την περασµένη εβδοµάδα. Κλίµακα Μontgomery Asberg για την Κατάθλιψη Ο ΗΓΙΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ MADRS: Η βαθµολόγηση πρέπει να γίνεται κατόπιν συνέντευξης µε τον/την ασθενή, αρχίζοντας από γενικές ερωτήσεις µε τα συµπτώµατα

Διαβάστε περισσότερα

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists

Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Αφίξεις Τουριστών / Arrivals of Tourists Περίοδος Αναφοράς: Ιανουάριος - Δεκέμβριος 2014 Reference Period: January - December 2014 Τελευταία Ενημέρωση: 19/01/2015 Last Update: Σελίδα / Page 2 3 4 5 6 7

Διαβάστε περισσότερα

λεκτικός, σωματικός, ψυχολογικός, διαδικτυακός, κ.α.). ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την

λεκτικός, σωματικός, ψυχολογικός, διαδικτυακός, κ.α.). ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την ! Ο Olweus (1993: 9) ορίζει ως εκφοβισμό «την κατάσταση κατά την οποία ο μαθητής εκτίθεται επανειλημμένα και για κάποιο χρονικό διάστημα σε αρνητικές πράξεις άλλου ή άλλων μαθητών, οι οποίες εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

Health at a Glance: Europe 2010

Health at a Glance: Europe 2010 Health at a Glance: Europe 2010 Summary in Greek Περίληψη στα ελληνικά HEALTH AT GLANCE: EUROPE 2010 ISBN 978-92-64-090309 OECD 2010 1 Περίληψη Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν επιτύχει σημαντική πρόοδο όσον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 5 Σεπτεμβρίου 2014 Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Εσωτερική μετανάστευση Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοκτονικός ασθενής: διάγνωση, κατανόηση, θεραπευτική παρέµβαση και πρόληψη της αυτοκτονίας. 19-20 Ιανουαρίου 2008 ΙωάννηςΑ. Μαλογιάννης Ψυχίατρος -Ψυχοθεραπευτής Μέρος 1º Ορισµοί Αυτοκτονικήπορεία- ιαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας

Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας. Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Οι οικονομικές και κοινωνικές διαστάσεις της άνοιας Γιάννης Κυριόπουλος, MD, MPH, MSc, PhD Τομέας Οικονομικών της Υγείας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Εισαγωγή Ως ένα νόσημα με σοβαρό και υψηλό φορτίο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 Ατυχήματα στην Ελλάδα Σε 3.828 ανήλθε το 2013 ο αριθμός των ατυχημάτων από αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής Κατάθλιψη και Οικονομική Κρίση Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Στοιχεία για το διάστημα Ιανουάριος Ιούνιος 2011 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Νόσημα: Άσθμα. Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Χρήστος Λιονής UNIVERSITY OF CRETE FACULTY OF MEDICINE ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ «Ανάπτυξη 13 Κατευθυντήριων Οδηγιών Γενικής Ιατρικής για τη διαχείριση των πιο συχνών νοσημάτων και καταστάσεων υγείας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας», Κωδικός MIS: 464637 Νόσημα: Άσθμα Ομάδα εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κοινωνική προστασία στην Ευρώπη

Οικονομική κρίση και κοινωνική προστασία στην Ευρώπη Οικονομική κρίση και κοινωνική προστασία στην Ευρώπη Μάνος Ματσαγγάνης Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 7 Μαΐου 2012 Η Μεγάλη Ύφεση στην Ευρώπη ΑΕΠ και απασχόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην έρευνα χρησιµοποίησης υπηρεσιών υγείας χρησιµοποιούνται επιδηµιολογικές, κοινωνιολογικές, οικονοµετρικές, καθώς και καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies.

Safer internet. a multiannual Community Programme on promoting safer use of the Internet and new online technologies. Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο - EU NET ADB Άρτεμις Τσίτσικα Λέκτορας Εφηβικής Ιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Προγράμματος «Αριάδνη» ρ η Επιστ. Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ERASMUS+ 2014-2021 ΒΑΣΙΚΗ ΔΡΑΣΗ 1: ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΤΟΜΩΝ Κινητικότητα φοιτητών και νέων αποφοίτων για τοποθετήσεις ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ, ΓΡΑΦΕΙΟ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 2012

ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 2012 ΠΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΖΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ B ΤΡΙΜΗΝΟ 20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 20 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή...3 2. Εξέλιξη ευρυζωνικών γραμμών...4 3. Πορεία σύγκλισης με τη υπόλοιπη Ευρώπη...4 4. Ανάλυση με βάση τον τύπο

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι

Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Γιατί πρωτοκάνουν σεξ οι έφηβοι Αλέξανδρος Ζησόπουλος Ουρολόγος ΕΦΗΒΕΙΑ Η εξελικτική διεργασία στη ζωή του ανθρώπου που αρχίζει ''βιολογικά'' µε τις µεταβολές της φυσιολογίας της ήβης και τελειώνει ''ψυχολογικά''

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Οικονομική κρίση «Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την αναστάτωση και τις πιθανές συνέπειες της οικονομικής κρίσης, δεν πρέπει να ξαφνιαστούμε αν δούμε περισσότερες αυτοκτονίες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους.

Μεταξύ 2011 και 2012 η ανεργία στην Ελλάδα συνέχισε να αυξάνεται σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και ειδικά στους ενήλικες νέους. Η ποιότητα της μετάφρασης και η συνοχή της με το πρωτότυπο κείμενο εργασίας αποτελούν αποκλειστική ευθύνη των συγγραφέων της μετάφρασης. Σε περίπτωση οποιασδήποτε αντίφασης μεταξύ του αρχικού έργου και

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος

Θέματα Συμβουλευτικής. Εργασιακό άγχος Θέματα Συμβουλευτικής Εργασιακό άγχος Ιούνιος 2015 Εργασιακό άγχος της Μίτση Σχοινά, κλινικής ψυχολόγου Το εργασιακό άγχος είναι ένα ζήτημα προτεραιότητας και αυξανόμενης σημασίας για την υγεία και την

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες

Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Καταγραφή της Συνεχιζόμενης Οδοντιατρικής Εκπαίδευσης στις Ευρωπαϊκές Χώρες Α. Καβαδέλλα, Κ. Τσιχλάκης, Α. Κοσιώνη, Ι. Τζούτζας, J. Cowpe, A. Bullock Οδοντιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Αθήνα Cardiff University,

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 23 Ιανουαρίου 2013 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιαν. - Σεπτεµβρίου 2012 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ BALINT KAI H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ 1 Οι ομάδες Balint δημιουργήθηκαν από τον γιατρό και ψυχαναλυτή Michael Balint (1896-1970) και την σύζυγό του Enid στη Μεγάλη Βρετανία στη δεκαετία

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)?

Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? MEMO/11/406 Βρυξέλλες, 16 Ιουνίου 2011 Υγεία: Προετοιµασία για τις διακοπές ταξιδεύετε πάντα µε την Ευρωπαϊκή Κάρτα σας Ασφάλισης Ασθένειας (EΚΑA)? Στις διακοπές να περιµένετε το απροσδόκητο. Σχεδιάζετε

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει''

Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑτΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 121 Το τραύμα σε αριθμούς ''Η επιδημία έχει αρχίσει'' ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΡΟΣΟΜΑΝΙΔΗΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΠΟντΛΗΣ Το Τραύμα αποτελεί μια από τις συχνότερες αιτίες θανάτου (5η

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη

Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη Διάλεξη 4 η (2014 15) Έρευνα μάρκετινγκ & κατανόηση του πελάτη 1 Η σημασία της έρευνας μάρκετινγκ Χώρα Τζίρος σε εκατομμύρια $ Μ. Βρετανία 2332 52,55 Γαλλία 1930 42,94 Σουηδία 261 39,38 Γερμανία 2080 35,32

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Συμπόσιο To E.M.Π. στην πρωτοπορία της έρευνας και της τεχνολογίας Αθήνα, 4 Δεκεμβρίου 2007 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Γ. Κανελλαΐδης, Ι. Γκόλιας, Γ. Γιαννής,

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Ιούνιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Οκτωβρίου 2013

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Ιούνιος 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ. Πειραιάς, 23 Οκτωβρίου 2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 23 Οκτωβρίου 2013 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Ιούνιος 2013 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί η ΤτΕ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ

ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΓΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΣΕ ΙΔΡΥΜΑΤΑ-ΕΤΑΙΡΟΥΣ ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer

Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια νόσο Alzheimer Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τμήματος Νευροεκφυλιστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Σεπτέµβριος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Σεπτέµβριος 2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πειραιάς, 9 Ιανουαρίου 2015 ΑΦΙΞΕΙΣ ΜΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Ιανουάριος - Σεπτέµβριος 2014 Από τα στοιχεία της Έρευνας Συνόρων που διενεργεί

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο- EU NET ADB

Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο- EU NET ADB Ευρωπαϊκή Μελέτη για τις συμπεριφορές εξάρτησης στο Διαδίκτυο- EU NET ADB Kορμάς Γιώργος Συντονιστής Προγράμματος«Αριάδνη» Υπεύθυνος Γραμμής Βοηθείας Υποστηρίζω Επ.Συνεργάτης Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ)

Διαβάστε περισσότερα