«Το Βυζάντιο, το Ελλαδικό Κράτος και εµείς»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Το Βυζάντιο, το Ελλαδικό Κράτος και εµείς»"

Transcript

1 Παραθέτουµε το κείµενο της οµιλίας της Μαριάννας Κοροµηλά στο Εθνολογικό Μουσείο Θράκης Αγγελική Γιαννακίδου, στις 22/10/2011 «Το Βυζάντιο, το Ελλαδικό Κράτος και εµείς» της Μαριάννας Κοροµηλά Τον Οκτώβριο του 1912, τρεις ηµέρες µετά την είσοδο του ελληνικού στρατού στην Θεσσαλονίκη, ο βυζαντινολόγος Αδαµάντιος Αδαµαντίου (ένας από τους πρωτοπόρους των Βυζαντινών Σπουδών στην Ελλάδα) ζητούσε από την Κυβέρνηση Βενιζέλου την ίδρυση Βυζαντινού Μουσείου στην αλλοτινή µεγαλούπολη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Ογδόντα δύο χρόνια αργότερα, τον Σεπτέµβριο του 1994, µε την ευκαιρία της ιεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, ο Έλληνας πρωθυπουργός εγκαινίαζε την πρώτη αίθουσα του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισµού στην συµπρωτεύουσα. Οι υπόλοιποι χώροι παραδόθηκαν σταδιακά ως το Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισµού ήταν µόλις το δεύτερο βυζαντινό µουσείο της Ελλάδας. Μέχρι το 1994 (και ζητώ συγγνώµη για την παράθεση χρονολογιών και αριθµών, αλλά πιστεύω ότι είναι αδιαµφισβήτητα στοιχεία που δείχνουν ανάγλυφη την εικόνα), µέχρι το 1994 λοιπόν, στην Ελλάδα υπήρχαν 78 αρχαιολογικά µουσεία του ΥΠΠΟΛ και ένα βυζαντινό. Το ποσοστό είναι: 1,29% για το Βυζάντιο έναντι 98,31% για την Αρχαιότητα και την Προϊστορία. Θεωρώ ότι αυτό το µέγεθος αποκαλύπτει την πραγµατική σχέση του ελληνικού κράτους και της ελληνικής κοινωνίας µε το βυζαντινό παρελθόν έστω κι αν, µετά το 1994, αυξήθηκαν τα βυζαντινά µουσεία, οι εκδόσεις µε βυζαντινά θέµατα και το ενδιαφέρον µας για αυτό το άγνωστο και τόσο οικτρά παρεξηγηµένο Βυζάντιο. Αρκεί να ρίξει κανείς µια µατιά στα σχολικά βιβλία για να πιστοποιήσει την παχυλή αµάθεια, την εθνική απέχθεια, τις πολλαπλές διαστρεβλώσεις και, στην καλύτερη περίπτωση, την αµηχανία, που διακατέχει ακόµα την επίσηµη παιδεία για την σχέση της Ελλάδας µε το βυζαντινό παρελθόν της. Πριν βουτήξουµε στα ιδεολογικά βάθη του οθωνικού Βασιλείου για να ανιχνεύσουµε τη ρίζα του αντιβυζαντινού συνδρόµου, θέλω να επισηµάνω ότι αυτό το µοναδικό Βυζαντινό Μουσείο (που ιδρύθηκε στην Αθήνα και όχι στη Θεσσαλονίκη το 1930) ονοµάστηκε «Βυζαντινόν και Χριστιανικόν Μουσείον». Σαν να ήθελαν, προβάλλοντας τον χριστιανικό χαρα- 1

2 κτήρα του, να δικαιολογήσουν την ύπαρξή του. Αλλά δεν ήταν ούτε καν αυτό. Η ονοµασία του Μουσείου εξέφραζε απόλυτα την κυρίαρχη αντίληψη όσων ένιωθαν σεβασµό για το Βυζάντιο. Το νέο Μουσείο έπρεπε να έχει ως κύριο άξονα τον Χριστιανισµό (να είναι, δηλαδή, ένα µουσείο προβολής της εκκλησιαστικής τέχνης και ιστορίας). Εξάλλου, ο πρώτος διευθυντής του Μουσείου (ο Γεώργιος Σωτηρίου) δεν ήταν βυζαντινολόγος ούτε καν ιστορικός ή αρχαιολόγος, αλλά θεολόγος. Αφού, λοιπόν, η Ελλάδα χρειάστηκε έναν αιώνα για να αποκτήσει ένα Βυζαντινό Μουσείο, το παρέδωσε στα χέρια ενός πολύ µορφωµένου ανθρώπου, ο οποίος έκανε και σηµαντικές ανασκαφές, προερχόταν όµως από έναν κλάδο άσχετο µε την ιστορική επιστήµη. Η σύγχυση ανάµεσα στη θεολογία και την βυζαντινολογία ή, για να το πω πιο ωµά: η οικειοποίηση της βυζαντινής παράδοσης από τους θεολογικούς κι εκκλησιαστικούς κύκλους µάς αποµάκρυνε ακόµα πιο πολύ από αυτό καθεαυτό το Βυζάντιο, µε αποτέλεσµα την δηµιουργία νέων διαστρεβλώσεων, την κατασκευή νέων ιδεολογηµάτων και την βαθύτερη διάσπαση της ελληνικής κοινωνίας σε οπισθοδροµικούς «φίλους» και προοδευτικούς «εχθρούς» του Βυζαντίου. Και οι δύο πλευρές προσπάθησαν να καθιερώσουν την δική τους εικόνα, την δική τους αλήθεια για το Βυζάντιο. Μέσα σε αυτές τις δύο καθιερωµένες πλέον «αλήθειες», µε αρκετές επεξεργασίες που προστέθηκαν έκτοτε, κινούνται και οι δικές µας απόψεις για όλο αυτό το θέµα. Ανάµεσα σε αυτά τα δύο στρατόπεδα, υπάρχουν άλλα δύο τµήµατα της ελληνικής κοινωνίας. Αφενός η µικρή οµάδα των επιστηµόνων που, δυστυχώς, για πολλούς λόγους, δεν έχει καταφέρει να συνδεθεί µε την κοινωνία (τουλάχιστον, µέχρι πρόσφατα). Αφετέρου, η µεγάλη και ακαθόριστη οµάδα των άσχετων. Αυτών που γενικά δεν ενδιαφέρονται, δεν διαβάζουν δεν ασχολούνται, δεν σκέπτονται. Είναι η µεγάλη µάζα των «βαθειά νυχτωµένων». Πολλοί όµως από αυτούς, επιτρέπουν στον εαυτό τους να εκφράζεται µε την άνεση και την αυθάδεια του αµαθούς ή (ακόµα χειρότερα) του ηµιµαθούς. Για να διασκεδάσουµε, θα σας διαβάσω δύο αποσπάσµατα από ένα άρθρο δηµοσιευµένο σε περιοδικό µεγάλης κυκλοφορίας. Το υπογράφουν δύο κυρίες (η Τζίνα Πιτσούλη και η Λιάνα Αλεξανδρή) στο περιοδικό Ένα (που δεν κυκλοφορεί πια). Το διάλεξα από την πλουσιότατη συλλογή µου επειδή η ηµεροµηνία έκδοσης είναι 23 Οκτωβρίου του Σαν αύριο, δηλαδή, πριν από ακριβώς 25 χρόνια. Ακόµα δεν είχε αρχίσει η µόδα του σπα, της σάουνας, του χαµάµ και των λοιπών σχετικών. Οι δύο κυρίες γράφουν ένα πολυσέλιδο άρθρο µε τίτλο «Χαµάµ» και υπότιτλο «Ατµοί και αρώµατα από την Ανατολή». ίπλα, ο υπέρτιτλος εξηγεί: «Οι Ρωµαίοι το 2

3 παρέδωσαν στους Άραβες µε το όνοµα θέρµαι. Εκείνοι το µετονόµασαν χαµάµ και το διατήρησαν µέσα στο χρόνο. Τώρα, η ύση το ανακαλύπτει ξανά ως ατµόλουτρο». Στο άρθρο µας λένε ότι: «Τα χαµάµ στη Θεσσαλονίκη ήταν µια παλιά συνήθεια για τον µουσουλµανικό πληθυσµό της πόλης κι αργότερα, µετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, για τους Έλληνες πρόσφυγες. Οι Μακεδόνες όµως δεν υιοθέτησαν ποτέ αυτή τη συνήθεια»!!!!! εν θα σας διαβάσω άλλους µαργαρίτες. Για τις κυρίες τα χαµάµ της Θεσσαλονίκης ήτανε «µουσουλµανικά» κι όχι οθωµανικά. Αλλά το παρακάτω απόσπασµα δίνει την πλήρη σύγχυση των κυριών, που διαµορφώνουν την κοινή γνώµη. Ακούστε: «Αλλά και στο Βυζάντιο είχαµε χαµάµ στη Θεσσαλονίκη. Υπάρχει µνεία για τα βυζαντινά λουτρά στην Άνω Πόλη» («µνεία» προφανώς εννοούν ότι βρέθηκε ένα βυζαντινό λουτρό αυτό, βέβαια, δεν λέγεται µνεία). Αλλά η συνέχεια είναι πολύ χειρότερη: «Υπάρχει µνεία (λοιπόν) για τα βυζαντινά λουτρά στην Άνω Πόλη, ακριβή αντίγραφα των τουρκικών χαµάµ ενώ είναι βέβαιο ότι λουτρά µε ατµούς χρησιµοποιούσαν και οι Ρωµαίοι και οι αρχαίοι Έλληνες». Όλα τακτοποιηµένα σε ένα πλήρες ιστορικό χάος. Τα βυζαντινά λουτρά είναι ακριβή αντίγραφα των τουρκικών χαµάµ, µας διαβεβαιώνουν οι δύο δηµοσιογράφοι σε αυτό το µνηµείο της ενηµέρωσης. Αυτές οι κυρίες ανήκουν στην πολυπληθή οµάδα των άσχετων, που κατάπιαν τα σχολικά διδάγµατα σαν ρετσινόλαδο και τα αναµασούν, τα ανακυκλώνουν, τα διανθίζουν, τα διαδίδουν, για να τα µηρυκάσουν και οι νεότερες γενιές. Εφόσον η επίσηµη άποψη της πολιτείας µέχρι το 1994 εκφραζόταν µε το ένα και µοναδικό Βυζαντινό Μουσείο, θα ήθελα να επιστρέψουµε για λίγο εκεί. Γιατί ακόµα κι αυτό το µοναδικό µουσείο οφείλει την ίδρυσή του σε δύο συγκυριακούς παράγοντες, οι οποίοι λειτούργησαν πιεστικά για να επιβληθούν στην πολιτική βούληση του κράτους. Ο πρώτος παράγοντας είναι η πρωτοβουλία επτά Αθηναίων, που ίδρυσαν την Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία το 1884, θέλοντας να προφυλάξουν τα χριστιανικά µνηµεία της Αθήνας από την καταστροφική µανία των αρχών και των ιδιωτών. Επισηµαίνω κι εδώ ότι οι ιδρυτές της Εταιρείας την ονόµασαν Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία (ΧΑΕ) και όχι Βυζαντινή Αρχαιολογική ή Μεσαιωνική Αρχαιολογική Εταιρεία. Να σας πω ότι µέχρι την ίδρυση της ΧΑΕ, είχαν κατεδαφιστεί 92 βυζαντινές και µεταβυζαντινές εκκλησίες στην Αθήνα. Η εξαφάνιση του µεσαιωνικού παρελθόντος της πρωτεύουσας του Ελληνικού Βασιλείου ήταν συστηµατική και διήρκεσε πολλές δεκαετίες. Περιελάµβανε (εκτός από την κατεδάφιση των 92 εκκλησιών): την κατεδάφιση όλων των ενοχλητικών κτισµάτων πάνω στην Ακρόπολη: το τζαµί µέσα στον Παρθενώνα και όλα τα τουρκικά κτίσµατα στην κορυφή του βράχου, 3

4 αλλά και του περίφηµου «κουλά» ή «γουλά», όπως ονόµαζαν τον φράγκικο πύργο δίπλα στα Προπύλαια, καθώς και διάφορες «ταπεινές» βυζαντινές κατασκευές. Κατεδαφίστηκαν και δεκάδες αθηναϊκά αρχοντόσπιτα, µεταξύ των οποίων το σπιτικό του Χαλκοκονδύλη. (Θυµάµαι τώρα το ξύλινο κονάκι στην Αλεξανδρούπολη, που κατεδαφίστηκε επί Χούντας, αν δεν κάνω λάθος.) Η απογύµνωση της Αθήνας, για να υπηρετήσει την εικόνα της αµόλυντης αρχαιότητας, περιελάµβανε επίσης εκατοντάδες αποξέσεις. Οι αποξέσεις αυτές ήταν δύο ειδών: αφενός ο «καθαρισµός» των τοιχογραφιών από τους τοίχους των λιγοστών εκκλησιών που δεν είχαν κατεδαφιστεί. Η γνωστότερη από αυτές είναι η Παναγία η Γοργοεπήκοος, ένα από τα πιο αγαπηµένα εκκλησάκια των Αθηναίων, που βρίσκεται δίπλα στον µητροπολιτικό ναό των Αθηνών. Η νέα µητρόπολη (επαρχιακού νεογοτθικού ρυθµού) πήρε την θέση του παλαιού µητροπολιτικού µεγάρου. Κατεδαφίστηκαν τα πάντα, ως εκ θαύµατος διασώθηκε η Γοργοεπήκοος που ήταν το µητροπολιτικό παρεκκλήσι µέσα στον παλαιό περίβολο, και το 1842, άρχισε η οικοδόµηση. Πριν εγκαινιαστεί η µητρόπολη, το 1862, έξυσαν όλες τις βυζαντινές τοιχογραφίες της Γοργοεπηκόου και µετονόµασαν το θαυµάσιο αυτό εκκλησάκι σε Άγιο Ελευθέριο. Ο καθαρισµός, λοιπόν, των ελάχιστων πλέον βυζαντινών εκκλησιών από τις τοιχογραφίες τους ήταν το ένα είδος της απόξεσης. Η Αθήνα είχε «πλέον απαλλαγεί εκ της βαρβαρότητος» όπως διατυµπάνιζαν οι αρχαιολάτρες. Ενώ στην Κωνσταντινούπολη, την ίδια εποχή, ο πεφωτισµένος σουλτάνος Αµπντούλµεντσίντ ανέθετε στον ταλαντούχο Ελβετό αρχιτέκτονα Γκασπάρ Φοσσάτι το έργο της συντήρησης και ανακαίνισης της Αγίας Σοφίας, η οποία λειτουργούσε ως τζαµί από το Ο Γκασπάρ κάλεσε στην Πόλη τον αδελφό του Τζουσέπε και οι εργασίες άρχισαν το Οι αδελφοί Φοσσάτι αποκάλυψαν διάφορα ψηφιδωτά κάτω από τους ξεφτισµένους σοβάδες και κάλεσαν τον εκσυγχρονιστή σουλτάνο να τα δει. Ο Αµπντούλµεντσίντ έµεινε έκθαµβος από την οµορφιά τους. Οι πρώτες σκέψεις ήταν να µείνουν τα ψηφιδωτά σε κοινή θέα. Αλλά, καθώς η ισλαµική θρησκεία είναι ανεικονική και η Αγία Σοφία ήταν το κεντρικότερο και πιο σηµαντικό τζαµί της πρωτεύουσας, ο σουλτάνος δεν τόλµησε να προκαλέσει τη µήνη του ιερατείου. «Κρύψτε τα» είπε. «Η θρησκεία µας τα απαγορεύει. Αλλά µην τα καταστρέψετε. Καλύψτε τα µε τέτοιο τρόπο, ώστε να προφυλαχτούν. Ποιος ξέρει τι µπορεί να συµβεί στο µέλλον». 4

5 Μέχρι και την τελευταία στιγµή, ο σουλτάνος προσπάθησε να αφήσει ακάλυπτα τουλάχιστον τα ψηφιδωτά που βρίσκονταν στον νάρθηκα και πάνω από την Ν είσοδο (την ένθρονη Παναγία που δέχεται από τον Μ Κωνσταντίνο το πρόπλασµα της ΚΠόλεως και από τον Ιουστινιανό το πρόπλασµα της Αγίας Σοφίας, έργο που χρονολογείται πιθανώς γύρω στο 1000). Πίστευε ότι επειδή αυτές οι παραστάσεις βρίσκονταν έξω από τον χώρο προσευχής, δεν θα ενοχλούσαν. Αλλά το ιερατείο δεν επέτρεψε κάτι τέτοιο κι έτσι σκεπάστηκαν κι αυτά. Έµειναν µόνον τα ανεικονικά ψηφιδωτά, αυτές οι θαυµάσιες διακοσµήσεις σε χρυσό φόντο, που καλύπτουν τις καµαρωτές οροφές και τους θόλους. Οι φθορές που είχαν υποστεί ήταν εκτεταµένες. Οι επιδιορθώσεις δεν έγιναν µε τον καλύτερο τρόπο, αλλά αυτό είναι ένα δευτερεύον θέµα. Το πρωτεύον είναι ότι, το 1847, ο σουλτάνος έδωσε εντολή στους αρχιτέκτονες να διασώσουν τα βυζαντινά ψηφιδωτά καλύπτοντάς τα, µολονότι για τον σουλτάνο ήταν απαγορευµένα και για τους αδελφούς Φοσσάτι αυτά τα έργα ήταν η εικονολατρική (ή και ειδωλολατρική) έκφραση της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και του µεσαιωνικού αυταρχισµού. υστυχώς, στην Αθήνα επικρατούσε άλλο κλίµα. Η εισαγωγή του βαυαρικού νεοκλασικισµού, µέσω των εκπροσώπων της µοναρχίας. Η εισαγωγή της ροµαντικής αρχαιολατρείας, µέσω του περιηγητικού κινήµατος, αλλά και του φιλελληνισµού. Ο µακρινός απόηχος των ιδεών του ευρωπαϊκού και αγγλικού ιαφωτισµού, που µετέφεραν στην ελεύθερη Ελλάδα οι Φαναριώτες. Οι φιλελεύθερες ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και ο αυταρχισµός, που είχε επιστρέψει µε νέα µορφή στη Γαλλία, και διακατείχε τα ευρωπαϊκά καθεστώτα, καθώς και ο νεοφανής γερµανικός (κι εντέλει πανευρωπαϊκός) εθνικισµός ήταν τα υλικά µε τα οποία είχε χτιστεί το κυρίαρχο ιδεολόγηµα του ελλαδισµού. Η έννοια «Ελλάς», που δηλώνει αυτοπροσδιορισµό (και είχε αποκτήσει σαφή γεωγραφικά όρια το 1832), έπρεπε να αποκτήσει ιστορική οντότητα. Το µεσαιωνικό παρελθόν ήταν βάρος και όνειδος. Έπρεπε να καθαριστεί από παντού ώστε να σβήσει και από την µνήµη του ΓΕΝΟΥΣ, το οποίο τώρα είχε ονοµαστεί ΕΘΝΟΣ. Κάτω από αυτό το πρίσµα αντιµετωπίστηκαν και οι βυζαντινές τοιχογραφίες της Αθήνας, από Έλληνες και ξένους επιστήµονες. Όχι από όλους. Υπήρξαν φωνές διαµαρτυρίας από Έλληνες και ξένους, αλλά δεν εισακούσθηκαν. Αυτή ήταν η πρώτη απόξεση. Η άλλη, οργανώθηκε πολύ αργότερα κι έγινε σε βάρος της µήτρας των µεσαιωνικών πηγών της Αθήνας. Σχεδόν όλες οι αρχαιότητες, ιδίως οι κίονες των αρχαίων ναών, έφεραν πρόχειρα σκαλισµένες επιγραφές (γκράφιτι), στις οποίες καταγράφονταν τα σηµαντικότερα γεγονότα που είχαν συµβεί στην πόλη τα τελευταία ή και χρόνια. 5

6 Οι αθηναιογράφοι, όπως ο ιστορικός Καµπούρογλου, αποκαλούν αυτά τα γκράφιτι «το λίθινο χρονικό της Αθήνας», γιατί πράγµατι συνθέτουν την ιστορία της πόλης, όταν η ιστοριογραφία έπαψε να ασχολείται µε το κλεινόν άστυ. Το 1882, η Γενική Εφορεία Αρχαιοτήτων αποφάσισε, για λόγους αισθητικής, να καθαρίσει τα κλασικά µάρµαρα. Με αιχµηρά εργαλεία οι εργάτες έξυσαν τα ακιδογραφήµατα και µε σφουγγάρια καθάρισαν τα υπολείµµατα των πολύτιµων λίθινων χρονικών. Η Αθήνα είχε «πλέον απαλλαγεί και από αυτήν την βαρβαρότητα». Επιστρέφω στην ΧΑΕ (Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία) (που ιδρύθηκε, θυµίζω, το 1884, δυο χρόνια δηλαδή µετά την απόξεση των λίθινων χρονικών). Μία από τις κυριότερες επιδιώξεις της ήταν: η συγκέντρωση βυζαντινών κειµηλίων και η στέγασή τους σε έναν κατάλληλο χώρο. Το 1910, µε την αναδιάρθρωση της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, δηµιουργήθηκε για πρώτη φορά η θέση Εφόρου Χριστιανικών Μνηµείων, µε πρώτο έφορο τον καθηγητή Αδαµάντιο Αδαµαντίου. Ο πρώτος νόµος για την ίδρυση Βυζαντινού Μουσείου στην Αθήνα (και όχι στη Θεσσαλονίκη, όπως είχε ζητήσει ο Αδαµαντίου) ψηφίστηκε το Το Μουσείο που όλοι γνωρίζουµε (στο µέγαρο «Ίλίσσια» της δούκισσας της Πλακεντίας, στην λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας) εγκαινιάστηκε εντέλει τον Οκτώβριο 1930, υπό την πίεση του επικείµενου 3ου ιεθνούς Βυζαντινολογικού Συνεδρίου που είχε αποφασιστεί να γίνει στην Αθήνα. Ήταν αδύνατον να γίνει ιεθνές Βυζαντινολογικό Συνέδριο και να µην υπάρχει Μουσείο. Έτσι, χάρη σε αυτή τη συγκυρία, η Ελλάδα απέκτησε το πρώτο της Βυζαντινό Μουσείο το 1930, δηλαδή έναν αιώνα µετά την ίδρυση του κράτους. Στην διάρκεια αυτού του αιώνα, , είχαν συµβεί πολλά. Επιλέγω να θυµίσω µόνον µερικά από όσα συνηγορούσαν υπέρ της υιοθέτησης της βυζαντινής κληρονοµιάς αλλά εις ώτα µη ακουόντων. Πρώτα από όλα είχε κυκλοφορήσει το περίφηµο βιβλίο του Φαλµεράγιερ, το οποίο συντάραξε την Ελλαδούλα της δεκαετίας του Όχι οι σηµερινοί Έλληνες δεν είναι απόγονοι των αρχαίων, γιατί η Ελλάδα είχε σλαβωθεί µετά την κάθοδο των Σλάβων, πίστευε ο βυζαντινολόγος Φαλµεράγιερ. Εξοργισµένες οι κεφαλές του έθνους, τον αναγόρευσαν σε υπ αριθµόν ένα εχθρό και αντί να σκύψουν πάνω στη µεσαιωνική Ιστορία του ελληνικού λαού συνέχισαν να επεξεργάζονται την θεωρία της εκλεκτικής συγγένειας µε τους αρχαίους προγόνους και να καθαρίζουν τα βυζαντινά και οθωµανικά κατάλοιπα. 6

7 Υπήρξαν, όµως, και λαµπρές εξαιρέσεις. Ο Σκαρλάτος Βυζάντιος, που το 1851 εκδίδει τον πρώτο τόµο της τρίτοµης ΚΠόλεως, και διακηρύσσει ότι «η Βυζαντινή Ιστορία είναι µέρος αναπόσπαστο της Ελληνικής Ιστορίας». Τον ακολουθεί, την επόµενη χρονιά (1852), ο Σπυρίδων Ζαµπέλιος. Κι ακολουθεί ο «εθνικός ιστοριογράφος», όπως έχει χαρακτηριστεί, ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος. Του χρωστάµε την πρώτη µεγάλη σύνθεση της Ελληνικής Ιστορίας, ένα έργο θεµελιώδες που ήρθε να αποκαταστήσει την ιστορική συνέχεια µε όσες επιµέρους αντιρρήσεις µπορεί να έχει κανείς εκ των υστέρων. Το έργο του κυκλοφόρησε µεταξύ 1860 και 1876, αλλά είχε προηγηθεί µία συνοπτική Ιστορία που κυκλοφόρησε (εν είδη εγχειριδίου) τον Φεβρουάριο του Είναι αξιοσηµείωτο ότι σε αυτό το εγχειρίδιο ο Παπαρρηγόπουλος γράφει µία «εκλαϊκευµένη» επιτοµή της Ιστορίας που µπορεί να διαβαστεί από το ευρύ κοινό, αλλά και από µαθητές. Επίσης, είναι αξιοσηµείωτο ότι διάφορες εφηµερίδες και λόγια περιοδικά της εποχής επαινούν την τριανδρία ενώ αποκαλούν «συµµορία» ή «φατρία» τους ορκισµένους εχθρούς του Βυζαντίου, για τους οποίους θα µιλήσουµε αργότερα. Να πούµε από τώρα, ότι αυτοί οι ορκισµένοι εχθροί είχαν πολλαπλασιαστεί. Γιατί πολλοί είχαν συνδέσει το Βυζάντιο µε τον εκκλησιαστικό συντηρητισµό ή και σκοταδισµό, µε την καταπίεση που ασκούσε ο κλήρος στην διάρκεια της Οθωµανικής εποχής, καθώς και µε την συνεργασία της Εκκλησίας µε την τουρκική εξουσία. Αλλά ακόµα και το αντιοθωνικό κίνηµα, που φούντωνε, έπαιρνε τη µορφή της πολεµικής εναντίον των πάσης φύσεως βασιλικών καθεστώτων κι έτσι το Βυζάντιο ήταν για αυτούς το κόκκινο πανί. [Ας µην ξεχνάµε ότι κι εµείς, παρασυρµένοι από τα ίδια αισθήµατα, αποδεχτήκαµε την αυθαίρετη αλλοίωση του «Νίκας τοις βασιλεύσοι» µε το «Νίκας τοις ευσεβέσοι» - και θεωρούµε πολιτικά υπόλογο όποιον επιµένει στο αυθεντικό κείµενο και όχι στο λαϊκίστικο νεότερο.] Στην διάρκεια της ίδιας εκείνης εκατονταετίας, είχε σχεδόν τριπλασιαστεί η εδαφική επικράτεια του κράτους. Η χώρα είχε βγει από τα στενά σύνορα της Παλαιάς Ελλάδας, αποκτώντας µερικά σηµαντικά κέντρα της Βυζαντινής χιλιετίας. Στην κορυφή του καταλόγου: το Άγιον Όρος, η Θεσσαλονίκη, η Βέροια, η Άρτα, οι Σέρρες. Ακολουθεί µία σειρά από δευτερεύουσες πόλεις (Καστοριά, ράµα, ιδυµότειχο) και πολλές ερειπωµένες πόλεις. Ενδεικτικά: η Νικόπολη στην Ήπειρο, η Αµφίπολη και οι Φίλιπποι στην Αν. Μακεδονία, η Αναστασιούπολις-Περιθεώριον στη λίµνη Βιστονίδα. εκάδες βυζαντινοί πύργοι, κάστρα, µοναστήρια και µοναστικά κέντρα, κι ανάµεσα στα άλλα: η Κοσµοσώτειρα των Φερρών, το σηµαντικότερο µνηµείο της Κοµνήνειας εποχής στην Ελλάδα. Για σκεφτείτε ότι ένα από τα ελάχιστα κοσµικά (µη εκκλησιαστικά, δηλαδή) βυζαντινά 7

8 κτίσµατα που έχουν σωθεί ως τις ηµέρες µας είναι ο Πύργος του Καντακουζηνού στο Πύθειο. Κι είναι περιττό να πω σε εσάς ποια είναι η τύχη αυτού του Πύργου. Πάντα λέω ότι αν ο Νοµός Έβρου βρισκόταν στην Ιταλία, θα είχε αναδειχθεί σε παγκόσµιο κέντρο τουρισµού µε επίκεντρο τα βυζαντινά του µνηµεία (και, βεβαίως, εξίσου σηµαντικό πόλο την Σαµοθράκη). Όταν πηγαίνω στη Ραβέννα, κι ακούω τους Ιταλούς επιστήµονες ή και τους ξεναγούς να µου λένε ότι το όνειρό τους είναι να επισκεφθούν τη Θεσσαλονίκη για να δουν τα ψηφιδωτά, ψελλίζω διάφορες ευγένειες του τύπου «ναι, βεβαίως, να µε ειδοποιήσετε», αλλά στην πραγµατικότητα εννοώ «άσε καλύτερα, µείνε µε την επιθυµία και τις επιστηµονικές αναλύσεις στα βιβλία της βυζαντινής τέχνης και µην διανοηθείς να έρθεις». Ένα ζωντανό µουσείο βυζαντινών ψηφιδωτών θα µπορούσε να είναι η Θεσσαλονίκη. Μία περιήγηση που θα άρχιζε από τον 5ο αιώνα για να συνεχιστεί ως τον σπάνιο άγιο Σέργιο του 8ου αιώνα και τα µοναδικά µεσοβυζαντινά ψηφιδωτά στον τρούλο της Αγίας Σοφίας, και να καταλήξει στον Παλαιολόγειο 14ο αιώνα. Αλήθεια, το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης οργανώνει µία εκπαιδευτική εκδροµή στην Πόλη, την 28η Οκτωβρίου. Φαντάζοµαι ότι το ερχόµενο Σάββατο ή Κυριακή θα ξεναγηθείτε στη Μονή της Χώρας. [Με την ευκαιρία, χαιρετίστε εκ µέρους µου και τη µοναχή Μελάνη, τη Μαρία των Μογγόλων, κόρη του αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγου και αδελφή του Ανδρόνικου Β.] Τα περίφηµα ψηφιδωτά της Χώρας χρονολογούνται στα και είναι από τα τελευταία της βυζαντινής τέχνης. Εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες υποδέχεται η Χώρα κάθε χρόνο. Κάνω µία φιλολογική ερώτηση. Ξέρετε πού υπάρχει ένα ψηφιδωτό σύνολο της ίδιας εποχής και ανάλογης καλλιτεχνικής αξίας στην ελλαδική επικράτεια; Απαντώ: στους Αγίους Αποστόλους της Θεσσαλονίκης, κοντά στο δυτικό Τείχος, δηλαδή δυο βήµατα από το Βαρδάρι. Αν έχετε ποτέ ακούσει το όνοµα του µνηµείου, θα είναι για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Η περιοχή είναι µάλλον κακόφηµη και κατοικείται από πάµπολλους οικονοµικούς µετανάστες. Πολύ κοντά βρίσκεται κι ένα άλλο παλαιολόγειο µνηµείο: η εντυπωσιακή και πανέµορφη Αγία Αικατερίνη. Αλλά ακόµα και η Παναγία των Χαλκέων, στο κέντρο της πόλης, έχει σπουδαίες τοιχογραφίες. Κανείς µας δεν τις έχει προσέξει, αφενός γιατί δεν έχουν καθαριστεί κι είναι µαύρες κι άραχλες, κι αφετέρου γιατί το εν γένει Βυζάντιο βρίσκεται έξω από τον χώρο της ελλαδικής µας συνείδησης. Στην διάρκεια εκείνης της ίδιας εκατονταετίας ( ) όπως την ορίσαµε για να φτάσουµε από την ίδρυση του κράτους έως την ίδρυση του πρώτου Βυζαντινού Μουσείου, η Ελλάδα είχε τριπλασιαστεί αλλά ο Ελληνισµός είχε ξεριζωθεί από τις εστίες του. Η εγκατάσταση των 8

9 εκατοντάδων χιλιάδων Προσφύγων στη χώρα ήταν η τελευταία ευκαιρία της Ελλάδας να συµφιλιωθεί µε το παρελθόν της: το οθωµανικό, το βυζαντινό, το ρωµαϊκό και το ελληνιστικό. Κυρίως όµως µε τη βιωµένη εµπειρία των τελευταίων 17 αιώνων, που σχετιζόταν άµεσα µε τον χριστιανικό βίο. Ο ελλαδισµός όµως είχε εδραιωθεί τόσο βαθιά, ώστε ήταν αδύνατον να εκµεταλλευτεί τους φορείς µίας µακρύτατης παράδοσης, για να κάνει την υπέρβαση. Αντίθετα. Εξανάγκασε τους Πρόσφυγες να ελλαδοποιηθούν για να επιβιώσουν. Ακόµα και η Πηνελόπη έλτα, στην οποία οφείλουµε τη συναισθηµατική µας εµπλοκή µε το Βυζάντιο άσχετα αν η ίδια το χρησιµοποίησε αποκλειστικά και µόνο για να στηρίξει τις ελληνικές θέσεις στο Μακεδονοθρακικό Ζήτηµα, δεν ολοκλήρωσε ποτέ το µυθιστόρηµά της µε θέµα την βυζαντινή Μικρασία του 11ου αιώνα. Το εγκατέλειψε, γιατί η Ελλάδα είχε αποτύχει στη Μικρασία, οι Μικρασιάτες είχαν έρθει στην Ελλάδα κι έπρεπε να ξεχαστούν οι ανατολίτικες πατρίδες. Πάντως, τα βυζαντινά της µυθιστορήµατα είχαν ήδη ταράξει τα νερά κι είχαν προσφέρει ένα σηµαντικό εκπαιδευτικό έργο για τις γενιές του , καλύπτοντας (έστω και συναισθηµατικά) το µεγάλο κενό της σχολικής παιδείας. Χωρίς την έλτα, εµείς οι Παλαιοελλαδίτες δεν θα είχαµε ποτέ ακούσει ούτε µία λέξη για την Αδριανούπολη, τα Βοδενά / που ονοµάστηκαν Έδεσσα, τα µακεδονίτικα βουνά, τον χώρο πέρα από τον Πηνειό. Η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν και η κυριότερη αιτία που δηµιουργήθηκε το κίνηµα του επαναπροσδιορισµού της ελληνικής ταυτότητας της Γενιάς του 30. Αυτή η πολυσυζητηµένη «ελληνικότητα», που στράφηκε αναπόφευκτα και προς το Βυζάντιο. Ναι. Τώρα πια, µε έναν Κόντογλου στην Αθήνα, και µε εκατοντάδες άλλες προσωπικότητες από τον προσφυγικό κόσµο, αλλά και από τις «Νέες Χώρες», και βεβαίως από την Κωνσταντινούπολη, ο πνευµατικός κόσµος ξανασυναντούσε το Βυζάντιο. Οι σουρεαλιστές έπαιξαν σηµαντικό ρόλο. Ο «Μπολιβάρ» του Εγγονόπουλου περπατούσε στο Φανάρι και στην Καστοριά. Το περιοδικό Τρίτο Μάτι φιλοξενούσε άρθρα υψηλότατου ιδεολογικού προβληµατισµού, µε απόψεις ρηξικέλευθες. Το Άγιον Όρος έγινε προορισµός για πολλούς πνευµατικούς ανθρώπους και ο µέγας Λεκορµπουζιέ, µελετούσε τον πλάγιο φωτισµό των οθωµανικών τζαµιών της Τουρκίας για να τον χρησιµοποιήσει στην δική του αρχιτεκτονική πρόταση. Ενώ ο Κεµάλ Ατατούρκ παρέδιδε την Αγία Σοφία (το 1931) στους Αµερικανούς βυζαντινολόγους για να αποκαλύψουν τα βυζαντινά ψηφιδωτά και να την κάνουν, εντέλει, Μουσείο. Είχαν γίνει πάρα πολλά σε αυτήν την εκατονταετία. Κι όµως το πρώτο Βυζαντινό Μουσείο της Ελλάδας ονοµάστηκε «Βυζαντινόν και Χριστιανικόν Μουσείον» (σαν να ονοµάζαµε δηλαδή κάποιο µουσείο µε αρχαιότητες «Αρχαιολογικό και Ειδωλολατρικό Μουσείο»). εν θα επιχειρηµατολογήσω 9

10 πάνω στο θέµα. Σας αφήνω να το σκεφτείτε κι αν θέλετε το συζητάµε στο τέλος. Οι συλλογές του Βυζαντινού Μουσείου εµπλουτίστηκαν µε εκατοντάδες προσφυγικά κειµήλια. Αλλά πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή, κι ενώ είχε ξεσπάσει ο Πρώτος Παγκόσµιος πόλεµος, η Κυβέρνηση είχε αποφασίσει να ασφαλίσει τους κινητούς βυζαντινούς θησαυρούς της Θεσσαλονίκης. Έτσι, µεταφέρθηκαν εκατοντάδες έργα από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, κι όταν ιδρύθηκε το Βυζαντινό Μουσείο πολλά από αυτά αποτέλεσαν βασικά εκθέµατα, ενώ άλλα καταχωνιάστηκαν στα υπόγεια. Όταν, έφτασε, λοιπόν, η ευτυχισµένη εκείνη ώρα που θα αποκτούσε επιτέλους η Θεσσαλονίκη το Μουσείο της, οι Θεσσαλονικείς βυζαντινολόγοι ζήτησαν από το αθηναϊκό Μουσείο τα έργα που είχαν σταλεί για φύλαξη στην Αθήνα το Ο αγώνας που έκανε η Αθήνα για να µην επιστραφούν τα έργα, είναι µία πτυχή του αθηναιοκεντρισµού που πρέπει κάποτε να µελετηθεί όχι µόνον από ιστορικούς, κοινωνιολόγους και πολιτιολόγους, αλλά λυπάµαι που το λέω και από ψυχιάτρους. εκάδες προσωπικότητες στήριξαν τον παραλογισµό της αθηναϊκής πλευράς. Εγώ διάβαζα τις δηλώσεις της ολοφυροµένης διευθύντριας του Μουσείου, η οποία «δεν ήθελε να αποχωριστεί τα παιδιά της» και τραβούσα τα µαλλιά µου. Εντέλει, επήλθε συµβιβασµός. Η Αθήνα θα κρατούσε ένα µέρος και θα επέστρεφε τα υπόλοιπα (περίπου το ¼). Έτσι, για όποιον θυµάται τι έγινε το 1994, η πρώτη έκθεση µε την οποία εγκαινιάστηκε η πρώτη αίθουσα του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισµού, ονοµάστηκε «Το ταξίδι της επιστροφής». Τα εκθέµατα ήταν τα έργα που είχαν επιστρέψει από την Αθήνα. Ορισµένα µάλιστα από αυτά, καθαρίστηκαν κι αποκαταστάθηκαν στα εργαστήρια του νέου Μουσείου, µελετήθηκαν και παρουσιάστηκαν στο κοινό για πρώτη φορά. Η Αθήνα τα κρατούσε στα σκοτεινά υπόγεια οκτώ δεκαετίες. Έκτοτε, η πρόοδος είναι εντυπωσιακή. Αλλά εµείς, η ελληνική κοινωνία, εξακολουθούµε να βρισκόµαστε σε σύγχυση. Τα ιδεολογήµατα και οι ιδεοληψίες πάνω στις οποίες θεµελιώθηκαν το ελλαδικό κράτος και ο ελλαδισµός, µας κατατρέχουν ακόµα. Ας βουτήξουµε, λοιπόν, στα θεµέλια για να δούµε επί τροχάδην τα συστατικά στοιχεία αυτού του ελλαδισµού, ο οποίος απέβαλε το Βυζάντιο από τις δέλτους της Ελληνικής Ιστορίας και της συνείδησής µας. Κράτησα την αρχή για το τέλος, γιατί πιστεύω ότι ακόµα εκεί βρισκόµαστε παρά τις εξελίξεις. [Θυµίζω ότι θα µοιραστούν Σηµειώσεις µε επιλεκτικό Χρονολόγιο κι επισηµάνσεις σχετικά µε την ίδρυση και τα πρώτα χρόνια του Βασιλείου της Ελλάδος.] 10

11 Το 1837, στην Ακρόπολη έγινε η ιδρυτική συνεδρία της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Πρώτος πρόεδρος ο Φαναριώτης λόγιος Ιακωβάκης Ρίζος Νερουλός, ο οποίος ήτανε και υπουργός Παιδείας του Οθωνικού Βασιλείου. «Επιτέλους» βροντοφώναξε ο Νερουλός. «Η Ελλάς, που εσκλαβώθη το 146 π.χ., είναι και πάλι ελεύθερη». Μα τι είχε γίνει το 146 π.χ.; Οι Ρωµαίοι ισοπέδωσαν την Κόρινθο και ολοκλήρωσαν την κατάκτηση της Νότιας Ελλάδας (Στερεάς και Πελοποννήσου). Γεωγραφικά, δηλαδή, η κατάκτηση του 146 συµπίπτει µε την εδαφική επικράτεια του νεοσύστατου Οθωνικού Βασιλείου. Σηµειώνω, για να µην ξεχνιόµαστε, ότι η έκταση εκείνου του κράτους ήταν τετρ χλµ. Από αυτά, πάνω από τετρ χλµ ανήκαν σε µοναστήρια και εκκλησίες (δηλαδή το ¼ της γης). Το σύνολο των κατοίκων ήταν Οι ζούσαν στην ύπαιθρο και οι σε αστικά κέντρα. ηλαδή σε κωµοπόλεις, γιατί πόλεις δεν υπήρχαν. εν υπήρχαν ούτε λιµάνια, ούτε βιοτεχνικά κέντρα (εκτός από κάποια υποτυπώδη), ούτε χερσαίοι δρόµοι και συγκοινωνιακό δίκτυο, ούτε πεδιάδες (η Κωπαΐδα αποξηράνθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα). εν υπήρχε ούτε ενδοχώρα αυτή η άπλα της Βαλκανικής, της Μαύρης Θάλασσας και της υτικής Ασίας που εκτόξευε την ελληνική παρουσία και δραστηριότητα µέχρι τις άκρες της καθ ηµάς οικουµένης επί χιλιετίες, δηλαδή από την εποχή του Φιλίππου και του Μεγαλέξανδρου έως την διάλυση των πολυεθνικών αυτοκρατοριών, µετά τον Πρώτο Παγκόσµιο πόλεµο). Στην Παλαιά Ελλάδα δεν υπήρχε ούτε ενδοχώρα ούτε καν η συνείδηση της ενδοχώρας. Η Στερεά, η Πελοπόννησος και οι Κυκλάδες ήταν το φτωχότερο και πιο αποµονωµένο κοµµάτι του ελληνικού κόσµου της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας. Αυτή ήταν η «Ελλάς» του Νερουλού. Και, δυστυχώς, όχι µόνον του Νερουλού. Οποιοδήποτε βιβλίο της επίσηµης ελληνικής ιστοριογραφίας κι αν ανοίξετε και, βεβαίως, τα σχολικά, ακόµα και του 2010 (γιατί του 2011 δεν ευτυχήσαµε να τα δούµε µέχρι τώρα), θα διαβάσετε ότι «η Ελλάδα κατακτήθηκε το 146 π.χ.». Ένας αριθµός-κλειδί. Μία χρονολογία που ξεκλειδώνει τα υπόγεια της κρατικής ιδεολογίας, µέσα στην οποία έχουµε εγκλωβιστεί τα τελευταία 180 χρόνια. Για να αντιληφθούµε τι σηµατοδοτεί αυτός ο αριθµός-κλειδί, θυµίζω ότι µετά τη µάχη της Πύδνας (κοντά στην Κατερίνη), κατακτήθηκε ολόκληρη η Μακεδονία. Η µοιραία µάχη έγινε το 168 π.χ. = 24 χρόνια πριν από την κατάκτηση της Νότιας Ελλάδας, δηλαδή της Ελλάδος του Όθωνα και του Νερουλού. Ένα χρόνο αργότερα, το 167 π.χ., οι Ρωµαίοι κατέλαβαν 11

12 ολόκληρη την Ήπειρο και κατέσκαψαν δεκάδες αρχαίες ηπειρωτικές πόλεις. Άρα: για την επίσηµη παιδεία, ακόµα και σήµερα, η Ελλάδα ταυτίζεται µε το κρατικό µόρφωµα «Ελλάς» του Με αυτό το χτυπητό παράδειγµα (ένα από τα εκατοντάδες που θα µπορούσα να διαλέξω), προσπαθώ να καταδείξω ότι τα ιδεολογήµατα που κατασκευάστηκαν τον καιρό που διαµορφωνόταν το Οθωνικό Κράτος, παγιώθηκαν και εξακολουθούν να ισχύουν. Τα εδάφη, που ενσωµατώθηκαν αργότερα στην ελληνική επικράτεια, δεν ενσωµατώθηκαν ποτέ στην ύλη της επίσηµης Ελληνικής Ιστορίας και, κατ επέκταση: δεν ενσωµατώθηκαν στην κυρίαρχη και εν πολλοίς κατασκευασµένη συλλογική συνείδηση. Έτσι: το Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας ονοµάζεται ΕΘΝΙΚΟ Αρχαιολογικό (ενώ οι συλλογές του εξακολουθούν µέχρι σήµερα να καλύπτουν µόνον την οθωνική Ελλάδα µε εξαίρεση τα µικρά χάλκινα αγαλµατίδια από την αρχαία Ήπειρο που δώρισε ο Καραπάνος στο Μουσείο). Αλλά και το Πανεπιστήµιο της Αθήνας ονοµάζεται Εθνικό Καποδιστριακό, και η Πινακοθήκη είναι Εθνική, ενώ η ελληνική Ακαδηµία (σε αντίθεση µε τη γαλλική που ονοµάζεται Académie Française) ονοµάζεται ΑΚΑ ΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ και δέχεται µόνον προσωπικότητες που έχουν ως διεύθυνση κατοικίας την Αθήνα. Μία τοπικιστική εσωστρέφεια που θα την ζήλευαν ακόµα και οι Αθηναίοι της Κλασικής εποχής. Είναι, λοιπόν, αδύνατον να µιλήσουµε για ιδεολογικά ζητήµατα κοινής συνείδησης ταυτότητας, δεσµών µε το παρελθόν και σχέσεων µε την κληρονοµιά, αν δεν καταλάβουµε ότι όλα αυτά χτίστηκαν στα θεµέλια του ελλαδικού οικοδοµήµατος του [Το γαλάζιο και το λευκό της σηµαίας του ελληνικού κράτους είναι (κατά σύµπτωση) και τα χρώµατα της Βαυαρίας. Γαλάζια και λευκή είναι η σηµαία της, όπως και κυανόλευκα είναι τα χρώµατα στο σήµα της BMW, της µεγαλύτερης βαυαρικής αυτοκινητοβιοµηχανίας. Όταν, λοιπόν, η Ελλάδα απέκτησε Βαυαρό µονάρχη, σκούρυνε το γαλάζιο της ελληνικής σηµαίας για να είναι ταυτόσηµο µε το µπλε της Βαυαρίας.] Στο βαυαρέζικο τοπίο, όπου ο Λουδοβίκος αποκαλούσε το Μόναχο «η Αθήνα επί του ποταµού Ίζαρ», δεν χώρεσε ποτέ καµία άλλη Ελλάδα, εκτός από τον Νότο του ελλαδικού κορµού. Κι αυτός όµως περιορισµένος χρονικά στην Αρχαϊκή και, κυρίως, την Κλασική εποχή. Έτσι όπως αντιλαµβανόταν την Ελλάδα και ο Ιακωβάκης Ρίζος Νερουλός. 12

13 Μπορεί, βέβαια, να σκεφτεί κάποιος ότι ο Νερουλός και οι Νερουλοί του 1830 αναφέρονταν αποκλειστικά στην ελληνική επικράτεια εκείνης της εποχής, κι ότι δεν τολµούσαν ή δεν ήθελαν, για πολιτικούς λόγους, να αναφερθούν στον υπόλοιπο ελληνικό κόσµο. Μία τέτοια ερµηνεία θα ήταν αποδεκτή και καθησυχαστική αν απέδιδε τις απόψεις των ανθρώπων της εξουσίας. Αλλά ας µη γελιόµαστε. Το 1841, σε άλλη συνεδρία της Αρχαιολογικής Εταιρείας, πάντα στην Ακρόπολη, ο Νερουλός διακηρύσσει ότι «Η Ελλάς νικήθηκε στην Χαιρώνεια από τον Φίλιππο». Αλλά ο Φίλιππος «έπραξεν άλλο, της νίκης εκείνης ολεθριώτερον: εγέννησε τον Αλέξανδρο». Εδώ διαγράφονται σαφέστατα τα πολιτιστικά σύνορα και τα επιλεκτικά ιδεώδη της Ελλάδος: περικλείονται από τα κρατικά σύνορα του Περιττό να σας πω την άποψη του για την Ρωµαϊκή Αυτοκρατορία και την Βυζαντινή, που την διαδέχεται. Αρκεί να θυµηθούµε ότι η «σκλαβιά» διήρκεσε δύο χιλιάδες χρόνια. Τον καιρό, µάλιστα, που κυριαρχεί το Βυζάντιον στον ανατολικό κόσµο, λέει πάντα ο Νερουλός, «η Ελλάς απετέλει παραερωµένον µέρος της Αυτοκρατορίας». Αυτό είναι µεν αληθές, αλλά ο Υπουργός της Παιδείας το επισηµαίνει και το τονίζει για να δείξει την αθλιότητα του µεσαιωνικού σκοταδισµού. «Η Βυζαντινή Ιστορία είναι αλληλένδετος και µακρότατη σειρά πράξεων µωρών. Σειρά αισχρών βιαιοτήτων τού εις το Βυζάντιον µεταφυτευθέντος Ρωµαϊκού Κράτους. Είναι στηλογραφία επονείδητος της αισχάτης αθλιότητος και εξουθενώσεως των Ελλήνων». Αυτές τις απόψεις ούτε οι εκπρόσωποι του ιαφωτισµού δεν τις είχαν διατυπώσει µε τέτοια δριµύτητα, τον 18ο αιώνα. Γιατί µπορεί ο πολύς Γίββων (Edward Gibbon) να πίστευε ότι η Βυζαντινή Ιστορία δεν ήταν τίποτα άλλο παρά «ο θρίαµβος της βαρβαρότητας και του Χριστιανισµού», και ο Βολταίρος να διακήρυσσε ότι «το Βυζάντιο είναι µία άνευ αξίας συλλογή από προφητείες και θαύµατα», και ο Μοντεσκιέ να διαπίστωνε ότι «πρόκειται για τον τραγικό επίλογο της ακµής της Ρώµης: ένα υφαντό από επαναστάσεις, ανταρσίες και προδοσίες», αλλά όλοι συµφωνούσαν ότι χάρη στο Βυζάντιο διασώθηκε η αρχαία ελληνική γραµµατεία. Ο δικός µας, όµως, υπουργός Παιδείας και πρόεδρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας ούτε αυτό δεν αναγνώριζε στους «µωρούς» Βυζαντινούς «που είχαν εξαθλιώσει και εξουθενώσει τους Έλληνες». Η περιχαρακωµένη Ελλάς, λοιπόν, αποκηρύσσει µετά βδελυγµίας το παρελθόν της. Οθωµανική, Βυζαντινή και Ρωµαϊκή Αυτοκρατορία συνιστούν χρόνια υποδούλωσης, ενώ ο Φίλιππος, ο Αλέξανδρος και η Ελληνιστική εποχή είναι µία ζοφερή περίοδος για αυτήν την Ελλάδα. Καλά θα 13

14 κάνουµε να εξοβελίσουµε όλα αυτά από την παιδεία µας, από τα µουσεία µας, από την ζωντανή συλλογική µνήµη κι εντέλει από την συνείδηση της Ρωµιοσύνης. Εξάλλου, οι λέξεις: Ρωµιοσύνη, Ρωµιός, Γραικός, που παραπέµπουν στην µακρά περίοδο των δύο χιλιάδων χρόνων της σκλαβιάς απαξιώνονται, εξαφανίζονται από το επίσηµο λεξιλόγιο και αντικαθίστανται µε το: Έλληνας και Ελληνισµός. Το Γένος γίνεται Έθνος και η Οθωµανική Ρωµιοσύνη αποκαλείται «υπόδουλος Ελληνισµός». Οι Ρωµιοί της Κωνσταντινούπολης, ή της Σµύρνης αποκαλούνται «Οµογενείς». Η Αθήνα βαφτίζεται «εθνικό κέντρο» και «µητρόπολη του Ελληνισµού», χαρακτηρισµός που υποκρύπτει το µεγάλο στρατήγηµα: την κατασυκοφάντηση και ολοσχερή απαξίωση της Κωνσταντινούπολης. Προσκυνηµένοι, Ανατολίτες, Τουρκόσποροι, ελληνική ιασπορά, ή «Οµογενείς» στην καλύτερη περίπτωση, είναι οι Ρωµιοί εκτός Ελλάδος. Και ο πνευµατικός τους ηγέτης και πολιτικός τους εκπρόσωπος, ο Πατριάρχης, αποκήρυξε την Επανάσταση (η οποία, άκουσον-άκουσον, ξεκίνησε από τον Μοριά!). Μας τα είπε και η τηλεόραση του ΣΚΑΪ αυτά, τον φετινό χειµώνα, µε τα ιστορικά ντοκουµαντέρ που τιτλοφορήθηκαν «1821». Εκεί πρωταγωνίστησε η αγροτική Πελοπόννησος, µε δευτεραγωνιστή το Μεσολόγγι και γκεστ σταρ την Χίο, ενώ ένας µικρός ρόλος δόθηκε και στα Γιάννενα. Ένα σύντοµο πέρασµα έκανε και η Σµύρνη (µε την ανάγνωση κάποιων αποσπασµάτων από αποµνηµονεύµατα ενός Σµυρνιού). Η απουσία της Κωνσταντινούπολης ήταν εκκωφαντική. Τα κυρίαρχα ιδεολογήµατα του 1830 δεν σκόπευαν απλώς να κατασκευάσουν την ταυτότητα του Ελλαδίτη και να της αποδώσουν την αίγλη της Αθήνας του Περικλή. Στόχος ήταν η πλήρης περιχαράκωση του νεοσύστατου κράτους και η πλήρης αποκοπή του από τον ακµαίο ελληνικό κόσµο. Η Οθωµανική περίοδος ήταν το εύκολο θύµα της Ιστορίας. Και µαζί της, οτιδήποτε σχετιζόταν µε αυτήν την εποχή. Με το Βυζάντιο όµως τα πράγµατα ήταν πολύ πιο ζόρικα, γιατί λειτουργούσε το βίωµα και η µνήµη µίας ελληνικής χριστιανορθόδοξης Αυτοκρατορίας. Και η Κωνσταντινούπολη, έδρα της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, ήταν πάντα εκεί. Ακµαία, πλούσια, εκθαµβωτική και οικουµενική. Το κυριότερο βήµα προς την κατεύθυνση της αποτίναξης κάθε δεσµού µε την Πόλη και το Φανάρι ήταν η εκκλησιαστική πολιτική που ακολουθήθηκε από την Αντιβασιλεία (η οποία βασίλευε στο όνοµα του Όθωνα, ώσπου να ενηλικιωθεί ο νεαρός βασιλιάς). Το πλοίο που µετέφερε τον Όθωνα και τους τρεις Βαυαρούς αντιβασιλείς αγκυροβόλησε στο Ναύπλιο στις 30 Ιανουαρίου του Σαράντα τέσσερις ηµέρες αργότερα, η Αντιβασιλεία ασχολείται µε τα Εκκλησιαστικά. Συγκροτείται επιτροπή, υπό την προεδρία του επί των Εκκλησιαστικών υπουργού Σπ. 14

15 Τρικούπη, για να εξετάσει την κατάσταση στην Εκκλησία, να επεξεργαστεί τον νέο οργανισµό και να διευθετήσει τα µοναστηριακά πράγµατα. Αυτή η επιτροπή δηµιούργησε την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος και κατέληξε στην αυτοδίκαιη (ipso jure) ανεξαρτησία της. Αυτοκέφαλη και ανεξάρτητη από κάθε άλλη Εκκλησία «καθ' εαυτήν υπάρχουσαν, αφ' εαυτής και δι' εαυτής διοικούµενη, και περί εαυτής φροντίζουσα, πολιτικώς δε υποκείµενη εις την Κοσµικήν αρχήν». Στις 15 Ιουλίου 1833, συνήλθαν στο Ναύπλιο 22 ιερωµένοι και τρεις λαϊκοί και ανακήρυξαν το ΑΥΤΟΚΕΦΑΛΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΡΘΟ ΟΞΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ υπό τη διοικητική αρχηγία του βασιλέως της Ελλάδος (ο οποίος ήταν Καθολικός, ενώ άλλοι από τους αντιβασιλείς ήταν Καθολικοί κι άλλοι Προτεστάντες). Με την εσπευσµένη αυτή πράξη δηµιουργήθηκε εκκλησιαστικό ζήτηµα. «Προέκυψε σχίσµα διαιρούν το έθνος και συντρίβον προαιώνιους δεσµούς, τον σύνδεσµον του παρελθόντος προς το παρόν, και προεκλήθησαν δειναί συζητήσεις και ταραχαί λαβούσαι επικίνδυνους διαστάσεις...». «Η Εκκλησίας της Ελλάδος υπήρξε δηµιούργηµα διοικητικό και οργανωτικό του νεοελληνικού κράτους. Με αυτή την έννοια θα µπορούσε, ως διοικητικό µόρφωµα και όχι ως πνευµατικό καθίδρυµα να χαρακτηριστεί Εκκλησία κρατική ή εθνική, αφού η οργανωτική της υπόσταση κυοφορήθηκε στους κόλπους του νεοελληνικού κράτους, η εκκλησιαστική δικαιοδοσία συνέπιπτε µε εκείνη της εθνικής επικράτειας, ενώ η ίδια εξοπλίστηκε µε κρατικά προνόµια, εγκολπώθηκε την εθνική του αποστολή και ενστερνίστηκε την εθνική ιδέα». (Μανιτάκης, Εκκλησία (2000) σσ 23-24). Η ίδια επιτροπή κατάργησε 378 ανδρώα µοναστήρια (από τα 524 που λειτουργούσαν στην επικράτεια του Βασιλείου) και όλα τα γυναικεία, µε εξαίρεση τρία. Έτσι, έµειναν 146 ανδρικές + 3 γυναικείες µονές (αργότερα επετράπη και η λειτουργία ενός τέταρτου µοναστηριού, στην Τήνο). Η βίαιη εκτέλεση του νόµου και το γεγονός ότι η δηµευµένη µοναστηριακή περιουσία δεν δόθηκε για την αναδιοργάνωση και την εκπαίδευση του κλήρου (ενώ ο νόµος προέβλεπε την ίδρυση εκκλησιαστικού ταµείου από τα εισοδήµατα των καταργηµένων µονών, αλλά και την ενίσχυση πολλών άλλων εκπαιδευτικών και πολιτιστικών ιδρυµάτων), ξεσήκωσε αντιδράσεις. Η εντονότερη αντίδραση ήρθε από τους οπαδούς του ρωσικού κόµµατος (γιατί η Ρωσία δεν ήθελε την ελλαδική αυτονοµία). Ο ελλαδικός κλήρος παρέµεινε σε οικτρή κατάσταση και παχυλή απαιδευσία: «η εκ της αγνοίας και αµάθειας ασχηµία ην µεγίστη», γράφει ο Επαµεινώνδας Κυριακίδης στα

16 Την ίδια εκείνη εποχή, αρχίζει ο «καθαρισµός» της Ακρόπολης, κατεδαφίζονται οι 92 βυζαντινές και µεταβυζαντινές εκκλησίες της Αθήνας, σαρώνονται τα ερειπωµένα αθηναϊκά σπίτια και αρχοντικά, ενώ εισβάλλει ο βαυαρικός νεοκλασικισµός στην αρχιτεκτονική που, εκτός των άλλων, θίγει ανεπανόρθωτα την πατροπαράδοτη οικογενειακή ζωή η οποία είχε ως κέντρο της το αίθριο (βασικό στοιχείο του οίκου από τα πανάρχαια χρόνια). Το 1837, ιδρύεται και το Οθωνικό Πανεπιστήµιο (το µετέπειτα Εθνικό Καποδιστριακό). Όλα τα φιλολογικά βιβλία, ακόµα και οι ελληνικές γραµµατικές, µεταφράζονται από τα γερµανικά. Το ερώτηµα που ανακύπτει είναι πώς έγιναν όλα αυτά δεκτά από τον ελληνικό λαό. Και κυρίως το εκκλησιαστικό σχίσµα. Οι εξηγήσεις είναι παρά πολλές και προκύπτουν από διάφορες αιτίες. Η µεν ύπαιθρος ήταν εντελώς εξουθενωµένη από τον Αγώνα, είχε χάσει την τοπική της οργάνωση (µετά την κατάργηση των κοινοτήτων και την αντικατάσταση των δηµογεροντιών από κρατικούς υπαλλήλους και διορισµένους δηµάρχους) και ήταν εντελώς αποµονωµένη από το κέντρο λόγω της έλλειψης δρόµων. Επιπλέον, επειδή η Αντιβασιλεία φοβόταν τους µοναχούς ως υποκινητές τοπικών εξεγέρσεων (ήταν ρωσόφιλοι οι περισσότεροι), είχε απαγορεύσει τις ελεύθερες µετακινήσεις τους και τους περιόρισε µε κάθε τρόπο. Αλλά και η αγροτιά πίστευε ότι ίσως να αποκτούσε ένα τµήµα της µοναστηριακής περιουσίας. Για το σχίσµα δεν κατάλαβε και πολλά πράγµατα. Οι ειδήσεις έφταναν φιλτραρισµένες και πάντα µέσω άµβωνος. Εξάλλου, η ύπαιθρος είχε ξαναπέσει στα χέρια των γαιοκτηµόνων. Η Αθήνα δεν αντέδρασε για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Πρώτα από όλα, όταν λέµε τώρα πια Αθήνα, δεν εννοούµε την οθωµανική πολιτεία που είχε να επιδείξει αξιοθαύµαστη κοινωνική και πολιτιστική οργάνωση, αλλά την πολυσυλλεκτική πρωτεύουσα αυτού του αλλοπρόσαλλου και χαοτικού κρατιδίου. Τα νεόδµητα σπίτια αυξάνονταν κατά χιλιάδες, δίχως ρυµοτοµικό και χωρίς κανέναν κανονισµό. Οι νεοφερµένοι ήταν δύο κατηγοριών: οι Ελλαδίτες (που ονοµάστηκαν «αυτόχθονες») και οι ξένοι, δηλαδή Έλληνες από άλλα µέρη (που ονοµάστηκαν «ετερόχθονες»). Πολύ σύντοµα, τα συµφέροντα των ετεροχθόνων και των αυτοχθόνων συγκρούστηκαν, γιατί οι ετερόχθονες (Φαναριώτες ως επί το πλείστον, από την Πόλη ή τις παραδουνάβιες Ηγεµονίες) ήταν µορφωµένοι και πολύγλωσσοι, διέθεταν διοικητικές γνώσεις και ευρωπαϊκές εµπειρίες. Αυτοί είχαν καταλάβει τις σηµαντικότερες θέσεις στον κρατικό µηχανισµό, παραγκωνίζοντας τους αυτόχθονες. Είχαν πλουτίσει, είχαν αποκτήσει γη, 16

17 είχαν προνόµια, ανήκαν στους αυλικούς κύκλους. Η ιδεολογία του εθνικού κράτους και της αποκοπής από την Πόλη (κατά συνέπεια και από ό,τι αντιπροσώπευε η Πόλη), δηλαδή τα ιδεολογήµατα που προωθούσε ο Νερουλός και πολλοί άλλοι για αυτή τη µοναδικότητα και την καθαρότητα της µικρής Ελλάδος, ταίριαξαν απόλυτα µε τα αισθήµατά τους. Ένα εθνικό κράτος και µία εθνική Εκκλησία αφορούσαν αποκλειστικά τους αυτόχθονες. «Μόνον οι άνθρωποι του τόπου να κυβερνώσι τον τόπο». Αυτό ήθελαν. Για να το πετύχουν, έπρεπε να ξεχωρίσουν από τους ετερόχθονες. Ούτε η Οθωµανική Αυτοκρατορία ούτε η Βυζαντινή ή η Ρωµαϊκή, αλλά ούτε η εν γένει ελληνική αρχαιότητα µπορούσε να χωρέσει σε αυτό το ιδεατό σχήµα. Ναι. Χρειαζόµαστε την επιλεκτική αρχαιότητα, για να νοµιµοποιήσουµε τον αυτοχθονισµό. Αθήνα, Σπάρτη, Κόρινθος, Θήβα. Ό,τι µας διδάσκουν µέχρι σήµερα τα σχολικά βιβλία. Το περιούσιον ελληνικό έθνος εδώ είχε το κέντρο του. Και εδώ θα ξαναγεννιόταν το νέο εθνικό κέντρο. Η άγνοια της Ιστορίας, µαζί µε την παντελή άγνοια της Γεωγραφίας, ευνοούσαν τον αυτοχθονισµό και την οµφαλοσκόπηση. Η Επανάσταση της 3ης Σεπτεµβρίου 1843, έθεσε τέρµα στη δεκαετή περίοδο της απόλυτης µοναρχίας και άνοιξε την εποχή της συνταγµατικής µοναρχίας. Στις 14/1/1844, ο Ιωάννης Κωλέττης (του γαλλικού κόµµατος) µίλησε στην Εθνοσυνέλευση για το ζήτηµα των αυτοχθόνων ετεροχθόνων και έκανε λόγο για τη Μεγάλη Ιδέα. Ήταν ο πρώτος πολιτικός που υποστήριξε την ενότητα του Ελληνισµού και µίλησε για τον αλύτρωτο Ελληνισµό, τον οποίο η Ελλάδα είχε υποχρέωση να απελευθερώσει. Τον Ιανουάριο του 1844, άρχισε η συζήτηση για το άρθρο περί ιθαγένειας. Τελικά, και µετά από απίστευτες συζητήσεις που θα άξιζε να διαβάσει κανείς, επήλθε κάποιος συµβιβασµός ανάµεσα σε σκληροπυρηνικούς και µετριοπαθείς. Κι έτσι, δεν εξεδιώχθησαν όλοι οι «ξένοι». Στις 18 Μαρτίου 1844 ψηφίστηκε ο Εκλογικός Νόµος από την Εθνοσυνέλευση. Είχε ως βάση το γαλλικό Σύνταγµα του 1830 και το βελγικό του Πρώτος εκλεγµένος πρωθυπουργός του ελληνικού κράτους: ο Ιωάννης Κωλέττης, 6/8/1844. Η περίφηµη Μεγάλη Ιδέα, ένα ιδεολόγηµα που κόστισε πολύ ακριβά στη µικρή Ελλάδα, αλλά, ταυτόχρονα, διέλυσε την οθωµανική Ρωµιοσύνη, ήταν µία πανάκεια που λειτούργησε εν πολλοίς για να καλύψει τον Αυτοχθονισµό και το εκκλησιαστικό Σχίσµα. Μόνον οι αυτόχθονες (γεννηµένοι στον γεωγραφικό χώρο που συµπίπτει µε την περιχαρακωµένη έκταση του Οθωνικού Βασιλείου) είχαν δικαιώµατα στο κράτος, πχ µπορούσαν να γίνουν δηµόσιοι υπάλληλοι. Θεσσαλοί, Κρήτες, Μακεδόνες, Ηπειρώτες, Θρακιώτες, Μικρασιάτες, Επτανήσιοι, Κύπριοι, Πόντιοι, Κωνσταντινουπολίτες, ωδεκανήσιοι, Χιώτες κι άλλοι Αιγαιοπελαγίτες και, βεβαίως, οι Έλληνες της ιασποράς (Βόρεια Βαλκάνια, Ρωσία, παραδου- 17

18 νάβιες Ηγεµονίες, Κεντρική Ευρώπη κλπ) όλοι λογίζονταν ετερόχθονες (κατ ουσία ξένοι). Έτσι τους αντιµετώπισε και η Παλαιά Ελλάδα ακόµα κι όταν οι διάφορες περιοχές εντάχθηκαν σταδιακά στο Ελληνικό Κράτος. Ο αυτοχθονισµός και η εκκλησιαστική αυτοκεφαλία ήταν οι πιο ακραίες και ολέθριες πράξεις του ελλαδισµού. Στην πράξη, χώρισαν τον ελληνικό κόσµο σε περιούσιους Ελλαδίτες και λοιπούς Έλληνες. Ο άκρατος εθνοκεντρισµός διέρρηξε κάθε σχέση µε τη Ρωµιοσύνη και το γένος των Ορθοδόξων, τη συνέχεια του χώρου και του χρόνου, την έννοια του οικουµενισµού, οτιδήποτε είχε σχέση µε τη βιωµένη συλλογική µνήµη και το παρελθόν. Στην θέση τους µπήκαν νέες κατασκευασµένες ιδέες, µία σειρά από τερατογενέσεις, αλυσιδωτές διαστρεβλώσεις και µία παραποιηµένη ιστορική σχέση µε την εξιδανικευµένη κλασική αρχαιότητα. Οι όποιες διαφοροποιήσεις καταγράφονται στα επόµενα χρόνια, η ρητορική υιοθέτηση του βυζαντινού παρελθόντος (και η αυτόκλητη εµφιλοχώρηση της Εκκλησίας στα βυζαντινά θέµατα) δεν ανατρέπουν ουσιαστικά τα κυρίαρχα ιδεολογήµατα, την επιφυλακτικότητα, την δυσπιστία, την αµηχανία. [Ακόµα και το ενηµερωµένο αναγνωστικό κοινό έπρεπε να περιµένει έως την δεκαετία του 1980, για να δει να κυκλοφορούν µερικές από τις σπουδαιότερες βυζαντινές πηγές. Κι αυτές χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία, δηλαδή τους εµπορικούς εκδοτικούς οίκους (Άγρα, Χατζηνικολή, για φραγκικές πηγές, Κανάκη µε την σειρά Βυζαντινής Ιστορίας και Γραµµατείας, Ακρίτας κ.ά.). Μέχρι τότε η προσέγγιση των πηγών ήταν προνόµιο του στενού επιστηµονικού κύκλου.] Χρωστάµε πολλά στο «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη και στη µουσική του Μίκη Θεοδωράκη, όπως και στην «Ρωµιοσύνη» του (που ξανάβαλε από το παραπόρτι της µουσικής, την ξεχασµένη λέξη την τόσο φορτισµένη). Χρωστάµε πολλά και στην πρόοδο των βυζαντινών σπουδών που συντελέστηκε εκτός Ελλάδας και στην οποία συµµετείχαν διαπρεπείς Έλληνες βυζαντινολόγοι. Όπως και στις µεγάλες διεθνείς εκθέσεις (ιδίως το άνοιγµα του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης προς το Βυζάντιο, που ακολουθήθηκε από πολλά άλλα µουσεία). Παρόλα αυτά, το Βυζάντιο εξακολουθεί να παραµένει άγνωστο και παρεξηγηµένο. Εξακολουθεί να είναι το πιο αντιπαθητικό µάθηµα Ιστορίας στα σχολεία: κάθε αρχή της σχολικής χρονιάς, οι καθηγητές βάζουν κλήρο για να δούνε ποιος ατυχής θα πάρει την ευτέρα Γυµνασίου, για να διδάξει Βυζαντινή Ιστορία. Κι όλοι µας παρακολουθήσαµε στις τηλεοπτικές οθόνες το παγωµένο αυτοκρατορικό ζεύγος που αντιπροσώπευσε την Βυζαντινή Χιλιετία στην τελετή έναρξης των Ολυµπιακών Αγώνων. Ήταν ένα ανιστόρητο και σύντοµο ιντερµέδιο ανάµεσα στην ένδοξη Αρχαιότητα και τους παινεµένους κλεφταρµατολούς. Ένα αµήχανο δίλεπτο που αναπαρήγαγε 18

19 την άποψη των ιαφωτιστών του 18ου αιώνα για αυτό το ακίνητο Βυζάντιο, που διέσωσε µεν την αρχαία γραµµατεία, αλλά δεν στάθηκε ικανό να κάνει τίποτα περισσότερο από αυτό. Είτε το θέλουµε είτε όχι, η Ελλάδα του 2004 δεν διέφερε από την Ελλάδα του Όθωνα και του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού. Και δεν απουσίαζε µόνο το καταφρονεµένο Βυζάντιο. Απουσίαζε εντελώς η διάσταση του οικουµενικού πνεύµατος, αυτήν που επέβαλε ο Αλέξανδρος στους τοπικιστές Έλληνες, ανοίγοντας τους ελληνικούς ορίζοντες για τις επόµενες χιλιετίες µέχρι το Κι αν αυτά έγιναν το 2004, θέλω να επισηµάνω ότι στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης, που εγκαινιάστηκε τον Ιούνιο του 2009, ολόκληρη η Βυζαντινή περίοδος των Αθηνών και του Ιερού Βράχου αντιπροσωπεύεται από ένα κιονόκρανο. Το χρονικό διάστηµα µέσα στο οποίο αναπτύσσονται τα εκθέµατα είναι η επιλεκτική σχέση του Ελλαδισµού µε το ιστορικό παρελθόν του, το παρελθόν που εξακολουθεί να αποτελεί το µοναδικό ιστορικό συστατικό της εθνικής µας ταυτότητας. Η «παιδική αρρώστια» του Ελλαδισµού έγινε κληρονοµική ασθένεια που στιγµάτισε τους απογόνους έως και σήµερα. Θα κλείσω µε τις απόψεις δύο λογίων του 19ου αιώνα, γιατί πιστεύω ότι στην πραγµατικότητα δεν έχουµε ξεκολλήσει από εκεί παρά τα λεγόµενα. Ο Ποτλής, σοφός καθηγητής του Εκκλησιαστικού ικαίου, στον εναρκτήριο λόγο του στο Πανεπιστήµιο (το 1859), αφού τονίσει ότι το Βυζάντιο δεν προσέφερε τίποτα στη διεύρυνση του Εκκλησιαστικού ικαίου (!), προσθέτει: «Πράγµα απίστευτον, δυστυχώς όµως αληθέστατον, ουδεµία επιστηµονική επίδοσις και ενέργεια αναφαίνεται καθ όλην την µακράν ταύτην περίοδο. Εκτός ολίγων εξαιρέσεων, νους στείρος και άγονος, µάθησις ως επί το πλείστον ατελής, συνήθως δε επιπόλαιος. Επί πάσι δε, έλλειψις κρίσεως, µεθόδου και καλλιτεχνίας, είναι ο εν γένει χαρακτήρ των Βυζαντινών καθ όλους σχεδόν τους κλάδους της επιστήµης εις ούς επιδόθησαν». [Για αυτό δεν ξέραµε και πώς να τους παρουσιάσουµε στους Ολυµπιακούς του 2004.] Ενώ ο Εµµανουήλ Αντωνιάδης, εκδότης της εφηµερίδας Αθηνά στολίζει τους Βυζαντινούς (το 1857) µε τα εξής λόγια: «Εγώ νοµίζω ότι οι άνθρωποι αυτοί ήσαν προορισµένοι να ευνουχίσουν τον ανθρώπινο νου». ΜΚ, 22/10/2011 (την ηµέρα που συµπληρώνονται είκοσι χρόνια ευκλεούς πατριαρχίας του Βαρθολοµαίου) ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ 19

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Να αξιολογήσει αν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις πολιτογράφησης.

Να αξιολογήσει αν πληρούνται οι ουσιαστικές προϋποθέσεις πολιτογράφησης. Έξι μήνες μετά την κατάθεση της αίτησης για την κτήση Ελληνικής Ιθαγένειας με τη διαδικασία της πολιτογράφησης, θα κληθείτε σε συνέντευξη στην Επιτροπή Πολιτογράφησης που λειτουργεί στην Αποκεντρωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ημερομηνία : 3/4/2013. Μετάφραση : Βαλέρια Αντωνοπούλου ... [1]

Ημερομηνία : 3/4/2013. Μετάφραση : Βαλέρια Αντωνοπούλου ... [1] Ημερομηνία : 3/4/2013 Μετάφραση : Βαλέρια Αντωνοπούλου Εξώφυλλο Το κράτος τα έκλεισε τα σχολεία, όχι οι Ρωµιοί Πώς πραγµατοποιήθηκε η εθνική εκκαθάριση στην Ίµβρο (İmroz) Η ελληνική εκπαίδευση στην Ίµβρο

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Λυκείου Ηρακλείου στη Θεσσαλονίκη Χρόνος πραγματοποίησης εκδρομής: Μεταξύ 23/2/2012 και

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής

Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής Τελειώσαμε με τις εισηγήσεις, σύμφωνα με το πρόγραμμα ακολουθεί το κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου από τον Πρόεδρο της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Αμπέλου και Οίνου, τον κύριο Μπουτάρη. Παρακαλώ

Διαβάστε περισσότερα

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο

Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Τα νοσοκομεία στο Βυζάντιο Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, όπως και στην μεσαιωνική βυζαντινή αυτοκρατορία η πίστη και η ιατρική ήσαν ανέκαθεν στενά συνδεδεμένες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα Ασκληπιεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ένα µοναδικό σταυροδρόµι πολιτισµών και ηπείρων. Βυζαντινά µνηµεία, παλάτια σουλτάνων, γραφικά παζάρια µε µεθυστικά αρώµατα Ανατολής, θαλασσινές µυρωδιές στις όχθες του Βόσπορου & της θάλασσας του Μαρµαρά.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΑΘΗΝΑ 2009 ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ το παρελθόν 1 6 Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

5 Μέρες/4νύχτες στην Κωνσταντινούπολη αεροπορικώς σε κεντρικό ξενοδοχείο 4 αστέρων από 9/6 έως 13/6

5 Μέρες/4νύχτες στην Κωνσταντινούπολη αεροπορικώς σε κεντρικό ξενοδοχείο 4 αστέρων από 9/6 έως 13/6 5 Μέρες/4νύχτες στην Κωνσταντινούπολη αεροπορικώς σε κεντρικό ξενοδοχείο 4 αστέρων από 9/6 έως 13/6 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΩΝ Ένα ταξίδι στην Κωνσταντινούπολη δεν είναι μόνο μια μοναδική

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ»

9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» 9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΝΕΟΤΟΠΟΘΕΤΗΜΕΝΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΣΤΟ 9 ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ «ΓΙΑΝΝΙΤΣΑ» ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ ΚΤΟΥ 9 ΟΥ ΣΠ Αγαπητέ Κύριε-α Συνάδελφε. Με διαταγή του ΓΕΣ μετατίθεστε στο

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK

Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ALPHA BANK Η σηµερινή φυσιογνωµία της Βιβλιοθήκης της Alpha Βank διαµορφώθηκε µετά το 2000 µε τη συγχώνευση της Alpha Τραπέζης Πίστεως µε την Ιονική Τράπεζα. Τότε και οι Βιβλιοθήκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Αγαπητοί συνεργάτες, Το γραφείο µας σε συνεργασία µε την Ένωση Ξενοδοχείων Αρκαδίας και µε τη στήριξη των ήµων Τρίπολης, Γορτυνίας και του Επιµελητήριο Αρκαδίας σας προσκαλούν να συµµετέχετε

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Τραγάκης): Θα συζητηθεί η µε αριθµό 189/4-9- 2012 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή της ηµοκρατικής Αριστεράς κ. Θωµά Ψύρρα προς τον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευµάτων, Πολιτισµού και Αθλητισµού

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μάθημα: Ιστορία Τάξη: Α Λυκείου Χρόνος εξέτασης: 2 ώρες και 30 λεπτά ΜΕΡΟΣ Α (20 μονάδες) Να απαντήσετε ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ και στις δύο (2) ερωτήσεις. 1. Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης

Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Θα χορηγηθούν Mόρια Συνεχιζόμενης Ιατρικής Εκπαίδευσης Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να γράψετε στο

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ: Η ΥΛΗ Μεταμορφωμένα πετρώματα 3 ΠΙΕΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Το μάρμαρο της Πάρου Η Αφροδίτη της Μήλου Ενδεικτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο Η Γ Ο Υ Μ Ε Ν Ι Τ Σ Α. Εικόνες της πόλης στον χρόν ο. σχεδιασμός: ΛΒ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων

Ημερολόγιο Η Γ Ο Υ Μ Ε Ν Ι Τ Σ Α. Εικόνες της πόλης στον χρόν ο. σχεδιασμός: ΛΒ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων Ημερολόγιο Εικόνες της πόλης στον χρόν ο 2014 Υποδοχή επισήμων κατά τον κατάπλου στο λιμάνι της Ηγουμενίτσας, αρχές 60 - αρχείο Πιτούλη σχεδιασμός: ΛΒ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1 Να καταγράψετε τις ενέργειες των επαναστατών

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ (ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ) Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Εθνικού Αρχείου, Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο

Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Το ανακαινισμένο κτίριο που στεγάζει τον ιστορικό μας Σύλλογο Η Χωριστή Δράμας και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Η Αναγεννηθείσα Μακεδονία ή απλά ο Σύλλογος όπως για χάρη συντομίας τον αποκαλούν οι Χωριστιανοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 09:00-12:00 Μεσαία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΑΡΙΝΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ 2014 2015 ΔΕΥΤΕΡΑ, 08-06-2015 ΤΡΙΤΗ, 09-06-2015 ΤΕΤΑΡΤΗ, 10-06-2015

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ 09:00-12:00 ΑΙΘΟΥΣΑ Α Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά ηµέρα ευτέρα, 2/9/2013 ιδακτική της Ιστορίας ΠΑΛΗΚΙ ΗΣ ΑΓΓΕΛΟΣ Ευρωπαϊκή Ιστορία, 19ος αιώνας ΣΥΡΙΑΤΟΥ ΑΘΗΝΑ 18:00-21:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ευρωπαϊκή Ιστορία, 20ος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα

Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα Πρόγραµµα εξεταστικής Σεπτεµβρίου 2013 ανά διδάσκοντα FARRINGTON ANDREW 2 09:00-12:00 ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ Π.Ν. Ιστορική Γεωγραφία και ηµογραφία του Ρωµαϊκού Κράτους Η Ελληνική Αναγέννηση Οικονοµική και Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων»

«Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» ΤΑ ΝΕΑ, 24/01/2007 ΤΖΟΑΝ ΜΠΡΕΤΟΝ ΚΟΝΕΛΙ «Αρχαίες ιέρειες έφεραν την ισότητα των φύλων» Πρόδροµοι της ισότητας των φύλων ήσαν οι ιέρειες στην αρχαία Ελλάδα, αποδεικνύει η καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος

Διοικητικό Συμβούλιο. Πρόλογος Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί συνάδελφοι, Με χαρά σας προσκαλούμε στις 3 προγραμματισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ

ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ ΜΑΞΙΜΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΡΩΝ ΚΑΙ ΝΙΓΡΙΤΗΣ Πρόκειται για ένα «όραμα ζωής του Σεβ. Μητροπολίτου μας για τη νεολαία». Η πρωτοβουλία, αλλά και οι δαπάνες για την ανέγερση

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ δια χειρός Dr. Ε. Φραγκεδάκη ISBN: 978-960-93-3811-0 SAPPHO SOFT Dr. Ε. Φραγκεδάκη ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 109 5. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΘΕΜΑ Α1 ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΜΑΪΟΥ 2007 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο «Η Μονεμβασία από τους βυζαντινούς χρόνους ως τις μέρες μας»

Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο «Η Μονεμβασία από τους βυζαντινούς χρόνους ως τις μέρες μας» ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Α/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΔΗΜΟΣ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑΣ Σ Υ Ν Ε Δ Ρ Ι Ο «Η Μονεμβασία από τους βυζαντινούς χρόνους ως τις μέρες μας» 20-21 Απριλίου 2013, Σάββατο- Κυριακή

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12

ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 ΕΛΠ11 Τελικέςεξετάσεις 2011-12 1 Α φάση Εξέτασης Οµάδα Α 1) ΠότεκαιγιαποιουςλόγουςιδρύθηκεηΑ ΑθηναϊκήΣυµµαχία; 2) Πότε εµφανίστηκε η αλφαβητική γραφή στον ελληνικό κόσµο και ποιες ανάγκεςεξυπηρετούσε;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα