Προσέγγιση ή εχθρότητα με τη Δύση; Βυζάντιο και Ευρώπη τον 9ο και 10ο αιώνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προσέγγιση ή εχθρότητα με τη Δύση; Βυζάντιο και Ευρώπη τον 9ο και 10ο αιώνα"

Transcript

1 Προσέγγιση ή εχθρότητα με τη Δύση; Βυζάντιο και Ευρώπη τον 9ο και 10ο αιώνα Βασιλική Ν. Βλυσίδου Κύρια Ερευνήτρια στο ΙΒΕ/ΕΙΕ ανάδειξη στο Βυζάντιο μιας στρατιωτικοποιημένης κοινωνίας με αγροτική 6άση την εποχή των εικονομάχων Ισαυρων αυτοκρατόρων είχε ως επακόλουθο την αποσκίρτηση της Δύσης υπό τον πάπα Ρώμης, προπύργιο τότε της Ορθοδοξίας. Η ανάδειξη πάλι της Εκκλησίας της Ρώμης σε αυτόνομη ίδιοκρατορίαν 1 συνεπάγεται την απόλυτη κυριαρχία της στη Δύση διαμέσου μιας ισχυρής κοσμικής στρατιωτικής δύναμης. Έτσι, η στρατιωτική ισχυροποίηση του Βυζαντίου κατά τους λεγόμενους «σκοτεινούς αιώνες» συμπίπτει χρονικά με την αποκοπή του από την κοιτίδα της ρωμαϊκής ιδεολογίας, καθώς η Ρώμη απευθύνεται τώρα αλλού. Το σκηνικό, πάνω στο οποίο διαδραματίστηκαν οι σημαντικότερες πράξεις των σχέσεων μεταξύ Ανατολής και Δύσης για την επικυριαρχία του Μεσαιωνι- 1. Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Περί θεμάτων (έκδ. Α. Petrusi [Studi e Tesi 160], Βατικανό 1952), 94,3-5: νυνί δε εγένετο ή καινοτομία αυτή δια το την 'Ρώμην αποθέσθαι το βασίλειον κράτος και Ίδιοκρατορίαν εχειν, καί δεσπόζεται κυρίως παρά τίνος κατά καιρόν Πάπα 99

2 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ κού κόσμου, στήθηκε από την Αγία Έδρα με άριστα μεθοδευμένες ενέργειες. Έχοντας πάψει να αναμένει την επικύρωση της εκλογής του από την Κωνσταντινούπολη, ο πάπας Ρώμης προχώρησε στην υφαρπαγή ενός αποκλειστικά αυτοκρατορικού δικαιώματος και άρχισε να απονέμει τίτλους στους Φράγγόυς βασιλείς. Οι ενέργειες της Ρωμαϊκής Εκκλησίας προς την πλήρη χειραφέτηση της επισφραγίστηκαν με τη χάλκευση του διασημότερου πλαστού της παγκόσμιας Ιστορίας, της περίφημης «Κωνσταντίνειας Δωρεάς», σύμφωνα με την οποία ο Μ. Κωνσταντίνος παραχωρούσε στην Αγία Έδρα την πνευματική επικυριαρχία ολόκληρης της Δύσης και απαγόρευε οποιαδήποτε Βυζαντινή επέμβαση στην περιοχή. Από την ολοκλήρωση του σκηνικού έλειπε ένα τελευταίο στοιχείο, που προστέθηκε τα Χριστούγεννα του 800 στον ναό του Αγίου Πέτρου στη Ρώμη με τη στέψη του Καρλομάγνου ( ) ως αυτοκράτορα από τον πάπα Δέοντα Γ' ( ). 2 Η ίδρυση μιας αυτοκρατορίας στη Δύση ήταν η αποθέωση της παπικής αυθαιρεσίας και, ταυτόχρονα, επισημοποιούσε το αδύνατον οποιασδήποτε προσπάθειας ιουστινιάνειου τύπου για ανάκτηση της αυτοδύναμα ισχυρής πια «Εσπέρας». Όπως ήταν αναμενόμενο, οι Βυζαντινοί αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν τον αυτοκρατορικό τίτλο του Καρλομάγνου. Πολύ σύντομα, όμως, την αντιπαράθεση διαδέχθηκε η συνεννόηση, καθώς ορισμένες Βασικές «ιδιορρυθμίες» και, κυρίως, η διεθνής συγκυρία επέβαλαν στην αυτοκρατορική εξουσία, Βυζαντινή και δυτική, τη ρεαλιστική προσέγγιση της νέας πραγματικότητας. Το πρώτο στοιχείο, που πρέπει να επισημανθεί, είναι ότι η νομιμότητα του δυτικού αυτοκράτορα πήγαζε αποκλειστικά και μόνο από τη στέψη του από τον πάπα. Αντίθετα, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας στεφόταν μεν από τον πατριάρχη, αλλά η εκλογή και η αναγόρευση του γινόταν χωρίς εκκλησιαστική ανάμειξη. Τη συγκεκριμένη, όμως, χρονική στιγμή στον θρόνο της Κωνσταντινούπολης δεν καθόταν αυτοκράτορας, αλλά αυτοκράτειρα, η Ειρήνη η Αθηναία ( ), 2. Θεοφάνης, Χρονογραφία (έκδ. C. De Boor, Λιψία 1883 [ανατύπωση Ν. Υόρκη 1980]), 472,30-473,4 Annales regni Francorum a. 801 (έκδ. R. Rau, Quellen zur karolingischen Reichsgeschichte, I, Darmstadt ), σ

3 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ γεγονός που η Δύση αποκάλεσε femineum Imperium. 3 Στην πραγματικότητα, ωστόσο, το «αμάρτημα» για τη Βυζαντινή αυτοκρατορική εξουσία δεν έγκειτο στην παρουσία μιας γυναίκας στον θρόνο, αλλά στην έμπρακτη υποβάθμιση που υφίστατο από το τελευταίο τέταρτο του 8ου αιώνα και η οποία υπαγόρευσε τον χαρακτηρισμό των αυτοκρατόρων της περιόδου αυτής ως «ακυβέρνητων», 4 ανίκανων δηλαδή να κυβερνήσουν. Ενδεχομένως, αυτή η αδυναμία του βυζαντινού αυτοκρατορικού θεσμού υπαγόρευσε στον στρατιωτικά ισχυρό Καρλομάγνο τη ματαίωση της εκστρατείας του κατά της βυζαντινής Σικελίας και την πρόταση γάμου προς την Ειρήνη, επιδιώκοντας ένώσαι τα έφα καί τα εσπερία. 5 Είναι πιθανόν ο Καρλομάγνος με τον γάμο αυτό να προσέβλεπε σε μια εύκολη παλινόρθωση της ενιαίας και κραταιός ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, κάτι που θα προσέφερε στην εξουσία του αυτό το οποίο δεν μπορούσε να της προσδώσει η στέψη από τον πάπα Ρώμης, την αίγλη δηλαδή και τη νομιμότητα των παλαιών Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Όσον αφορά τη διεθνή συγκυρία, στις αρχές του 9ου αιώνα η Ιταλία, που για τους βυζαντινούς ιστορικούς ήταν γεωγραφικά ταυτόσημη περίπου με τη Δύση, ήταν κατακερματισμένη και φοβισμένη. Κατακερματισμένη, επειδή στα εδάφη της, από βορρά προς νότο, εκτείνονταν το φραγγικό βασίλειο της Παβίας, το παπικό κράτος, τα δουκάτα του Σπολέτο, της Νεάπολης και του Μπενεβέντο στο Βυζάντιο ανήκε ο Νότος, που μέχρι τα τέλη του 9ου αιώνα διοικητικά υπαγόταν στο θέμα Σικελίας. Φοβισμένη, επειδή, ήδη από τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του Καρλομάγνου, την εμφάνιση του είχε κάνει ένας νέος εχθρός, οι Άραβες από την Ισπανία και τη Β. Αφρική. Το 798 λεηλάτησαν τις Βαλεαρίδες, το 809 την Κορσική και το 813 το νησάκι Ischia, απέναντι από τη Νεάπολη. Και δεν ήταν παρά μόνον η αρχή. Ποτέ άλλοτε, ίσως, η γεω- 3. Annales Laureshamenses a. 801 (έκδ. G.Η. Perte, Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum germanicarum, Ι, Αννό6ερο 1859), σ. 38:... quia iam tunc cessabat de parte Graecorum nomen imperatoris et femineum imperium apud se habebant Θεοφάνης, Χρονογραφία, 489, Θεοφάνης, Χρονογραφία, 475,12-15 και

4 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ γραφική θέση μιας περιοχής δεν προσέφερε στους κατοίκους της με τόση γενναιοδωρία τον τρόμο και την καθυστέρηση. Για την κατακερματισμένη Ιταλία ο 9ος αιώνας αποτελεί μια περίοδο αλλεπάλληλων και σφοδρών συγκρούσεων: στα εδάφη της συγκρούονται ο Χριστιανισμός με τον Ισλαμισμό και η Ανατολή με τη Δύση για την παγκόσμια κυριαρχία. Η αραβική, λοιπόν, απειλή επέβαλε την προσέγγιση των δύο πλευρών και το 812 οι Βυζαντινοί αναγνώρισαν τον Καρλομάγνο ως αυτοκράτορα, παραλείποντας βέβαια το επίμαχο 'Ρωμαίων. Για το θέμα αντηλλάγησαν πολλές διπλωματικές αποστολές, που κατέληξαν στον οριστικό καθορισμό των συνόρων μεταξύ των δύο αυτοκρατοριών και τη σύναψη ειρήνης σε ισότιμη βάση. 6 Βυζαντινοί, Φράγγοι και Βενετοί, που εμφανίζονται για πρώτη φορά ως στόλος, συνεργάζονται, αδυνατούν όμως να θέσουν τέρμα στη θαλάσσια πολιορκία της Ιταλίας. Αντίθετα, ο εχθρός εδραιώνει τη θέση του στη Σικελία - οι Συρακούσες αντιστάθηκαν, αλλά η Πάνορμος (Palermo) συνθηκολόγησε το 831. Η νέα αραβική αιχμή στη Χριστιανική Ευρώπη επέβαλε ακόμη στενότερη συνεργασία μεταξύ των δύο αυτοκρατοριών. Τέσσερις φορές μέσα σε εννέα χρόνια ο αυτοκράτορας Θεόφιλος ( ) ζήτησε τη στρατιωτική βοήθεια της Δύσης. 7 Η δοκιμασία, ωστόσο, της Ιταλίας γινόταν σκληρότερη, καθώς ο βενετικός στόλος καταστράφηκε ολοσχερώς και οι Άραβες λεηλατούσαν τις δαλματικές ακτές. Λίγο πριν πεθάνει, το 842, ο Θεόφιλος απευθύνθηκε στον 6. Το 824 ο Μιχαήλ Β' ( ) και ο τότε συμβασιλέας Θεόφιλος αποκαλούσαν τον Λουδοβίκο Α' Ευσεβή ( ) «αδελφό» τους: Michael et Theophilus, fidèles in ipso Deo imperatores Romanorum, dilecto et honorabili fratri Hludovico, glorioso reg Francorum et Langobardorum et vocato eorum imperatore Βλ. J.D. Mansi, Sacrorum Conciliorum nova et amplissima Collectio, Παρίσι (αναστ. ανατύπωση Graz 1960), XIV, 417AB. 7. To 833 και το 839 απευθυνόταν προς τον Λουδοβίκο Ευσεβή, ενώ το 840 στον δόγη της Βενετίας Πέτρο Trandenicus ( )- βλ. Annales Bertiniania. 833 και 839 (έκδ. R. Rau, Quellen zur karolingischen Reichsgeschichte, II, Darmstadt [ανατύπωση Darmstadt 1972]), σ. 20 και G.L.F. Tafel - G.M. Thomas, Urkunden zur älteren Handels- und Staatsgeschichte der Republik Venedig, Ι, Βιέννη 1856 (ανατύπωση Άμστερνταμ 1964),

5 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ Λοθάριο Α' ( ) : 8 ο πρεσβευτής του, Θεοδόσιος Βαβούτζικος, κομίζει αυτοκρατορική επιστολή, τον περίφημο πάπυρο του Αγίου Διονυσίου, το πρώτο γραπτό μνημείο, στο οποίο ενέχεται η ιδέα της Σταυροφορίας. Ο Θεόφιλος καλούσε τον Λοθάριο να συμπράξει με τα Βυζαντινά στρατεύματα, όπως καί ό Θεός δοξάζητω παρά πάντων καί εις τα πέρατα των χριστιανών ή δικαία άποκατάστασις φθάνη καί οί κοινοί αντίπαλοι ολονται καί οί φίλοι σώζονται? Η συνεννόηση των δύο αυτοκρατοριών φαινόταν απόλυτη, καθώς θα ενισχυόταν και από τον γάμο του γιου του Λοθαρίου, Λουδοβίκου Ιταλικού, με βυζαντινή πριγκίπισσα που, όμως, δεν έγινε ποτέ. Ο θάνατος του Θεοφίλου και οι εσωτερικές δυσκολίες, που αντιμετώπιζε ο Λοθάριος, άφησαν το σχέδιο αυτό ημιτελές. Τα επόμενα χρόνια, η αυτοκρατορική εξουσία τόσο στην Ανατολή, όσο και στη Δύση, δοκιμάστηκε από προβλήματα που οφείλονταν σε διαφορετικούς λόγους. Και αυτήν ακριβώς την εποχή, γύρω στα μέσα του 9ου αιώνα, την προσέγγιση των δύο κόσμων, που επιδίωξε η κοσμική εξουσία που τώρα, όμως, είναι εξασθενημένη, διαδέχθηκε η ρήξη, την οποία προώθησαν η ισχυρή Ρωμαϊκή Εκκλησία και το εξίσου ισχυρό πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Στο Βυζάντιο, καθόλη τη διάρκεια του Ιου μισού του 9ου αιώνα, στην πολιτική σκηνή κυριάρχησε η σφοδρή ρήξη μεταξύ αυτοκρατορικής εξουσίας και μιας δυναμικής κοσμικής αριστοκρατίας, που στο πλευρό της είχε έναν αξιόλογο σύμμαχο τον ανώτερο κλήρο. Επιφανείς εκπρόσωποι αυτού του ανώτερου κοσμικού κλήρου ήταν οι πατριάρχες Ταράσιος ( ), Νικηφόρος Α' ( ), Θεόδοτος Μελισσηνός Κασσίτερος ( ), Ιωάννης Γραμματικός ( ) και Φώτιος ( και ). Όλοι αυτοί οι ιεράρχες ήταν αριστοκρατικής καταγωγής με μεγάλη μόρφωση και ακόμη μεγαλύτερη περιουσία και, κυρίως, προέρχονταν από την τάξη των λαϊκών, κάτι που δεν 8. Ιωσήφ Γενέσιος, Βασίλειοι (εκδ. Anni Lesmüller-Werner - I. Thurn [CFHB 14], Βερολίνο-Ν. Υόρκη 1978), 50- Συνέχεια Θεοφάνη (έκδ. I. Bekker [CSHB], Βόννη 1838), 135 Annales Bertìniani a. 842, σ W. Ohnsorge, Abendland und Byzanz, Darmstadt ,

6 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ συνέβη σε καμία άλλη περίοδο της Βυζαντινής Ιστορίας σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Την απάντηση στην προσπάθεια της κοσμικής αριστοκρατίας και του ανώτερου κλήρου να κλονίσουν και να αλώσουν τον αυτοκρατορικό θεσμό έδωσαν οι συγκεντρωτικοί αυτοκράτορες Νικηφόρος Α' ( ), Λέων Ε' Αρμένιος ( ) και Θεόφιλος, εξαπολύοντας πολιτικούς και κοινωνικούς διωγμούς που, όμως, απέβαιναν άκαρποι, καθώς μετά από έναν ισχυρό ερχόταν ένας πολύ ανίσχυρος αυτοκράτορας: μετά τον Νικηφόρο Α', ο ακυβέρνητος Μιχαήλ Α' ( ), μετά τον Λέοντα Ε', ο ανεξίθρησκος Μιχαήλ Β' και μετά τον Θεόφιλο, ο «μέθυσος» Μιχαήλ Γ' ( ). Και ενώ στην 25χρονη Βασιλεία του Μιχαήλ Γ' ο αυτοκρατορικός θεσμός γνώρισε την πλήρη υποβάθμιση του, ο πατριαρχικός θεσμός, με εκπρόσωπο του τον Φώτιο, επιδίωξε την οικουμενική «αναβάθμιση» του. 11 Ο Φώτιος τέθηκε επικεφαλής της νέας και φιλόδοξης αριστοκρατίας και, αναπολώντας την ανασύσταση της αυτοκρατορίας στα παλαιά της ιουστινιάνεια σύνορα, επιδίωξε την ανάδειξη του σε πνευματικό ηγέτη του σύμπαντος κόσμου.^2 Μια τέτοια, ασφαλώς ουτοπική, πολιτική προϋπέθετε τη ρήξη με τη Δύση και, βεβαίως, με τον πάπα Ρώμης. Στις διπλωματικές σχέσεις των δύο αυτοκρατοριών επικράτησε σιωπή, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Ιταλία και τη Σικελία σταμάτησαν το 859, ένα χρόνο δηλαδή μετά την ανάδειξη του Φωτίου σε πατριάρχη. Η αντιπαράθεση πρεσβυτέρας και Νέας Ρώμης για την ηνιοχεία της οικουμένης ξέσπασε με αφορμή τον εκχρισπανισμό της Μοραβίας και της Βουλγαρίας: ο πάπας Νικόλαος Α' ( ), βλέποντας τις δύο αυτές χώρες να εισέρχονται στη βυζαντινή σφαίρα επιρροής, «θυμήθηκε» πέντε χρόνια μετά την άνοδο του Φωτίου στον πατριαρχικό θρόνο ότι η εκλογή του ήταν αντικανονική και το 863 στη σύνοδο 10. Θεοφάνης, Χρονογραφία, 499,31-500,1: ην μεν ουν Μιχαήλ εις πάντας χρηστός καί επιεικής, περί δε της των πραγμάτων διοικήσεως ακυβέρνητος, Mansi, ό.π., XVI, 473Α:... Φώτιος ου μόνον της ίσης άπολαύειν εξουσίας τφ πάπα δησχυρίζεται, άλλα και εαυτω μεν τήν υφήλιον άπασαν, τφ δε nang μόνους άποδίδωσι τους έξ Ιταλίας (κληρικούς). 12. Ένας ένθερμος οπαδός του Φωτίου, ο αρχιεπίσκοπος Καισαρείας Προκόπιος, δήλωνε: τοιούτον επρεπεν εη αληθείας είναι τον του σύμπαντος κόσμου τήν έπίστασινλαχόντα,... 6λ. Mansi, ό.π., XVII, 521Ε. 104

7 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο AIQNA Γενεαλογικό δέντρο της δυναστείας των Καρολιγγείων ΠΕΠΙΝΟΣ 0 ΒΡΑΧΥΣ ( ) ΚΑΡΛΟΜΆΓΝΟΣ ( ) ΚΑΡΛΟΜΑΝΟΣ ( ) ΚΑΡΟΛΟΣ ΠΕΠΙΝΟΣ (+811) βασιλιάς Ιταλίας ( ) ΛΟΥΔΟΒΊΚΟΣ Α ΕΥΣΕΒΉΣ ( ) ΔΡΟΓΩΝ (νόθος) επίσκοπος Metz (+855) ΒΕΡΝΑΡΔΟΣ ΛΟΘΑΡΙΟΣΑ' ΠΕΠΙΝΟΣΑ' βασιλιάς Ιταλίας ( ) βασιλιάς ( ) Ακουιτανίας ( ) ΛΟΥΔΟΒΊΚΟΣ Β ΓΕΡΜΑΝΙΚΟΣ ( ) ΚΑΡΟΛΟΣ Β' ΦΑΛΑΚΡΌΣ ( ) ΛΟΥΔΟΒΊΚΟΣ Β' ΛΟΟΑΡΙΟΣ Β ΚΑΡΟΛΟΣ ΠΕΠΙΝΟΣ Β' ΚΑΡΛΟΜΑΝΟΣ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΚΑΡΟΛΟΣ Γ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Β' ΚΑΡΟΛΟΣ ΚΑΡΛΟΜΑΝΟΣ ΙΤΑΛΙΚΟΣ βασιλιάς βασιλιάς βασιλιάς βασιλιάς Ο ΝΕΟΣ ΟΠΑΧΥΣ ΟΤΡΑΥΛΟΣ βασιλιάς (+876) Προβηγκίας ΑκουιτανΙας Βαυαρίας βασιλιάς ( ) βασιλιάς Ακουιτανίας ( ) Λορένης ( ) ( ) ( ) Α. Γαλλίας Γαλλίας ( ) ERMENGARDE (+897) σύζυγος Βόσιονος, Βασιλιά κάτω Βουργουνδίας ή Προβηγκίας ( ) Ι ΛΟΥΔΟΒΊΚΟΣ Γ ΠΡΟΒΗΓΚΊΑΣ ( ) ΚΑΡΟΛΟΣ- ΚΩΝΣΤΑΝΠΝΟΣ ΑΡΝΟΥΛΦΟΣ ΚΑΡΙΝθΙΑΣ ( ) ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Γ (ή Δ 1 ) ( ) ( ) ( ) J ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Γ ΚΑΡΛΟΜΑΝΟΣ ΚΑΡΟΛΟΣ Ο ΑΠΛΟΣ βασιλιάς Γαλλίας βασιλιάς Γαλλίας βασιλιάς Γαλλίας ( ) ( ) ( )! ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Δ' d'outremer βασιλιάς Γαλλίας ( ) ΛΟΘΑΡΙΟΣ βασιλιάς Γαλλίας ( )! ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ Ε' βασιλιάς Γαλλίας ( ) Ι του Λατερανού κηρύσσει την καθαίρεση του. Με τη σειρά του ο Φώτιος, Βλέποντας τη Βουλγαρία το 866 να στρέφεται προς τον πάπα, απάντησε, αναθεματίζοντας το 867 τον Νικόλαο Α'. Αυτό είναι το γνωστό Φωτίειο σχίσμα, που όμως δεν επήλθε για τις δογματικές διαφορές των δύο Εκκλησιών, αλλά για θέματα επικυριαρχίας με αμιγώς πολιτικές διαστάσεις. Συνοψίζοντας τους λόγους που επέφεραν την εξασθένηση της δυτικής αυτοκρατορικής εξουσίας, πρέπει να επισημανθεί ότι στη στροφή του 8ου προς τον 9ο αιώνα η αυτοκρατορία του Καρλομάγνου είχε ήδη φθάσει στο απόγαιο της ισχύος της. Οι φυγόκεντρες τάσεις των μεγαλογαιοκτημόνων, που προσπαθούσαν να ιδρύσουν ουσιαστικά ανεξάρτητες χωροδεσποτείες, είχαν από τον 8ο κιόλας αιώνα εμφανιστεί ως παράγοντας που έτεινε να αποσυνθέσει την Καρολίγγεια αυτοκρατορία. Η αυτοκρατορική εξουσία, που ακόμη αισθανόταν ισχυρή, αλλά ταυτόχρονα αδυνατούσε να 6ρεί έμπιστους της για να διοικήσουν 105

8 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ το αχανές κράτος, παραχωρούσε εδάφη, πραγματικά κράτη, μέσα στα οποία οι ευγενείς ασκούσαν απόλυτη εξουσία. Ο όρκος φεουδαρχικής υποταγής, που έδιναν οι χωροδεσπότες, δεν συνεπαγόταν πολύ συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Την παρακμή της άλλοτε κραταιός Καρολίγγειας αυτοκρατορίας σκιαγράφησε ο ιστορικός Νιθάρδος, που ολοκλήρωσε την «Ιστορία» του με τη μελαγχολική διαπίστωση: «την εποχή του Καρλομάγνου, που έχει πεθάνει εδώ και τριάντα χρόνια περίπου, ο λαός βάδιζε στον ίδιο ευθύ δρόμο και παντού βασίλευε η ειρήνη και η ομόνοια τώρα, αντίθετα, που ο καθένας ακολουθεί το δικό του μονοπάτι, παντού εκδηλώνονται διαφωνίες και έριδες. Τότε, σε όλη την αυτοκρατορία υπήρχε αφθονία και χαρά τώρα, η ένδεια και η θλίψη». 13 Λίγο πριν από τα μέσα του 9ου αιώνα, ήρθε η στιγμή να σπάσει και επίσημα η ενότητα της δυτικής αυτοκρατορίας, για την έκταση της οποίας οι απόγονοι του Καρλομάγνου δεν είχαν σαφή αντίληψη. 14 Ο Λοθάριος Α' βρίσκεται σε έριδα με τους αδελφούς του, Λουδοβίκο Γερμανικό ( ) και Κάρολο Φαλακρό ( ). Οι δύο αυτοί, στις 14 Φεβρουαρίου του 842, συναντώνται με τα στρατεύματα τους «στην πόλη που παλαιότερα λεγόταν Argentana, αλλά σήμερα ονομάζεται Στρασβούργο» 15 και δίνουν όρκο πίστης ο ένας στη γλώσσα του άλλου. Πρώτος ορκίζεται ο Λουδοβίκος Γερμανικός στη lingua romana και μετά ο νεότερος Κάρολος Φαλακρός στη lingua teudisca.^ Ο δίγλωσσος αυτός όρκος αποτελεί το αρχαιότερο γραπτό μνημείο της γαλλικής και γερμα- 13. Nithardi historiarum (έκδ. Ph. Lauer, Παρίσι 1964), IV, 7, σ. 144: Nam temporibus bone recordationis Magni Karoli, qui evoluto iam pene anno XXX. decessit, quoniam hic populus unam eandemque rectam ac per hoc viam Domini publicam incedebat, pax Ulis atque concordia ubique erat, at nunc econta, quoniam quique semitam quam cupit incedit, ubique dissensiones et rixae manifestae. Tunc ubique habundantia atque leticia, nunc ubiquepoenurìa atque mesticia [στο εξής: Νιθάρδος]. 14. Με αφορμή τις διαφωνίες που ανεφύησαν κατά τις διαπραγματεύσεις πριν από τη σύναψη της συνθήκης του Verdun, ο Νιθάρδος (IV, 5, σ. 136) αναφέρει:..., quesitum est si quis illorum totius imperii noticiam ad liquidum haberet. Cum nullus repperìretur, Νιθάρδος, III, 5, σ :... in civitate que olim Argentarla vocabatur, nunc autem Strazburg vulgo dicitur, Νιθάρδος, IH, 5, σ

9 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ νίκης γλώσσας. Ένα χρόνο μετά, το 843, οι δύο σύμμαχοι συναντούν τον πρεσβύτερο αδελφό τους Λοθάριο στο Verdun και μοιράζουν μεταξύ τους την αυτοκρατορία. Ο Λουδοβίκος Γερμανικός παίρνει το ανατολικό τμήμα (Francia orientalis), ο Κάρολος Φαλακρός το δυτικό (Francia occidentalis) και ο Λοθάριος το ενδιάμεσο τμήμα μαζί με τη Β. Ιταλία, τη Ρώμη και τον αυτοκρατορικό τίτλο (Λοθαριγγία ή Francia media). 17 Αν και σε μειονεκτική θέση, ο Λοθάριος εμπιστεύθηκε την Ιταλία στον γιο του Λουδοβίκο Β' Ιταλικό, ο οποίος από το 847 μέχρι το 867 έμοιαζε να έχει ανοδική πορεία. 18 Αν, όμως, ο Λουδοβίκος Β', έδειχνε ισχυρός, ο πάπας Νικόλαος Α' ήταν πραγματικά ισχυρός και, με αφορμή το διαζύγιο του αδελφού του Λουδοβίκου, Λοθαρίου Β' ( ), ανέδειξε την παπική εξουσία νικήτρια έναντι της αυτοκρατορικής στη Δύση. Το γεγονός πρέπει να ενθουσίασε τον Regino von Prüm, συγγραφέα «Χρονικών» για τα έτη , ο οποίος εξέφρασε τον άκρατο θαυμασμό του για τον πάπα Νικόλαο Α', που «διέτασσε βασιλείς και τυράννους και τους εξουσίαζε με την ισχύ του, σαν να ήταν ο άρχων της οικουμένης». 19 Την ταπείνωση αυτή ο αυταρχικός Λουδοβίκος δεν τη συγχώρεσε ποτέ στον πάπα, αλλά αυτό δεν τον ωφέλησε σε τίποτε. Η αδυναμία της φραγγικής αυτοκρατορικής εξουσίας να αποκρούσει τους Άραβες μετά από είκοσι χρόνια έντονης στρατιωτικής δραστηριότητας την καθιστούσε λιγότερο υπολογίσιμη. Η τελευταία ψευδαίσθηση ισχύος για τον 17. Annales Fuldenses a. 843 (έκδ. R. Rau, Quellen zur karolingischen Reichsgeschichte, III, Darmstadt [ανατύπωση Darmstadt 1982]), σ. 30 Reginonis Chronica a. 842 (ό. π.), σ To 847 ανέλαβε την πρώτη του στρατιωτική επιχείρηση στην Ιταλία, το 849 υπέταξε το Μπενεβέντο και την επόμενη χρονιά στέφθηκε βασιλέας Ιταλίας από τον πάπα Λέοντα Δ' ( ). Η ανοδική του πορεία συνεχίστηκε, όταν το 855, με τον θάνατο του Λοθαρίου, έμεινε μόνος αυτοκράτορας οτη Δύση ( ), διεκδικώντας την επικυριαρχία πάνω στους θείους του Λουδοβίκο Γερμανικό και Κάρολο Φαλακρό, και το 863, μετά τον θάνατο του νεότερου αδελφού του Καρόλου, απέκτησε την Προβηγγία μέχρι την αριστερή όχθη του Ροδανού και την πόλη της Βιέννης προς τα βόρεια. 19. Reginonis Chronica a. 868, σ. 218: Regibus ac tyrannis imperavit eisque ac si dominus orbis terrarum auctoritate prefuit;

10 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Λουδοβίκο Ιταλικό ήρθε από την Ανατολή, όταν ο Φώτιος, έχοντας αναθεματίσει τον πάπα Νικόλαο, υπόσχεται στον Λουδοβίκο να τον επευφημήσει βασιλέα στην Κωνσταντινούπολη. 20 Ενέργεια πρωτοφανής και ο κίνδυνος για την ίδια την ύπαρξη του βυζαντινού αυτοκρατορικού θεσμού πασιφανής. Δολοφονώντας συνεπώς τον Μιχαήλ Γ', ο ιδρυτής της Μακεδόνικης δυναστείας Βασίλειος Α' ( ) δεν κατέλυε απλά πρόσωπα και δυναστείες, αλλά επικίνδυνες πολιτικές αντιλήψεις και καταστάσεις. Με εκπρόσωπο της τον Βασίλειο Α', η βυζαντινή αυτοκρατορική πολιτική θα αναδείκνυε για μια ακόμη φορά το βασικό της προτέρημα, την ικανότητα της να αναπροσαρμόζεται εύκολα στις νέες συγκυρίες. Δυναμικός και ρεαλιστής, ο Βασίλειος Α' κατέστησε αμέσως σαφείς τις επιδιώξεις της νέας πολιτικής του. Πρωταρχική του μέριμνα η Δύση, που επί Μιχαήλ Γ' με τη ρήξη Φωτίου και πάπα Ρώμης και την ανυπαρξία υπερπόντιων επιχειρήσεων για την υπεράσπιση των βυζαντινών ιταλικών κτήσεων, έμοιαζε να έχει οριστικά χαθεί. Το πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή ήταν η εξουδετέρωση του μοναδικού πόλου συσπείρωσης της αριστοκρατίας που είχε απομείνει, του πατριάρχη Φωτίου. Η καθαίρεση του Φωτίου το 867 καθιστούσε εύκολη τη συμφιλίωση με τον πάπα, ο οποίος, έχοντας την ανάγκη του βυζαντινού στόλου για την υπεράσπιση της Ιταλίας και της ίδιας της Ρώμης από τους Άραβες, αναγνώρισε την κυριαρχία των Βυζαντινών μόνο στη Ν. Ιταλία. Τη συμφιλίωση με τον διάδοχο του πάπα Νικολάου Α', Αδριανό Β' ( ), ακολούθησε η συμμαχία του Βασιλείου Α' με τον Λουδοβίκο Ιταλικό: Βυζαντινές και δυτικές δυνάμεις πολιόρκησαν από κοινού το Μπάρι, που απελευθερώθηκε μεν, αλλά περιήλθε 20. Βίος Ιγνατίου, Patrologia Graeca 105, 537BC:... καθαίρεσιν... και όναθεμαπσμόν... ποιείται Νικολάου. Δώροις γαρ λαμπροίς δη μάλιστα τον φηγα Φραγγίας Δοδόηχον, καί Ήγγιβέργαν δέ την αυτού γαμετήν ύποποιούμενος, βασιλείς τούτους όνευφημείν εν Κωνσταντινουπόλει έπηγγέλλετο,.... Στη συνέχεια του αγιολογικού κειμένου καταγράφονται οι αντιδράσεις στην «καινοτομία» αυτή του Φωτίου: Εντεύθεν ύπογραφαί καί φωναί κανονικών τε προσώπων καί πολιτικών, μητροπολιτών καί πατρικίων πάντα καινά, πάντα τών επί σκηνής θρυλλουμένων ματαιότερα καί καταγελαστότερα

11 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ μόνο στην κυριαρχία του Λουδοβίκου. Η συμμαχία των δύο αυτοκρατόρων μετατράπηκε ευθύς σε ρήξη, που πήρε τη μορφή ενός bellum diplomaticum, όπου ο Βασίλειος αμφισβητούσε στον Λουδοβίκο το δικαίωμα να φέρει τον αυτοκρατορικό τίτλο. 21 Την ποθητή για το Βυζάντιο λύση έδωσε μια μάλλον βυζαντινής έμπνευσης συνωμοσία που υποχρέωσε τον Λουδοβίκο Ιταλικό το 871 να απομακρυνθεί οριστικά από τη Ν. Ιταλία. 22 Το αντίβαρο στη ρήξη του με τον δυτικό αυτοκράτορα ο Βασίλειος Α' αναζήτησε στο πρόσωπο του βασιλέα της Francia orientalis Λουδοβίκου Γερμανικού. 23 Ο νέος σύμμαχος είχε βρεθεί και ο δρόμος για τη βυζαντινή επιστροφή στην Ιταλία ήταν πλέον ανοικτός: το 873 το Μπενεβέντο δήλωνε υποταγή και το 876 το Μπάρι περιερχόταν ολοκληρωτικά πια στη βυζαντινή αυτοκρατορία. Η συμφιλιωτική πολιτική του Βασιλείου Α' προς τον πάπα Ρώμης δεν σήμαινε ότι ο τελευταίος έπαψε να στέφει δυτικούς αυτοκράτορες. Αντίθετα, έξι συνολικά αυτοκράτορες στέφθηκαν από το τελευταίο τέταρτο του 9ου αιώνα μέχρι τα πρώτα χρόνια του 10ου αιώνα. 24 Ήταν, όμως, όλοι τους πολύ αδύναμοι για να μπορέσουν να αποτελέσουν την παραμικρή απειλή για την αποκατάσταση της βυζαντινής κυριαρχίας στην «Εσπέρα». Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι το δηκτικό σχόλιο που έκανε ο Regino von Prüm για τον Κάρολο Β' Φαλακρό, βασιλέα μέχρι τότε της Francia Occidentalis, τον οποίο ο πάπας 21. Από την ανταλλαγή επιστολών το 871 έχει διασωθεί μόνο η απάντηση του Λουδοβίκου Ιταλικού: Ludovici II. imperatoris epistula ad Basilium I. imperatorem constantinopolitanum missa (έκδ. W. Henze, Monumenta Germaniae Historica. Epistulae, VII, Βερολίνο 1928), Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, Προς τον ίδιον υιον 'Ρωμανον (έκδ. Gy. Moravcsik - R.J.H. Jenkins [CFHB 1], Ουάσιγκτον , κεφ. 29, σ Annales Bertiniani a. 871, σ Δυο βυζαντινές πρεσβείες έφθασαν στη Ρατισβόννη βλ. Annales Fuldenses a. 872 και 873, σ. 85 και Κάρολος Β' Φαλακρός ( ) Κάρολος Γ Παχύς ( ) Γκυ του Σπολέτο ( ) Λαμπέρτος του Σπολέτο ( ) Αρνούλφος της Κορινθίας ( ) Λουδοβίκος Γ' ( ). 109

12 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Ιωάννης Η' ( ) έστεψε αυτοκράτορα στη Ρώμη το «Αγόρασε τον αυτοκρατορικό τίτλο από τον πάπα Ιωάννη έναντι τεράστιου ποσού», γράφει ο Regino για τον Κάρολο Φαλακρό, «και περισσότερο είδε περνώντας το βασίλειο της Ιταλίας, παρά το κατέκτησε και το απήλαυσε». 26 Και είχε δίκιο ο Regino για την αναποτελεσματικότητα του Καρόλου Φαλακρού, καθώς ο Ιωάννης Η', βλέποντας ολόκληρη την Καμπάνια να λεηλατείται από τους Αραβες, το 878 ζήτησε με επιστολή τη στρατιωτική βοήθεια του Βασιλείου Α'. Έτσι, είναι περισσότερο από έκδηλη η αλλαγή της πολιτικής των παπών: από τον πάπα Νικόλαο Α' που επί Μιχαήλ Γ' και Φωτίου έρχεται σε ρήξη με το Βυζάντιο στον Ιωάννη Η' που επί Βασιλείου Α' ικετεύει για βυζαντινή επέμβαση στη Δύση. Και αυτό ήταν το επίτευγμα της πολιτικής του Βασιλείου Α', ο οποίος, επεμβαίνοντας δυναμικά στη Δύση, κατά παράβαση της «Κωνσταντίνειας Δωρεάς», εγκαινίασε σχέσεις ποιοτικά διαφορετικές με την Παποσυνη, που σε ανάλογη περίπτωση είχε καταδικάσει τους αυτοκράτορες Κώνσταντα Β' ( ) και Λέοντα Γ ( ). 27 Η νέα δυτική πολιτική του Βασιλείου Α', που προέβλεπε συμφιλίωση με τον πάπα Ρώμης, προσεταιρισμό ενός από τα φραγγικά Βασίλεια, συνήθως αυτού που βρισκόταν ανατολικότερα, και αναγνώριση εκ μέρους της Κωνσταντινούπολης ότι η εξουσία της θα ήταν εδαφικά περιορισμένη, δηλαδή θα εκτεινόταν μόνο στη Ν. Ιταλία, τηρήθηκε απαρέγκλιτα από τους διαδόχους του: επί της βασιλείας του γιου του Λέοντος ΣΤ' ( ), ιδρύθηκε το θέμα Λογγοβαρδίας (γύρω στο 888) και επί της βασιλείας του εγγονού του Κωνσταντί- 25. Reginonis Chronica a. 875, σ. 246 Annales Fuldenses a. 875, σ. 98. Αυτή ήταν η μοναδική φορά, που ηγεμόνας του κράτους αυτού πήρε τα ηνία της άλλοτε κραταιός αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου. Προϊόντος του χρόνου, η Francia Occidentalis, 6ορά των επιδρομών των Βίκιγκς, αποξενώθηκε από την Ανατολή, ενώ στρατιωτικά εμφανίζεται υποδεέστερη από τη Francia orientalis. 26. Reginonis Chronica a. 877, σ. 252:... imperatoris nomen a presule sedis apostolice lohanne ingenti pretio emerat; regnumque Italiae magis in transeundo vidit, quam fruendo potitus est. 27. Βλ. τη διάλεξη της Μαρίας Λεοντσίνη, στον παρόντα τόμο. 110

13 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ νου Ζ' Πορφυρογέννητου ( και ), το θέμα Καλαβρίας (917). Αυτή η δυτική πολιτική της Μακεδόνικης δυναστείας ήταν που χάρισε στη βυζαντινή αυτοκρατορία και την τελευταία της έμπρακτη οικουμενική διάσταση. Φαίνεται ότι η ανάμνηση αυτής της νέας, αλλά περιορισμένης ανάκτησης της Δύσης έμεινε τόσο ζωηρή, ώστε ο ιστορικός του 11ου αιώνα Μιχαήλ Ατταλειάτης να ισχυριστεί ότι η Ρώμη βρισκόταν πάνω από την Ιταλία. 28 Εννοούσε, βέβαια, ότι βρισκόταν βορειότερα των βυζαντινών κτήσεων. Ο τελευταίος Καρολίγγειος ηγεμόνας, ο οποίος ήγειρε αξιώσεις κυριαρχίας στην Ιταλία, ήταν ο Λουδοβίκος Γ' που τυφλώθηκε το 905. Μετά από τον Λουδοβίκο Γ' για εξήντα περίπου χρόνια δεν έγινε αυτοκρατορική στέψη στη Δύση. Ο νέος αιώνας, ο 10ος, προσέθεσε στη διεθνή συγκυρία τα δικά του νέα στοιχεία. Όσον αφορά την Ιταλία, τα νέα στοιχεία δεν είναι πολλά, είναι όμως ικανά να σκιαγραφήσουν την ιστορία της τον αιώνα αυτό. Παραμένει κατακερματισμένη, με τον Βορρά να διοικείται με το φραγγικό σύστημα των κομητειών, τον Νότο με το βυζαντινό σύστημα των θεμάτων και τη Σικελία με το αραβικό σύστημα των εμιράτων. Παραμένει φοβισμένη, καθώς ένας νέος εχθρός, οι Ούγγροι, επιτείνουν το χάος. 29 Στο πολιτικό της προσκήνιο κυριαρχεί μια αριστοκρατία τόσο ισχυρή, όσο και ανυπότακτη, που μόλις εκλέγει έναν ηγεμόνα, επαναστατεί αμέσως και καλεί έναν άλλον: έξι βασιλείς της Ιταλίας ερίζουν στα εδάφη της το πρώτο μισό του 10ου αιώνα, 30 ενώ η ίδια η Ρώμη για περισσότερο από είκοσι ολόκληρα χρόνια βρίσκεται υπό την ηγεσία του συγκλητικού 28. Μιχαήλ Ατταλειάτης, Ιστορία (έκδ. W. Brunei de Presle - I. Bekker [CSHB], Βόννη 1853), 221: της 'Ρώμης γαρ όπερ την Ίταλίανκειμένης Reginonis Chronica a. 889, σ. 286: Huius igitur nefandissimae gentis crudelitate non solum memoratae regiones, verum etiam Italiae regnum ex permaxima parte devastatum est Annales Fuldenses a. 900, α 174: Interim vero Avari, qui Ungari, tota devastata Italia, Βερεγγάριος A' ( , ) Λουδοβίκος της ΠροΒηγγίας ( ) Ροδόλφος Β' της Βουργουνδίας ( ) Ουγων της ΠροΒηγγίας ( ) Λοθάριος Β' ( ) Βερεγγάριος Β' ( ). 111

14 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΟΠΗΣ Αλβερίχου ( ). Αυτή, όμως, η ιταλική αριστοκρατία κατόρθωσε να «αιχμαλωτίσει» την παπική εξουσία, οδηγώντας την στην παρακμή και την πλήρη υποβάθμιση της. 31 Η ανυπαρξία επέμβασης ενός δυτικού αυτοκράτορα, η αδυναμία των τοπικών ηγεμόνων της Ιταλίας και η κατάπτωση του πάπα Ρώμης οδήγησαν το πρώτο μισό του 10ου αιώνα στην ενίσχυση της βυζαντινής κυριαρχίας στη Ν. Ιταλία. Η συγκυρία του 10ου αιώνα ολοκληρώθηκε από στοιχεία που γεννήθηκαν βορειότερα. Το 911, όταν οι δούκες των τεσσάρων εθνικών επικρατειών, της Σαξονίας, της Φρανκονίας, της Αλαμανίας και της Βαυαρίας εξέλεξαν ως βασιλέα της Γερμανίας τον μέχρι τότε δούκα της Φρανκονίας Κονράδο ( ), σήμανε τη γέννηση της Γερμανίας ως εθνικού κράτους. Το 919, όταν διάδοχος του Κονράδου ορίστηκε ο Ερρίκος Α' ( ), δεν σήμανε μόνο την ίδρυση της νέας δυναστείας των Σαξόνων, αλλά και τις απαρχές της ισχυροποίησης της δυτικής αυτοκρατορικής εξουσίας. Ο Ερρίκος Α' ενίσχυσε τη βασιλική εξουσία και, όταν το 933 κατατρόπωσε τους Ούγγρους στο Riade, ονομάστηκε imperator από τον στρατό του, αναφέρει ο μοναχός Widukind von Corvey, συγγραφέας της «Ιστορίας των Σαξόνων». 32 Ο Ερρίκος είχε προετοι- 31. Η φαυλότητα, που επικράτησε κυρίως το πρώτο μισό του 10ου αιώνα στο πολιτικό και θρησκευτικό προσκήνιο της Ρώμης, είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το όνομα της «δραστήριας» κόρης του ρωμαίου συγκλητικού Θεοφύλακτου, Μαροκίας (Marotia, Marocia, Marozia). Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο πάπας Ιωάννης ΙΑ' ( ) ήταν γιος της από τη σχέση της με τον πάπα Σέργιο Γ' ( ) γιος της, επίσης, από τον γάμο της με τον μαρκήσιο του Σπολέτο ΑΛΒέριχο, ήταν ο συγκλητικός ΑλΒέριχος, ο οποίος κυβέρνησε τη Ρώμη από το 933 μέχρι το 954 και υπέταξε πλήρως τους επόμενους πάπες. Ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Αλβερίχου, πάπας εκλέχτηκε ο γιος του Οκταβιανός που μετονομάστηκε σε Ιωάννη IB' ( ). Βλ. Αιουτπράνδος, Antapodosis (έκδ. J. Becker, Die Werke Liudprands von Cremona, Αννόβερο-Λιψία [ανατύπωση 1993]), κεφ , σ Λιουτπράνδος, Historia Ottonis (ό.π.), κεφ. 1, σ. 159 Liber Pontificalis (έκδ. L. Duchesne, Παρίσι 1955), II, σ. 243 και Για τον Ιωάννη IB' βλ. και πιο κάτω, σημ Widukindi monachi Corbeiensis rerum gestarum Saxonicarum libri très (έκδ. Ε. Rotter - Β. Schneidmüller, Stuttgart 1981), I, 39, σ. 94: Deinde pater patriae, rerum dominus imperatorque ab exercitu appellatus famam potentiae virtutisque cunctis gentibus et regibus longe lateque diffudit [στο εξής: Widukind]. 112

15 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ μάσει μεθοδικά τη Βασιλεία ενός από τους μεγαλύτερους μονάρχες όλων των εποχών, του γιου και διαδόχου του, Όθωνος Α' ( ). Ο Όθων σταθεροποίησε ακόμη περισσότερο την εξουσία του και, μετά τη συντριβή των Ούγγρων στο Lechfeld το 955, ονομάστηκε, όπως ακριβώς ο πατέρας του, imperator από τον στρατό του, επιμένει ο Widukind, παραπέμποντας για δεύτερη φορά στα παλαιά ρωμαϊκά πρότυπα. 33 Ο Widukind κατέγραψε αναλυτικά όλες τις πράξεις του Όθωνος που προσπόρισαν δόξα στο γένος των Σαξόνων μόνο η πληθωρική στρατιωτική δράση του βασιλιά του στην Ιταλία τον απασχόλησε ελάχιστα: 34 αναφέρει μεν συνοπτικά ότι ο Όθων κατέλαβε τη Ρώμη και νίκησε τους Έλληνες στην Καλαβρία και την Απουλία επί Νικηφόρου Φωκά, 35 αλλά δεν αφιέρωσε ούτε μια λέξη στη στέψη του Όθωνος Α' από τον πάπα Ιωάννη IB' στις 2 Φεβρουαρίου του Για τον Widukind, ο βασιλιάς του αντλεί την ισχύ του από τον στρατό και τις νίκες του και όχι από τον διεφθαρμένο πάπα Ιωάννη. 37 Εξάλλου, ο Widukind πρέπει να γνώριζε πολύ καλά τη μεγάλη ταπείνωση που ο βασιλιάς του «δώρισε» στην Παποσύνη: ο ιδιαίτερα ασυνήθιστος τρόπος, που επέλεξε ο Όθων Α' δώδεκα μόλις μέρες μετά τη στέψη του για να προστατεύσει τη Ρωμαϊκή Εκκλησία, υποχρεώνοντας τους κατοίκους των νεοκατακτηθεισών περιοχών της Ιταλίας να δίνουν όρκο πίστης στον ίδιο και όχι στον πάπα, κατέληξε στο λεγόμενο Privilegium Ottonianum (φθινόπωρο του 963), σύμφωνα με το οποίο ο πάπας πριν από την ενθρόνιση 33. Widukind, III, 49, σ. 202: Triumpho celebri rex factus glorìosus ab exercitu pater patriae imperatoque appellatus est; Η στάση αυτή του Widukind αποτελεί έκφραση της δυσαρέσκειας της σαξονικής αριστοκρατίας για τη μεγάλη ενασχόληση του Όθωνος Α' με την Ιταλία. Για το θέμα 6λ. την εισαγωγή των Rotter και Schneidmüller στην έκδοση του κειμένου του Widukind, σ. 8 και Δ. Πεταλάς, Η Ιταλία σε δυο μεσαιωνικούς συγγραφείς, Ιστορικά [εφημ. Ελευθεροτυπία], τεύχος 117, Ιανουάριος 2002, Widukind, III, 63 και 72, σ. 216 και Λιουτπράνδος, Historia Ottonis, κεφ. 3, σ. 160 Liber Pontifìcalis, II, σ Ιωάννης Σκυλίτζης, Σύνοψις 'Ιστοριών (έκδ. I. Thurn [CFHB 5], Βερολίνο-Ν. Υόρκη 1973), 245:... Ιωάννης ό τοϋ Άλβερίχου υϊός, προς πασαν άσέλγειαν καί κακίαν υπάρχων επιρρεπής Liber Pontifìcalis, II, σ. 246: Iste denique infelicissimus, quod sibi peius est, totam vitam suam in adulterio et vanitate duxit 113

16 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ του όφειλε να ορκίζεται πίστη στον αυτοκράτορα που, παράλληλα, ασκούσε έλεγχο στη διοίκηση του παπικού κράτους. Ισχυρός, λοιπόν, ο Όθων Α', αλλά εξίσου ισχυρός ήταν ή μάλλον ήθελε να δείχνει ο Νικηφόρος Β' Φωκάς ( ). Τη δριμύτατη ρήξη τους 38 διαδέχθηκε σύντομα η προσέγγιση με τη δολοφονία του Φωκά από τον Ιωάννη Α' Τζιμισκή ( ). Για μια ακόμη φορά η αντιπαράθεση των δύο αυτοκρατορικών εξουσιών δεν μπορούσε παρά να είναι εφήμερη: την ουτοπία του Νικηφόρου Φωκά, που επί δυόμενον φιλοδοξούσε να κυριαρχήσει μέχρι της οικουμένης τα τέρματα, 39 διαδέχθηκε ο ρεαλισμός που στην περίπτωση αυτή ήταν συνώνυμος με την προσέγγιση. Ο Τζιμισκής αποκατέστησε τη δυτική πολιτική της Μακεδόνικης δυναστείας και στα χρόνια της βασιλείας τού κραταιού Βασιλείου Β' ( ) η βυζαντινή επέκταση στη Ν. Ιταλία γνώρισε νέα άνθηση. Ο βυζαντινός ιστοριογράφος Ιωάννης Σκυλίτζης πρέπει να έχει δίκιο, αναφέροντας ότι γύρω στο 1018 υπό την εξουσία του Βασιλείου Β' βρισκόταν «πάσα ή Ιταλία μέχρι 'Ρώμης», 40 θυμίζοντας τον περίφημο ισχυρισμό του Ατταλειάτη ότι η Ρώμη βρισκόταν πάνω από την Ιταλία. Μπορεί κανένα στοιχείο του 10ου αιώνα να μην προμήνυε την ανατροπή της πολιτικής ισορροπίας μεταξύ Ανατολής και Δύσης κι ακόμη περισσότερο ότι ο πάπας Ρώμης θα έμενε στην Ιταλία ο μοναδικός ρυθμιστής. Όμως, όπως είχε αποδείξει η εμπειρία των μέσων του 8ου αιώνα, η Παποσύνη είχε δημιουργήσει παράδοση να αναπτύσσεται κάτω από μια πιεστική κοσμική αυτοκρατορική εξουσία και να βρίσκει μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, διαμέσου της οποίας θα πραγμάτωνε τους στόχους της. Οι Νορμανδοί, που εμφανίζονται τον 11ο αιώνα στην Ιταλία, ήταν, όπως οι Φράγγοι τον 8ο αιώνα, το όπλο της Παποσύνης για να απαλλαγεί τόσο από την ασφυκτική γερμανική κηδεμονία, όσο και από τη βυζαντινή παρουσία στη Ν. Ιταλία. 38. Για την οποία αναλυτικά 6λ. τη διάλεξη του Τ. Λουγγή, στον παρόντα τόμο. 39. Λέων Διάκονος, Ιστορία (έκδ. C.B. Hase [CSHB], Βόννη 1828), Ε', 3, σ Σκυλίτζης,

17 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο AIÛNA Αναζητώντας τις συνθήκες, κάτω από τις οποίες οι δύο κόσμοι οδηγήθηκαν στην οριστική απομάκρυνση και αποξένωση με το σχίσμα του 1054, πρέπει επιγραμματικά να σταθούμε στα ακόλουθα σημεία. Συνηθίζεται να λέγεται ότι το Βυζάντιο του 11ου αιώνα, ιδιαίτερα από το 1025 μέχρι το 1081, από τον θάνατο δηλαδή του Βασιλείου Β' μέχρι την άνοδο των Κομνηνών στην εξουσία, μαστίζεται από κρίση. Ελάχιστα, όμως, τονίζεται ότι, σε σχέση με την κοινωνική, διοικητική και πολιτική κρίση, ο μοναδικός θεσμός, που την εποχή αυτή είναι υγιής και σταθερός, είναι ο πατριαρχικός. Έχοντας επεκτείνει τη σφαίρα επιρροής της στον σλαβικό κόσμο, η Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης είχε αποκτήσει τόσο μεγάλη ισχύ, ώστε επί Μιχαήλ Α' Κηρουλαρίου ( ), ο οποίος αυτάρεσκα και αυταρχικά δήλωνε ότι ήταν του βασιλεύοντος υψηλότερος,^1 να κατορθώσει αυτό που δεν είχε κατορθώσει ο Φώτιος τον 9ο αιώνα, δηλαδή τον υποσκελισμό του αυτοκρατορικού θεσμού και τη ρήξη με τον πάπα Ρώμης. Στη Δύση, η ανόρθωση της Παποσύνης από τη γερμανική αυτοκρατορική κηδεμονία εμφανίζεται, όπως ακριβώς και στην περίπτωση του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, ως αποτέλεσμα της αύξησης της σφαίρας επιρροής της με τον εκχριστιανισμό των Ούγγρων, Πολωνών και Σκανδιναυών. Το τελευταίο αυτό γεγονός, όμως, δεν οφειλόταν τόσο στην Παποσύνη, όσο στους Γερμανούς αυτοκράτορες. 42 Ωστόσο, μια τέτοια επέκταση ήταν, κατά κάποιο τρόπο, αναπόφευκτο να προκαλέσει μια δικαιολογημένη τάση της Ρωμαϊκής Εκκλησίας να αναλάβει τα ηνία από τους Γερμανούς αυτοκράτορες. Αυτή την τάση και προσπάθεια αντικατοπτρίζει η μεταρρύθμιση του Cluny, που ήταν η ιδεολογική απάντηση στη βαθειά κρίση και κατάπτωση του εκκλησιαστικού βίου των χωρών της Δύσης. Δύο ήταν τα βασικά στοιχεία της: α) αντιπαράθεση με τον κοσμικό άρχοντα της Δύσης και β) επέκταση της παπικής δικαιοδοσίας στις υπόλοιπες Εκκλησίες. Ένθερμοι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης του 41. Μιχαήλ Ψελλός, 'Εγκωμιαστικός εις τον μακαριώτατον πατριάρχην κυρ Μιχαήλ τον Κηρουλλάριον (έκδ. Κ. Σάθας, Μεσαιωνική Βιβλιοθήκη, Δ'), Βλ. τη διάλεξη του Τ. Λουγγή, στον παρόντα τόμο. 115

18 Το ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΑΠΑΡΧΈΣ ΤΗΣ ΕΥΡΏΠΗΣ Cluny ήταν ο πάπας Λέων Θ' ( ) και ο Ουμβέρτος, επίσκοπος της Silva Candida, ο καρδινάλιος που κατέθεσε στην αγία Τράπεζα της Αγίας Σοφίας το αφοριστικό έγγραφο στις 16 Ιουλίου του Σε αυτήν την ανόρθωση της παπικής Εκκλησίας τον 11ο αιώνα και την προοδευτική χειραφέτηση της από τη δυτική αυτοκρατορική εξουσία αντιστοιχεί και η δυναμική αντίδραση του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως που, υποσκελίζοντας τον Βυζαντινό αυτοκρατορικό θεσμό, τίθεται επικεφαλής της ρήξης με τη Δύση. Έτσι εξηγείται και η κατάκτηση το 1071 από το νορμανδικό ξίφος, που βρισκόταν στην υπηρεσία της Αγίας Έδρας, της Ν. Ιταλίας, του «σεμνότερου μέρους της άρχης» των Βυζαντινών κατά τον Μιχαήλ Ψελλό, 44 που εκκλησιαστικά ανήκε στο πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Η πολιτική της προσέγγισης των δύο κόσμων, που για περισσότερο από δύο αιώνες είχε επιδιώξει η κοσμική εξουσία, είχε υποστεί τη συντριπτικότερη ήττα της από τη ρήξη που πρέσβευε η Εκκλησία, η οποία λόγω της μεγάλης της επιρροής ήταν σε θέση να επιβάλλει σχήματα και σχίσματα, που άλλοτε έμοιαζαν και άλλοτε ήταν ανυπέρβλητα. ΕΠΙΛΟΓΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Βασιλική Ν. Βλυσίδου, Ο βυζαντινός αυτοκρατορικός θεσμός και η πρώτη εκθρόνιση του πατριάρχη Φωτίου, Σύμμεικτα 7 (1987), Βασιλική Ν. Βλυσίδου, Εξωτερική πολιτική και εσωτερικές αντιδράσεις την εποχή του Βασιλείου Α'. Έρευνες για τον εντοπισμό των αντιπολιτευτικών τάσεων στα χρόνια [Ιστορικές Μονογραφίες 8], Αθήνα Ε. Caspar, Das Papsttum unter tränkischer Herrschaft, Darmstadt Για το σχίσμα του 1054 ενδεικτικά 6λ. Α. Bayer, Spaltung der Christenheit: das sogenannte Morgenländische Schisma von 1054, Κολωνία Μιχαήλ Ψελλός, Χρονογραφία (έκδ. S. Impellizzeri, Fondazione Lorenzo Valla 1984), II, σ

19 ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ Ή ΕΧΘΡΌΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗ ΔΎΣΗ; ΒΥΖΆΝΤΙΟ ΚΑΙ ΕΥΡΏΠΗ ΤΟΝ 9Ο ΚΑΙ 10Ο ΑΙΏΝΑ P. Classen, Karl der Grosse, das Papsttum und Byzanz: die Begründung des karolingischen Kaisertums, Sigmaringen F. Dvornik, Le schisme de Photius: histoire et légende, Παρίσι F. Dvornik, Byzantium and the Roman Primacy, Ν. Υόρκη Η. Fuhrmann, Das frühmittelalterliche Papsttum und die Konstantinische Schenkung, Settimane di Studio del Centro Italiano sull'alto Medioevo 20 (1973), J. Gay, L'Italie méridionale et l'empire byzantin depuis l'avènement de Basile 1er jusqu'à la prise de Bari par les Normands ( ), I-II, Παρίσι 1904 (ανατύπωση Ν. Υόρκη χ.χ). L.M. Hartmann, Geschichte Italiens im Mittelalter, I-IV, Gotha R. Holtzmann, Geschichte der Sächsischen Kaiserzeit ( ), Μόναχο "1979. J. Laudage, Orio der Grosse ( ): eine Biographie, Regensburg R.J. Loenertz, Constitutum Constantini. Destination, destinataires, auteur, date, Aevum 48 (1974), T.C. Lounghis, Les ambassades byzantines en Occident depuis la fondation des états barbares jusqu'aux Croisades ( ), Αθήνα T.Κ. Αουγγής, Δοκίμιο για την κοινωνική εξέλιξη στη διάρκεια των λεγόμενων «σκοτεινών αιώνων» ( ), Αθήνα Τ.Κ. Αουγγής, Η Βυζαντινή κυριαρχία στην Ιταλία. Από το θάνατο του Μ. Θεοδοσίου ώς την άλωση του Μπάρι ( μ.χ.), Αθήνα T.C. Lounghis, Die Slawen und Ungarn innerhalb der "begrenzten Oekumene" der Makedonenkaiser, Byzantium and its Neighbours, Bechyne 1990, T.C. Lounghis, Die byzantinische Ideologie der "begrenzten Ökumene" und die römische Frage im ausgehenden 10. Jh., Byzantinoslavica 56 (1995), D.H. Miller, Byzantine-Papal Relations during the Pontificate of Paul I: Confirmation and Completion of the Roman Revolution in the Eight Century, Byzantinische Zeitschrift 68 (1975), W. Ohnsorge, Abendland und Byzanz, Darmstadt W. Ohnsorge, Konstantinopel und der Okzident, Darmstadt W. Ohnsorge, Ost-Rom und der Westen, Darmstadt W. Ullmann, Kurze Geschichte des Papsttums im Mittelalter, Βερολίνο-Ν. Υόρκη. 117

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 12 Ενδέκατος Αιώνας (α μισό): Βασίλειος Β Βουλγαροκτόνος (976-1025) Κων/νος Η (1025-1028) - Ρωμανός Γ Αργυρός (1028-1034) - Μιχαήλ Δ Παφλαγών (1034-1041) - Μιχαήλ Ε Καλαφάτης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 13 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 13 Ο Ενδέκατος Αιώνας (β μισό) - Το τέλος της Μακεδονικής Δυναστείας: Θεοδώρα Πορφυρογέννητος (1055-1056) - Μιχαήλ Ϛ Στρατιωτικός (1056-1057) Δυναστεία Δουκών και Κομνηνών (1057-1185):

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 10 O Δέκατος Αιώνας (α μισό): Λέων Ϛ Σοφός (886-912) - Αλέξανδρος Α (912-913) Κων/νος Ζ Πορφυρογέννητος 913-959 (Ρωμανός Α Λεκαπηνός 920-944) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

5. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ

5. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ 5. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις /φράσεις (τρεις περισσεύουν): αυτοκράτορας, διπλωματία,

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175)

3.3. Η ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της 3.4 Η συγκρότηση της ρωμαϊκής πολιτείας Res publica (σελ.170-αρχή 175) Λατινική ορολογία για τις Ενότητες της Ρωμαϊκής Ιστορίας Plebes (171) = 1. οι πληβείοι (= αρχικά όσοι δεν ήταν πατρίκιοι, αργότερα όσοι δεν ήταν πατρίκιοι ούτε ιππείς). 2. το πλήθος, ο όχλος. Senatus (171,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΘΡΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗ ΦΩΤΙΟΥ Α' Τήν εποχή της παντοδυναμίας του Καίσαρα Βάρδα, δ όποιος ην δλος τα τής βασιλείας έπιτροπενων και διοικών 1, ο βυζαντινός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 9 Ο Ένατος Αιώνας: Νικηφόρος Α (802-811) - Μιχαήλ Α Ραγκαβές (811-813) Λέων Ε Αρμένιος (813-820) - Φρυγική Δυναστεία (ή του Αμορίου) 820-867: Μιχαήλ Β Τραυλός (820-829) - Θεόφιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 15 Ο Δωδέκατος Αιώνας (β μέρος): Δυναστεία Αγγέλων: Ισαάκιος Β Άγγελος (1185-1195) - Αλέξιος Γ Άγγελος (1195-1203) - Ισαάκιος Β και Αλέξιος Δ Άγγελοι (1203-1204) - Αλέξιος Ε Μούρτζουφλος

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Τα Πανεπιστίμια του Βυζαντίου Οι Βυζαντινοί έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, παρ' όλο που στην αυτοκρατορία υπήρχαν πολλοί αναλφάβητοι. Γενικά στο Βυζάντιο η παιδεία δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 4 Ο Πέμπτος Αιώνας (β' μισό) 457-518: Λέων Α' (457-474) Ζήνων (474-491) - Αναστάσιος (491-518) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός σκοπός της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε. ΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης με εκείνα της στήλης. Δύο στοιχεία της στήλης περισσεύουν. 1. Γαληνοτάτη Δημοκρατία 2. Ουγενότοι 3. Όθων 4. Ιωάννης ατάτζης 5. Διαφωτισμός α. γία Ρωμαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος

ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ, φιλόλογος ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ Η ιδέα των σταυροφοριών (σύμφωνα με επικρατέστερη άποψη) ήταν ξένη τότε στο Βυζάντιο. Η ιδέα των σταυροφοριών γεννιέται στη Δυτική Ευρώπη τον 11 ο αι., Οι αιτίες α. Η αναβίωση της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΔΥΤΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ 7ΟΣ-11ΟΣ ΑΙΩΝΑΣ Ήδη περίπου από τα µέσα του 6ου αιώνα, και συγκεκριµένα µετά τον θάνατο του Ιουστινιανού Α (527-65), η κατάσταση στη Δύση δεν ήταν πολύ ευχάριστη για το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου

3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι. α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου 3. Μιχαήλ Η' και Ανδρόνικος Β' Παλαιολόγοι α. Η εξωτερική πολιτική του Μιχαήλ Η' Παλαιολόγου Στόχοι: Ο Μιχαήλ Η' (1261-1282) έπρεπε: να αντιμετωπίσει την επιθετικότητα των Λατίνων και να αποκαταστήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 5 Ο Έκτος Αιώνας και η Δυναστεία του Ιουστινιανού (518-610): Ιουστίνος Α (518-527) - Ιουστινιανός Α (α μέρος: 527-548) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 6 Ιουστινιανός Α (β μέρος: 548-565) Διάδοχοι Ιουστινιανού: Ιουστίνος Β (565-578) Τιβέριος (578-582) Μαυρίκιος (582-602) - Φωκάς (602-610) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 8 Ο Όγδοος Αιώνας Δυναστεία Ισαύρων (717-820): Λέων Γ (717-741) Κων/νος Ε (741-775) Λέων Δ (775-780) Κων/νος Ϛ (780-792) - Ειρήνη η Αθηναία (797-802) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων Φύλλο εργασίας 1. «Αυτό το έτος (Α.Μ. 6177=691 μ.χ.) ο Ιουστινιανός από ανοησία έλυσε την ειρήνη, την οποία είχε συνομολογήσει με τον (Χαλίφη) Abd al

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: Σύρμα Ν. Γεωργία ΤΑΞΗ Β 1 EIKONOMAXIA Α Περίοδος ( 726 έως 780 ) Β Περίοδος ( 813 έως 843 ) Διαμάχη γύρω από το θέμα των ιερών εικόνων, η οποία εξελίχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Progress in Lombard Italy at the End of the Seventh Century, Porphyrogenitus Ltd, Camberley, Surrey 2010, σσ. Χ+138 (ΙSBN 1 871328 18 7)

Progress in Lombard Italy at the End of the Seventh Century, Porphyrogenitus Ltd, Camberley, Surrey 2010, σσ. Χ+138 (ΙSBN 1 871328 18 7) P. An t o n o p o u l o s, The Reign of Cunincpert. Saga, Reality, Stability and Progress in Lombard Italy at the End of the Seventh Century, Porphyrogenitus Ltd, Camberley, Surrey 2010, σσ. Χ+138 (ΙSBN

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου

Η αιώνια πόλη. Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Η αιώνια πόλη Γιορταμάκης Μανώλης Β1 Γυμνασίου Σήμερα, η Ρώμη είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας, της ομώνυμης επαρχίας και μία από τις ιστορικότερες πόλεις της Ευρώπης και κατατάσσεται 6 η σε πληθυσμό ( μετά

Διαβάστε περισσότερα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα

Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα Δημήτρης Σπυρόπουλος Το χρονικό κατάρρευσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 1025-1461 μ.χ. Λευκή σελίδα http://www.lefkiselida.gr Αυτό το κείμενο που δημοσιεύεται από τις εκδόσεις «Λευκή σελίδα», προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες.

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από έξι (6) σελίδες. ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:... ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΥΠΟΓΡΑΦΗ:... ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Διάρκεια: 2 ώρες Τάξη : Β Γυμνασίου Ημερ.: 04/06/2014 Ονοματεπώνυμο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή...9. Η πολιτική ζωή... 11 Το αυτοκρατορικό αξίωμα...16 Οι δήμοι...23 Η διοίκηση...24 Η δικαιοσύνη...26 Η βυζαντινή διπλωματία...

Εισαγωγή...9. Η πολιτική ζωή... 11 Το αυτοκρατορικό αξίωμα...16 Οι δήμοι...23 Η διοίκηση...24 Η δικαιοσύνη...26 Η βυζαντινή διπλωματία... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή....9 Η πολιτική ζωή............................. 11 Το αυτοκρατορικό αξίωμα....16 Οι δήμοι....23 Η διοίκηση....24 Η δικαιοσύνη....26 Η βυζαντινή διπλωματία....29 Προσωπικότητες....33

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006,

Χρήστος Κηπουρός Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Θράκη 2006, 1 Κεμαλικότεροι του Κεμάλ Copyright 2006 Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Εικόνα εξώφυλλου: Αναμνηστική φωτογραφία με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο στην Ξάνθη. Στο μέσον ο τότε

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις

Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610 641). Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις. Α] Ερωτήσεις Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 1 ο : Από το θάνατο του Ιουστινιανού ως την αποκατάσταση των εικόνων & τη συνθήκη του Βερντέν Ενότητα 1.2. Η βασιλεία του Ηρακλείου (610

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη».

ανάπτυξη του εργατικού κινήματος) εργατικής ιδεολογίας στη χώρα.» προσφύγων στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη». Α1. α. Σχολικό βιβλίο σελίδα 77: «Οι επαναστάτες προκήρυξαν όπως ονομάστηκαν.» και «Οι Ορεινοί απαρτίστηκαν και των πλοιοκτητών.» β. Σχολικό βιβλίο σελίδα 46: «Η κατάσταση αυτή (=η αργή ανάπτυξη του εργατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Το Βυζάντιο απέναντι στην Ευρώπη και το αυθυπόστατο της Δύσης (7ος - 8ος αιώνας)

Το Βυζάντιο απέναντι στην Ευρώπη και το αυθυπόστατο της Δύσης (7ος - 8ος αιώνας) Το Βυζάντιο απέναντι στην Ευρώπη και το αυθυπόστατο της Δύσης (7ος - 8ος αιώνας) Μαρία Λεονισίνη Δόκιμη Ερευνήτρια στο ΙΒΕ/ΕΙΕ α εδάφη της Δύσης που είχαν κατακτηθεί επί Ιουστινιανού Α' (527-565) δεν διατηρήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη

Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη Θέματα Ιστορίας Α Λυκείου από όλη την ύλη 1. Σημασία του Νείλου για την οικονομία της Αιγύπτου. Σελ. 21. Προσοχή στο παράθεμα της ίδιας σελίδας. 2. Κοινωνική οργάνωση στην αρχαία Αίγυπτο. Σελ. 22 3. Πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327 An t h o n y Ka l d e l l i s St e p h a n o s Efthymiadis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 284 1355 A.D. A Contribution to the Social History of the Byzantine Province, Verlag der Österreichischen

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Θ.Α. ΑΜΕΛΙ ΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Β Γυµνασίου ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ένα από τα πιο βασικά προβλήµατα προκλήσεις που έχει να αντιµετωπίσει ο καθηγητής που διδάσκει το

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α. Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΣΛΑΒΩΝ Α Αγγελική Παπαγεωργίου Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Συγγράμματα: Γ. Κάτσοβσκα-Μαλιγκούδη, Οι Σλάβοι των Βαλκανίων, Εισαγωγή στην ιστορία και στον πολιτισμό τους,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1: Εικονομαχία (727-843) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα