Η αμφισβήτηση της αποικιοκρατίας σε κυπριακά πεζογραφήματα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η αμφισβήτηση της αποικιοκρατίας σε κυπριακά πεζογραφήματα"

Transcript

1 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA Η αμφισβήτηση της αποικιοκρατίας σε κυπριακά πεζογραφήματα Μαρία Ηροδότου The contestation of colonialism in Cypriot prose writings: This paper examines the way in which two prose writings of Cyprus challenge the colonial thought and domination during a specific historical moment, i.e. while the armed struggle against the British colonial rule is being fought. It begins with a general introduction to the theme of challenging colonialism and then focuses on the examination of two specific literary works: Liberty Street-Death Stop (Kastaniotes, 1997) by Sophocles Lazarou and My Brother the Traitor (Kalendis, 2003) by Kostas Giorgallides. The aim of this examination is to add the paradigm of the Cyprus colonial experience to the general universal experience of colonialism. Today an increasing number of critics accept the view that the colonial experience is to a great extent a textual experience as well. Consequently, literary works can play a vital role in projecting contesting meanings, which are embedded in the colonial experience (rulers oppressed, dominance resistance, terrorism heroism, nationalism postnationalism, etc). Εισαγωγή Στο κείμενο αυτό θα εξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο δύο κυπριακά πεζογραφήματα αμφισβητούν την αποικιοκρατική σκέψη και κυριαρχία σε μια δεδο μένη ιστορική στιγμή την εποχή που διεξάγεται ο ένοπλος αγώνας εναντίον των Άγγλων. Θα αρχίσουμε με μια γενική εισαγωγή στο θέμα της αμφισβήτησης της αποικιοκρατίας και στη συνέχεια θα επικεντρωθούμε στην εξέταση των συγκε κριμένων πεζογραφημάτων: του Σοφοκλή Λαζάρου Οδός Ελευθερίας-Στάση Θανάτου (Καστανιώτη, 19972) και του Κώστα Γιωργαλλίδη Ο Αδερφός μου ο Προδότης (Καλέντης, 2003). Κύριος σκοπός μας είναι η ένταξη της κυπριακής εμπειρίας μέσα στο γενικότερο παγκόσμιο πλαίσιο. Σήμερα όλο και περισσότεροι κριτικοί δέχονται την άποψη ότι η αποικιοκρα - τι κή εμπειρία είναι σε μεγάλο βαθμό και κειμενική εμπειρία. Κατά συνέπεια, η λογοτε χνία μπορεί να παίξει πρωταρχικό ρόλο στο να προβάλει τις αντι μαχό με νες έννοιες που εμπεριέχονται στην εμπειρία της αποικιοκρατίας prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 573 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

2 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ (κυρίαρχος κατα πιε σμένος, επιβολή αντίσταση, τρομοκρατία ηρωισμός, εθνικισμός μετεθνικισμός, κ.ο.κ.). 1 Ήταν αναπόφευκτο ότι η αποικιοκρατία δε θα διαρκούσε για πάντα και ότι κάποτε θα έφτανε το τέλος της. Με την πάροδο του χρόνου δημιούργησε η ίδια τις συνθήκες απο-νομιμοποίησής της (Boehmer, 1995:105). Η παρακμή της είχε γίνει φανερή πολύ πριν καταργηθεί, αφού ο δυτικός πολιτισμός δεν μπορούσε να λύσει τα προβλήματα που ο ίδιος δημιουργούσε και αναγκαζόταν να βασίζεται σε τεχνάσματα και απάτες 2 για να διατηρήσει την επιβολή του. Με την αρχή του 20ού αιώνα η αποδυνάμωση των αυτοκρατοριών ήταν πια βέβαιη και τα απελευθερωτικά κινήματα σ όλο τον κόσμο είχαν εξαπλωθεί. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι υπονόμευσαν οριστικά την ορθολογική βάση της ύπαρξης των αυτοκρατοριών, γεγονός που σήμανε και το οριστικό τους τέλος. Στις μεν αποικίες άρχισαν να εκδηλώνονται εξεγέρσεις στις δε μητροπόλεις κινήσεις αβεβαιότητας και πανικού. 3 Οι εξεγέρσεις δεν ήταν ξαφνικές. Όλοι σχεδόν οι αποικιοκρατούμενοι λαοί χρειάστηκε να περάσουν από διάφορα στάδια συνειδητοποίησης πριν αντιδράσουν ή πριν ξεσηκωθούν εναντίον των κατακτητών τους και η αντίστασή τους πήρε διάφορες μορφές ανάλογα με το ιστορικό τους παρελθόν και ανάλογα με την επίδραση που αναμφίβολα η ίδια η αποικιοκρατία είχε στη διαμόρφωση της εθνικής τους ταυτότητας. Αλλά και μεταξύ των αποικιοκρατούμενων ομάδων της ίδιας χώρας παρατηρούνται διαφορές στη στάση, τον τρόπο αντίστασης και τις προσδοκίες τους αναφορικά με το τι θα ακολουθούσε μετά την απελευθέρωσή τους. Τις περισσότερες φορές πριν καταλήξουν σε βίαιη σύγκρουση ή σε ένοπλους αγώνες εφάρμοσαν άλλες μορφές μεμονωμένης ή μαζικής διαμαρτυρίας. 4 Η μορφή αντίστασης που ακολουθούσαν εξαρτήθηκε από το σύστημα διακυβέρνησης που είχε η κάθε κοινωνία πριν την αποικιοκρατία και από τις αλλαγές που επέβαλαν οι αποικιοκράτες. Σε χώρες της Αφρικής και της Νότιας Ασίας π.χ., όπου οι αγροτικές κοινωνίες καταπιέζονταν από τον ανώτατο άρχοντα (βασιλιά, λόρδο, φεουδάρχη, κ.λπ) και από την άρχουσα τάξη (ευγενείς, φεουδάρχες, αριστοκρατία) οι αγρότες είχαν ήδη αναπτύξει κάποιους μηχανισμούς αντίστασης για λόγους Ο πρώτος ο οποίος υποστήριξε τη θέση ότι η κατάκτηση της Ανατολής από τη Δύση ήταν αρχικά μια κειμενική κατάκτηση, ήταν ο Edward Said στο σημαντικό του έργο Orientalism (19781). Άλλος σημαντικός κριτικός ο οποίος υποστηρίζει την πολιτική προσέγγιση της λογοτεχνίας και το σημαντικό της ρόλο για την κατανόηση πολιτικών και πολιτιστικών φαινομένων είναι ο Fredric Jameson. (Bλέπε βιβλιογραφικά στοιχεία στη βιβλιογραφία.) Η γεμάτη πάθος διαπίστωση εκφράστηκε από τον Aime Cesaire (1972). Βλέπε Loomba (1998: 184). Για μια σύντομη αναφορά τόσο στην κειμενική αντίδραση των μητροπόλεων κυρίως της βρετανικής όταν γίνονται εμφανείς οι επικείμενες εξεγέρσεις των αποικιών, όσο και των ίδιων των αποικιών, βλέπε Boehmer (1995:99 137). Ο Michael Adas π.χ. εξετάζει και αναλύει τις διάφορες μορφές αντίστασης, από την απλή διαμαρτυρία (π.χ., παράπονα και διαμαρτυρία στους τοπικούς διοικητές, μικροκλοπές, σύρσιμο ποδιών, μεταναστεύσεις, επέκταση της ληστείας στις επαρχίες, κ.ο.κ.) μέχρι τη γενική παθητική αντίσταση και τελικά την ένοπλη σύγκρουση (1992:89 134). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 574 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

3 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA Από την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως μετά τις Συμφωνίες Ζυρίχης Λονδίνου. οικονομικής επιβίωσης (Adas, 1992:90 91). 5 Η χρονική διάρκεια της αποικιοκρατίας και η εισαγωγή της τεχνολογίας έκαναν τη σύγκρουση αποικιοκρατών και αποικιοκρατούμενων βίαιη. Παρά τις διαφορές που παρατηρήθηκαν στις μορφές αντίστασης των διάφορων λαών, αυτό που αποτελεί γενική διαπίστωση είναι ότι μεγάλο ρόλο στους αντιαποικιοκρατικούς αγώνες έπαιξε ο εθνικισμός και οι πνευματικοί άνθρωποι του κάθε τόπου, οι οποίοι μέσα από το γράψιμό τους προσπάθησαν, αφενός μεν να υπονομεύσουν την υπεροχή των αποικιοκρατών και να διακόψουν το μονοπώλιο των δικών τους κειμένων, αφετέρου δε να ανακτήσουν και να προβάλουν τη δική τους κουλτούρα και στη συνέχεια να κηρύξουν τον απελευθερωτικό τους αγώνα. Η κειμενική αυτή διαδικασία προηγήθηκε της πολιτικής. Έτσι την εποχή που αρχίζει η κατάργηση της αποικιοκρατίας εμφανίζονται δύο μορφές λόγου (discourse) σε αντιπαράθεση όσον αφορά την αποικιοκρατική εμπειρία η μία μορφή στη μητρόπολη και η άλλη στις αποικίες. Αυτό δεν απέκλεισε όμως και την εμφάνιση διαλόγου και αλληλεπίδρασης των δύο. Δεν είναι τυχαίο π.χ. το γεγονός ότι την ίδια εποχή εμφανίζεται το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων μοντερνιστών 5 O Michael Adas όπως αναφέρθηκε πιο πάνω αναλύει διάφορες μορφές αντίστασης οι οποίες εκδηλώθηκαν σε χώρες της Αφρικής και Νότιας Ασίας και επικεντρώνεται στην Μπούρμα και Ιάβα (1992:89 134). Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αγροτικές κοινωνίες δεν χαρακτηρίζονταν πάντοτε από τις δύο ακραίες καταστάσεις, δηλ. από παθητικότητα (όπως γενικευμένα τους καταλόγιζαν οι κοινωνικοί επιστήμονες) ή από βίαιες συγκρούσεις, αλλά ότι είχαν αναπτύξει κάποιες ενδιάμεσες μορφές αντίστασης που πολλές φορές παραμένουν άγνωστες, γιατί τόσο οι αρχές που προϋπήρχαν, όσο και οι αποικιακές αρχές, δεν τις κατέγραφαν και οι κοινωνικοί επιστήμονες τις θεωρούσαν ως άμυνα των αγροτών παρά ως αντίσταση (ό.π., ). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 575 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

4 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ συγγραφέων για τον πριμιτιβισμό (primitivism) και τη μυθική δομή, γεγονός που συμπίπτει με τη στροφή των εθνικιστών στο παρελθόν και στις πολιτιστικές τους ρίζες (Boehmer, 1995:99 101). 6 Ο εθνικισμός συνδέθηκε με την ιδέα του έθνους το οποίο κατά τον Benedick Andersons αποτελεί μια φαντασιακή κοινότητα ( an imagined Community ), αφού οι άνθρωποι που το αποτελούν παρόλο που μπορεί να μην έχουν συναντηθεί ποτέ τους, ούτε να έχουν κοινά ενδιαφέροντα ή αντιλήψεις, έχουν κοι νούς δεσμούς, έχουν την αίσθηση του συνανήκειν. Φαντάζονται ότι αποτελούν μια πολιτική κοινότητα, εγγενώς οριοθετημένη και ταυτόχρονα κυρίαρχη (Άντερσον, 1997:26). Οι δεσμοί αυτοί δημιουργήθηκαν ακόμη και σε περιπτώσεις που δεν υπάρχει κοινή γλώσσα και είναι τόσο δυνατοί που εξασφαλίζουν τη συνοχή του έθνους. Η έννοια του έθνους παρέχει στα άτομα μια βαθιά οριζόντια συντροφική σχέση ένα αίσθημα της αδελφότητας που οδηγεί εκατομμύρια ανθρώπους να είναι πρόθυμοι να δίνουν τη ζωή τους για τόσο περιορισμένες φαντασιώσεις (Άντερσον, 1997:28). Όλοι οι αντιαποικιοκρατικοί αγώνες διεξάγονται εν ονόματι του έθνους. Τόσο η αντίληψη του έθνους, όσο και ο εθνικισμός και κατά συνέπεια οι ιδέες των απελευθερωτικών κινημάτων, πιστεύεται ότι προήλθαν από την Ευρώπη. Η θέση αυτή αμφισβητείται σήμερα από πολλούς οι οποίοι πιστεύουν ότι δεν ανταποκρίνεται απόλυτα στην πραγματικότητα. Ερμηνεύουν τον εθνικισμό ως είναι ένα κράμα δανεισμών όχι μόνο από τη Δύση (την αποικιοκρατική δύναμη) αλλά και από τη διαφορετικότητα της τοπικής αποικιοκρατούμενης πραγματικότητας. 7 O Partha Chatterjee, για παράδειγμα, απομακρύνεται από τη θέση του Anderson, αντιπροτείνοντας τη θέση ότι ο εθνικισμός προήλθε από μια διαδικασία ανταλλαγής ιδεολογικών και πολιτικών στοιχείων και στη συνέχεια έγινε το φίλτρο μέσα από το οποίο φιλτραρίστηκαν οι δυτικές ιδέες. Κάνει δε ένα διαχωρισμό του εθνικισμού σε πολιτικό και πολιτιστικό εθνικισμό. Ο πρώτος είναι αυτός που υποκινεί σε αγώνα εναντίον της αποικιοκρατικής δύναμης, ενώ ο δεύτερος είναι εκείνος που δίνει τη δυνατότητα στον αποικιοκρατούμενο να διαμορφώσει μια πολιτιστική ταυτότητα που προβάλλει τη διαφορετικότητα και την αυτονομία του. Ο πρώτος βασίζεται στην υλική πραγματικότητα (οικονομία, επιστήμη, τεχνολογία), ενώ ο δεύτερος στην πνευματική (θρησκεία, έθιμα, οικογένεια). Τελικά όσο περισσότερο οι αποικιοκρατούμενοι μιμούνται τη Δύση, τόσο περισσότερο νοιώθουν την ανάγκη να προστατεύσουν τον πολιτιστικό εθνικισμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο πολιτισμός τους έμεινε ανεπηρέαστος ή στατικός. Αντίθετα, ο εθνικισμός εντείνει την προσπάθεια της δημιουργίας μιας κουλτούρας που να είναι μεν μοντέρνα 6 7 Η Ε. Boehmer επισημαίνει επίσης ότι η αλληλεπίδρασή τους φαίνεται και στο ότι οι μεν Ευρωπαίοι αρχίζουν να αναγνωρίζουν και τον Άλλο στο έργο τους, οι δε αποικιοκρατούμενοι οικειοποιούνται ευρωπαϊκά λογοτεχνικά είδη και συμβολισμούς για να εκφράσουν την πολιτιστική τους ταυτότητα (1995:102). Για την αναφορά στη γνώμη αυτή που διατυπώθηκε από τoν Partha Chatterjee, βλέπε Loomba (1998:189). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 576 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

5 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA αλλά ταυτόχρονα να μην είναι δυτική. Καταλήγει ότι τελικά το έθνος κυριαρχεί ακόμη και όταν μια χώρα είναι αποικιοκρατούμενη. Επομένως ο εθνικισμός ο οποίος γίνεται η κινητήρια αντιαποικιοκρατική δύναμη δεν είναι μια μίμηση των δυτικών ιδεών αλλά και η δύναμη που ορίζει τη διαφορά από τη Δύση (Loomba, 1998: ). Εδώ βρίσκουμε και τη δύναμη της γλώσσας και κατ επέκταση της λογοτεχνίας (και κάθε πνευματικού πολιτιστικού δημιουργήματος) γιατί λειτουργούν με δύο τρόπους (όπως υποστήριξε και ο Partha Chatterjee): πρώτον γίνονται τα μέσα που προβάλλουν την πολιτιστική ταυτότητα, προστατεύοντας την ιδιαιτερότητα (διατηρούν π.χ., την ελληνικότητα, ινδικότητα) και δεύτερον αμφισβητούν τη νομιμότητα της αποικιοκρατίας, γινόμενα το μέσο της υποκίνησης του αντιαποικιοκρατικού αγώνα, αποκτώντας έτσι πολιτική σημα σία. Ο Fredric Jameson μάλιστα προτείνει ότι η πολιτική προσέγγιση και ερμηνεία των λογοτεχνικών κειμένων πρέπει να έχει την προτεραιότητα σε σύγκριση με οποιεσδήποτε άλλες σύγχρονες προσεγγίσεις. Θεωρεί ότι η λογοτεχνία είναι μια κοινωνικά συμβολική πράξη (Jameson, 2001:33). Η σημασία της λογοτεχνίας για την εξέταση πολιτικών και πολιτιστικών φαινομένων κερδίζει διαρκώς έδαφος. 8 Η στάση απέναντι στον αποικιοκράτη και την κουλτούρα του δεν είναι πάντοτε ενιαία και ομοιόμορφη. Υπάρχει π.χ. η στάση της απόλυτης απόρριψης (στάση που υιοθέτησε π.χ., ο προικισμένος Ινδός ηγέτης Gandhi) και η στάση της μερι κής αποδοχής (που υιοθέτησε ο επίσης Ινδός ηγέτης Nehru). Η απόρριψη της πρώτης τάσης πηγάζει από την πεποίθηση ότι ο δυτικός πολιτισμός είναι ματερια λιστικός και άρα είναι καλύτερη η ντόπια δική τους κουλτούρα επειδή είναι περισσότερο πνευματική. Η δεύτερη στάση ζητά την επιστροφή στο παρελθόν λόγω παροντικής ανάγκης με σκοπό όχι να αναβιώσει το παρελθόν αλλά να διαμορφωθεί ξανά (Loomba, 1998:195). Στη δεύτερη περίπτωση χρειάζεται η εθνική μνήμη για να κινήσει τη διαδικασία ώστε να επιτευχθεί η πολιτιστική αναγνώριση και πολιτική ανεξαρτησία από την αποικιοκρατική κυριαρχία. Αυτή η προσπάθεια διαρκεί και πολύ μετά την επίτευξη της ανεξαρτησίας, γιατί η ανεξαρτησία ποτέ δεν είναι απόλυτη. Πώς όμως επαναδομείται το παρελθόν και μάλιστα αυτό που έχει σχέση με μια βίαιη σύγκρουση; Όπως υποστηρίζει και ο μυθιστοριογράφος George Lamming: η εμπειρία της αποικιοκρατίας είναι μια ζωντανή εμπειρία στη συνείδηση των ανθρώπων που την έζησαν. Είναι μια συνεχιζόμενη ψυχική εμπειρία που πρέπει να αντιμετωπιστεί και να συνεχίζει να αντιμετωπίζεται ακόμη και μετά το τέλος της αποικιοκρατίας. 9 Τα άτομα συντηρούν τις μνήμες από το παρελθόν 8 9 Βλέπε λεπτομέρειες στο κεφάλαιο Postcolonial Literatures της Leela Gandhi (1998: ). Τhe colonial experience is a live experience in the consciousness of these people. The experience is a continuing psychic experience that has to be dealt with and will have to be dealt with long after the actual colonial situation ends. (Η υπογράμμιση δική του.) Το παράθεμα από Loomba (1998: 185). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 577 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

6 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ αλλά τις αναπαράγουν κάτω από την επήρεια του παρόντος και ανάλογα με την ατομική τους παροντική δράση. 10 Πιο σημαντικά όμως, οι ατομικές μνήμες λειτουργούν μέσα σε ένα συλλογικό πλαίσιο. Επομένως το παρελθόν δεν μπορεί να αναπα ραχθεί ακριβώς όπως ήταν. Αυτό όμως δε μειώνει τη σημασία της ιστορικής μνήμης γιατί μέσα από αυτή διαιωνίζεται η εθνική και πολιτιστική ταυτότητα (Halbwachs, 1992:47). Η επαναδόμηση του παρελθόντος γίνεται επιλεκτικά μέσα από ένα κράμα ιστοριών. Η επιλογή τόσο στιγμών θριάμβου/επιτυχίας όσο και στιγμών οδύνης είναι απαραίτητη. Σε αυτή την προσπάθεια οι συγγραφείς παρουσιάζουν μια διπλή διαδικασία απόκλισης και σύγκλισης: Δηλ. από τη μια απομακρύνονται από τους αποικιοκρατικούς ορισμούς, υπερβαίνοντας τα όρια του αποικιοκρα τικού λόγου, και από την άλλη τους προσεγγίζουν, δανειζόμενοι ορισμούς, ιδεολογικές, γλωσσικές, κειμενικές και άλλες μορφές (Boehmer, 1995: 106) με σκοπό να την υπονομεύσουν, χρησιμοποιώντας τα δικά της όπλα. Αυτή τη διαδικασία θα δούμε και μέσα από τα έργα που θα εξεταστούν στη συνέχεια. Η αμφισβήτηση της αποικιοκρατίας σε κυπριακά πεζογραφήματα Η αντίσταση και ο απελευθερωτικός αγώνας των Κυπρίων εναντίον των Άγγλων ( ) απετέλεσε θέμα αρκετών λογοτεχνικών έργων. Τα έργα που γράφτηκαν όμως κατά τη διάρκεια του αγώνα ή αμέσως μετά την ανεξαρτησία είναι πολύ λιγότερα αριθμητικά σε σύγκριση με τα έργα που γράφτηκαν πρόσφατα και τα οποία έχουν είτε ως κύριο είτε ως ένα από τα κεντρικά θέματα τον αγώνα αυτό. Στην πρώτη ομάδα ο αγώνας είναι μια βιωμένη μαρτυρία που εκφράζεται άμεσα (ή πολύ κοντά) με τα γεγονότα, ενώ στη δεύτερη ομάδα τα γεγονότα ανακαλούνται στη μνήμη από κάποια χρονική απόσταση. Η αύξηση της έκδοσης έργων που ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία επιβεβαιώνει την άποψη του E. Said ότι οι επικλήσεις του παρελθόντος αποτελούν μια από τις συνηθέστερες μεθόδους ερμηνείας του παρόντος, κυρίως όταν παρελθόν και παρόν αλληλοδιαποτίζονται, αλληλοεξυπακούονται και συνυπάρχουν (1996:29 30). Η επιστροφή στο παρελθόν και μάλιστα στην αποικιοκρατική σκηνή είναι μια διαδικασία κατανόησης του τραυματικού παρόντος (Bhabha, 1994:63). Επιβεβαιώνεται ακόμη η άποψη του Lamming (που αναφέραμε πιο πάνω) ότι η εμπειρία της αποικιοκρατίας είναι μια ζωντανή εμπειρία στη συνείδηση και στην ψυχή των ανθρώπων που την έζησαν. Αυτές οι γνώμες ισχύουν απόλυτα στην περίπτωση της Κύπρου γιατί η ανεξαρτησία ήταν σχετική και ό,τι ακολούθησε ήταν το ίδιο τραυματικό με το παρελθόν. Στην εργασία αυτή θα εξετάσουμε δύο πεζογραφήματα τα οποία επικεντρώνονται στον ένοπλο αγώνα κατά των Άγγλων και στην καταγραφή της κουλτούρας του 10 Οι νέοι π.χ. κρατούν από το παρελθόν ό,τι σχετίζεται με την παροντική τους δράση, ενώ οι μεγαλύτεροι σε ηλικία των οποίων η δράση είναι πολύ περιορισμένη ή ανύπαρκτη στο παρόν, γυρίζουν στο παρελθόν κρατώντας το σχεδόν αναλλοίωτο (Halbwachs, 1992:47). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 578 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

7 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA τρόμου στο διάστημα θανάτου. 11 Μέσα από την εξέταση αυτή θα συσχετιστεί η κυπριακή εμπειρία με το γενικό πλαίσιο της αμφισβήτησης της αποικιοκρατίας, όπως το είδαμε πιο πάνω. Τα δύο λογοτεχνικά κείμενα που έχουν επιλεγεί είναι το αφήγημα του Σοφοκλή Λαζάρου Οδός Ελευθερίας-Στάση Θανάτου (Καστανιώτη, 19972) και το μυθιστόρημα του Κώστα Γιωργαλλίδη Ο Αδερφός μου ο Προδότης (Καλέντης, 2003). Το πρώτο είναι μια βιωμένη μαρτυρία η αφήγηση της οποίας γίνεται αμέσως μετά τα γεγονότα και επομένως η ιστορική μνήμη είναι πρόσφατη, ενώ το δεύτερο παρουσιάζει μυθοποιημένες εμπειρίες από μεγαλύτερη χρονική απόσταση. Η προσέγγιση των συγκεκριμένων έργων στο θέμα της αποικιοκρατίας και της αμφισβήτησής της συνάδει με τις προσεγγίσεις άλλων Κυπρίων λογοτεχνών και μπορούν να θεωρηθούν ως συνέχεια της άμεσης ή έμμεσης απάντησης που έδωσαν προγενέστερα έργα στις αποικιοκρατικές θέσεις (με κύριο εκφραστή των αποικιοκρατικών θέσεων το Lawrence Durrell στο Bitter Lemons), όπως π.χ., η νουβέλα Κλειστές Πόρτες του Κώστα Μόντη, το πεζογράφημα Στα Συρματοπλέγματα της Σκλαβιάς του Πολύβιου Νικολάου, 12 κ.ά. Στο πεζογράφημα του Σοφοκλή Λαζάρου Οδός Ελευθερίας-Στάση Θανάτου (Καστανιώτη, 19972) 13 γίνεται φανερός ο τρόπος αντιμετώπισης της αποικιοκρατίας όχι μόνο από τον τίτλο αλλά και από την αφιέρωση, που είναι: Σ αυτούς που βασανίστηκαν και κράτησαν ως το τέλος. Μια μαρτυρία πόσο υπέφερε ο κόσμος του νησιού και συνάμα μια διαμαρτυρία. Ο συγγραφέας συμπεριλαμβάνει ένα πρόλογο στον οποίο τονίζει ότι το έργο του είναι ένα ντοκουμέντο γιατί, αφενός μεν βασίζεται σε βιωμένες προσωπικές εμπειρίες (όταν συνελήφθηκε και βασανίστηκε από τους Άγγλους ανακριτές και Τούρκους επικουρικούς το Σεπτέμβριο του 1958), αφετέρου δε γιατί αποτελείται από μια σύνθεση αληθινών, ματωμένων γεγονότων (1997:9). Εκφράζει την πεποίθηση ότι για να γραφτεί η ιστορία ενός τόπου χρειάζεται αυτός που τη γράφει να είναι ένας από τους πρωταγωνιστές της κάποιος που τη βίωσε: 11 Η έκφραση είναι δανεισμένη από τον τίτλο σχετικής μελέτης του Michael Taussig (1992: ). Είναι αξιοπρόσεκτο ότι παρόμοιο τίτλο έδωσε στο υπό εξέταση μυθιστόρημά του ο Σοφοκλής Λαζάρου, γεγονός που φέρνει κοντά δύο διαφορετικά παραδείγματα αποικιοκρατικής εμπειρίας και αντίστασης σ αυτή. 12 Ανάλυση των έργων αυτών και άλλων παρεμφερών κάναμε σε προηγούμενες ανακοινώσεις σε Συνέδρια οι οποίες δημοσιεύτηκαν ή έχουν υποβληθεί για δημοσίευση. Π.χ., εξετάστηκαν κατ αντιπαράθεση τα έργα Bitter Lemons του L. Durrell και Κλειστές Πόρτες του Κ. Μόντη. Σε άλλη ανακοίνωση εξετάστηκε συγκριτικά η ανατροπή της αποικιοκρατικής σκέψης μέσα από τα έργα Κλειστές Πόρτες του Κ. Μόντη, Ο Καπετάν Γιαννάκης του Ξάνθου Λυσιώτη, Στα Συρματοπλέγματα της Σκλαβιάς του Πολύβιου Νικολάου (Ζήτα, Σίγμα, Ρω) και Αριθμός αντί Άνθρωπος του Γιάννη Σταυρινού Οικονομίδη. (Βλέπε λεπτομερή στοιχεία στη βιβλιογραφία.) Θα πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι τα έργα των Durrell και Πολύβιου Νικολάου γράφτηκαν την ίδια χρονική περίοδο και απηχούν τις θέσεις και των δύο πλευρών (αποικιοκρατών και αποικιοκρατούμενων) όπως ήταν διαδεδομένες τότε. 13 Το κείμενο στην πρώτη του μορφή γράφτηκε το καλοκαίρι του Ξαναδουλεύτηκε πριν την έκδοσή του το Ο συγγραφέας παραδέχεται ότι η μικρή χρονική απόσταση γραφής του βιβλίου και των γεγονότων του περιεχομένου, καθώς επίσης και η ωμότητα που τα χαρακτήριζε, βάρυναν το έργο λογοτεχνικά, γι αυτό το ξαναδούλεψε στη δεύτερη έκδοση. prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 579 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

8 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ Η Ιστορία θα ρθει αργά όταν πει να καταπιαστεί μαζί τους. Καμιά φορά δεν τα ανιστορεί όπως πρέπει. Ν ανιστορήσεις τέτοια πράγματα χρειάζεσαι αυθεντι κές εμπειρίες, να χεις περάσει από βασανιστήρια και κελιά. Τι μπορεί να γράψει ένας ξεπουλιασμένος του σπουδαστηρίου; Τι μπορεί να ξέρει απ αυτά τα πράγματα που αρρωσταίνουν τη φαντασία και δημιουργούν νυχτερινούς εφιάλτες; Κι ύστερα ποιος λέει πως θα ενδιαφερθεί η Ιστορία; [...] Μπορεί, όταν θα γαλήνευε ο τόπος, να ρχόταν καμιά Αρχή και να λεγε πως στ αλήθεια γίνηκαν εδώ πράματα φρικτά, εδώ γράφτηκε η Ιστορία του νησιού με τα μαρτύρια και τον πόνο. Γι αυτό πρέπει να γίνει μουσείο ή να βαζαν στο μουσείο ένα κελί. Μπορεί όμως να μην το καναν, γιατί αυτοί που θα πιαναν τις Αρχές δε θα χαν περάσει από δω, μπορεί αυτά τα κελιά να μην υπήρχαν (Λαζάρου, 1997:83). Παρόλο που η οπτική γωνία του θέματος είναι υποκειμενική, επιλέγεται η τριτοπρόσωπη αφήγηση για να μετριαστεί η υποκειμενικότητα και να προσδοθεί στο κείμενο μια αποστασιοποίηση και αντικειμενικότητα. Αυτή η επιλογή δίνει επίσης στο συγγραφέα τη δυνατότητα να ασχοληθεί αναλυτικά με το θέμα του θανάτου. Γίνεται δηλ. μια προσπάθεια προσέγγισης του θέματος της αποικιοκρατίας από μια εσωτερική, ψυχολογική σκοπιά περισσότερο παρά από την εξωτερική, ιστορικοπολιτική. Ολόκληρο το αφήγημα είναι ένας εσωτερικός μονόλογος, μια συνειδησιακή ροή, που διαρκεί βασικά μια νύχτα. Η έμφαση δίνεται στα συναισθήματα, στις σκέψεις και τις εσωτερικές συγκρούσεις του πρωταγωνιστή μετά τα βασανιστήρια στα οποία υποβλήθηκε στο ανακριτήριο και τα οποία του συνέτριψαν το σώμα αλλά όχι την ψυχή. Από την αρχή του πεζογραφήματος η αίσθηση του κινδύνου είναι διάχυτη παντού. Οι κάτοικοι βρίσκονται σε μια κατάσταση πολιορκίας με τα στρατιωτικά καμιόνια και τους ένοπλους στρατιώτες να εισβάλλουν στα σπίτια, να κάνουν συλλήψεις, να επιβάλλουν κατ οίκον περιορισμούς ( curfiew ) εξ αιτίας της δράσης της ΕΟΚΑ. Τόσο ο λαός ως σύνολο, όσο και το άτομο χάνουν την ατομική αξιοπρέπεια και ασφάλεια, αφού το ίδιo τους το σπίτι ακυρώνεται ως χώρος καταφυγής και θεωρούνται από το κράτος ως εχθροί. Η κατάσταση αυτή προσεγγίζεται από την ηθική, ψυχολογική της διάσταση και συνδέεται με την έννοια της εθνικής αξιοπρέπειας. Ταράχτηκε, ένιωσε μέσα του ντροπή και θυμό. Μπροστά στα μάτια του ρεζιλευόταν ο λαός του, έτρεχε λαφιασμένος ο λαός του, ο λαός του έτρεχε λαφιασμένος, ο φτωχός λαός εύκολα φοβάται, τον έμαθαν να φοβάται, να φοβάται. Τώρα ήταν κάτι παραπάνω, ήταν ο θάνατος. Ήξεραν πως οι Εγγλέζοι σκοτώνουν, ήξεραν πως πίσω τους ήταν ο θάνατος κι έτρεχαν να σωθούν. Παίρνω απάνω μου είπε το ξέπλυμα τούτου του λεκέ. Εγώ είμαι ο λαός μου και η πατρίδα μου (Λαζάρου, 1997:140). Ο αφηγητής παρακολουθεί από κοντά την τύχη του πρωταγωνιστή, Ορέστη, 14 σε όλα τα στάδια της περιπέτειάς του: τη σύλληψή του, τη μεταφορά του από τους στρατιώτες στους ανακριτές, τη συστηματική ανάκριση και κακοποίησή του από τους ειδικούς ανακριτές του Ειδικού Κλάδου (Special Branch), το θάνατό του. 14 Ο πρωταγωνιστής ήταν τομεάρχης της Σολιάς και τώρα στέλεχος της ΕΟΚΑ στην Πάφο, όπου δρούσε με άλλο ψευδώνυμο το ψευδώνυμο Μίλτος (Λαζάρου, 1997:25, 49). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 580 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

9 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA Όλο το έργο είναι μια προβολή των βασανιστηρίων στα οποία υποβλήθηκε ο πρωτα γωνιστής του έργου και μια εξωτερίκευση των ψυχικών και πνευματικών του καταστάσεων κάτω από την επήρεια αυτών των βασανιστηρίων, μέσα σ ένα χώρο θανάτου που είναι το κελί. Τα (συν)αισθήματα του πόνου και του φόβου έρχονται σε σύγκρουση με τη λογική και το σκοπό του αγώνα. Η κατάσταση του απόλυτου φόβου οδηγεί στην απόλυτη μοναξιά, αφού ο βασανιζόμενος πρέπει να τα αντιμετω πίσει όλα μόνος του μέσα στα κελιά των βασανιστηρίων. 15 Οι αναμνήσεις του πρωταγωνιστή ζωντανεύουν στιγμές από το παρελθόν του και μάλιστα αναμνήσεις του έρωτα και της αγάπης διακόπτουν την ωμότητα των βασανιστηρίων και τους αφόρητους πόνους, με αποτέλεσμα να δρουν ως μέσο αντοχής (Λαζάρου, 1997:93 94). Το άτομο καταφέρνει να αποκτήσει μια ηθική, εσωτερική ελευθερία παρά τη σωματική βία που υφίσταται. Η διαδικασία μέχρι την απόκτηση της ηθικής ελευθερίας είναι επώδυνη, γιατί ο Άνθρωπος γεννημένος ελεύθερος παλεύει με την Ανάγκη και το δικαίωμα της επιλογής. Την επιλογή του την κάνει συνειδητά, γνωρίζοντας ότι τον οδηγεί σε αδιέξοδο. Το αδιέξοδο και η σύγκρουση με τον εαυτό του το κάνουν ένα πρόσωπο τραγικό, όμοιο με την Αντιγόνη του Σοφοκλή (Λαζάρου, 1997:90 91). Ο συγγραφέας στο θέμα αυτό μας δίνει δύο αντιθετικές στάσεις. Η μια είναι η στάση του πρωταγωνιστή, ο οποίος επιλέγει συνειδητά να μην ομολογήσει στους ανακριτές και βασανιστές του όσα ξέρει, για να μη βάλει σε κίνδυνο τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Από φόβο μάλιστα μήπως δεν αντέξει προκαλεί ο ίδιος το θάνατό του. Η δεύτερη είναι η στάση του ανώνυμου φυλακισμένου στο διπλανό κελί, ο οποίος (νεαρό παιδί) δεν άντεξε τα βασανιστήρια και ομολόγησε όσα ήξερε. Βασανίζεται από τύψεις για την αδυναμία του και από τη γνώση ότι προκάλεσε κακό έστω και παρά τη θέλησή του. Μια τρίτη μορφή προδοσίας απορρίπτεται χωρίς μεγάλη σκέψη. Είναι η προδοσία που γίνεται από αντάρτες για να αποφύγουν την τιμωρία μετά από λάθη που έκαναν λόγω αδυναμίας του χαρακτήρα τους. 16 Το αποτέλεσμα όμως της προδοσίας για την ΕΟΚΑ είναι το ίδιο. Ο Λαζάρου μας δημιουργεί το δίλημμα αν υπάρχουν ελαφρυντικά για διαφορετικές μορφές προδοσίας. 15 Γιατί τούτος ο φόβος; αναρωτήθηκε. Κι όμως το ξέρει, θα τον ξαναπιάσει τούτος ο φόβος. Ο φόβος όλη νύχτα ανέτρεπε τη λογική του. Ο φόβος ανέτρεπε κάθε λογική, σκεφτόταν. Γιατί η ζωή κάθεται σ ένα διαρκή υποσυνείδητο φόβο. Η ζωή είναι ένας φόβος. Ο άνθρωπος γεννιέται με την κραυγή του φόβου και πεθαίνει με το ρόγχο του φόβου [...]. Γιατί τόσος φόβος μέσα σε τόσο πόνο, Θε μου; Και ξαφνικά ένιωσε μόνος, κατάμονος. Μέσα στο κελί και στο σκοτάδι του και κάτω από τις απειλές των φωνών ένιωθε ξένος. Χειρότερα ένιωθε ένας εξόριστος χωρίς βεβαιότητα και ασφάλεια (Λαζάρου, 1997: ). 16 Ο συγγραφέας παρουσιάζει την περίπτωση ενός αντάρτη που δημιούργησε ερωτικές σχέσεις με μια γυναίκα σε σπίτι που φιλοξενούσε και προστάτευε αντάρτες. Αυτό αποτελούσε παραβίαση των εντολών, γιατί δημιουργούσε κακή φήμη με κίνδυνο οι οικογένειες να σταματούσαν τη φιλοξενία και κάλυψη των ανταρτών. Η εντολή ήταν να εκτελούνται οι παραβάτες. Ο αντάρτης για να αποφύγει την τιμωρία πρόδωσε τους πρώην συναγωνιστές του (Λαζάρου, 1997:53 54). Ο Λαζάρου δεν μας δίνει την πιο καταδικαστέα μορφή προδοσίας, όπως είναι το παράδειγμα της προδοσίας του Αργύρη στο μυθιστόρημα του Γιωργαλλίδη που θα δούμε πιο κάτω. Ο Αργύρης έγινε συνεργάτης των Άγγλων και πρόδινε συστηματικά με σκοπό το προσωπικό κέρδος και όφελος. prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 581 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

10 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ Εκτός από τον άνθρωπο, το κελί ως χώρος θανάτου, αποκτά καινούρια έννοια. Γίνεται ο μάρτυρας της ιστορίας του Αγώνα. Από τη μια είναι ο χώρος απομόνωσης, σιωπής και αποκλεισμού από τον έξω κόσμο και από την άλλη είναι ο χώρος που θα αποτυπώσει και θα μαρτυρήσει προς τα έξω (με τα μικρά σημάδια που άφησαν οι κρατούμενοι) τι έγινε. Ο χώρος αυτός του θανάτου και το χρονικό διάστημα που ζει/υπάρχει σ αυτό ο κρατούμενος, γίνεται ο κατ εξοχήν ο χώρος της μεταμόρφωσης και της νέας ζωής (Taussig, 1992:136). Ο κρατούμενος είναι σε μια κατάσταση ύπαρξης και ανυπαρξίας, μεταξύ του συνειδητού και του ασυνείδητου, στο βάθος του θανάτου και στο ύψος του ιδανικού. Βρισκόμενος σε μια κατάσταση λιποθυμίας, λόγω της σωματικής κακοποίησης στην οποία υποβλήθηκε, σε στιγμές που συνέρχεται, αφήνει τη συνείδησή του να λειτουργεί και να εξωτερικεύει την ιδεολογία του αγώνα. Σε καμιά φάση του μαρτυρίου του μέσα στα ανακριτήρια και το κελί δεν αμφισβητεί τον Αγώνα και τον σκοπό του, ούτε την τακτική που ακολουθείται για την επίτευξη του σκοπού αυτού. Αντίθετα, μέσα από τη λειτουργία της μνήμης φέρνει τα πάντα στο μυαλό του και καταλήγει να εξιδανικεύει ακόμη περισσότερο τόσο τους αγωνιστές που είναι όλοι πολύ νέοι ακόμη και παι διά όσο και τον Αγώνα τον ίδιο. Δικαιολογεί τη στάση αυτή ως αποτέλεσμα της παιδείας που αποκτούσαν στα σχολεία, της ιστορικής τους μνήμης, της μεγάλης αγάπης για την πατρίδα τους, καθώς επίσης και της αίσθησης του χρέους για την ελευθερία της ανθρωπότητας. 17 Γι αυτούς τους λόγους το άτομο, υπερβαίνοντας το φόβο του θανάτου, το σωματικό πόνο και τον εγκλεισμό του στον ασφυκτικό χώρο του κελιού, αποκτά μια εσωτερική και ηθική ελευθερία. Η όλη διαδικασία ήταν συνέπεια της σχέσης του ατόμου με τον Άλλο. Στη δεδομένη ιστορική στιγμή τον Άλλο αποτελούν οι εχθροί του έθνους, οι Άγγλοι και οι συνεργάτες τους Τούρκοι. Οι Άγγλοι είναι οι μισητοί εχθροί (κυρίως στρατιώτες, ανακριτές, βασανιστές) είναι ο κατακτητής εναντίον του οποίου αγωνίζονται από χρέος προς την πατρίδα. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσες καταστάσεις ή σχέσεις όσον αφορά τους Άγγλους. Αντίθετα η σχέση με τους Τούρκους είναι περισσότερο πολύπλοκη και σε πολλές περιπτώσεις έχει αντιστραφεί. Τώρα οι Τούρκοι επικουρικοί γίνονται ένα με τους Άγγλους αποικιοκράτες ή ακόμη και οι εκτελεστές των καταπιεστικών μέτρων που εκείνοι επιβάλλουν (Λαζάρου, 1993: 16, 22). Η αντιστροφή της θέσης των Τούρκων γίνεται φανερή στο πρόσωπο του Αχμέτη και του Αλή, που ενώ σ όλη τους τη ζωή δούλευαν για τους Έλληνες τώρα δουλεύουν για τους Άγγλους ως εχθροί των Ελλήνων (Λαζάρου, 1997:23 24, 47). Το ίδιο γίνεται με πολλούς άλλους Τούρκους που υπηρετούν ως επικουρικοί αστυνομικοί, ως δεσμοφύλακες στα κρατητήρια και τις φυλακές ή ακόμη και ως βασανιστές. Ο αφηγητής αναλύει το ρόλο των Τούρκων επικουρικών καθώς επίσης και τον τρόπο που χρησιμοποιήθηκαν από τους Άγγλους, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το διακοινοτικό διχασμό και σύγκρουση (Λαζάρου, 1997:41). Εξαίρεση στη 17 Οι αντιλήψεις αυτές εκφράζονται σ όλο το έργο. Ρητά εκφράζονται στις σελίδες: 109, 125, 142, 152 (Λαζάρου, 1997). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 582 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

11 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA γενικευμένη εικόνα των Τούρκων ως συνεργατών των αποικιοκρατών αποτελεί ο Ραματάν, ο οποίος εκδηλώνει κάποια αισθήματα φιλίας και ανθρωπιάς, καθώς επίσης ένα αίσθημα ενοχής για όσα γίνονταν σε βάρος των Ελλήνων (Λαζάρου, 1997: ). Το ίδιο ανθρώπινη είναι η αντίδραση και ενέργεια της Τουρκάλας της καντίνας, η οποία αγνοεί τον Άγγλο ανακριτή που περιμένει τον καφέ του για να δώσει με κίνδυνο της δικής της σωματικής ακεραιότητας λίγο νερό στο μισοπεθαμένο πρωταγωνιστή. Παρόμοια προσέγγιση της αποικιοκρατίας γίνεται στο μυθιστόρημα του Κώστα Γιωργαλλίδη Ο Αδερφός μου ο Προδότης (Καλέντης, 2003). Ο αφηγητής μέσα από τη μνήμη γυρίζει στη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ και συγκεκριμένα στη χρονιά του Η αφιέρωση του έργου υπαινίσσεται, αφενός μεν μια ρεαλιστική βάση, αφετέρου δε τη σύνδεση παρόντος παρελθόντος. 18 Ο αγωνιστής Νικόλαος Πέτρου Γιάγκου της αφιέρωσης θυμίζει το μυθιστορηματικό χαρακτήρα και αγωνιστή της ΕΟΚΑ Ορέστη (και αλλού Άτρωτο ) του οποίου η δράση και το μαρτυρικό τέλος προκαλούν την υπέρβασή του από τα πλαίσια του ρεαλιστικού και γήινου και την ανάληψή του στη σφαίρα του ηρωικού και ιδεατού. Παράλληλα η σύλληψη, ο βασανισμός και ο θάνατός του από τους Άγγλους και Τούρκους βασανιστές πυροδοτούν μια αλυσίδα γεγονότων που γίνονται αφορμή να αποκαλυφθούν πολλά για ανθρώπους που άμεσα ή έμμεσα συνδέονται με τη δράση της ΕΟΚΑ και το ρόλο τους στα γεγονότα της εποχής. Ο αγώνας προβάλλεται από μια εξωτερική προοπτική (σχέσεις με τον Άλλο : Άγγλους Τούρκους) και από μια εσωτερική προοπτική (σχέσεις με το Εμείς : διαφορετικές στάσεις ανάμεσα στους Έλληνες). Έτσι ενώ στο έργο του Λαζάρου κυριαρχεί ο εσωτερικός μονόλογος και προβάλλεται η ηθική διάσταση του Αγώνα, σ αυτό το έργο υπάρχει εξωτερική πλοκή και πλήθος χαρακτήρων που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές στάσεις κατά τη διάρκεια του αντιαποικιοκρατικού αγώνα και επομένως η έμφαση δίνεται στην ιστορικο-πολιτική του διάσταση. Η εξωτερική διάσταση του Αγώνα, δηλ. οι σχέσεις με τον αποικιοκράτη Άλλο, τη δεδομένη ιστορική στιγμή της ένοπλης σύγκρουσης παρουσιάζονται γενικευμένα ως εχθρικές. Υπάρχουν Έλληνες που εξακολουθούν να εργάζονται στην αγγλική διοίκηση ως υπάλληλοι σε αποικιακά γραφεία (όπως ο αφηγητής και ο αδερφός του). Μερικοί έχουν καλές σχέσεις μαζί τους, γιατί έτσι εξασφαλίζουν μια καλή και μόνιμη κυβερνητική δουλειά, 19 και άλλοι παραμένουν στη θέση τους, 18 Η αφιέρωση γίνεται: Στο συναγωνιστή μου Νικόλαο Πέτρου Γιάγκου, ομαδάρχη της ΕΟΚΑ ( ) και ήρωα της Ζώδιας, που βασανίστηκε και κράτησε ως το τέλος, αφήνοντας την τελευταία του πνοή στα χέρια των Άγγλων και Τούρκων βασανιστών του, και που η σορός του δε βρέθηκε ποτέ. Στον πατέρα μου Γιάννη, στη μάνα μου Ευρυδίκη και στο μεγάλο αδερφό μου Ανδρέα, που έφυγαν πικραμένοι και δεν τους επιτράπηκε να γυρίσουν ούτε ακόμη και να ταφούν στο Τουρκοκατεχόμενο χωριό τους (Γιωργαλλίδης, 2003:8). Η αφιέρωση σε πρόσωπα της οικογένειάς του συνδέει παρελθόν και τραυματικό παρόν. 19 Ο αφηγητής παραδέχεται στο φίλο του Αλέκο: [...] εγώ έχω καλή δουλειά στην κυβέρνηση κι είμαι ευχαριστημένος [...]. Και μάλιστα κυβερνητική και μόνιμη. Κι ο μισθός καλούτσικος και σίγουρος (Γιωργαλλίδης, 2003:11). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 583 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

12 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ γιατί έτσι πιστεύουν ότι μπορούν να δρουν ως μυστικοί πράκτορες, χρησιμοποιώντας αγγλικά έγγραφα που περιείχαν πληροφορίες για καταζητούμενους, για τις κινήσεις του αγγλικού στρατού και τις προγραμματιζόμενες επιχειρήσεις εναντίον της Οργάνωσης. Τις πληροφορίες αυτές τις μεταβιβάζουν στην ΕΟΚΑ (Γιωργαλλίδης, 2003:28). Το αξιοπρόσεκτο είναι ότι ο πολύς κόσμος βλέπει αυτούς που δουλεύουν στην αγγλική διοίκηση ως ανθρώπους που κάνουν μια δουλειά για επιβίωση και όχι ως συνεργάτες του εχθρού. 20 Στο επίπεδο των απλών ανθρώπων, της μεγάλης μάζας του λαού, υπάρχει πλήρης διάσταση και έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ Άγγλων και Ελλήνων. Η καθημερινή ζωή επί αποικιοκρατίας είναι δύσκολη: Η βιοπάλη ήταν σκληρή. Το ψωμί κερδιζόταν με κόπο και μόχθο (Γιωργαλλίδης, 2003:9, 25). Οι κοινωνικές υπηρεσίες και παροχές είναι ανύπαρκτες. 21 Με την έναρξη του αντιαποικιοκρατικού αγώνα οι καταστάσεις γίνονται ακόμη πιο δύσκολες, τα μέτρα που τίθενται σε ισχύ σκληρά και τα βασανιστήρια μεσαιωνικά. Λόγω της σύγκρουσης ο λαός αντιμετωπίζεται από τους Άγγλους με καχυποψία και εχθρική διάθεση. Οι τεταμένες σχέσεις φαίνονται στα περιοριστικά μέτρα που επιβάλλουν, στην κατάργηση των δικαιωμάτων (ατομικών και κοινωνικών), την κατάργηση της πολιτικής ελευθερίας και την επιβολή ειδικών μέτρων για την πάταξη της τρομοκρατίας (κατ οίκον περιορισμοί, κατάργηση της ασυλίας της κατοικίας, έρευνες, συλλήψεις, βασανιστήρια και φυλακίσεις χωρίς δίκη, κ.ο.κ.). Οι Υπηρεσίες Special Branch και Intelligence Service που δημιουργήθηκαν ειδικά για την αντιμετώπιση της εξέγερσης, απέκτησαν ανώτατη εξουσία. Ενώ ο απλός κόσμος δεν είχε επαφή με τους Άγγλους μέχρι τότε, τώρα ένα ειδικό αγγλικό λεξιλόγιο καθιερώθηκε, μπαίνοντας σε καθημερινή χρήση. Ειρωνικά, τώρα έρχονται σε πιο στενή επαφή οι δύο ομάδες αλλά ως δυνάστες και καταπιεσμένοι που ξεσηκώνονται (βασανιστές και βασανιζόμενοι). Έτσι και οι μεν και οι δε ενδιαφέρονται να συγκεντρώσουν όσο περισσότερα στοιχεία μπορούν για τον αντίπαλό τους, χρησιμοποιώντας ακόμη και τη γλώσσα του εχθρού τους, με σκοπό να τον νικήσουν (Γιωργαλλίδης, 2003:40). Όπως σε πολλές άλλες χώρες (π.χ. στην Ινδία του Gandhi) έτσι και στην Κύπρο εκδηλώθηκαν διάφορες μορφές αντίστασης πριν από την ένοπλη σύγκρουση με πιο γενική την παθητική αντίσταση: Ήταν στην έξαρσή της η παθητική αντίσταση, η καμπάνια της Οργάνωσης για μποϊκοτάρισμα των αγγλικών προϊόντων και η ενθάρρυνση και διάδοση των ντόπιων προϊόντων. Ιδιαίτερα των ρουχικών. Είχαν στηθεί ξανά οι αργαλειοί κι άρχισαν να ξαναϋφαίνουν τα λινά και ιδιαίτερα την αλατζιά: εκείνο το χαρακτηριστικό ντόπιο ύφασμα, που παραδοσιακά αποτελούσε τη βασική ενδυμασία για όλες τις ηλικίες, για 20 Λένε για το Νικόδημο, τον Αστυνομικό Διευθυντή της περιοχής: [...] Τα όργανα του νόμου ήταν σεβαστά και είχαν υπόσταση. Τους υπολόγιζε ο κόσμος. Κι ας ήταν διορισμένοι από τους Εγγλέζους, από την αποικιακή κυβέρνηση. Ήταν όμως παιδιά από τα σπλάχνα του κόσμου, δε σήμαινε πως ήταν και οι ίδιοι Εγγλέζοι (Γιωργαλλίδης, 2003:29). 21 Ο Νικόδημος ενώ βρίσκεται στην τρίτη γυμνασίου αναγκάζεται μετά τον ξαφνικό θάνατο του πατέρα του να διακόψει το σχολείο για να γίνει ο προστάτης της οικογένειας (Γιωργαλλίδης, ό.π.: 30 31). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 584 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

13 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA γυναίκες και άντρες, για γέρους και παιδιά. [...] Οι Άγγλοι δεν επέτρεπαν την εισαγωγή άλλων εμπορευμάτων στην Κύπρο. Ήταν η Κύπρος μια σίγουρη κι εξασφαλισμένη αγορά γι αυτούς. Αμπελοχώραφο δικό τους (Γιωργαλλίδης, 2003:19). 22 Μετά την παθητική αντίσταση (ή παράλληλα μ αυτή) ακολουθεί η ένοπλη εξέγερση. Παρατηρείται δηλ. παρόμοια δράση όπως σε διάφορες άλλες αποικίες και κοινός τρόπος αντιμετώπισής τους από τη μητρόπολη. Ο συγγραφέας παραλληλίζει π.χ. τον αγώνα των ανταρτών της Κένυας με τον αγώνα των Κυπρίων και χαρακτηρίζει τους αντάρτες των δύο χωρών ως παράτολμους επαναστάτες. Το Λονδίνο στέλνει τον περιβόητο βασανιστή Λύντον και στις δύο χώρες για την αντιμετώπιση και καταστολή της εξέγερσης (Γιωργαλλίδης, 2003:35). Για τους Άγγλους οι αγώνες αυτοί ήταν τρομοκρατία και οι αντάρτες τρομοκράτες, φανατικοί και αναρχικοί. 23 Ακόμη πιο σκληρά μέτρα και βασανιστήρια εφάρμοσαν στην Αίγυπτο, όπου κατά το Σταύρο (ο οποίος δούλευε για τον αγγλικό στρατό στην Αίγυπτο) στην προσπάθειά τους να κρατήσουν το Σουέζ, γίνονταν απάνθρωποι στους Αιγύπτιους επαναστάτες (Γιωργαλλίδης, 2003:99). Ο συγγραφέας μέσα από το έργο του αντιστρέφει την έννοια της τρομοκρατίας, αποδίδοντάς την στους αποικιοκράτες. Οι Άγγλοι είναι ο εχθρός που παράνομα κατέχει μια ξένη χώρα. Χαρακτηρίζονται ως δυνάστες και κατακτητές που προκειμένου να διατηρήσουν την κυριαρχία τους χρησιμοποιούν τους Τούρκους, οι οποίοι συνεργάζονται μαζί τους με το ρόλο των επικουρικών αστυνομικών και των βασανιστών (όπως ο Φεχμής και ο Μουράτ από τη Λεύκα). Τους φανατίζουν ως εθνική ομάδα με αποτέλεσμα να μετατρέπονται σε ανεξέλεγκτο όχλο που καίει καταστήματα, καταστρέφει περιουσίες και σφάζει κόσμο. 24 Η καταπίεση των ίδιων των Άγγλων επεκτείνεται και στον απλό κόσμο ο οποίος δέχεται τα αντίποινά τους: Ήταν την περίοδο που στο κέντρο της Λευκωσίας πύκνωσαν τα κέρφιου τα διατάγματα για κατ οίκον περιορισμό. Ακριβώς μετά την εξορία του Μακαρίου στις Σεϋχέλλες η Οργάνωση απάντησε με μπαράζ επιθέσεων, ενεδρών, εκρήξεων και εκτελέσεων. Κάθε φορά που γινόταν κάτι πλήρωνε τα σπασμένα η Λευκωσία μέσα από τα τείχη. Εκεί που ήταν και το επίκεντρο της δράσης. Κέρφιου, νυχτερινές επιδρομές σε ώρες ακατάλληλες και σε χρόνο ανύποπτο, ξυλοδαρμοί κι ανθρωπομαζώματα, ήταν οι πρόχειρες αντιδράσεις των Αποικιακών Αρχών (Γιωργαλλίδης, 2003:51). Το αποκορύφωμα της αμφισβήτησης της αγγλικής πολιτιστικής ανωτερότητας επιτυγχάνεται με την παραστατική περιγραφή των βασανιστηρίων στα οποία 22 Ο συγγραφέας δίνει μεγάλη έμφαση στη μορφή αυτή της μαζική αντίστασης (βλέπε σελ. 19 & 64). Η παθητική αντίσταση εφαρμόστηκε σε πολλές χώρες, όπως είδαμε και στην εισαγωγή. 23 Οι χαρακτηρισμοί αυτοί επαναλαμβάνονται και τονίζονται σε όλο το μυθιστόρημα. Βλέπε ενδεικτικά στις σελίδες: 36, 37, 39, 42 44, 93, 100 (Γιωργαλλίδης, 2003). 24 Για το ρόλο των Τούρκων και τις βιαιοπραγίες εναντίον των Ελλήνων, βλέπε π.χ. σελ. 23, 26, 62, (ό.π.). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 585 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

14 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ υποβάλλονται μέχρι θανάτου οι συλληφθέντες αγωνιστές, με την εφαρμογή του απαγχονισμού (όπως π.χ. του Παλληκαρίδη), με το κάψιμο των αγωνιστών που πολεμούν σε κρησφύγετα κ.ο.κ. Ο συγγραφέας υπαινίσσεται ότι οι Άγγλοι, χρησιμοποιώντας το στρατό και την αστυνομία ντύνουν με το μανδύα της νομιμότητας τη δική τους τρομοκρατία. Στην αγγλική προπαγάνδα αντιπροτείνει τη θέση ότι ο αγώνας των Ελληνοκυπρίων δεν ήταν μια τρομοκρατική δράση αλλά ένας απελευθερωτικός αγώνας ότι υπηρετούσαν ένα μεγάλο σκοπό και μια ιερή αποστολή για τη σωτηρία της πατρίδας τους από τον ξένο δυνάστη. Η στάση τους ήταν το αποτέλεσμα ηρωισμού που γι αυτούς ήταν βίωμα. Ήταν ακόμη αποτέλεσμα της ιστορικής τους παράδοσης. 25 Βλέπει το θέμα του ηρωισμού ως ένα θέμα συνυφασμένο με την ελληνική ιστορία. Η ίδια η Ελλάδα γίνεται ένα όραμα για το οποίο αγωνίζονται (Γιωργαλλίδης, 203:114, 197). Αντιστρέφει επίσης τον ισχυρισμό των Άγγλων ότι η εξέγερση ήταν το έργο μερικών φανατισμένων. Το γεγονός ότι οι Άγγλοι εφάρμοζαν τόσο καταπιεστικά μέσα εναντίον ολόκληρου του πληθυσμού αναιρεί τον ισχυρισμό τους αυτό. Ο συγγραφέας τονίζει ότι η ΕΟΚΑ είχε την καθολική υποστήριξη του λαού ανεξάρτητα από κοινωνική τάξη, φύλο, ηλικία. Εκτός από την εξωτερική προοπτική ο Αγώνας προβάλλεται (όπως αναφέρθηκε πιο πάνω) και από μια εσωτερική διάσταση δηλ. σε σχέση με το Εμείς. Ο ίδιος ο τίτλος του μυθιστορήματος έστω και αν ανατρέπεται στο τέλος αφήνει να νοηθεί ότι ο Αγώνας δεν ήταν ενιαίος. Υπήρχαν και οι διαφωνούντες (κομμουνιστές) χωρίς όμως αυτό να σημαίνει προδοσία εναντίον του έθνους. Ο αφηγητής μάς εξηγεί ότι ο αδερφός του θεωρήθηκε από όλους ύποπτος ως προδότης, γιατί ήταν πάντα αντίθετος με την Οργάνωση και ότι από τον καιρό που γύρισε από την Αγγλία, οι κινήσεις του ήταν όλες επιλήψιμες και παρεξηγήσιμες. Εξηγεί: Δεν έχανε την ευκαιρία να υποστηρίζει τις θέσεις των αριστερών. Μερικές φορές, μάλιστα, δε δίσταζε να συζητά στα καφενεία και να αμφισβητεί τον αγώνα. Να κρίνει τις ενέργειες της Οργάνωσης. Ιδιαίτερα εκείνες που είχαν να κάνουν με την τιμωρία μερικών στελεχών της αριστεράς. Μερικών μεμονωμένων μελών ή οπαδών που, στο φανατισμό τους απάνω, ξέφευγαν από τα πλαίσια της απλής πολιτικής διαφωνίας και δημιουργούσαν προσκόμματα στη δράση της Οργάνωσης. Από την πρώτη μέρα που γύρισε στο χωριό δεν έχασε καιρό και δραστηριοποιήθηκε ξανά στις Λαϊκές Οργανώσεις. Βέβαια, τούτο είναι απόλυτο δικαίωμά του και δε θα τον πειράξει κανένας για τα φρονήματά του και για τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Εμείς κάνουμε αγώνα να διώξουμε τον ξένο κατακτητή από τον τόπο μας (Γιωργαλλίδης, 2003:22). Είναι φανερό στο παράθεμα αυτό ότι το Εμείς διασπάται με ιδεολογικά κριτήρια. Στο Εμείς συμπεριλαμβάνονται οι εθνικόφρονες, οι αγωνιστές και οπαδοί της ΕΟΚΑ, ενώ Άλλοι τώρα γίνονται οι αριστεροί και όσοι αντιτίθενται είτε στην αντίσταση, είτε στον τρόπο δράσης που εφαρμοζόταν. Ο τομεάρχης του αφηγητής 25 Ο ηρωισμός των πέντε αγωνιστών στον αχυρώνα αντιπαραβάλλεται με το Χάνι της Γραβιάς (Γιωργαλλίδης, 2003: ). prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 586 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

15 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA προσπαθεί να πείσει ότι τα μέλη της ΕΟΚΑ είναι οι αγωνιστές, οι προστάτες του έθνους και ότι δεν τους απασχολούν οι πολιτικές τοποθετήσεις των αντιφρονούντων, ενώ την ίδια στιγμή αυτοαναιρείται, αφού υποψιάζονται τον αδερφό του αφηγητή ως προδότη επειδή διαφωνούσε με την τακτική της ΕΟΚΑ. Με ένα ανάλογο τρόπο ο αφηγητής αναφέρεται στο φίλο του αδερφού του, τον Αντρέα, ο οποίος ήταν αριστερός και δεν ήταν αναμιγμένος. Ήταν όμως καλός φίλος (Γιωργαλλίδης, 203:55). Το όμως που χρησιμοποιεί κάνει αυτόματα ένα διαχωρισμό. Γενικά υπάρχει μια καχυποψία για τους ανθρώπους που δεν είναι υπέρ της Οργάνωσης. Αφήνονται επίσης να νοηθούν κάποιες ακραίες καταστάσεις όταν υπεισέρχεται υπερβολικός φανατισμός που μπορεί να παρασύρει σε εκτελέσεις ανθρώπων τους οποίους θεωρούσαν προδότες (Γιωργαλλίδης, 2003:84 85, 87). Η σκληρή αυτή στάση υιοθετείται και από τον ίδιο τον Αρχηγό που χαρακτηρίζεται αμείλικτος, σκληρός, άτεγκτος αφού εκτελούσε με παραδειγματική τιμωρία τους προδότες (ό.π.:24). Το θέμα της προδοσίας προβάλλεται σε μεγάλο βαθμό. Ο συγγραφέας όμως διαχωρίζει την πραγματική προδοσία που γίνεται π.χ. από τον Αργύρη το Μαμωνίδη και την πλασματική προδοσία. Όταν δηλ. οι αντάρτες υποψιάζονται κάποιον ως προδότη γιατί δεν τους υποστηρίζει. Ο Αργύρης ο Μαμωνίδης (το όνομα υποδηλώνει αφενός μεν τα τριάκοντα αργύρια της προδοσίας, αφετέρου δε το Μαμωνά, το Θεό του χρυσού και του πλούτου) είναι συστηματικός προδότης, συνεργάτης των Άγγλων, κουκουλοφόρος για προσωπικό κέρδος, ενώ αυτοί που διαφωνούσαν ιδεολογικά με την ΕΟΚΑ δεν ήταν αυτόματα προδότες. Η δεύτερη περίπτωση κρύβει την έλλειψη εμπιστοσύνης και την εσωτερική διάσταση λόγω πολιτικών φρονημάτων. Ο Γιωργαλλίδης μυθοποιεί και ταυτόχρονα απομυθοποιεί τον Αγώνα με τις αντιθετικές στάσεις και έννοιες: του ηρωισμού και της προδοσίας. Παρά τις πολύπλοκες εξωτερικές και εσωτερικές σχέσεις ο Γιωργαλλίδης, όπως και ο Λαζάρου αμφισβητούν την αποικιοκρατία και προβάλλουν τον αγώνα της ΕΟΚΑ ως ένα νόμιμο τρόπο για την ανατροπή της. Επειδή ο σκοπός είναι ιερός δικαιολογούν τη βία ως ένα απαραίτητο μέσο τακτικής. Συμπέρασμα Η εξέταση της αποικιοκρατίας στα δύο πεζογραφήματα δικαιώνει τη θέση του Fredric Jameson ότι η λογοτεχνία είναι μια συμβολικά κοινωνική πράξη και ότι ιδιαίτερα οι λογοτεχνίες των πρώην αποικιοκρατούμενων λαών δίνουν μεγάλη σημασία στην πολιτική διάσταση των θεμάτων τους. Οι συγγραφείς οι οποίοι επιστρέφουν στην αποικιοκρατική σκηνή, χρησιμοποιώντας τη μνήμη, προσπαθούν να υπερασπιστούν το έθνος και την πολιτιστική τους παράδοση. Μέσα από τη γραφή τους προβάλλουν το δικαίωμα να μιλήσουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους και κατ επέκταση να πετύχουν την πολιτική κυριαρχία. Εργάζονται με το λεξιλόγιο ισχύος που δημιούργησε γι αυτούς ο αποικιοκράτης, δημιουργώντας αντιθετικές κατηγορίες εννοιών (Boehmer, 1995:104). Διαλύουν τα prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 587 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

16 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ στερεότυπα εκείνων, δίνοντάς τους ξεχωριστή ταυτότητα και περιεχόμενο. Ό,τι θεωρούνταν κατώτερο και αρνητικό τώρα μετατοπίζεται από το περιθώριο σε μια κεντρική θέση και αποκτά θετικό περιεχόμενο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιστροφή των εννοιών της τρομοκρατίας και του τρομοκράτη. Σύμφωνα με τους συγ γραφείς αυτούς οι αποικιοκρατούμενοι έκαναν ένα νόμιμο αγώνα, εκπληρώνοντας ένα ηθικό χρέος προς την πατρίδα τους και προς την ανθρωπότητα. Οικειοποιούμενοι το λεξιλόγιο και τους ορισμούς των αποικιοκρατών τα αντιστρέφουν. Η τρομοκρατία γίνεται ηρωισμός και υπέρβαση του υποκειμένου για τη σωτηρία της πατρίδας σε μια εποχή που ο τρόμος ανάγεται σε τρόπο ζωής. Η κουλτούρα του τρόμου (όπως και το διάστημα θανάτου) λειτουργεί διπλά και αμφίδρομα. Ο τρόμος λειτουργεί όχι μόνο ως μια ψυχολογική κατάσταση στην οποία υποβάλλονται οι κρατούμενοι αλλά και ως ένα κοινωνικό γεγονός ένα πολιτιστικό δημιούργημα (a cultural construction ) με το οποίο οι αποικιοκράτες επιβάλλουν την κυριαρχία τους στο λαό που θέλουν να κρατήσουν υποταγμένο (Taussig, 1992: , 139). O χώρος θανάτου συμβάλλει στην εδραίωση της εθνικής συνείδησης. Ο πρωταγωνιστής του Σ. Λαζάρου π.χ. εισήλθε σ αυτό το χώρο γιατί πίστευε ότι ήταν ένας αγώνας εθνικής τιμής. Η σιωπή του έγινε η πιο δυνατή φωνή διαμαρτυρίας. Έτσι οι αποικιοκράτες όχι μόνο δεν καταφέρνουν να καταστείλουν την αντίσταση με τα βασανιστήρια αλλά αντίθετα την ενδυναμώνουν. Αναμφίβολα τα έργα αυτά προβάλλουν μια αντίθετη άποψη από την άποψη των αποικιοκρατών, δημιουργώντας ένα αντί-λόγο. Η επιστροφή στο παρελθόν μέσω της μνήμης λειτουργεί ως τρόπος εξήγησης του παρόντος της συγγραφής των έργων που είναι τραυματικό αλλά και ως μια θεραπευτική διαδικασία γιατί επιστρέφει σε καταστάσεις ηρωισμού για την αξιοπρέπεια ή σωτηρία του έθνους. Οι συγγραφείς στην προσπάθειά τους να προβάλουν τη δική τους πλευρά οικειοποιούνται την κυριαρχούσα κουλτούρα και τα σύμβολα του αποικιοκράτη με αποτέλεσμα να πάρουν τη δική του θέση. Αυτό όμως δε μειώνει τη σημασία του έργου τους. Η διαδικασία αυτή είναι κοινή στους συγγραφείς των πρώην αποικιοκρατούμενων λαών. prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 588 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

17 Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΙΚΙΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΕ ΚΥΠΡΙΑΚΑ ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤA Βιβλιογραφία Adas, 1992: Michael Adas, From Avoidance to Confrontation and Comment in Colonialism and Culture by Dirks, Nicholas (editor), Michingan: The University of Michingan Press. Άντερσον, 1997 Μπένεντικ Άντερσον, Φαντασιακές Κοινότητες (Μετάφραση: Π. Χαντζαρούλα) Αθήνα: Εκδόσεις Νεφέλη. Bhabha, 1994 Homi Bhabha, The Location of Culture, London: Roudledge. Boehmer, 1995 Elleke Boehmer, Colonial and Postcolonial Literature, Oxford: Oxford University Press. Γιωργαλλίδης, 2003 Κώστας Γιωργαλλίδης, Ο Αδερφός μου ο Προδότης, Αθήνα: Καλέντης. Ghandhi, 1998 Leela Gandhi, Postcolonial Theory. A Critical Introduction, NSW, Australia: Allen & Unwin. Durell, 1958 Lawrence Durrell, Bitter Lemons, London: Faber and Faber Ltd Ζήτα Σίγμα Ρω (Πολύβιου Νικολάου), χχ Πολύβιου Νικολάου, Στα Συρματοπλέγματα της Σκλαβιάς, Αθήνα, Ηροδότου, (Αδημοσίευτο) Μαρία Ηροδότου, Θέσεις και Αντι-θέσεις: Lawrence Durrell, Bitter Lemons και Κώστα Μόντη, Κλειστές Πόρτες. Ανακοίνωση στο Συνέδριο της Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας με θέμα Hellenic Language, Literature & Culture: The Pre-text, Adelaide: Flinders University, Νοέμβριος 20 22, Ηροδότου, (Υπό δημοσίευση) Μαρία Ηροδότου, Η κειμενική ανατροπή της αποικιοκρατικής σκέψης, Ανακοίνωση στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών με θέμα Ο Ελληνικός Κόσμος ανάμεσα στην εποχή του Διαφωτισμού και στον 20ό αιώνα, Βουκουρέστι, 2 4 Ιουνίου Λαζάρου, 1997 Σοφοκλής Λαζάρου, Οδός Ελευθερίας-Στάση Θανάτου, Αθήνα: Καστανιώτης. Loomba, 1998 Ania Loomba, Colonialism/ Postcolonialism, London & New York: Routledge. Μόντης, 1987 Κώστας Μόντης, Κλειστές Πόρτες, στο Άπαντα Β (Πεζά), Λευκωσία: Ίδρυμα Αναστασίου Γ. Λεβέντη. Σταυρινός Οικονομίδης, 1965 Γιάννης Σταυρινός Οικονομίδης, Αριθμός αντί Άνθρωπος, Λευκωσία. Said, 1995 Edward Said, Orientalism, London: Penguine Books. Said, 1996 Edward Said, Κουλτούρα και Ιμπεριαλισμός, (Μετάφραση: Βανέσσα Λάππα), Αθήνα: Νεφέλη. prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) 589 "Greek Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

18 ΜΑΡΙΑ ΗΡΟΔΟΤΟΥ Taussig, 1992: Michael Taussig, Culture of Terror-Space of Death: Roger Casement s Putumayo Report and the Explanation of Torture in Colonialism and Culture by Dirks, Nicholas (editor), Michingan: The University of Michingan Press. Jameson, 2001: Fredric Jameson, Third World Literature in the Era of Multinational Capitalism in Hardt, Michael & Weeks, Kathi (eds) The Jameson Reader, Oxford: Blackwell. Jameson, 2001:33 60 Fredric Jameson, On Interpretation: Literature as a Socially Symbolic Act in Hardt, Michael & Weeks, Kathi (eds) The Jameson Reader, Oxford: Blackwell. Halbwachs, 1992 Maurice Halbwachs, On Collective Memory, Chicago & London: The University of Chicago Press. Σημ. Η φωτογραφία είναι του Φέλιξ (Ευτύχιος) Γιαξή. Δημοσιεύτηκε στο Σκαπανείς της Κυπριακής Φωτοδημοσιογραφίας, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, Πολιτιστικές Υπηρεσίες, Λευκωσία, 2000, σ prose writings. In E. Close, M. Tsianikas and G. Couvalis (eds.) "Greek 590 Research in Australia: Proceedings of the Sixth Biennial

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120)

Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κωνσταντίνος Θεοτόκης: Η Τιµή και το Χρήµα (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 108-120) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review

ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review Ημερομηνία 20/8/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.culture21century.gr Γιώτα Παπαδημακοπούλου http://www.culture21century.gr/2015/08/book-review_33.html ΣΜΑΡΑΓΔΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ της Άννας Γαλανού - Book review 20

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό!

Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Επιμέλεια-μετάφραση: Αλέξανδρος Νικολόπουλος, Ph.D. Ένα ερωτηματολόγιο που θα σας βοηθήσει να γνωρίσετε καλύτερα τον αγωνιστικό σας εαυτό! Πόσο ψυχολογικά προετοιμασμένος μπορεί να είστε πριν από έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΠΑΡΙΔΗΣ 1933-1958 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ 1955-59 ΣΤΗ ΒΑΒΛΑ

ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΠΑΡΙΔΗΣ 1933-1958 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ 1955-59 ΣΤΗ ΒΑΒΛΑ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΠΑΡΙΔΗΣ 1933-1958 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ 1955-59 ΣΤΗ ΒΑΒΛΑ Γεννήθηκε στην Αναφωτία το 1933 και αποφοίτησε από το δημοτικό σχολείο της γενέτειρας του και μετά από το Εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα

Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα ΥΠΟΠΑΙΘ Εφορεία Αρχαιοτήτων Φλώρινας Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας -ΤΕΕΤ Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2015 Βία και ανεκτικότητα 26.9-31.10.2015 παρουσίαση Παναγιώτα Περδικάρη Χριστίνα Παναγιωτίδου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης

Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης Η ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΕΘΕΑ-ΑΛΦΑ: ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ. Ο κοινωνικός ρόλος της τέχνης ΒΑΣΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ τέχνη επικοινωνία προσωπική ανάπτυξη κοινωνική συνοχή Ο πολιτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;...

Φύλλο εργασίας. (1) Ποια αίτια οδηγούν στη δημιουργία των αποικιών (φαινόμενο αποικιοκρατίας) σύμφωνα με την πηγή;... Κεφάλαιο Τρίτο Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη και στον Κόσμο τον 19ο αιώνα Ενότητα 15 Αποικιοκρατία και αποικιακοί ανταγωνισμοί Φύλλο εργασίας 1. Αφού μελετήσετε τη γραπτή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία»

Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Ελισάβετ Μουτζά(ν) Μαρτινέγκου «Αυτοβιογραφία» Η πρώτη Ελληνίδα συγγραφέας γεννήθηκε στη Ζάκυνθο το 1801 Είχε ιδιαίτερη έφεση στα γράµµατα και κατάφερε να µορφωθεί σχεδόν µόνη της Ξεχωρίζει από τους δασκάλους

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Το κωμικό και η Ποιητική της Ανατροπής Ενότητα 5: Ειρωνικό προσωπείο: το παράδειγμα του Γιάννη Σκαρίμπα Κατερίνα Κωστίου Τμήμα Φιλολογίας ενότητα 5 Ειρωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 2014 Α1. Το έργο του Βιζυηνού χαρακτηρίζεται, μεταξύ των άλλων και για τη θεατρικότητά του. Θα μπορούσαν λοιπόν να επισημανθούν τα ακόλουθα στοιχεία, που είναι κοινά,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικά είδη. Σοβαρό, επίσηµο, τυπικό

Βιογραφικά είδη. Σοβαρό, επίσηµο, τυπικό Βιογραφικά είδη (Βιογραφία, µυθιστορηµατική βιογραφία, αυτοβιογραφία, µυθιστορηµατική αυτοβιογραφία, βιογραφικό σηµείωµα, αυτοβιογραφικό σηµείωµα, αποµνηµονεύµατα, ηµερολόγιο, συστατική επιστολή) Περιεχόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως υποστηρίζει ο συγγραφέας, η ανθρωπιά διαθέτει σήμερα «ανταλλακτική αξία», παρότι ως έννοια αναφέρεται στη βοήθεια που κάποιος προσφέρει στο συνάνθρωπο. Παλαιότερα, εύχρηστος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα