Ραφήνα και Τρίγλια. Χτίζοντας ένα γεφύρι από το Αιγαίο στην Προποντίδα.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ραφήνα και Τρίγλια. Χτίζοντας ένα γεφύρι από το Αιγαίο στην Προποντίδα."

Transcript

1 Άννα Μιχοπούλου M.A., Επιστημονική Συνεργάτιδα του Δήμου Ραφήνας για την Τοπική Ιστορία Ραφήνα και Τρίγλια. Χτίζοντας ένα γεφύρι από το Αιγαίο στην Προποντίδα. ΤΟΝ ΞΕΡΙΖΩΜΟ από την πατρίδα τους έζησαν, μαζί με τους άλλους Μικρασιάτες, οι κάτοικοι της Τρίγλιας, ενός όμορφου παραθαλάσσιου οικισμού στην Προποντίδα, στην είσοδο του Κόλπου της Κίου. Μικρό παιδί τότε ο Θανάσης Πιστικίδης, θα γράψει αργότερα: «Στο διάστημα [...] από την καταστροφή στα τέλη τ Αυγούστου [1922] ως την υπογραφή της Συμφωνίας της Λωζάνης και λίγο πιο ύστερα οι Τριγλιανοί, σαν πρόσφυγες, βρίσκονταν διασκορπισμένοι οι μισοί περίπου στην Τένεδο, άλλοι στα μουράγια του Πειραιά και στο εγκαταλειμμένο τεράστιο μηχανουργείο του Μαλικούτη. Άλλοι ακόμα βρίσκονταν στη Θεσσαλονίκη, στους άμμους της Καλαμαριάς, άλλοι στην Καβάλα, στην Κρήτη, στην Πάτρα κλπ.». Από εξέχοντες Τριγλιανούς έγιναν τότε δύο προτάσεις για την εγκατάσταση των συμπατριωτών τους: η μία αφορούσε σε διαθέσιμες εκτάσεις στη Χαλκιδική, όπου και δημιουργήθηκε οικισμός που φέρει ως σήμερα την ονομασία Νέα Τρίγλια. η άλλη υποδείκνυε έναν τόπο κοντά στην Αθήνα. Για τον τόπο αυτό, κατά τα γραφόμενα του Θανάση Πιστικίδη, θα πρωτακούσουν την άνοιξη του 1923 οι Τριγλιανοί που βρίσκονται προσωρινά στον Πειραιά: «[...] οι αδελφοί Σταυρίδη [...], από χρόνια εγκατεστημένοι στην Αθήνα [...], ήξεραν ένα μεγάλο τσιφλίκι, που είναι 27 χλμ. μόνο μακριά από την Αθήνα. Το τσιφλίκι αυτό το λένε Ραφήνα, είναι παραθαλάσσιο, έχει πολλά αμπέλια και μερικές ελιές. Το κλίμα είναι καλό [...]». Έτσι, τον Μάιο του 1923 σχηματίσθηκε μια επιτροπή από Τριγλιανούς που ξεκίνησαν να γνωρίσουν τη Ραφήνα. Μετά μιας μέρας ταξίδι έφθασαν και διανυκτέρευσαν στο ξενοδοχείο που υπήρχε κοντά στην ακτή. Από αυτά που είδαν την άλλη μέρα έμειναν πολύ ικανοποιημένοι. «Κατέβηκαν στην παραλία και μίλησαν με τους ψαράδες [...]. Τους είπαν ότι ο τόπος έχει πολύ καλό ψάρι, κι αυτοί μετά ανηφόρισαν στις πλαγιές, είδαν τ αμπέλια στον κάμπο, τα χωράφια, τα δάση. Χωριό μ ελεύθερους κατοίκους, νοικοκυραίους, δεν υπήρχε, μόνο υποστατικά

2 254 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ κολίγων κι αποθήκες του τσιφλικά Σκουζέ [...]. Πίσω από το ξενοδοχείο [...] μια τεράστια αποθήκη [... και πιο πέρα] πατητήρια [...και] στάβλοι [...].» Οι Τριγλιανοί που εγκαταστάθηκαν στη Χαλκιδική ένιωθαν ίσως πιο κοντά στην πατρίδα τους, που βρίσκεται σε ευθεία γραμμή, ανατολικά στον ορίζοντα. Όσοι πάλι ήρθαν κι έμειναν στη Ραφήνα βρέθηκαν σ έναν τόπο που έχει πολλές ομοιότητες με τα μέρη τους: και οι δύο τοποθεσίες είναι παραθαλάσσιες, και μάλιστα σε επαφή με τις εκβολές ρεμάτων (στη Ραφήνα εκβάλλει το περιώνυμο Μεγάλο Ρέμα, την Τρίγλια διατρέχει ο ντερές της, το ρέμα της). και η μία και η άλλη στερούνται φυσικά αγκυροβόλια και συχνά οι άνεμοι κάνουν σχεδόν απρόσιτες για τα πλεούμενα τις ακτές τους, βρίσκονται όμως σε σημεία κατά καιρούς επίκαιρα για τη ναυσιπλοΐα. στο τελευταίο συμβάλλει το γεγονός ότι και οι δύο βρίσκονται στην περιφέρεια σημαντικών αστικών κέντρων, που μάλιστα υπήρξαν πρωτεύουσες (η Ραφήνα έχει στα νοτιοδυτικά της το αθηναϊκό Άστυ, η Τρίγλια στα νοτιοανατολικά της την Προύσα και βορειοδυτικά, απέναντί της, την Κωνσταντινούπολη). Το φθινόπωρο του 1997, εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τον ξεριζωμό των Τριγλιανών από τα χώματά τους, ο δήμος Ραφήνας μου ανέθεσε να μελετήσω και να καταγράψω την αρχαία και νεότερη ιστορία της Ραφήνας, την ιστορία των προσφύγων που αποτέλεσαν τον πυρήνα του σύγχρονου οικισμού και την ιστορία της κοιτίδας τους, της Τρίγλιας. Προσεγγίζοντας αρχικά κυρίως γεωμορφολογικά και γεωγραφικά τους δύο αυτούς τόπους επισήμανα τις ομοιότητες που προανέφερα, και αργότερα αρκετές άλλες, μικρές και μεγάλες. Διαπίστωσα όμως και σημαντικές διαφορές. Η Ραφήνα και η Τρίγλια, ως οικισμοί, έχουν διαφορετικά σημεία εκκίνησης μέσα στον χρόνο (στα προϊστορικά χρόνια η Ραφήνα, πολύ μεταγενέστερα η Τρίγλια), γνώρισαν διαφορετικές περιόδους ακμής, παρακμής ή και ανυπαρξίας ακόμη (ο αρχαίος Αραφήν ζει στην αρχαιότητα και στη συνέχεια αφανίζεται, ενώ η Τρίγλια έχει ασαφές αρχαίο παρελθόν και ακμάζει στους βυζαντινούς χρόνους) και τέλος, το σημαντικότερο, βιώνουν διαφορετική σχέση με την ενδοχώρα τους: ενώ οι ακτές της ς δεν αποκόβονται κατά κανόνα από το εσωτερικό τους, οι ακτές της ς, όπως και ευρύτερα της Μικρασίας, έχουν αναπτύξει ελληνικό βίο και πολιτισμό σε συνάφεια, ή και σε σύγκρουση, με ενδοχώρα που για μεγάλα διαστήματα ήταν βαρβαρική (ξένη ή και άξενη δηλαδή). Οι διαφορές τους αυτές είδα να λειτουργούν εντέλει συμπληρωματικά, προσφέροντάς μας μιαν ιδιαίτερα σύνθετη εικόνα για τον ελληνικό ιστορικό βίο και πολιτισμό, για την ελληνική ιστορική εμπειρία. μια εικόνα πολύ πιο πλούσια και πραγματική σε σχέση με αυτήν που κατά κανόνα σχηματίζουμε από τη σχολική εκπαίδευση και από τη συλλογική μνήμη του στενού μας περιβάλλοντος. Παρακολουθώντας, λοιπόν, παράλληλα την ιστορία των περιοχών της Ραφήνας και της Τρίγλιας, ακόμα και στις περιόδους που οι συγκεκριμένοι παρακμάζουν ή

3 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 255 και βυθίζονται στην ανυπαρξία, βλέπουμε δύο τόπους να αναπτύσσουν ελληνικό πολιτισμό μέσα σε διαφορετικά γεωγραφικά και ως εκ τούτου διαφοροποιημένα ανθρώπινα περιβάλλοντα. Η Ραφήνα στον ελλάδικό κορμό και η Τρίγλια στη μικρασιατική χερσόνησο υπό συνθήκες άλλοτε παρόμοιες και άλλοτε τελείως διαφορετικές, με τους δρόμους μεταξύ τους κάποτε ανοιχτούς και κάποτε για λίγα χρόνια ή και για αιώνες ολόκληρους ολότελα κομμένους, αποτελούν δυο διαφορετικούς όσο και συγγενικούς μικρόκοσμους. Ίσως λοιπόν δεν είναι πολύ παρακινδυνευμένο να υποστηρίξουμε ότι διαθέτουν παραδειγματικά χαρακτηριστικά που τους επιτρέπουν όπως και σε άλλα αντίστοιχα δίδυμα να χρησιμεύσουν ως πόλοι για τη σύνθεση μιας πολυφωνικής ιστορίας με άξονα την ελληνικότητα. Μιας πολυφωνικής ιστορίας με στόχο να μας βοηθήσει να αντιληφθούμε καλύτερα τόσο τις ίδιες τις επιμέρους «φωνές» όσο και τη σύνθεσή τους. Και γιατί όχι; με στόχο να βοηθήσει στην κατανόηση της ίδιας της πολυφωνίας, τόσο επίκαιρης σήμερα, στο πλαίσιο του αναπτυσσόμενου προβληματισμού γύρω από την πολυ-πολιτισμικότητα. Σε ένα πρώτο επίπεδο, βέβαια, η μέθοδος αυτή αναδεικνύει δρόμους και στήνει γεφύρια επικοινωνίας ανάμεσα στους περί ων ο λόγος τόπους και τους ανθρώπους τους. Η συγκεκριμένη ιστορική έρευνα, παρακινημένη πρωταρχικά από τη συλλογική μνήμη και συνείδηση των Τριγλιανών της Ραφήνας, οικοδομεί ένα γεφύρι ανάμεσα στις ακτές του Αιγαίου και της Προποντίδας, ανάμεσα στην Ελλαδική χερσόνησο και τη Μικρασία. Όμως ένα τέτοιο γεφύρι μπορούν να το διαβαίνουν όχι μόνο οι Τριγλιανοί, αλλά και όλοι όσοι έχουμε κληρονομήσει διαφορετικές παραδόσεις, δηλαδή λίγο ως πολύ όλοι μας, εφόσον θέλουμε να γεφυρώνουμε τις αντιθέσεις μέσα μας και με τους γύρω μας. Πράγμα που είναι, για μένα, το νόημα της ιστορίας. Μια παράλληλη αναδρομή στην ιστορία της ς και της ς, με πυρήνες αντίστοιχα τη Ραφήνα και την Τρίγλια, αποτελεί το περιεχόμενο του πρώτου μέρους του υπό συγγραφή βιβλίου. Το δεύτερο μέρος αφορά στην ιστορία της νεότερης Ραφήνας, μετά το 1923, μια ιστορία που σφραγίζεται από τη συνδιαλλαγή του τριγλιανού στοιχείου με τις υπόλοιπες ομάδες που συνοίκησαν σταδιακά στην περιοχή: τους Σαρακατσάνους κτηνοτρόφους, τους λιγνιτωρύχους, τους ψαράδες και τους ναυτικούς, που ήρθαν εδώ από την Εύβοια, τις Κυκλάδες, την Πελοπόννησο και από άλλες περιοχές της Ελλάδας, και, τέλος, τους επισκέπτες και παραθεριστές, παλαιότερους και νεότερους, πολλοί από τους οποίους έγιναν και γίνονται μόνιμοι κάτοικοι της Ραφήνας. Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνοψη του πρώτου μέρους, του παράλληλου δηλαδή ιστορικού ς και ς, για όσους επιθυμούν μια μικρή γεύση από ένα πολυκύμαντο ερευνητικό και συγγραφικό ταξίδι στις θάλασσες και στις ακτές του Αιγαίου και της Προποντίδας.

4 256 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ 3η χιλιετία π.χ. Στην περιοχή της Ραφήνας οι έρευνες και ανασκαφές του Δημήτριου Θεοχάρη κατά τη δεκαετία του 1950 αποκάλυψαν ίχνη ανθρώπινης παρουσίας από τη Νεολιθική και -ακόμη σημαντικότερα- από την Πρωτοελλαδική εποχή (3η χιλιετία π.χ.): μια ακρόπολη στην οχυρή θέση Ασκηταριό (επισκέψιμη και σήμερα), έναν οικισμό στο ύψωμα πάνω από το λιμάνι και, το εντυπωσιακότερο ισως, εγκαταστάσεις προϊστορικού χαλκουργείου βορείως των εκβολών του Μεγάλου Ρέματος. Ο τόπος δεν διαθέτει μεταλλεύματα, μπορούμε λοιπόν να υποθέσουμε ότι η δημιουργία εδώ χαλκουργείου οφείλεται στα κοιτάσματα λιγνίτη, που θα τα δούμε να εξορύσσονται και πάλι αιώνες αργότερα. Βεβαιωμένη είναι η επικοινωνία της περιοχής αυτής με τις Κυκλάδες. Τα προϊστορικά τοπωνύμιά της δεν μας είναι γνωστά. Στην περιοχή της Τρίγλιας δεν έχουν αναφερθεί ως σήμερα ενδείξεις κατοίκησης κατά την προϊστορική εποχή. Όχι πολύ μακριά πάντως, στην Τροία, συναντάμε το φαινόμενο της ταφής μικρών παιδιών μέσα σε σπίτια, όπως το έχουμε διαπιστώσει και σε οικίες της ακρόπολης του Ασκηταριού στη Ραφήνα. 2η Χιλιετία π.χ. Από τις αρχές της 2ης χιλιετίας π.χ. σημειώνονται μετακινήσεις πληθυσμών και στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Στον ελλαδικό κορμό κατέρχονται τα ελληνικά φύλα. Στη Ραφήνα, όπου καταστρέφονται οι πρωτοελλαδικοί οικισμοί, λιγοστά είναι τα ίχνη της Μεσοελλαδικής περιόδου, υπάρχουν όμως αρκετές ενδείξεις κατοίκησης στα Μυκηναϊκά χρόνια. Από τα μέσα της 2ης χιλιετίας ξεκινούν από τον ελλαδικό κορμό προς τα μικρασιατικά παράλια του Αιγαίου, της Προποντίδας και της Μαύρης Θαλασσας ριψοκίνδυνες ερευνητικές αποστολές, που η ανάμνησή τους θα διατηρηθεί μέσα από μύθους, όπως αυτοί του Φρίξου και της Ελλης ή της εκστρατείας των Αργοναυτών. Επιχειρήσεις πολεμικού χαρακτήρα, με στόχο τον έλεγχο σημείων στρατηγικών για τις θαλάσσιες επικοινωνίες, απηχούνται στον τρωικό επικό κύκλο. Στην, στο μεταξύ, συντελούνται κοινωνικές και πολιτικές ανακατατάξεις. Η παλαιότερη διαίρεση σε γένη πεδιέων, διακρίων και παράλων έχει παραχωρήσει τη θέση της σε φρατρίες και φυλές, συσπειρωμένες γύρω από ισχυρές

5 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 257 κώμες, που στη συνέχεια, με τα συνοίκια του Θησέα, αποκτούν κοινό επίκεντρο το αθηναϊκό άστυ. Η θα μείνει έξω από τον δρόμο των Δωριέων που πραγματοποιούν την κάθοδό τους στα τέλη της 2ης χιλιετίας π.χ. Στα πρώτα τους ταξίδια στην Προποντίδα οι Έλληνες, κατά τον αργοναυτικό μύθο, έτυχαν άλλοτε φιλικής κι άλλοτε εχθρικής υποδοχής. Περί το 2000 π.χ. στη Μικρά Ασία κυρίαρχη είναι η παρουσία των Χετταίων, λαού ινδοευρωπαϊκού. Γύρω στο 1200 φέρεται να εγκαθίστανται στις βόρειες και κεντρικές περιοχές Μυσοί και Φρύγες, ενώ περί το 1000 π.χ. περνούν από τη Θράκη οι Βιθυνοί ένα τμήμα της βόρειας Μικράς Ασίας, με ακτές που εκτείνονται από την Προποντίδα μέχρι τη Μαύρη Θαλασσα, θα πάρει το όνομά τους. Στο μεταξύ, στα δυτικά μικρασιατικά παράλια, στις ακτές του Αιγαίου, Έλληνες έχουν αρχίσει να ιδρύουν εμπορικούς σταθμούς και πόλεις. Γεωμετρικά και αρχαϊκά χρόνια Περνώντας από τις μυθικές στις ιστορικές μαρτυρίες, βλέπουμε να πραγματοποιούνται στην ποικίλες κοινωνικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις. Περί τα τέλη του 6ου αι. π.χ. ο Κλεισθένης ορίζει εκατό δήμους, που ανά τρεις θα συγκροτούν μία τριττύ, και αυτές ανά τρεις θα συναποτελούν μία φυλή. Ένας από τους δήμους αυτούς, που ορίστηκε να ανήκει στην παράλια τριττύ της Αιγιήδας φυλής, ήταν ο Αραφήν. Το όνομά του αποδόθηκε σε ένα των εκατό ηρώων. Το κέντρο του πρέπει να βρισκόταν σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου από την ακτή, στη θέση που στα νεότερα χρόνια θα αποκαλείται Παλιά Ραφήνα. Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, στη σημερινή Αρτέμιδα/Λούτσα, βρίσκονταν οι αλυκές του Αραφήνος Αραφηνίδες Αλαί. Εδώ λατρευόταν η Άρτεμις Ταυροπόλος, ενώ νοτιότερα ακόμα, στη Βραυρώνα, βρισκόταν ένα ιερό της ίδιας θεάς, που έμελλε να αποκτήσει ξεχωριστή λάμψη. Τα γενικά χαρακτηριστικά των ελληνικών πόλεων διαδίδονται στα χρόνια αυτά στη μικρασιατική χερσόνησο. Ελληνικές δυνάμεις προχωρούν τώρα και σε εποικισμό των βόρειων μικρασιατικών παραλίων, των ακτών του Ελλησπόντου και της Προποντίδας. Αιολείς από τη Λέσβο δημιούργησαν πρώτοι πόλεις στην Τρωάδα και στον Ελλήσποντο. Ίωνες Μιλήσιοι θα ιδρύσουν από τις αρχές του 7ου αι. δικές τους πόλεις στον Ελλήσποντο και τη μικρασιατική ακτή της Προποντίδας

6 258 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ έτσι, μεταξύ άλλων, στα τέλη του ίδιου αιώνα θεμελιώνουν σε βιθυνικά εδάφη την Κίο. Ανατολικότερα, και μέχρι το στόμιο του Βοσπόρου, χτίζουν αποικίες οι Μεγαρείς, οι οποίοι και θα αποτολμήσουν το πέρασμα απέναντι στα αφιλόξενα θρακικά παράλια της Προποντίδας, με την ίδρυση του Βυζαντίου. Ακολούθησαν οι Σάμιοι και αρκετές ακόμα ελληνικές πόλεις. Οι Αθηναίοι επιδίωξαν και πέτυχαν να θέσουν υπό τον έλεγχό τους πόλεις σε θέσεις στρατηγικές, στην Τρωάδα και στα στενά του Ελλησπόντου. Κυρίαρχη δύναμη στη Μικρά Ασία από τον 7ο αι. είναι οι Λυδοί, που όμως καταβάλλονται τον επόμενο αιώνα, όπως και οι παράλιες ελληνικές πόλεις, από την κατακτητική ορμή των Περσών. Στις αρχές του 5ου αι. οι Πέρσες θα καταστείλουν μια εξέγερση οργανωμένη από μικρασιατικές ελληνικές πόλεις με την αρωγή των Αθηνών και της Ερέτριας, γεγονός που σηματοδοτεί την απαρχή της αντιπαράθεσης συμμαχούντων ελληνικών ελλαδικών και μικρασιατικών πόλεων προς την περσική αυτοκρατορία. Κλασική εποχή Έπειτα από μια πρώτη αποτυχημένη διά ξηράς εκστρατεία, οι Πέρσες το 490 π.χ. θα διαπλεύσουν το Αιγαίο, θα χτυπήσουν την Ερέτρια και θα καταπλεύσουν στον Μαραθώνα. Εδώ, λίγα χιλιόμετρα βόρεια από τον Αραφήνα, θα υποστούν ανέλπιστη ήττα από δυνάμεις Αθηναίων και Πλαταιέων. Μπορούμε να φανταστούμε, το σούρουπο της ίδιας μέρας, να περνά μπροστά από τον Αραφήνα ο στόλος τους, κατευθυνόμενος σε μια κίνηση αντιπερισπασμού προς το Φάληρο. Εδώ θα τους αναμένουν τα αθηναϊκά στρατεύματα, που κινήθηκαν στην ίδια κατεύθυνση διά ξηράς. Στη θέα τους το περσικό στράτευμα θα εγκαταλείψει την όλη επιχείρηση Η κυριαρχία των Περσών στη Μικρά Ασία και στο Αιγαίο και η προοπτική νέας επιδρομής τους στην ελλαδική χερσόνησο ώθησε τους Αθηναίους να οικοδομήσουν οχυρωματικά έργα, ισχυρό στόλο, αλλά και συνθήκες συμμαχίας με σημαντικό αριθμό από ελληνικές πόλεις. Ανάμεσα στους συμμάχους των Αθηναίων υπήρξε και ένα πόλισμα της Προποντίδας ονόματι Βρύλλειον, που το συναντάμε για πρώτη φορά στις πηγές αυτής της εποχής. Παρότι δεν είναι τεκμηριωμένο μέχρι στιγμής ότι αποτελεί πρόγονο της Τρίγλιας όπως αρκετοί έχουν υποστηρίξει, μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε ως τέτοιο, μια και το επιτρέπουν τα γενικά χαρακτηριστικά του.

7 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 259 Όχι πολύ μακριά, στα στενά του Ελλησπόντου, το 480 π.χ. οι Πέρσες, κινούμενοι και πάλι εναντίον του ελλαδικού κορμού, πέρασαν τα στρατεύματά τους από μια πρωτοφανή σε μέγεθος πλωτή γέφυρα, που έμελλε να θεωρηθεί υβριστική προς τους θεούς και αιτία καταστροφής για τους κατασκευαστές της. Έχοντας υποτάξει τους πάντες στο πέρασμά τους και αφού συνέτριψαν τους Σπαρτιάτες και τους Θεσπιείς που με αυτοθυσία υπερασπίστηκαν τα στενά των Θερμοπυλών, οι Πέρσες εισέβαλαν στην εγκαταλειμμένη από τους κατοίκους της και τη λεηλάτησαν. Πλήθος τα λάφυρα που έστειλαν στα Σούσα, κι ανάμεσά τους ένα ξύλινο άγαλμα από τις Αραφηνίδες Αλές πιθανότατα το ιερό ξόανο του ναού της Άρτεμης. Σύντομα όμως οι Ασιάτες εισβολείς έμελλε να υποστούν και πάλι μιαν ανέλπιστη ήττα, σε ναυμαχία στα στενά της Σαλαμίνας, ύστερα από την οποία αναδιπλώθηκαν. Μετά τη συντρίβή τους και τον επόμενο χρόνο, στη μάχη των Πλαταιών, τα στρατεύματά τους εγκατέλειψαν τη νότια Ελλάδα για πάντα. Ο Αραφήν έμελλε να ζήσει, μαζί με τους άλλους αθηναϊκούς δήμους, τη γένεση της κλασικής εποχής. Στα παράκτια ιερά βόρειά του τιμώνται και λατρεύονται οι ήρωες της πολεμικής αλκής των Αθηναίων, ενώ σε εκείνα νότιά του αποκαθίσταται, μετά την περσική βεβήλωση, η λατρεία της Άρτεμης, καθώς και του Απόλλωνα και άλλων θεών. Στην Ιφιγένεια εν Ταύροις ο Ευριπίδης θα παρουσιάσει μια παραλλαγή του σχετικού με την ηρωίδα μύθου, που κατακεραυνώνει τα βαρβαρικά λατρευτικά έθη και αποδίδει σε θέλημα της ίδιας της θεάς Άρτεμης την εγκατάσταση του ξόανου και της λατρείας της στις Αραφηνίδες Αλές και στη Βραυρώνα. Έμμεσα υποδηλώνεται εξάλλου μια προνομιακή σχέση των Αθηνών με τη θεά αυτή, που η γενέτειρά της, το νησί της Δήλου, ορίστηκε ως έδρα της περίφημης Αθηναϊκής Συμμαχίας, ενός από τους σημαντικότερους για την ισχύ των Αθηνών θεσμούς. Την ισχύ αυτή έμελλε να πλήξει καίρια ο Πελοποννησιακός πόλεμος που οδήγησε στην ήττα των Αθηναίων από τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους στα τέλη του 5ου π.χ. αι. Στην Αθηναϊκή Συμμαχία συμμετείχαν και πόλεις της Προποντίδας, όπως η βιθυνική Κίος. Όμως η ευρύτερη περιοχή, και γενικότερα η Μικρά Ασία, παραμένει στη σφαίρα της περσικής κυριαρχίας. Έτσι, το Δασκύλειον, στην περιφέρεια του οποίου τοποθετούν μεταγενέστερες πηγές το Βρύλλειον, έμελλε να κάνει έδρα του ο σατράπης της Προποντίδας Φαρνάβαζος. Δεν διαθέτουμε ωστό-

8 260 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ σο πληροφορίες για τυχόν εμπλοκή του ίδιου του Βρύλλειου με τους Πέρσες, η με τους Βιθυνούς άρχοντες, που αύξησαν σταδιακά τη δύναμή τους κυρίως στη βιθυνική ενδοχώρα. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ Την περσική κυριαρχία στα παράλια και στο μεγαλύτερο μέρος της ενδοχώρας της Μικράς Ασίας έμελλε να καταλύσουν οι ελληνικές δυνάμεις υπό τον Μέγα Αλέξανδρο, καθιστώντας τις μεγαλύτερες ελληνικές πόλεις κέντρα εξουσίας. Ακατάβλητοι παρέμειναν πάντως στη βιθυνική ενδοχώρα οι Βιθυνοί ηγεμόνες, που στα κατοπινά χρόνια θα τους δούμε άλλοτε να συγκρούονται και άλλοτε να συμμαχούν με παράλιες ελληνικές πόλεις της ς και της Θράκης, κάποτε να υποστηρίζουν και κάποτε να υπονομεύουν το ένα ή το άλλο ελληνιστικό βασίλειο και, αργότερα, τον βασιλιά του Πόντου Μιθριδάτη ή τους Ρωμαίους στις ποικίλες μεταξύ τους συγκρούσεις. Ωστόσο, ερχόμενοι σε τριβή με τον ελληνικό κόσμο, σε μεγάλο βαθμό θα εξελληνιστούν. τα ονόματά τους θα μετατραπούν από τα παλαιότερα Δοιδάλσης, Βας, Ζιποίτης, Ζήλας (που στο πρωτότυπό τους θα πρέπει να ακούγονταν ακόμα πιο βαρβαρικά) στα ελληνοπρεπή Νικομήδης και Προυσίας, ενώ οι μεγαλύτερες πόλεις τους θα ονομαστούν Νίκαια, Νικομήδεια, Προύσα. Καθώς τα όρια της επικράτειάς τους κατά καιρούς μεταβάλλονταν, τα εδάφη όπου βρισκόταν το Βρύλλειον και αργότερα η Τρίγλια πιθανότατα περνούσαν κατά διαστήματα στη δικαιοδοσία τους. Την ανάπτυξη αλλά και τις συγκρούσεις της ελληνιστικής περιόδου έμελλε να διαδεχθεί η ρωμαϊκή κυριαρχία που για τη αρχίζει το 74 π.χ. Ταραγμένη υπήρξε η ελληνιστική περίοδος και για τον ελλαδικό κορμό, που γνώρισε τους ανταγωνισμούς των ελληνιστικών βασιλείων, τον παρεμβατισμό και τις συγκρούσεις των Ρωμαίων, αλλά και επιδρομές βαρβαρικών φύλων. Οι Αθηναίοι πάντως κατόρθωναν να εξασφαλίζουν περιόδους ευημερίας και έναν βαθμό αυτονομίας. Η περιοχή του Αραφήνος μπορούμε να πιθανολογήσουμε ότι εξακολούθησε τον βίο της στα χρόνια αυτά. Η, μαζί με ολόκληρη την ελλαδική χερσόνησο, έμελλε να περάσει ολοκληρωτικά στη ρωμαϊκή κυριαρχία μετά την άλωση της Κορίνθου το 146 π.χ.

9 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 261 Ρωμαιοκρατία Καθεστώς αυτοδιοίκησης θα παραχωρήσουν οι Ρωμαίοι στην πόλη των Αθηνών. Πολλοί ανάμεσά τους θα την αγαπήσουν και θα την ευεργετήσουν. Η σύνθεση του πληθυσμού έχει αλλοιωθεί από επήλυδες και πολλοί παλιοί Αθηναίοι έχουν αποσυρθεί σε κατοικίες στην ύπαιθρο. Ευχάριστη θα πρέπει να είναι στα χρόνια αυτά η ζωή στον Αραφήνα ένα αξιόλογο κτιριακό σύνολο των ρωμαϊκών χρόνων, στο οποίο περιλαμβάνεται ένα έξοχο βαλανείο, συγκρότημα λουτρών δηλαδή, ξαναήρθε στο φως με ανασκαφές που έγιναν στη δεκαετία του Και η ευνοείται από τους Ρωμαίους, που την αγαπούν ως τόπο παραθερισμού. Η Προποντίδα είναι ονομαστή για τα ψάρια της, ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζει η τρίγλη, πιθανότατα είδος μπαρμπουνιού, που ο καλοφαγάς στρατηγός Λούκουλλος προμηθεύεται από τον κόλπο της Κίου καταβάλλοντας σεβαστά ποσά. Τον 1ο αι. μ.χ. μνημονεύεται από τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο το Βρύλλειον, ενώ τοποθεσία με την ονομασία Τρίγλια δεν μαρτυρείται ακόμη. Στα νεότερα χρόνια, πάντως, οι κάτοικοι της Τρίγλιας θα βρίσκουν στην περιοχή τους και θα διασώζουν εντοιχίζοντάς τα συχνά σε δημόσια κτίσματα, σημαντικό αριθμό επιτύμβιων και ενεπίγραφων στηλών όπου αναφέρονται ονόματα ελληνικά ή λατινικά μεταγραμμένα στο ελληνικό αλφάβητο η λατινική ποτέ δεν έχει επικρατήσει στην περιοχή. Διάδοση του Χριστιανισμού Στη θα βρει πρόσφορο έδαφος ο Χριστιανισμός, τόσο μάλιστα ώστε να προκαλέσει την ανησυχία αξιωματούχων όπως ο Πλίνιος ο Νεότερος. Ολόκληρη η επαρχία, με επίκεντρο τη Νικομήδεια, θα γίνει θέατρο σφοδρών διωγμών των Χριστιανών. Ανάμεσα στους μάρτυρες θα είναι και η νεαρή Βαρβάρα. Ένας κεραυνός, κατά την παράδοση, θα σκοτώσει τον πατέρα και διώκτη της, και η αγία στα χρόνια της πυρίτιδας θα αναγορευθεί προστάτιδα όσων εργάζονται σε ορυχεία αψευδής μάρτυρας και το εκκλησάκι των λιγνιτωρύχων στη Διασταύρωση της Ραφήνας. Στην ο Χριστιανισμός γίνεται ιδιαίτερα ευνοϊκά δεκτός στην ύπαιθρο πιθανόν, επομένως, και στον Αραφήνα. Μάλιστα στον γειτονικό Μαραθώνα ο απόστολος Παύλος στέλνει επίσκοπο από τη Ρώμη τον μαθητή του Φλέγονα. Στο

10 262 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ αθηναϊκό άστυ, με τη μεγάλη παράδοση στις πνευματικές αναζητήσεις, η νέα θρησκεία θα βρει σημαντικούς απολογητές. Οι διωγμοί θα είναι μετριασμένοι. Ιδιαίτερα πλήττουν όμως την περιοχή από τον 3ο αι. Γότθοι και άλλοι επιδρομείς. Πρώιμα βυζαντινά χρόνια Στις αρχές του 4ου αι. ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, γιος της Βιθυνής Ελένης, θέτει υπό την προστασία του τη χριστιανική θρησκεία και συγκαλεί στη βιθυνική Νίκαια την Α Οικουμενική Σύνοδο. Στην απέναντι ακτή, στη θέση του αρχαίου Βυζαντίου, οικοδομεί νέα αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Η μετατρέπεται έτσι σε μητροπολιτική περιοχή, με σημαίνοντα ρόλο στην οικονομία αλλά και την άμυνα της Βασιλεύουσας. Παραμένει δημοφιλής τόπος παραθερισμού, ενώ γίνεται και καταφύγιο για όσους συγκρούονται με την αυτοκρατορική εξουσία, συχνά με επίκεντρο ζητήματα θρησκευτικής πίστης και τάξης. Τον 6ο αι. ο γεωγράφος Στέφανος ο Βυζάντιος μνημονεύει το Βρύλλειον. Με τη νομιμοποίηση και κατόπιν επισημοποίηση της χριστιανικής λατρείας, στην όπως και αλλού ανεγείρεται μεγάλος αριθμός χριστιανικών ναών. Στον Αραφήνα, σε συνάφεια με το βαλανείο των ρωμαϊκών και υστερορωμαϊκών χρόνων, πιθανολογείται από αρχαιολόγους η ύπαρξη μεγάλης παλαιοχριστιανικής βασιλικής Πάντως η απαγόρευση κάθε άλλης λατρείας από τον Θεοδόσιο τον Μέγα στα τέλη του 4ου αι. και η δήμευση της περιουσίας των αρχαίων ναών, ιδρυμάτων και σχολών από τον Ιουστινιανό στις αρχές του 6ου αι., σε συνδυασμό με τις καταστροφές που επιφέρουν ποικίλοι επιδρομείς, πλήττουν βαθιά την πόλη και την περιφέρεια των Αθηνών, που χάνουν την αίγλη τους. Η ζωή στην αττική ύπαιθρο, ιδιαίτερα στις παράκτιες ζώνες, συρρικνώνεται. Αυτό πρέπει να συμβαίνει και στην περιοχή του Αραφήνος, για την οποία στο εξής μόνο περιστασιακά και έμμεσα στοιχεία θα έχουμε. Εικονομαχία και μοναχισμός Στις περιφέρειες κοντά στην Κωνσταντινούπολη η ζωή σφύζει, ενώ αναπτύσσονται και μεγάλα κέντρα μοναχισμού. Στη αυτό συμβαίνει από τον 5ο αι. κυρίως στο επονομαζόμενο Όρος του Αυξεντίου καθώς και στο όρος Όλυμπος, που αποκαλείται επίσης (αργότερα και στα τουρκικά) Όρος των Μοναχών.

11 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 263 Στις υπολογίζεται ότι φθάνει εδώ ο αριθμός των μοναχών την εποχή που αναπτύσσεται αντίσταση κατά της Εικονομαχίας, από τις αρχές δηλαδή του 8ου ως τα μέσα του 9ου αι. Από τις αρχές του 8ου αι. μονές ιδρύονται και κοντά στην είσοδο του κόλπου της Κίου, στα χαμηλά υψώματα απέναντι από το Ποσειδώνιο ακρωτήριο. Πρώτη φαίνεται να ιδρύεται η μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου ή Πελεκητής και πιθανότατα αμέσως ύστερα η μονή Τριγλίας έτσι συναντάμε για πρώτη φορά σε χρήση το όνομα αυτό, το οποίο και θα γενικευθεί για όλη την εποχή. Η μονή Τριγλίας υπήρξε κατά διαστήματα γυναικεία από εδώ μάλιστα προήλθαν δύο σύζυγοι του αυτοκράτορα Λέοντος Στ του Σοφού. Σε αυτήν ανήκαν οι ναοί της Παντοβασίλισσας και του Αγίου Στεφάνου, που παραδίδεται ότι υπήρξαν συνδεδεμένοι μεταξύ τους με υπόγεια σήραγγα. Αποτελούν εξαίρετα δείγματα του αρχιτεκτονικού τύπου που αναπτύσσεται τα χρόνια αυτά στην περιοχή: «Ναοί σταυροειδείς [με] ραδινούς τρούλλους [...] εις τα υψηλά τύμπανα των οποίων συχνότατα σχηματίζεται σειρά κομψών αψιδωμάτων διά κιονίσκων πολλάκις χωριζομένων» θα περιγράψει αιώνες αργότερα ο Γεώργιος Σωτηρίου. Δεν αποκλείεται την ίδια εποχή να υπάρχει και οικισμός, άγνωστο με ποιο όνομα, στην ενδοχώρα, πιθανότατα σε μια θέση που στα νεότερα χρόνια θα ονομάζεται Παλιόχωρα, καθώς θα είναι κατάσπαρτη από μισοθαμμένα θραύσματα αγγείων, κιόνων, βυζαντινά νομίσματα κτλ. Οι επιδρομές δεν λείπουν από την περιοχή τον 8ο αι. την πλήττουν ιδιαίτερα Άραβες Σαρακηνοί πειρατές. Έτσι οι μονές έχουν έντονα φρουριακό χαρακτήρα. Περί τα τέλη του 8ου αι. φέρεται να ιδρύεται σε πεδινό σημείο, αθέατο από τη θάλασσα, η μονή Πατέρων ή Μηδικίου, όπου θα ακολουθείται το σύστημα των Ακοιμήτων. Τότε περίπου πιθανότατα ιδρύεται, ακόμα μακρύτερα από την ακτή, και η μονή Αγίου Γεωργίου Κυπαρισσιώτου. Αρκετά αργότερα, περί τα μέσα του 10ου αι., στα χρόνια ακμής της δυναστείας των Μακεδόνων, σε ύψωμα με πανοραμική θέα θα ιδρυθεί η μονή Σωτήρος Βαθέως Ρύακος. Θα ακολουθήσουν οι μονές Ηλιού του Θεσβίτου και Αγίων Αποστόλων στη θέση Σίσβη. Ωστόσο ποικίλοι παράγοντες και κυρίως οι συχνές επιδρομές Αράβων έμελλε να οδηγήσουν στη συρρίκνωση του βιθυνικού μοναχισμού. Η σκυτάλη περνά στον Άθω. Αντίδραση στην Εικονομαχία εκδηλώνεται και στην και στις υπόλοιπες Κατωτικές επαρχίες. Σε απάντηση, η αυτοκρατορική αρχή αποσπά τις εκκλησίες τους από τον πάπα της Ρώμης και τις υπάγει στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης.

12 264 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ Παρά την παρακμή της, η Αθήνα διατηρεί δεσμούς με την αυτοκρατορική αυλή και διασώζει μέρος της παιδευτικής της παράδοσης. Από τα μέρη της δεν λείπει και ο μοναχισμός, σημαντικό ορόσημο για τον οποίο αποτελεί η ίδρυση τον 9ο αι. στην ανατολική πλευρά της Πεντέλης, όχι πολύ μακριά από τα μέρη του αρχαίου Αραφήνος, της μονής Παντοκράτορος (αργότερα γνωστής με το όνομα Νταού ή Ταώ), που όμως σύντομα υφίσταται επιδρομή και προσωρινά ερημώνεται. Η δράση των πειρατών αναγκάζει τους κατοίκους της ανατολικής ς να μετακινηθούν δυτικά του Υμηττού ή στην ίδια την Αθήνα. Με σχετική ασφάλεια πιθανολογούμε ότι και η περιοχή του Αραφήνος είναι έρημη. Από το λιμάνι του Πειραιά διακινούνται μέλι, ρετσίνα και σαπούνι. Ωστόσο κακή διοίκηση και φοροεισπρακτική πολιτική βαρύνει αρνητικά στις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων. Ανάπτυξη της γαιοκτησίας Σταδιακά, ιδίως από τα χρόνια των διαδόχων των Μακεδόνων και ύστερα, αξιωματούχοι και μεγαλοκτήμονες γίνονται στην κύριοι μεγάλων εκτάσεων, όπως μαρτυρείται από τις ονομασίες που φέρουν ως σήμερα πολλές από αυτές: ο Γέρακας του Ιέρακος, το Πικέρμι της οικογένειας Πικέρνη ή Πιγγέρνη, ο Βρανάς από τον Βρανά, το Καματερό από τον Γρηγόριο Καματηρό, το Χαλκούτσι από τον Χαλκούτζη. Με την αρωγή κάποιων από τους ευέχοντες αυτούς ιδρύονται μονές. Τον 12 αι. επανιδρύεται και η μονή Παντοκράτορος στην Πεντέλη. Στην ύπαιθρο αλλά και στην Αθήνα οικοδομούνται κατά κανόνα μικρού μεγέθους ναοί. Αναπτύσσεται ο τύπος του σταυροειδούς εγγεγραμμένου, με τρούλο μικρής σχετικά διαμέτρου, που, κατά τον καθηγητή Μιχελή, η παρουσία του καταλήγει να είναι συμβολική. Και στη εκτάσεις γης και πηγές εισοδημάτων περνούν στη δικαιοδοσία ευνοουμένων της παρακμάζουσας αυτοκρατορικής εξουσίας. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της μονής Μηδικίου, που τα εισοδήματά της παραχωρούνται στα μέσα του 11ου αι. στον λόγιο μοναχό και πολιτικό Μιχαήλ Ψελλό. Σελτζούκοι Τούρκοι, Σταυροφόροι, Οθωμανοί Τούρκοι Από εδώ και στο εξής οι τύχες ς και ς βλέπουμε ολοένα και συχνότερα να διαφοροποιούνται. Έχοντας καταλάβει σημαντικό μέρος της ς, Σελτζούκοι Τούρκοι ιδρύουν στα τέλη του 11ου αι. το σουλτανάτο του Ρουμ με πρωτεύουσα, για είκοσι

13 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 265 περίπου χρόνια, τη Νίκαια. Οι Κομνηνοί επιδίδονται σε έργα αμυντικά. Το 1097 θα διαπεραιώσουν από τα ευρωπαϊκά στα μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας τους μαχητές της Α Σταυροφορίας, με τη συμφωνία αυτοί να ανακτήσουν για το Βυζάντιο τη Νίκαια. Η θα υποφέρει από τη διέλευση των «στραβόποδων» και «σταυροφθόρων» Λατίνων, που πάντως ελευθερώνουν ολόκληρη σχεδόν την παράκτια ζώνη της δυτικής Μικράς Ασίας. Οι Σελτζούκοι αναδιπλώνονται στο σουλτανάτο του Ικονίου. Μεγάλο ωστόσο μέρος της Μικράς Ασίας σταδιακά αφελληνίζεται. Το 1204 η Κωνσταντινούπολη αλώνεται από τα στρατεύματα της Δ Σταυροφορίας και το μεγαλύτερο μέρος της βυζαντινής επικράτειας διαμοιράζεται σε δυτικούς άρχοντες. Ο κάτοχος του βυζαντινού θρόνου Θεόδωρος Α Λάσκαρης περνά στη και ιδρύει την αυτοκρατορία της Νικαίας. Ο διάδοχός του Ιωάννης Βατάτζης εκδιώκει τους Φράγκους από το μεγαλύτερο μέρος της ς. Δραματικές στιγμές περνούν τα μοναστήρια αλλά και ο παραθαλάσσιος οικισμός της Τρίγλιας, που η ύπαρξή του μαρτυρείται για πρώτη φορά σε πατριαρχικό έγγραφο του τέλους του 13ου αι. Το 1261 οι Βυζαντινοί θα ανακαταλάβουν την Κωνσταντινούπολη, χωρίς όμως να μπορούν να εξασφαλίσουν την κυριαρχία τους σε μια μεγάλη και ενιαία επικράτεια. Περί τα τέλη του 13ου αι. Οθωμανοί Τούρκοι εγκαθίστανται στην περιοχή της Προύσας και μέχρι τα μέσα του 14ου αι. καταλαμβάνουν τις σημαντικότερες βιθυνικές πόλεις. Από την Τρίγλια, που τουλάχιστον στα υστεροβυζαντινά χρόνια έχει υπαχθεί σε καθεστώς πατριαρχικής εξαρχίας και αποτελεί σημείο πρόσφορο και για απόβαση βυζαντινών στρατευμάτων, οι βυζαντινοί λαμβάνουν πληροφορίες για τις κινήσεις του αντιπάλου. Η οθωμανική κατάκτηση της ς συνοδεύεται από καθεστώς τρόμου, βαριά φορολογία και αποδιάρθρωση όλων των βυζαντινών θεσμών κοινωνικής πρόνοιας και προστασίας, με αποτέλεσμα μεγάλο μέρος του πληθυσμού να εγκαταλείψει την περιοχή. Τριγλιανοί θεωρείται ότι περνούν στη Θράκη, όπου τα νεότερα χρόνια θα υπάρχει πόλισμα με το όνομα Τρούλια. Περί τα μέσα του 14ου αι. περνούν και οι Οθωμανοί στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Για τις ανάγκες των στρατευμάτων τους αρχίζουν να στρατολογούν νεαρά αγόρια από τους κατακτημένους πληθυσμούς πολιτική που πλήττει σφοδρά και όσους ντόπιους έχουν απομείνει στη. Με στόχο την αποκατάσταση του καθημαγμένου αγροτικού στοιχείου οι Οθωμανοί μεταφέρουν στη Μικρά Ασία χριστιανικούς πληθυσμούς από τη Θράκη, την Ήπειρο και τη Θεσσαλία. Στις αρχές του 15ου αι. η Μικρά Ασία δέχεται επιδρομή του Ταμερλάνου, ο οποίος καταφέρνει να φθάσει μέχρι την Προύσα, αποκρούεται όμως από τους Οθωμανούς. Το 1453, στις 29 Μαΐου, ο σουλτάνος τους Μεχμέτ Β ο Πορθητής θα πετύχει να αλώσει την Κωνσταντινούπολη, που θα γίνει στο εξής πρωτεύουσα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

14 266 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ Η έχει υποστεί Νορμανδούς επιδρομείς, ενώ δεν έχει έρθει καθόλου σε επαφή με τους Σελτζούκους Τούρκους. Τα εδάφη της δεν θα περιέλθουν ξανά στους Βυζαντινούς μετά την εγκατάσταση της λατινοκρατίας, που θα γνωρίσει εδώ μεγάλη διάρκεια. Από το 1205 και για εκατό περίπου χρόνια άρχοντες εδώ θα είναι οι Βουργουνδοί ντε λα Ρος (Δελαρόσηδες), που εξασφαλίζουν στην επικράτειά τους σχετική ηρεμία. Το 1311 θα τους εκτοπίσουν Καταλανοί μισθοφόροι που χρίζουν επικυρίαρχο τον ομοεθνή τους βασιλιά της Σικελίας. Την πρωτόγνωρη γραφειοκρατία που επιβάλλουν εξισορροπεί κάπως η εισαγωγή ενός είδους τοπικής εκπροσώπησης. Η ύπαιθρος πάντως δεινοπαθεί από ποικίλους επιδρομείς. Για την ενίσχυσή της ενθαρρύνεται η εγκατάσταση, στο βόρειο κυρίως τμήμα της, αλβανόφωνων πληθυσμών που, σπρωγμένοι από την οθωμανική επέκταση, έχουν φθάσει, μέσω Θεσσαλίας, στη Βοιωτία. Από το 1383 η γεύεται το πνεύμα της φλωρεντινής αναγέννησης υπό τους Ατζαγιόλι. Συνεχίζεται ο εποικισμός της υπαίθρου, με αλβανόφωνους που από την Ήπειρο και την Αιτωλία έχουν βρεθεί στην Πελοπόννησο. Όσοι φθάνουν στην ανατολική εγκαθίστανται σε υψώματα της ενδοχώρας. Οι γηγενείς κατοικούν κυρίως στις υπώρειες των βουνών και λιγοστοί στα παράλια. Πληροφορίες για την περιοχή της Ραφήνας δεν έχουμε. Έπειτα από 251 χρόνια φραγκοκρατίας, η θα περιέλθει στους Οθωμανούς Τούρκους το Οθωμανική κυριαρχία Μητροπολιτική περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας η, υποβαθμισμένη επαρχία, διαφιλονικούμενη από δυτικές κυρίως ιταλικές δυνάμεις η, εξακολουθούν ωστσσο να μοιράζονται κοινά στοιχεία πολιτισμού και βιώματα. Η κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς το 1453 θα επιτρέψει στην από καιρό οθωμανοκρατούμενη να επανασυνδεθεί με τη μεγάλη πρωτεύουσα. Από τα δικά της αστικά κέντρα, η Νίκαια φθίνει, όμως η Νικομήδεια ανασυγκροτείται, η δε Προύσα, πόλη με ιστορική για τους Οθωμανούς σημασία, ακμάζει γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τους οικισμούς της περιφέρειάς της, όπως η Τρίγλια.

15 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 267 Οι εποικισμοί της ευρύτερης περιοχής με χριστιανικούς πληθυσμούς θα συνεχιστούν έτσι, για παράδειγμα, τον 16ο αι. Μανιάτες κτηνοτρόφοι θα μεταφερθούν στην περιοχή της λίμνης Απολλωνιάδας και θα δημιουργήσουν τα Πιστικοχώρια. Όμως τον 17ο αι. θα εκδηλωθεί βίαιη εξέγερση μουσουλμάνων, υπό τον Τσελαλή, οπότε και αναφέρεται ότι εγκαθίστανται Τούρκοι σε όλα τα χωριά. Στην Τρίγλια αυτό συμβαίνει το 1661, οπότε και μετατρέπεται ο ναός του Αγίου Στεφάνου σε τζαμί. Λιγοστά και ιδιαίτερα φανατικά θα είναι τα αποκλειστικά μουσουλμανικά χωριά. Η Τρίγλια τελεί και πάλι υπό πατριαρχική εξαρχία, θα την διεκδικήσει ωστόσο η μητρόπολη της Προύσας. Η παράδοση του μοναχισμού της επιβιώνει. οι μοναχικές κοινότητες, που κατά καιρούς φιλοξενούν σημαντικούς λογίους, συντηρούν και μεταδίδουν τη θρησκευτική πίστη και στοιχεία παιδείας. Οι μονές υφίστανται κατά καιρούς καταστροφές, όμως σε μεγάλο μέρος τους ανοικοδομούνται, εκτός από τη Σισβινή, που μετά τα μέσα του 17ου αι. φαίνεται να καταστρέφεται από πειρατές. Μέσα στον οικισμό της Τρίγλιας ανοικοδομούνται ναοί, μερικοί σε συστοιχία προς τις μονές της υπαίθρου ( Άγιος Γεώργιος Κυπαρισσιώτης ή Επάνω, Άγιος Γεώργιος ο Κάτω, Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, Κοίμηση της Θεοτόκου). Πλήθος στην περιοχή τα μικρότερα εκκλησάκια και προσκυνητάρια. Μουσουλμάνοι θα βρουν και θα παραδώσουν στους χριστιανούς του χωριού την ψηφιδωτή βυζαντινή εικόνα της Παναγίας της Επισκέψεως, του 14ου αι., που θα αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα κειμήλια της Τρίγλιας. Στην για καιρό την οθωμανική κυριαρχία αμφισβητούν οι Βενετοί, με τον στόλο και τα στρατεύματά τους. Ντόπιοι στρατολογούνται σε λατινικές δυνάμεις, ενώ αρκετοί νέοι θα σπουδάσουν σε ιταλικές πόλεις. Στην Αθήνα οι οθωμανικές αρχές θα ενισχύσουν την κοινοτική εκπροσώπηση και μορφές αυτοδιοίκησης των χριστιανών. Διακηρύσσουν ευνοϊκή φορολογική πολιτική, που όμως καταστρατηγείται από τοπικούς παράγοντες. Οι πληθυσμοί της υπαίθρου γενικά μειονεκτούν. Οι Οθωμανοί νέμονται τις μεγάλες καλλιεργήσιμες γαίες, καθώς και αρκετούς ελαιώνες και αμπέλια, οι γηγενείς χριστιανοί τους περισσότερους ελαιώνες και κάποια κτήματα, οι Αρβανίτες χωράφια κυρίως γύρω από τους οικισμούς. Μικρές ή μεγάλες ομάδες ενόπλων ελέγχουν κατά καιρούς αρκετά από τα χωριά, τους δρόμους και τα περάσματα, και φτάνουν κάποτε να στασιάζουν. Στα δεινά προστίθενται κατά καιρούς επιδρομές από πειρατικές φούστες, λοιμοί και το παιδομάζωμα. Καταφύγια και εστίες πολιτισμού αποτελούν οι μονές γυναικείες κυρίως μέ σα στην Αθήνα, ανδρικές κυρίως στην ύπαιθρο. Η μονή Νταού, που κατά τη μετά βαση από τη Φραγκοκρατία στην Τουρκοκρατία έχει καταστραφεί, ανοικοδομείται και

16 268 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ πάλι μεταξύ 1572 και 1576 και κηρύσσεται αργότερα σταυροπηγιακή. Πλήθος οι ασκητές στα δάση και τα σπήλαια της Μεντέλης (όπως ονομάζεται στα χρόνια αυτά η Πεντέλη), που γι αυτό αποκαλείται και Όρος των Αμώμων. Το 1578 ιδρύεται εδώ και η μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γνωστή ως μονή Πεντέλης, που έμελλε να επισκιάσει όλες τις υπόλοιπες. Σταδιακά αναπτύσσεται το εμπόριο, αφενός προς τη Βενετία και την Πελοπόννησο, αφετέρου προς την Κωνσταντινούπολη. Ως λιμάνια λειτουργούν ο Πειραι άς, το Πόρτο Ράφτη στην ανατολική ακτή, και λιγότερο η Ελευσίνα στα δυτικά. Από τη Δύση καταφθάνουν όλο και περισσότεροι περιηγητές, αρχαιολάτρες και αρχαιοκάπηλοι και στην Αθήνα δημιουργούνται μικρές παροικίες ξένων. Από τις αρχές του 17ου αι. η ανήκει στη δικαιοδοσία του σουλτανικού χαρεμιού καθεστώς προνομιακό. Η περιοχή της Ραφήνας, αφανής για αιώνες, κάνει την εμφάνισή της στις αφηγήσεις τις σχετικές με την τραγική τύχη που επιφύλασσε η εποχή αυτή για τη μονή Νταού. Γνωρίζουμε ότι το 1648 γίνονται στη μονή επισκευές, όμως λίγο αργότερα, πιθανότατα στις αρχές της δεκαετίας του 1680, πειρατές που αποβιβάζονται στη Ραφήνα, εισβάλλουν και εξοντώνουν τους μοναχούς της. το ιστορικό μοναστήρι θα περιέλθει στη μονή Πεντέλης και θα ερημώσει ένας δυο καλόγηροι θα μονάζουν κατά καιρούς στα ερείπιά του. Το 1687 δυνάμεις των Βενετών θα πραγματοποιήσουν απόβαση στον Πειραιά. Έχοντας την υποστήριξη των ντόπιων χριστιανών, θα προχωρήσουν σε πολιορκία της Ακρόπολης, στη διάρκεια της οποίας μία οβίδα τους θα ανατινάξει τον μεταμορφωμένο σε πυριτιδαποθήκη Παρθενώνα. Ο μουσουλμανικός πληθυσμός θα εξαναγκαστεί σε φυγή. Ανάμεσα στις μέριμνες των νεόκοπων κατακτητών θα είναι και η φύλαξη των ακτών πιθανόν και στην περιοχή της Ραφήνας. Ποικίλες αντιξοότητες όμως θα τους εξαναγκάσουν σύντομα να αποχωρήσουν, μαζί με όλον τον χριστιανικό πληθυσμό, ο οποίος και θα καταφεύγει στην Πελοπόννησο, σε νησιά του Αργοσαρωνικού και στα Επτάνησα. Από το 1690, με την ενθάρρυνση των Οθωμανών, αρχίζει η παλιννόστηση, που εντείνεται στα χρόνια του τουρκοβενετικού πολέμου μεταξύ 1714 και Στα Μεσόγεια ανοικοδομούνται πολλές από τις εκκλησιές που βλέπουμε ως και σήμερα, καθώς γίνεται η επανεγκατάσταση του πληθυσμού, σε χωριά μεγαλύτερα από παλιά, πάντοτε μακριά από τις ακτές. Στην ύπαιθρο μαρτυρείται η παρουσία και νομάδων Σαρακατσάνων κτηνοτρόφων. Περί το 1760 ο μαλικιανές της Αθήνας θα επανέλθει στη δικαιοδοσία του σουλτανικού θησαυροφυλακίου. το 1774 μετά από πλειστηριασμό κατακυρώνεται στην Εσμά σουλτάνα, θυγατέρα του Αμπντούλ Χαμίτ Α, που για μια εικοσαετία περίπου τον παραδίδει στις αρπακτικές διαθέσεις του ευνοούμενού της Χατζή Αλή Χασεκή.

17 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 269 Η περιπέτεια αυτή, μια σειρά από μεταβολές στον χώρο της οικονομίας και η επιρροή των ιδεών του Διαφωτισμού θα έχουν ως αποτέλεσμα η να γνωρίσει στις αρχές του 19ου αι. αξιόλογη παιδευτική κίνηση και ένα πνεύμα αλληλεγγύης και συσπείρωσης του χριστιανικού στοιχείου, φανερό στη διεύρυνση της τοπικής εκπροσώπησης, με τη συμμετοχή αντιπροσώπων από οικισμούς της υπαίθρου. Η ελληνική επανάσταση και οι ανατροπές του 19ου αιώνα Η εκδήλωση της Ελληνικής Επανάστασης και η δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους θα σημαδέψει, αν και διαφορετικά, τη ζωή τόσο των ελλαδικών επαρχιών, σαν την, όσο και των μικρασιατικών, σαν τη. Σε τοπικό επίπεδο πάντως, σποραδική θα είναι η ανθρώπινη παρουσία στη Ραφήνα, ενώ η Τρίγλια θα μοιάζει με πολύβουο μελίσσι. Η θα έχει άμεση εμπλοκή στην Ελληνική Επανάσταση. Περί τα τέλη Απριλίου του 1821 δύναμη κατοίκων της υπαίθρου και της Αθήνας καταλαμβάνει την πόλη και πολιορκεί τους μουσουλμάνους που έχουν συγκεντρωθεί στην Ακρόπολη. Ανατρέποντας την κατάσταση, ο ερχομός του Ομέρ Βρυώνη προκαλεί την εκκένωση της ς από τον χριστιανικό πληθυσμό. Στη συνέχεια, όμως, η πολιορκία της Ακρόπολης από τους επαναστάτες επαναλαμβάνεται και καταλήγει στην παράδοσή της τον Ιούνιο του Σε Αθήνα και την επιβολή της τάξης εξασφαλίζει, ύστερα από έκκληση τοπικών παραγόντων, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, μέχρις ότου ενδοεπαναστατικές συγκρούσεις καταλήγουν στη θανάτωση του ίδιου. Χαρακτηριστική, πάντως, του πνεύματος προόδου της εποχής είναι η εγρήγορση για τη λειτουργία σχολείων, στα οποία μάλιστα παρακινούνται να στέλνουν τα παιδιά τους και οι χωρικοί. Τον Απρίλιο του 1826 η εισβολή των δυνάμεων του Κιουταχή στην θα οδηγήσει και πάλι τον χριστιανικό πληθυσμό στην προσφυγιά. Ωστόσο επί ένα χρόνο παραμένουν στην Ακρόπολη οι υπερασπιστές της, που θα την παραδώσουν στους Οθωμανούς μετά τις ήττες του τακτικού στρατού της Επανάστασης στο Χαϊδάρι και τον Ανάλατο. Η οθωμανική φρουρά θα παραμείνει εδώ και μετά την αναγνώριση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους από τη Συνθήκη του Λονδίνου και τη σταδιακή επάνοδο των χριστιανών κατοίκων. Θα αποχωρήσει μόλις τον Μάρτιο του 1833, δύο μήνες πριν από τον ερχομό στην Αθήνα του Όθωνα. Ο νεαρός βασιλιάς θα ανακηρύξει την πόλη πρωτεύουσα του νεοπαγούς κράτους τον Σεπτέμβριο του Σύμφωνα με το πνεύμα της εποχής, η θα οργανωθεί

18 270 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ διοικητικά με τρόπο που να παραπέμπει στους αρχαίους δήμους. Έτσι ένα μεσογείτικο κεφαλοχώρι, το Κορωπί, θα αποτελέσει επίκεντρο δήμου στον οποίο εσφαλμένα αποδίδεται αρχικά η ονομασία του Αραφήνος και αργότερα της Κρωπίας. Σε όλο το προηγούμενο διάστημα στην ύπαιθρο της ς, όπως και αλλού, δικαιώματα νομής μεταβιβάζονται από Οθωμανούς αξιωματούχους σε ευέχοντες Έλληνες. Το ήμισυ των κτημάτων Πικερμίου και Ραφήνας είχε πωληθεί ήδη πριν από την Επανάσταση, το 1814, από τον επίτροπο της βαλιδέ σουλτάνας Αλή μπέη σε δύο αδελφούς της οικογένειας Πετράκη, τον Διονύσιο, ηγούμενο της ομώνυμης μονής, και τον Παρθένιο, οικονόμο στη μονή, από την οποία έμελλε να απομακρυνθεί όχι πολύ αργότερα. Το υπόλοιπο μισό των κτημάτων φαίνεται να μεταβιβάζεται το 1830 στον Δημήτριο Σεργούνιο. Έμελλε να ακολουθήσουν δικαστικές διαμάχες και αγοραπωλησίες μεταξύ της μονής Πετράκη και των ιδιωτών συνδικαιούχων της, μεταξύ των οποίων ήταν και ο Ανάργυρος Πετράκης, ανιψιός και κληρονόμος του Παρθένιου και πρώτος δήμαρχος Αθηναίων. Ο γιος του Περικλής Πετράκης, δικηγόρος και βουλευτής, κατέληξε αποκλειστικός κάτοχος των κτημάτων, τα οποία και πώλησε το 1879 στον έμπορο και τραπεζίτη Γεώργιο Σκουζέ. Στο συμβόλαιο γίνεται λόγος για «το σύνολον των συνεχών Τζεφτλικίων Πικέρμης και Αραφήνος κατά τα αρχαία και γνωστά εις τους κολήγους και περιοίκους όριά των». Σε άλλο σημείο γίνεται αναλυτικότερη αναφορά στις όμορες ιδιοκτησίες και στα περιεχόμενα «των κατά τον Δήμον Κρωπίας της ς κειμένων και συνεχομένων κτημάτων Πικέρμης και Αραφήνας άτινα συνορεύουσι αρκτικώς [βορείως] με Νταόν και Χιροτζακούλη (κτήματα της Μονής Πεντέλης) και με Ντράφη (κτήμα Ηλία Πετροπούλου), ανατολικώς με θάλασσαν της Καρυστίας, μεσημβρινώς [νοτίως] με κτήματα της Μονής Πεντέλης (Πετρέζα, Έτωση και Βαλανιδέζα) και δυτικώς με το χωρίον Χαρβάτι [...]. Τα κτήματα δε ταύτα σύγκεινται εκ γαιών καλλιεργημένων, καλλιεργησίμων και βοσκησίμων, ελαιοδένδρων, δασών, οσπητίων και λοιπών, και πάντων όσα εν τοις κτήμασι τούτοις περιέρχονται [sic] επί και υπό την γην.» Λίγους μήνες μετά την αγορά των εκτάσεων αυτών ο Γ. Σκουζές θα τις μεταπωλήσει στη σύζυγο του γιου του Αλέξανδρου, Ισαβέλλα. Η απογραφή πραγματικού πληθυσμού του 1890 δίπλα στο τοπωνύμιο Αραφήνα εμφανίζει 33 άρρενες και 22 θήλεις κατοίκους. Περί τα είκοσι χρόνια αργότερα, η γεωργική απογραφή του 1911 πιστοποιεί ότι καλλιεργούνται σταφύλια φαγώσιμα και για κρασί, σιτάρι, κριθάρι, λίγες πατάτες, ντομάτες, λαχανικά, φρούτα, και λίγος καπνός. Αναφέρεται επίσης ότι εκτρέφονται αιγοπρόβατα και κότες. Λιγοστοί είναι λοιπόν στο μεταίχμιο μεταξύ 19ου και 20 αι. οι μόνιμοι κάτοικοι στην περιοχή της Ραφήνας. Με την καλλιέργεια της γης, σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, ασχολούνται και χωρικοί Αρβανίτες, κάτοικοι των πλησιέστε-

19 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 271 ρων μεσογείτικων χωριών. Γνωρίζουμε εξάλλου ότι Σαρακατσάνοι κτηνοτρόφοι κατεβάζουν στην περιοχή τα κοπάδια τους για να ξεχειμωνιάσουν. Τη Ραφήνα χρησιμοποιούν ως σκάλα αρκετά από τα πλεούμενα, πελοποννησιακά και άλλα, που εξυπηρετούν τις μεταφορές, κυρίως κρασιών, ανάμεσα στην και τις Κυκλάδες, ενώ σταδιακά φαίνεται να αυξάνεται η παρουσία αλιέων, που κινούνται στον νότιο Ευβοϊκό αλλά και σε ολόκληρο το Αιγαίο. Στα τέλη του 19ου αιώνα η χαρτογράφηση των Κούρτιους και Κάουπερτ, την οποία συνοδεύουν κείμενα του Μιλχέφερ, καταγράφει στην περιοχή της Ραφήνας ίχνη αρχαιοτήτων, λιγοστά πηγάδια και το εκκλησάκι της Φανερωμένης στην ακτή. Όσο για τη μονή Νταού, λίγο μακρύτερα, ερειπωμένη στέκει ακόμα, καθώς αναφέρεται από τον αθηναιογράφο Δημ. Καμπούρογλου. Θεριεμένη, συχνά αδιάβατη, η βλάστηση στις λοφοπλαγιές και στα ρουμάνια, ενώ στην περιοχή τριγυρίζουν αγριογούρουνα και μπόλικα τσακάλια. Την δεν παύουν να επισκέπτονται, να μελετούν και να αποτυπώνουν περιηγητές και ερευνητές της αρχαιολογίας αλλά και ποικίλων άλλων επιστημών. Αναζητώντας αρχαιότητες στην περιοχή Πικερμίου και Ραφήνας ο Βρετανός Τζωρτζ Φίνλαιυ έχει εντοπίσει το 1835 στις όχθες του Μεγάλου Ρέματος απολιθώματα προϊστορικών σπονδυλωτών και έχει πραγματοποιήσει ανασκαφές μαζί με τον Βαυαρό Λιντερμάυερ. Ο παλαιοντολογικός θησαυρός της πικερμικής πανίδας γίνεται ευρύτερα γνωστός από το 1838, όταν Βαυαρός στρατιώτης παραδίδει στον καθηγητή Βάγκνερ στο Μόναχο διάφορα ευρήματα, στα οποία περιλαμβάνεται η κάτω σιαγόνα ενός πιθήκου. Μέχρι και το 1912 θα πραγματοποιηθούν πολυάριθμες ανασκαφές από Έλληνες και ξένους επιστήμονες, των οποίων τα ευρήματα θα πλουτίσουν συλλογές μουσείων και πνευματικών ιδρυμάτων ανά την Ευρώπη. Εξάλλου, καθώς αναφέρει ο Γ. Μαρίνος, από το 1878 τουλάχιστον είναι γνωστή και η ύπαρξη λιγνίτη στην περιοχή της Διασταύρωσης Ραφήνας. Γεωργοί, κτηνοτρόφοι, περιηγητές και ερευνητές συναντιούνται κάποτε μοιραία με τους ληστές που δρουν στην ύπαιθρο. Πρόσωπα αμφιλεγόμενα, άλλοτε εντός και άλλοτε εκτός νόμου, κάποτε τύραννοι και κάποτε ήρωες, πρωταγωνιστούν σε ιστορίες που η λαϊκή μούσα μεταμορφώνει σε θρύλους. Δυο τέτοιες ιστορίες θα σημαδέψουν την περιοχή της Ραφήνας, και μάλιστα το τμήμα της οδού προς τον Μαραθώνα που περνά από εδώ. Το 1865 σε ένα σημείο του δρόμου αυτού, μεταξύ Ραφήνας και Ματιού, ο ληστής Κίτσος Νιβίτσας στήνει ενέδρα και αιχμαλωτίζει ένα καταδιωκτικό απόσπασμα που κινείται εναντίον του με την καθοδήγηση του Μαραθωνίτη ιερέα Παπασπύρου, τον οποίο ο Κίτσος και αποκεφαλίζει η Γέφυρα του Παπά, μεταξύ Ραφήνας και Ματιού, και του Κίτσου η Βρύση, στον δρόμο προς τα νοσοκομεία Νταού, συντηρούν ως σήμερα στην περιοχή την ανάμνηση του δραματικού αυτού επεισοδίου.

20 272 ΑΝΝΑ ΜΙΧΟΠΟΥΛΟΥ Το 1870 οι ληστές Αρβανιτάκηδες θα απαγάγουν μια συντροφιά από Βρετανούς και Ιταλούς εκδρομείς, μεταξύ των οποίων και έναν Άγγλο λόρδο, κοντά στη γνωστή από τότε ως Γέφυρα του Λόρδου, μεταξύ Πικερμίου και Ραφήνας. η εκτροπή της απαγωγής στη διαβόητη σφαγή στο Δήλεσι έμελλε να ξεσηκώσει διεθνή κατακραυγή. Άλλα εντυπωσιακά επεισόδια ληστείας δεν αναφέρονται στα μέρη της Ραφήνας. Γενικά πάντως το φαινόμενο της ληστείας δεν επρόκειτο να εξαλειφθεί παρά ύστερα από τους Βαλκανικούς και τον Πρώτο Παγκόσμιο πόλεμο, χάρη στις ραγδαίες θεσμικές, οικονομικές και κοινωνικές μεταβολές που δρομολογήθηκαν. Ημινόμιμες ή και εκτός νόμου ομάδες ανέπτυξαν ένοπλη δράση και στη, όπως και γενικότερα στην οθωμανική επικράτεια. Αναφέρεται, για παράδειγμα, ότι στην περιοχή Κίου και Μουδανιών περί τα τέλη του 18ου αι. αρματωλοί Έλληνες εφύλαττον τας οδούς πεζή ένοπλοι, επίφοβοι και τοις Τούρκοις αυτοίς. Εξάλλου, καθώς οι διεθνείς παρεμβάσεις στο εσωτερικό της αυτοκρατορίας και οι αλλεπάλληλες πολεμικές αναμετρήσεις δημιούργησε προσκόμματα στο εμπόριο, ευνοήθηκε η ανάπτυξη δικτύων λαθρεμπορίου, ενώ βέβαια δεν έλειπαν και οι από ανάγκη φυγάδες του νόμου, όπως ο γνωστός στους Τριγλιανούς Μανόλης ο κατσακτσής. Κατά την προφορική παράδοση, ο Μανόλης ήταν κτηνοτρόφος από την Κίο, σκότωσε όμως έναν Τούρκο σε καβγά και βρέθηκε εκτός νόμου, επι κεφαλής μιας ομάδας που ανέπτυξε δράση από τις υπώρειες του βιθυνικού Ολύμπου μέχρι τις ακτές. Μετά τον θάνατό του σε ενέδρα τη θέση του και το όνο μά του πήρε το πρωτοπαλήκαρό του Γιώργης, που του έμελλε να σκοτωθεί στην Τρίγλια, πιθανότατα στα τέλη του 19ου αι. Στα παράλια βιθυνικά χωριά, όπου κυριαρχούσε το ελληνικό στοιχείο, βρήκαν καταφύγιο αρκετοί Έλληνες στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης. Υπό την πίεση της τελευταίας, καθώς και ποικίλων εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων, το οθωμανικό καθεστώς έμελλε να παραχωρήσει ορισμένες ελευθερίες στους χριστιανικούς πληθυσμούς της επικράτειάς του, ενώ προχωρούσε παράλληλα σε κάποια έργα εκσυγχρονισμού, εγκαινιάζοντας δίκτυα συγκοινωνιών και επικοινωνιών, ναυπηγεία και εργοστάσια. Δόθηκε έτσι η ευκαιρία στο ελληνικό στοιχείο να γνωρίσει εξαιρετική άνθηση. Τα μέσα του 19ου αι. βρίσκουν την Τρίγλια με περίπου 500 σπίτια «ελληνικά χριστιανικά» και 50 «οθωμανικά», μοιρασμένα σε έξι χριστιανικές ενορίες τρεις στον Επάνω Μαχαλά, τρεις στον Κάτω και έναν τουρκομαχαλά. «Με τους Τούρκους πατριώτες μας είχαμε αγάπη, ήταν καλοί. μπορεί και να μας φοβόνταν, γιατί ήταν λίγοι», θα πει χρόνια αργότερα ένας παλιός Τριγλιανός.

21 ΡΑΦHΝΑ ΚΑΙ ΤΡIΓΛΙΑ 273 Με βασικό εξαγώγιμο προϊόν το ελαιόλαδο και τις περίφημες τριγλιανές ελιές θα αναπτυχθεί η οικονομία του τόπου. Αν και δεν είναι λιμάνι ούτε διαθέτει ανεπτυγμένο στόλο, διατηρεί συχνή θαλάσσια επικοινωνία με την Κωνσταντινούπολη. Η βελτίωση των οδικών αρτηριών, παρά το γεγονός ότι αυτές παραμένουν εκτεθειμένες σε ληστρικές επιθέσεις, επιτρέπει να πυκνώσει η επαφή και με την Προύσα, όπου διοχετεύεται μέρος από το τριγλιανό μετάξι. Στο παζάρι που στήνεται την Κυριακή στο κέντρο της Τρίγλιας, στο μεϊντάνι κοντά στη μητρόπολη, δίπλα στον σκεπασμένο με τραβέρσες ντερέ, κατεβαίνουν και συναλάσσονται χωρικοί από τα γύρω, λιγότερο ανεπτυγμένα, χωριά. Η ευμάρεια αντικατοπτρίζεται στα δίπατα και τα τρίπατα σπίτια, στους λιθοστρωμένους δρόμους με τις δημόσιες βρύσες και με τα φανάρια στις γωνίες, αλλά και στην κατάφυτη ύπαιθρο, τη σπαρμένη ξωκλήσια κι αγιάσματα, πηγάδια και αλώνια. Έδρα χαμηλόβαθμου οθωμανού διοικητή, η Τρίγλια έχει δήμαρχο και συμβούλους χριστιανούς, εκτός από έναν μουσουλμάνο. Για την τήρηση της τάξης εποπτεύει μουχτάρης και αζάδες σε κάθε συνοικία. Εφοροδημογεροντία μεριμνά για την κάλυψη εκκλησιαστικών, σχολικών και άλλων κοινωνικών αναγκών, με τη συνδρομή της Μητροπόλεως Προύσης, στην οποία έχει περιέλθει εκκλησιαστικά η περιοχή. Στην ύπαιθρο τρεις από τις μονές διατηρούν αν και συρρικνωμένη τη λειτουργία τους, ενώ μέσα στον οικισμό επισκευάζονται και ανοικοδομούνται ναοί. Ένα πρώτο σχολείο έχει ιδρυθεί ήδη στα τέλη του 18ου αι. Στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης θα αναγκαστεί να διακόψει τη λειτουργία του, στη συνέχεια όμως θα επαναλειτουργήσει, μέχρι το 1839, οπότε ιδρύεται αλληλοδιδακτική δημοτική σχολή. Αργότερα θα λειτουργήσει επτατάξια αστική σχολή, παρθεναγωγείο με δωρεά Γ. Ζαρίφη, και νηπιαγωγεία. Το 1869 χρονολογείται η ίδρυση της τοπικής Φιλεκπαιδευτικής Αδελφότητος. Χάρη σε αυτή την υλική και παιδευτική ανάπτυξη Τριγλιανοί έμελλε να διαπρέψουν ως εκκλησιαστικοί πατέρες, λόγιοι, δάσκαλοι και δασκάλες, γιατροί, επιστήμονες διαφόρων κλάδων, αλλά και ως έμποροι και εφοπλιστές, εγκατεστημένοι κυρίως στην Κωνσταντινούπολη ή, αργότερα, στη Ρουμανία και αλλού. Στη δίνη των αρχών του 20ού αιώνα Μεταρρυθμιστικές πολιτικές κινήσεις σημαδεύουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Ελλάδα στις αρχές του 20ού αι., φέρνοντας στο προσκήνιο τους Νεότουρκους και τον Ελευθέριο Βενιζέλο αντίστοιχα. Στην το νεωτεριστικό πνεύμα των βενιζελικών κυβερνήσεων αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, σε μέτρα κατά της μεγάλης γαιοκτησίας, η οποία έχει

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος

Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Οι Μαθητές: Αγγελόπουλος Ηρακλής Ανδρεσάκης Κωνσταντίνος Ο Πειραιάς (Αρχαία Ελληνικά: Πειραιεύς) είναι πόλη της περιφέρειας Αττικής και διαθέτει τον σημαντικότερο λιμένα της Ελλάδας και της ανατολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr)

Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Εισαγωγή στη Ρωμαϊκή Ιστορία (55 ΒΥ1) Διδάσκων: Andrew Farrington (eduserv@otenet.gr) Ενότητα 2: H ρωμαϊκή αυτοκρατορία: Εξάπλωση της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας 1.). Η γεωγραφία

Διαβάστε περισσότερα

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό

5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό 5ήµερη προσκυνηµατική εκδροµή στην Αµοργό Η Αµοργός, το νησί του ''Απέραντου Γαλάζιου'', βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο των Κυκλάδων, σε απόσταση 136 ναυτικών µιλίων από τον Πειραιά. Είναι µακρόστενο

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1 Να καταγράψετε τις ενέργειες των επαναστατών

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ

ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΘΑΣΟΥ Περιήγηση ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΛΙΜΕΝΑΡΙΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑΤΟΣ Το μεταλλευτικό συγκρότημα τοποθετείται Ανατολικά του Οικισμού Λιμεναρίων ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο

Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο Ελληνικό Α.Ε. Το Ακίνητο Η Θέση του Aκίνητου στην περιοχή της Μεσογείου Σημείωση: Η ακτίνα χρόνου πτήσης είναι ενδεικτική. Η θέση του Ακινήτου στην Ελλάδα Σημείωση: Η ακτίνα χρόνου πτήσης είναι ενδεικτική.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς

Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Βίκινγκς Ποιοι ήταν οι Βίκινγκς Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Δανία και την Ισλανδία. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν ως εξερευνητές, πειρατές,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΘΗΤΗ. υο λόγια για το βιβλίο σου

ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΘΗΤΗ. υο λόγια για το βιβλίο σου ΙΣΤΟΡΙΑ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟ ΜΑΘΗΤΗ ΑΡ. ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ & ΣΤΙΧΟΣ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΙΑΤΥΠΩΣΗ ΙΟΡΘΩΣΗ 5 Εισαγωγικό σημείωμα για το μαθητή 6 3 η παράγραφος 3 ος ισθμό 7 Παράθεμα 1 ο Α 8 Παράθεμα 2 Α 11 2 η παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 2η στάση 3 ΒΕΡΟΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Άφιξη περίπου... Στο Epirus Palace 5* 7ο χλμ. Ιωαννίνων-Αθηνών Τηλέφωνο: 2651 093555 0 λεπτά ΜΟΥΣΘΕΝΗ 1η στάση 15 λεπτά ΞΑΝΘΗ Αναχώρηση 07.00

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ

ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ ΜΟΛΥΒΟΣ ΕΦΤΑΛΟΥ - ΣΚΑΛΑ ΣΥΚΑΜΙΑΣ ΣΥΚΑΜΙΑ - ΛΕΠΕΤΥΜΝΟΣ ΑΡΓΕΝΟΣ - ΚΟΙΛΑΔΑ ΚΑΤΣΙΛΕΜΟΝΑ ΒΑΦΕΙΟΣ - ΜΟΛΥΒΟΣ 1. ΜΟΛΥΒΟΣ ("Αλώνια") Αρχή διαδρομής Το σημείο έναρξης ή λήξης της διαδρομής. Η διαδρομή είναι κυκλική

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 1 Α φάση Εξέτασης Οµάδα Α 1) ΠότεκαιγιαποιουςλόγουςιδρύθηκεηΑ ΑθηναϊκήΣυµµαχία; 2) Πότε εµφανίστηκε η αλφαβητική γραφή στον ελληνικό κόσµο και ποιες ανάγκεςεξυπηρετούσε;

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα

Φύλλο εργασίας. 1. Από τον «Νουθετικό λόγο» του Κεκαυμένου* προς τον αυτοκράτορα Κεφ. 3. Από το σχίσμα των δύο εκκλησιών ως την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους (1054-1204) Υποκεφάλαιο 1. Εσωτερική κρίση και εξωτερικοί κίνδυνοι (1054-1081) Φύλλο εργασίας 1. Από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας.

Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Πρόταση διδασκαλίας Κεφάλαιο Ζ Ηανάπτυξητης Μακεδονίας. Ενότητα 4. Το έργο του Αλέξανδρου Κύρια σημεία της ενότητας Περιγραφή της γεωγραφικής έκτασης και της ποικιλίας των λαών του κράτους που δημιούργησε

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως

Το τζαμί Αραπζάρ (προηγουμένως Σταυρός του Μισιρίκου) φραγκοβυζαντινή εκκλησία παρά την Εκκλησία Φανερωμένης σε φωτογραφία όπως S-65 Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1578 Μια σειρά από επαναστάσεις πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1571-1878) οι οποίες είχαν τη δική τους σημασία. Με αυτές τις επαναστάσεις ασχολήθηκε ο Κύπριος ερευνητής

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. Ο Αθανάσιος Διάκος

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αλλάζει Η αρχή μιας νέας εποχής (4ος -- 5ος αιώνας)

Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αλλάζει Η αρχή μιας νέας εποχής (4ος -- 5ος αιώνας) Λίγη ακόμη ιστορία... 4oς -- 5oς αιώνας Κεφάλαιο 1 Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία αλλάζει Η αρχή μιας νέας εποχής (4ος -- 5ος αιώνας) Κεφάλαιο 2 Από τη Ρωμαϊκή στη Βυζαντινή Aυτοκρατορία Η δημιουργία του Αραβοϊσλαμικού

Διαβάστε περισσότερα

Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα

Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα ΚΡΗΤΗ ΕΙΔΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Τι πραγματευόμαστε: Ιστορικά γεγονότα Πολιτισμό της Κρήτης Προσωπικότητες Νησιά της Μεσογείου και άλλα ειδικά θέματα Περιεχόμενα Ειδικά Θέματα Μινωικός Πολιτισμός Βενετοτουρκικός πόλεμος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής

Η Εικόνα της Μητέρας μεταξύ παράδοσης και σύγχρονης εποχής Πρόγραμμα Κοινοτικής Πρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ-ΙΤΑΛΙΑ 2000-2006 Πρόγραμμα Παρέμβασης 11 Άξονας Προτεραιότητας 003: Περιβάλλον & Πολιτιστική Κληρονομιά Μέτρο 002: Προώθηση, Αναπαλαίωση και Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΜΑΙΟΥ. 1η ΜΑΙΟΥ ΠΟΡΤΟ ΧΕΛΙ- ΚΟΣΤΑ ΣΠΕΤΣΕΣ ΜΟΝΟΗΜΕΡΗ ΤΙΜΗ 18 ΕΥΡΩ

ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΜΑΙΟΥ. 1η ΜΑΙΟΥ ΠΟΡΤΟ ΧΕΛΙ- ΚΟΣΤΑ ΣΠΕΤΣΕΣ ΜΟΝΟΗΜΕΡΗ ΤΙΜΗ 18 ΕΥΡΩ ΕΚΔΡΟΜΕΣ ΜΑΙΟΥ 1η ΜΑΙΟΥ ΠΟΡΤΟ ΧΕΛΙ- ΚΟΣΤΑ ΣΠΕΤΣΕΣ ΜΟΝΟΗΜΕΡΗ ΤΙΜΗ 18 ΕΥΡΩ 7:30 πμ.αναχώρηση για ΙΣΘΜΟ στάση.συνεχίζουμε για ΤΡΑΧΕΙΑ-ΚΡΑΝΙΔΙ-ΠΟΡΤΟ ΧΕΛΙ και φτάνουμε στην ΚΟΣΤΑ,παραμονη,μπάνιο,γεύμα.(Προεραιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ.

ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ. 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ 11ος αι. 8 ος αι.π.χ. ΚΑΘΟΔΟΣ ΤΩΝ ΔΩΡΙΕΩΝ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΙΛΩΤΕΣ-ΠΕΡΙΟΙΚΟΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Α ΑΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΛΙΑ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ ΑΙΟΛΕΙΣ ΑΙΟΛΕΙΣ -ΘΕΣΣΑΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Πρόγραµµα επίσκεψης Μόρνος (Φράγµα, Υδροληψία, Έξοδος σήραγγας Ευήνου) Σάββατο 16:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

Κολέγιο Ανατόλια Θεσσαλονίκης

Κολέγιο Ανατόλια Θεσσαλονίκης Κολέγιο Ανατόλια Θεσσαλονίκης Το αμερικάνικο κολέγιο «Ανατόλια» λειτούργησε για πρώτη φορά στη Μερζιφούντα του Πόντου στα τέλη του 19 ου αιώνα. Λίγο πριν από την καταστροφή του 1922 και την αναγκαστική

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

Το χωριό της Κασσιόπης βρίσκεται 38χμ βόρεια της πόλης της Κέρκυρας, απέναντι από τα παράλια της Αλβανίας.

Το χωριό της Κασσιόπης βρίσκεται 38χμ βόρεια της πόλης της Κέρκυρας, απέναντι από τα παράλια της Αλβανίας. Η Κασσιόπη είναι μια από τις πιο δημοφιλείς περιοχές της βορειοανατολικής ακτής της Κέρκυρας. Αυτό το μικρό γραφικό ψαράδικο χωριό έχει πληθυσμό περίπου 1200 κατοίκους. Η Κασσιόπη είναι το μεγαλύτερο χωριό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Οι ακτές του Θερμαϊκού ως παραγωγικός χώρος Όλγα Τραγανού-Δεληγιάννη Αρχιτέκτων ΥΠ.ΠΟ./ΕΝΜΚΜ, Μέλος TICCIH Αθηνά Καλλαρά Σχολική Σύμβουλος Α βάθμιας Εκπαίδευσης ΧΑΡΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα